ΟΔΗΓΟΣ ΔΗΜΙΟΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΔΗΓΟΣ ΔΗΜΙΟΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK"

Transcript

1 ΟΔΗΓΟΣ ΔΗΜΙΟΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK 00 Αντωνία Στζλικου Γεωπόνοσ MSc Εκπαίδευςθ για το Ρεριβάλλον και τθν Αειφόρο Ανάπτυξθ 2014

2 Ευχαριςτίεσ Θα ικελα να ευχαριςτιςω κερμά τον κ. Κωνςταντίνο Κουνναμά, τθν κ. Χρυςάνκθ Κάτηθ - Μπελτράν και τθν κ. Σοφία Μαηαράκθ για τθν κακοδιγθςθ και τισ ςυμβουλζσ τουσ κατά τθν ςυγγραφι του Οδθγοφ «Οδθγόσ Δθμιουργίασ του Βοτανικοφ κιπου του Ρανεπιςτθμίου Frederick». Επίςθσ, ευχαριςτϊ τον διευκυντι τθσ Μονάδασ Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ κ. Κϊςτα Καδι κακϊσ και τουσ κ. Μάριο Ανδρζου, κ. Κωνςταντίνο Κουνναμά, κ. Θρϊ Κουηάλθ, κ. Μαρίνοσ Σταφρου, κ. Θωμά Κυριάκου και κ. Χαράλαμπο Χριςτοδοφλου για τθν παραχϊρθςθ φωτογραφιϊν από το προςωπικό τουσ φωτογραφικό αρχείο.

3 ΡΕΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΑΦΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΑΡΕΙΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ ΓΕΩΜΟΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ ΧΛΩΙΔΙΚΟΣ ΡΛΟΥΤΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ BΟΤΑΝΙΚΟΣ ΚΗΡΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΥΡΟΙ ΒΟΤΑΝΙΚΩΝ ΚΗΡΩΝ ΚΙΤΗΙΑ ΚΑΘΟΙΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ Ο ΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΩΝ ΚΗΡΩΝ ΟΙ ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΚΗΡΟΙ ΣΤΗΝ ΚΥΡΟ Ο ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ ΚΗΡΟΣ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΡΟΣ ΕΡΙΜΕΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ ΦΥΤΑ ΡΟΥ ΤΟΡΟΘΕΤΗΘΗΚΑΝ ΣΤΟΝ ΒΟΤΑΝΙΚΟ ΚΗΡΟ ΒΗΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ ΡΕΙΓΑΦΗ ΕΙΔΩΝ ΓΛΩΣΣΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟΓΑΦΙΑ ΡΑΑΤΗΜΑΤΑ... 34

4 ΣΥΝΤΟΜΟΓΑΦΙΕΣ ΚΡΕ: Κζντρο Ρεριβαλλοντικισ Εκπαίδευςθσ ΜΔΦ: Μονάδα Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ ΟΗΕ: Οργανιςμόσ Θνωμζνων Εκνϊν BGCI: Botanic Gardens Conservation International - Διεκνισ Οργανιςμόσ Διατιρθςθσ Βοτανικϊν Κιπων cm: centimeter - εκατοςτό IUCN: International Union for Conservation of Nature - Ραγκόςμια Οργάνωςθ Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ km: kilometer - χιλιόμετρο m: meter - μζτρο 1

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στισ μζρεσ μασ γίνεται ολοζνα και πιο αντιλθπτι θ ςθμαςία και ο ρόλοσ των φυτϊν ςτθ διατιρθςθ τθσ ιςορροπίασ του πλανιτθ. Τα φυτά αποτελοφν τον βαςικό ςυνδετικό κρίκο τθσ τροφικισ αλυςίδασ, γιατί με τθ διαδικαςία τθσ φωτοςφνκεςθσ δεςμεφουν τθν θλιακι ενζργεια δθμιουργϊντασ οργανικά μόρια απαραίτθτα για τθ ηωι. Θ πλοφςια χλωρίδα τθσ λεκάνθσ τθσ Μεςογείου αποτζλεςε εςτία μελζτθσ των φυτϊν από τα αρχαία χρόνια με πλειάδα αναφορϊν, περιγραφϊν και καταγραφϊν από αρχαίουσ Ζλλθνεσ φιλόςοφουσ, ενϊ τα τελευταία χρόνια ζχει αναγνωριςτεί θ αξία τθσ τόςο ςτον περιβαλλοντικό όςο και ςτον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιςτικό τομζα. Ραρόλα αυτά, οι αρνθτικζσ ανκρϊπινεσ παρεμβάςεισ ςτο περιβάλλον αποτελοφν κακθμερινό γεγονόσ. Ο υπερκαταναλωτιςμόσ, που βαςίηεται ςτθν υπζρβαςθ των ορίων τθσ φφςθσ, ο πολυτελισ τρόποσ ηωισ, θ ανάπτυξθ τθσ επιςτιμθσ και τθσ τεχνολογίασ και θ εντατικοποίθςθ τθσ γεωργίασ ζχουν προκαλζςει ςοβαρζσ, και ςε κάποιεσ περιπτϊςεισ μθ αναςτρζψιμεσ αρνθτικζσ ςυνζπειεσ ςτο περιβάλλον, που αφοροφν ςτθ μείωςθ ι ακόμα και ςτθν εξαφάνιςθ μεγάλου αρικμοφ ειδϊν χλωρίδασ (Ηωολογικό Μουςείο Ρανεπιςτθμίου Ακθνϊν, 2000). Κφριο μζλθμα οφείλει να αποτελζςει θ δράςθ και θ υιοκζτθςθ μιασ αειφόρου ανάπτυξθσ, που να ικανοποιεί τισ ανάγκεσ του ανκρϊπου τθσ ςφγχρονθσ εποχισ χωρίσ να υςτερεί το δικαίωμα αυτό από τισ επόμενεσ γενεζσ. Θ ευαιςκθτοποίθςθ και θ διαφοροποίθςθ τθσ ςτάςθσ των ανκρϊπων ςτα περιβαλλοντικά ηθτιματα επιβάλλεται να αποτελζςουν κεντρικό ςτόχο εκπαίδευςθσ/περιβαλλοντικισ εκπαίδευςθσ μζςα από τθν οποία κα αποκτιςουν κατάλλθλεσ γνϊςεισ, κα επαναπροςδιορίςουν τθ ςυμπεριφορά τουσ, κα ςτραφοφν προσ το περιβάλλον και κα λαμβάνουν μζτρα για τθ μείωςθ των περιβαλλοντικϊν προβλθμάτων ςτο πλαίςιο τθσ αειφορίασ (Φλογαϊτθ & Λιαράκου, 2009). Με αυτόν τον γνϊμονα, θ Μονάδα Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ του Ρανεπιςτθμίου Frederick (ΜΔΦ) δθμιοφργθςε ζνα μικρό βοτανικό κιπο ςτον χϊρο του Ρανεπιςτθμίου. Ο κιποσ δθμιουργικθκε με ςκοπό να ςυμβάλει ςτθ γνωριμία με τα ενδθμικά και ικαγενι είδθ τθσ κυπριακισ χλωρίδασ κακϊσ και ςτθν απόκτθςθ βαςικϊν γνϊςεων για τθ δθμιουργία ενόσ βοτανικοφ κιπου. Ο "Οδθγόσ δθμιουργίασ του Βοτανικοφ Κιπου του Ρανεπιςτθμίου Frederick", ωσ ςυμπλθρωματικό εκπαιδευτικό εργαλείο, ςτοχεφει ςτθν πλθροφόρθςθ και ευαιςκθτοποίθςθ του κοινοφ για τθν κυπριακι χλωρίδα και τα είδθ που φιλοξενεί ο κιποσ. 2

6 2. ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Οι ηωντανοί οργανιςμοί που εμφανίηονται ςτθ Γθ παρουςιάηουν μια ατελείωτθ και εντυπωςιακι ποικιλία ςχθμάτων, μορφϊν, προςαρμογϊν και αλλθλεπιδράςεων. Ωσ αποτζλεςμα των πιο πάνω, οι οργανιςμοί ςχθματίηουν οικοςυςτιματα, βιοκοινότθτεσ και τροφικά πλζγματα. Θ βιοποικιλότθτα ι βιολογικι ποικιλότθτα ορίηεται ωσ τo ςφνολο των ζμβιων οργανιςμϊν και ςυςτθμάτων ςε όλα τα επίπεδα οργάνωςθσ τθσ, ςυμπεριλαμβανόμενων των φυτϊν, των φυκϊν, των μυκιτων, των βακτθρίων, κλπ. Ρεριλαμβάνει λοιπόν, τθν ποικιλότθτα μζςα ςτο είδοσ, μεταξφ των ειδϊν και των οικοςυςτθμάτων (Καηαντηίδθσ, 2010). Θ ζννοια τθσ βιοποικιλότθτασ τζκθκε για πρϊτθ φορά ςτθ ςυνδιάςκεψθ των Θνωμζνων Εκνϊν για το Ρεριβάλλον και τθν Ανάπτυξθ, ςτο ίο το 1992, όπου υπογράφτθκε θ Σφμβαςθ για τθ Διατιρθςθ τθσ Βιοποικιλότθτασ. Στθ Σφμβαςθ, θ βιολογικι ποικιλότθτα ορίηεται ωσ: «θ ποικιλομορφία που εμφανίηεται ςε όλα τα είδθ των ηωντανϊν οργανιςμϊν, που εντοπίηονται μεταξφ των άλλων ςτα χερςαία, καλάςςια και διάφορα άλλα υδάτινα οικοςυςτιματα, κακϊσ και ςτα οικολογικά ςυμπλζγματα που ςτελεχϊνονται από τουσ οργανιςμοφσ αυτοφσ. Ο οριςμόσ αυτόσ περιλαμβάνει τθν ποικιλότθτα μζςα ςε ζνα είδοσ, μεταξφ διαφορετικϊν ειδϊν και μεταξφ των οικοςυςτθμάτων» (Secretariat of the Convention on Biological Diversity, 2005). 2.1 Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ Θ βιοποικιλότθτα αποτελεί το κφριο ςτοιχείο επιβίωςθσ του ανκρϊπου και των άλλων ηωντανϊν οργανιςμϊν ςτον πλανιτθ και επομζνωσ θ διατιρθςθ τθσ πρζπει να αποτελεί κφριο μζλθμα τθσ ανκρωπότθτασ. Κάκε οργανιςμόσ που βρίςκεται ςτον πλανιτθ διαδραματίηει κακοριςτικό ρόλο ςτθν ιςορροπία του περιβάλλοντόσ και ςυμβάλλει ςτθν φπαρξθ και διατιρθςθ άλλων μορφϊν ηωισ (Ρανεπιςτιμιο Frederick, 2012). Θ βιοποικιλότθτα προςφζρει πολυάρικμα αγακά και υπθρεςίεσ ςτον άνκρωπο, ενϊ παράλλθλα επθρεάηει τομείσ, όπωσ τθν κοινωνία, τθν αιςκθτικι και τον πολιτιςμό μιασ χϊρασ, αφοφ ο άνκρωποσ από τα παλαιά χρόνια εμπνεόταν από τθ φφςθ και δθμιουργοφςε μζςω τθσ ποίθςθσ, των ζργων τζχνθσ και τθσ μουςικισ. Θ αξία τθσ βιοποικιλότθτασ προςεγγίηεται επίςθσ, ςτισ διαςτάςεισ τθσ οικονομίασ, τθσ οικολογίασ, τθσ επιςτιμθσ, τθσ τεχνολογίασ και τθσ πολιτικισ. Επιπρόςκετα, θ βιοποικιλότθτα αποτελεί το βαςικό κλειδί για τθ λειτουργία και τθν φπαρξθ των οικοςυςτθμάτων, τα οποία φιλοξενοφν εκατομμφρια είδθ οργανιςμϊν και ςυμβάλουν ςτθ διατιρθςθ των περιβαλλοντικϊν ςυνκθκϊν μζςα από τουσ κφκλουσ του νεροφ, του άνκρακα, του αηϊτου και των οργανικϊν μακρομορίων. Ραράλλθλα, εξαιρετικισ ςθμαςίασ είναι θ ςυμβολι των οικοςυςτθμάτων ςτον ςχθματιςμό του εδάφουσ, ςτον κακαριςμό του νεροφ, ςτθ ςτακεροποίθςθ τθσ υδρολογίασ τθσ περιοχισ μζςα από τθν κατακράτθςθ των επιφανειακϊν νερϊν, ςτθν ανακφκλωςθ των κρεπτικϊν ςυςτατικϊν και ςτθ ςυγκράτθςθ των ρφπων (Βερεςόγλου, 2002). 3

7 Χθμικζσ ουςίεσ από τα φυτά και τα ηϊα ςυμβάλουν ςτθν εξζλιξθ τθσ ιατρικισ και τθσ φαρμακευτικισ. Υπολογίηεται ότι ζνα μεγάλο ποςοςτό φαρμάκων, περίπου 40%, που χρθςιμοποιοφνται παγκοςμίωσ ζχουν ωσ κφρια ςυςτατικά ουςίεσ που προζρχονται από φυτά και ηϊα (Βερεςόγλου, 2002). Επίςθσ, θ γενετικι ποικιλότθτα των ειδϊν ζχει μεγάλθ ςθμαςία για τθ γεωργία εφόςον αποτελεί προςτατευτικι αςπίδα ενάντια ςτισ απειλζσ που δζχονται τα καλλιεργοφμενα φυτά και ηϊα. Ακόμθ, θ χρθςιμότθτα των εντόμων είναι εξαιρετικισ ςθμαςίασ γιατί μζςω αυτϊν επιτυγχάνεται θ επικονίαςθ των φυτϊν. Σθμαντικό να αναφερκεί ότι πολλοί οργανιςμοί και μικροοργανιςμοί παρζχουν τροφι, οικοδομικά υλικά, ςυνκετικζσ ουςίεσ, ίνεσ για ζνδυςθ, κλπ. Τζλοσ, θ βιοποικιλότθτα αποτελεί ςθμαντικι πθγι δραςτθριοτιτων και ψυχαγωγίασ. Τα φυςικά περιβάλλοντα αποτελοφν πόλο ζλξθσ για πολλοφσ τουρίςτεσ οι οποίοι εκτόσ από το να αξιοποιοφν το φυςικό περιβάλλον κάκε χϊρασ, αυξάνουν και τα οικονομικά επίπεδα τθσ. Πλεσ αυτζσ οι υπθρεςίεσ των οικοςυςτθμάτων ζχουν ωσ αποτζλεςμα τθν οικονομικι ανάπτυξθ, τθ δθμιουργία κζςεων εργαςίασ και τθν διαςφάλιςθ καλισ ποιότθτασ ηωισ για τον άνκρωπο (Ευρωπαϊκι Επιτροπι, 2014). Θ διατιρθςθ τθσ βιοποικιλότθτασ είναι και θκικό ηιτθμα: ο άνκρωποσ ζχει ευκφνθ και υποχρζωςθ να προςτατζψει το περιβάλλον. 2.2 ΑΡΕΙΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΡΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Θ μείωςθ τθσ βιοποικιλότθτασ, αποτελεί ζνα από τα παγκόςμια περιβαλλοντικά προβλιματα. Ρολλοί παράγοντεσ ςυνζβαλαν ςτθν υποβάκμιςθ τθσ ςυμπεριλαμβανομζνων τθσ ραγδαίασ αφξθςθσ του παγκόςμιου πλθκυςμοφ, των ςυνεχϊν πιζςεων που αςκεί ο άνκρωποσ ςτα οικοςυςτιματα και ςτο περιβάλλον, τθσ εντατικοποίθςθσ τθσ γεωργίασ και τθσ βιομθχανίασ. Πλα αυτά με τθν ςειρά τουσ προκάλεςαν τθν εξάντλθςθ των φυςικϊν πόρων, τθν αφξθςθ των επιπζδων ρφπανςθσ ςτο ζδαφοσ και ςτθν ατμόςφαιρα, τθ μόλυνςθ των υδάτων, κλπ. Άλλοσ ςθμαντικόσ παράγοντασ που οδθγεί ςε ζντονουσ ρυκμοφσ μείωςθσ τθσ βιοποικιλότθτασ είναι θ κλιματικι αλλαγι, θ οποία αποδίδεται και αυτι ςτον ανκρϊπινο παράγοντα. Δραςτθριότθτεσ, όπωσ θ εκμετάλλευςθ άγριων ειδϊν, θ εντατικι αλιεία και θ αςτικοποίθςθ μποροφν να κεωρθκοφν επιπρόςκετοι παράγοντεσ που οδθγοφν ςτθ μείωςθ τθσ βιοποικιλότθτασ. Τζλοσ, θ ειςαγωγι ξενικϊν ειδϊν για διάφορουσ λόγουσ (οικονομικοφσ, διακοςμθτικοφσ, εμπορικοφσ), ςυνεπάγεται μεταβολζσ ςτθ λειτουργία και ςτθν ιςορροπία των φυςικϊν οικοςυςτθμάτων, αφοφ τα είδθ αυτά προκαλοφν εξαφάνιςθ των τοπικϊν, ικαγενϊν ειδϊν λόγω παραςιτιςμοφ, ανταγωνιςμοφ ι κιρευςθσ (Hens & Boon, 2003; Ehrlich & Pringle, 2008). Για τθν αντιμετϊπιςθ τζτοιου είδουσ προβλθμάτων απαραίτθτθ είναι θ αλλαγι τθσ ανκρϊπινθσ ςυμπεριφοράσ και ο επαναπροςδιοριςμόσ των αξιϊν τα οποία κα επιτευχκοφν με τθν εκπαίδευςθ, τθν ειδικι κατάρτιςθ και κυρίωσ μζςα από τθν καλλιζργεια αγωγισ των πολιτϊν (Φλογαΐτθ, 1998). 4

8 2.3 ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ Θ Κφπροσ είναι το τρίτο μεγαλφτερο ςε μζγεκοσ νθςί τθσ Μεςογείου, μετά τθν Σικελία και τθν Σαρδθνία με ςυνολικι ζκταςθ 9251 km 2. Βρίςκεται ςτο ανατολικό τμιμα τθσ Μεςογείου και γειτνιάηει με τθν Ελλάδα, τθν Τουρκία, τθ Συρία, το Ιςραιλ και τθν Αίγυπτο (Τςιντίδθσ, Χριςτοδοφλου, Δελθπζτρου, & Γεωργίου, 2007). Το νθςί ζχει μζγιςτο πλάτοσ 100 km από το βόρειο μζχρι το νότιο άκρο και μζγιςτο πλάτοσ 225 km από το δυτικό μζχρι το ανατολικό άκρο. Χαρακτθρίηεται από μεγάλθ ποικιλότθτα ενδιαιτθμάτων και τοπίων, κάτι που οφείλεται ςτθ γεωγραφικι κζςθ του νθςιοφ, το οποίο αποτελεί ςταυροδρόμι τριϊν θπείρων κακιςτϊντασ το ωσ το κφριο μεταναςτευτικό κζντρο, ςτο ςφνκετο ανάγλυφο τθσ, ςτθ μεγάλθ κλιματικι ποικιλότθτα και ςτισ διακυμάνςεισ των βροχοπτϊςεων τθσ από περιοχι ςε περιοχι. 2.4 ΓΕΩΜΟΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ Από γεωμορφολογικισ άποψθσ το νθςί υποδιαιρείται ςε τζςςερισ μορφολογικζσ ενότθτεσ, οι οποίεσ είναι: θ οροςειρά του Ρενταδακτφλου, θ οροςειρά του Τροόδουσ, θ κεντρικι πεδιάδα τθσ Μεςαορίασ και θ παραλιακι ηϊνθ. Θ οροςειρά Ρενταδακτφλου δεςπόηει ςτο βόρειο τμιμα του νθςιοφ και ζχει μικοσ 100 km και πλάτοσ 8 km. Θ υψθλότερθ βουνοκορφι τθσ οροςειράσ είναι το Κυπαριςςόβουνο που φκάνει το φψοσ των 1024 m. Θ οροςειρά χαρακτθρίηεται από απότομεσ πλαγιζσ, φαράγγια, γκρεμοφσ και βακιζσ κοιλάδεσ. Θ οροςειρά του Τροόδουσ δεςπόηει ςτο νοτιοδυτικό τμιμα τθσ Κφπρου και αποτελεί το κυρίαρχο μορφολογικό ςτοιχείο του νθςιοφ. Θ Χιονίςτρα είναι θ υψθλότερθ βουνοκορφι του Τροόδουσ και φκάνει ςε φψοσ τα 1952 m. Θ οροςειρά χαρακτθρίηεται από απότομεσ πλαγιζσ, βακιζσ ρεματιζσ, απόκρθμνεσ επιφάνειεσ και διαςχίηεται από μεγάλο αρικμό ποταμϊν, ρυακιϊν και χείμαρρων. Εικόνα 1 : Η νότια όψθ μζρουσ του Ρενταδακτφλου 5

9 Ανάμεςα ςτισ δφο οροςειρζσ εκτείνεται θ πεδιάδα τθσ Μεςαορίασ, θ οποία διαςχίηεται από δφο μεγάλουσ ποταμοφσ, τον Ρεδιαίο και το Γιαλιά. Ζχει μικοσ 20 km και πλάτοσ από 16 μζχρι 32 km. Χαρακτθρίηεται από χαμθλοφσ κωνικοφσ ι τραπεηοειδείσ λόφουσ και αλλουβιακζσ, ελαφρά επικλινείσ πεδιάδεσ. Πςον αφορά ςτθν παραλιακι ηϊνθ που περιβάλλει το νθςί αποτελείται κυρίωσ από μικροφσ αμμϊδεισ κόλπουσ και χαλικϊδεισ, βραχϊδεισ παραλίεσ. Συγκεκριμζνα, ςτθ χερςόνθςο του Ακάμα και του Ακρωτθρίου παρατθροφνται μικρισ ζκταςθσ αμμοκίνεσ, ενϊ ςτθν περιοχι τθσ Αμμοχϊςτου και τοπικά ςτθ χερςόνθςο τθσ Καρπαςίασ και ςτθν Αγία Ειρινθ παρατθροφνται μεγαλφτερθσ ζκταςθσ αμμοκίνεσ (Τςιντίδθσ κ.ά., 2007). Εικόνα 2: Μζροσ τθσ οροςειράσ του Τροόδουσ Εικόνα 3: Η παραλιακι χερςόνθςοσ τθσ Καρπαςίασ 6

10 2.5 ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ Το κλίμα τθσ Κφπρου είναι ιπιο μεςογειακό με κφρια χαρακτθριςτικά τον ιπιο - βροχερό χειμϊνα που παρουςιάηεται από τον μινα Νοζμβριο μζχρι το Μάρτιο και το παρατεταμζνο θλιόλουςτο και ξθρό καλοκαίρι που παρουςιάηεται από τα μζςα Μαΐου μζχρι τον Σεπτζμβριο. Θ γεωγραφικι κζςθ του νθςιοφ, θ μορφολογία του εδάφουσ και θ κυκλοφορία των αζριων μαηϊν αποτελοφν τουσ παράγοντεσ που επθρεάηουν το κλίμα τθσ Κφπρου. Επίςθσ, οι οροςειρζσ Ρενταδακτφλου και Τροόδουσ παίηουν κακοριςτικό ρόλο ςτθ διαμόρφωςθ των μετεωρολογικϊν ςυνκθκϊν ςτισ διάφορεσ περιοχζσ. Τα φαινόμενα που παρουςιάηονται ςτισ παράλιεσ περιοχζσ οφείλονται ςτθν φπαρξθ των παραλιακϊν ακτϊν του νθςιοφ (Μετεωρολογικι Υπθρεςία Κφπρου, 2014). Σφμφωνα με τθ Μετεωρολογικι Υπθρεςία Κφπρου (2014), θ μζςθ ετιςια βροχόπτωςθ είναι περίπου 480 mm, εντοφτοισ παρατθροφνται ςθμαντικζσ διαφορζσ ςτθν κατανομι λόγω τθσ τοπογραφίασ και του ανάγλυφου. Θ μεγαλφτερθ βροχόπτωςθ παρατθρείται ςτθ βουνοκορφι του Ολφμπου και ςτο βόρειο τμιμα του νθςιοφ τθσ οροςειράσ του Ρενταδακτφλου. Θ χιονόπτωςθ εμφανίηεται ςε περιοχζσ ςυνικωσ πάνω από 1000 m υψόμετρο. Στο νθςί όλεσ οι περιοχζσ παρουςιάηουν μεγάλθ διάρκεια θλιοφάνειασ. Ακόμα και τθν περίοδο του χειμϊνα ςτθν οροςειρά του Τροόδουσ θ μζςθ θλιοφάνεια είναι περίπου 4 ϊρεσ τθν θμζρα (Μετεωρολογικι Υπθρεςία Κφπρου, 2014). 7

11 3. ΧΛΩΙΔΙΚΟΣ ΡΛΟΥΤΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΟΥ Θ Κφπροσ παρά τθ μικρι τθσ ζκταςθ χαρακτθρίηεται ωσ ζνα νθςί με πλοφςια χλωρίδα και χϊροσ ιδιαίτερου ενδιαφζροντοσ για τουσ φυςιολάτρεσ, τουσ βοτανολόγουσ και άλλουσ μελετθτζσ. Λόγω τθσ γεωγραφικισ τθσ κζςθσ μεταξφ τριϊν θπείρων, του φάςματοσ τθσ κλιματολογικισ τθσ κατάςταςθσ, τθσ ποικιλομορφίασ των τοπίων, τθσ ζκταςθσ και του νθςιϊτικου χαρακτιρα τθσ κακίςταται κατάλλθλο κζντρο ςτο οποίο ευδοκιμοφν πάρα πολλά είδθ φυτϊν (Τςιντίδθσ & Κουρτελλαρίδθσ, 1995; Μονάδα Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ, 2012). Στο νθςί φιλοξενείται μεγάλοσ αρικμόσ ενδθμικϊν φυτϊν, δθλαδι φυτϊν που εντοπίηονται και επιβιϊνουν μόνο ςτθν Κφπρο και πουκενά αλλοφ. Θ χλωρίδα τθσ Κφπρου αποτζλεςε πθγι ενδιαφζροντοσ και ζμπνευςθσ για πολλοφσ αρχαίουσ ςυγγραφείσ όπωσ ο Διοςκουρίδθσ, ο Ρλίνιοσ, ο Θεόφραςτοσ κ.ά κακϊσ και για νεότερουσ ερευνθτζσ (Χατηθκυριάκου, 2007). Θ μελζτθ τθσ κυπριακισ χλωρίδασ άρχιςε τον Απρίλιο του 1787 όταν ο βοτανολόγοσ John Sibthorp και δφο ςυνεργάτεσ του διζςχιςαν όλα τα βουνά και τα λαγκάδια τθσ Κφπρου όπου παρατιρθςαν και κατζγραψαν 300 περίπου είδθ τθσ κυπριακισ χλωρίδασ. Από τότε πολλοί είναι οι ερευνθτζσ που αςχολικθκαν με τθ μελζτθ και καταγραφι τθσ χλωρίδασ τθσ Κφπρου (Τςιντίδθσ & Κουρτελλαρίδθσ, 1995). Αξιόλογθ, κεωρείται θ μελζτθ του Βρετανοφ Robert Desmond Meikle, ο οποίοσ με τθν ζκδοςθ του βιβλίου Flora of Cyprus (Vol 1-2) (1977 & 1985), προςζφερε ςθμαντικό κομμάτι ςτθ μελζτθ τθσ χλωρίδασ τθσ Κφπρου αποτελϊντασ ςθμαντικό ςθμείο ζναρξθσ μιασ πιο ςυςτθματικισ ζρευνασ ςτον τομζα τθσ χλωριδικισ ποικιλότθτασ τθσ Κφπρου. Από τθν ζκδοςθ του δίτομου βιβλίου Flora of Cyprus μζχρι και ςιμερα ςυνεχίηονται εντατικά οι ζρευνεσ τόςο για τα ενδθμικά όςο και τα νζα ικαγενι και επιγενι είδθ τθσ Κφπρου από ξζνουσ και Κφπριουσ ερευνθτζσ (Τςιντίδθσ κ.ά., 2007). Θ χλωρίδα τθσ Κφπρου περιλαμβάνει μζχρι ςτιγμισ περίπου διαφορετικά taxa (είδθ, υποείδθ, ποικιλίεσ), από τα οποία 144 (108 είδθ, 33 υποείδθ, 3 ποικιλίεσ) είναι ενδθμικά. Τα μεγαλφτερα ποςοςτά ενδθμικϊν taxa εντοπίηονται ςτισ δφο οροςειρζσ του νθςιοφ. Οι περιοχζσ αυτζσ μποροφν να χαρακτθριςτοφν ςαν βοτανικοί παράδειςοι όχι μόνο για το μεγάλο ποςοςτό ενδθμικϊν φυτϊν που διακζτουν, αλλά και για όλθ τθν πλοφςια χλωρίδα που εντοπίηεται ςε αυτζσ. Συγκεκριμζνα, ςτθν οροςειρά του Τροόδουσ εντοπίηονται 100 ενδθμικά φυτά του νθςιοφ από τα οποία τα 45 χαρακτθρίηονται τοπικά ενδθμικά, ενϊ ςτθν οροςειρά του Ρενταδακτφλου 60 ενδθμικά από τα οποία 14 είναι τοπικά (Μονάδα Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ, 2012). Μερικά από τα ενδθμικά φυτά που είναι κοινά ςε όλθ τθν Κφπρο και ζχουν ευρεία εξάπλωςθ είναι: Carlina involucrata, Astragalus cyprius, Asperula cypria, Onosma fruticosa, Ptilostemon chamaepeuce, Onopordum cyprium, Astragalus cyprius, κ.ά. Επίςθσ, 46 ενδθμικά φυτά είναι ςπάνια με μικρό αρικμό ατόμων και περιοριςμζνθ εξάπλωςθ, μερικά από τα οποία είναι: Centaurea akamantis, Arabis kennedyae, Delphinium caseyi, κ.ά. Αξιόλογα και ευρζωσ γνωςτά ενδθμικά είδθ αποτελοφν τα δφο ενδθμικά δζντρα τθσ Κφπρου, λατηιά (Quercus alnifolia), θ οποία κθρφχκθκε το εκνικό δζντρο τθσ Κφπρου και κζδροσ (Cedrus brevifolia). Επίςθσ, εξαιρετικισ ςθμαςίασ είναι το εκνικό φυτό τθσ Κφπρου - κυπριακό κυκλάμινο (Cyclamen cyprium), θ κυπριακι τουλίπα (Tulipa cypria), θ κενταφρεια θ ακαμαντίσ (Centaurea akamantis), κ.ά. 8

12 Εικόνα 4: Ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου: Asperula cypria. Ρθγι: Ηρϊ Κουηάλθ Εικόνα 5: Ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου: Scilla morrissi Meikkle Ρθγι: Θωμάσ Κυριάκου 9

13 4. ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ ΚΗΡΟΣ 4.1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ραρά το γεγονόσ ότι υπάρχουν πολυάρικμοι οριςμοί για το τι είναι ζνασ βοτανικόσ κιποσ εντοφτοισ, αυτοί δεν μποροφν εφκολα να προςδιορίςουν το χαρακτιρα του. Ο πιο ευρζωσ διαδεδομζνοσ οριςμόσ διατυπϊκθκε από τον Οργανιςμό Ραγκόςμιασ Διατιρθςθσ των Βοτανικϊν Κιπων όπου ορίηει τον βοτανικό κιπο ωσ: «ζνα ίδρυμα με τεκμθριωμζνα ςτοιχεία των φυτϊν που ζχουν ςκοπό τθν ζρευνα, τθν επίδειξθ, τθ διατιρθςθ και φυςικά τθν εκπαίδευςθ» (BGCI, 2000). Σε άλλθ αναφορά, θ Νζα Εγκυκλοπαίδεια Britannica (New Encyclopedia Britannica) (2002), αναφζρει ότι, ο βοτανικόσ κιποσ αποτελεί μια ςυλλογι από ομάδεσ φυτϊν, και ζχει ςχεδιαςτεί για να απεικονίςει και να μελετιςει τισ ςχζςεισ μεταξφ τουσ. Ζνασ επίςθσ ευρφτατα αποδεκτόσ οριςμόσ είναι αυτόσ τθσ Διεκνισ Ζνωςθσ για τθ Διατιρθςθ τθσ Φφςθσ, όπου αναφζρεται ότι: «είναι ζνασ κιποσ ο οποίοσ περιζχει επιςτθμονικά είδθ και ςυλλογζσ από φυτά, που φζρουν ετικζτεσ και είναι ανοικτοί ςτο κοινό για ςκοποφσ αναψυχισ, εκπαίδευςθσ και ζρευνασ» (IUCN, 1989). Οι βοτανικοί κιποι ζχουν αναπτυχκεί μζςα από μια μακρά παράδοςθ μελζτθσ, ανταλλαγισ, εμφάνιςθσ και διατιρθςθσ των φυτϊν από όλο τον κόςμο. Θ διατιρθςθ των ειδϊν είναι το κφριο ςκεπτικό για τθ δθμιουργία των βοτανικϊν κιπων ςε ιδιωτικοφσ και δθμόςιουσ χϊρουσ κακϊσ επίςθσ και μικρϊν ατομικϊν κιπων ςτα ςπίτια. Ζνασ βοτανικόσ κιποσ μπορεί να υπάγεται ςε πανεπιςτιμια, να είναι ιδιωτικόσ ι δθμόςιοσ και να διακζτει εκτεταμζνεσ βιβλιοκικεσ, φυτολόγια, βοτανολόγια και εργαςτιρια. Σφμφωνα με τουσ Connell και Meyer (2004), οι βοτανικοί κιποι, οι δθμόςιοι κιποι και τα πάρκα προςελκφουν ζνα μεγάλο αρικμό τοπικϊν και ξζνων επιςκεπτϊν από όλο τον κόςμο. Σφμφωνα με τον διεκνι οργανιςμό διατιρθςθσ βοτανικϊν κιπων (BGCI-Botanic Gardens Conservation International) οι κιποι δζχονται 250 εκατομμφρια επιςκζπτεσ κάκε χρόνο (Connell & Meyer, 2004). Μζςα από τθ μελζτθ τθσ ιςτορίασ εξάπλωςθσ των βοτανικϊν κιπων εξάγεται ότι ο πρϊτοσ βοτανικόσ κιποσ δθμιουργικθκε ςτθν ιταλικι πόλθ τθσ Ρίηασ το από τον Luca Ghini. Αυτόσ ο βοτανικόσ κιποσ αποτζλεςε τθν πρϊτθ προςπάκεια του ανκρϊπου να δθμιουργιςει ζναν κιπο που να υπάγεται ςε πανεπιςτιμιο με ςκοπό τθν ζρευνα, μελζτθ, καυμαςμό, ζμπνευςθ και ευχαρίςτθςθ (Flannery, 2011). Από τότε ζχουν δθμιουργθκεί πολλοί βοτανικοί κιποι ςε όλο τον κόςμο. Στθν Ευρϊπθ οι πιο ςθμαντικοί είναι ο Βαςιλικόσ Βοτανικόσ Κιποσ του Kew, ο Βοτανικόσ Κιποσ του Βελιγραδίου, ο Βοτανικόσ κιποσ του Ραλζρμο και ο Βοτανικόσ Κιποσ τθσ Μαδρίτθσ. Το 1989 δθμιουργικθκε ο Διεκνισ Οργανιςμόσ Διατιρθςθσ των Βοτανικϊν Κιπων (BGCI) που ζχει ςκοπό να διαςφαλίςει τθν παγκόςμια διατιρθςθ των απειλοφμενων φυτϊν, θ φπαρξθ των οποίων είναι άρρθκτα ςυνδεδεμζνθ με παγκόςμια ηθτιματα όπωσ θ φτϊχεια, θ κλιματικι αλλαγι και θ 10

14 ανκρϊπινθ ευθμερία. Ο οργανιςμόσ ζκεςε ςυγκεκριμζνουσ ςτόχουσ για τθν δθμιουργία των βοτανικϊν κιπων, οι οποίοι είναι: Θ εκπαίδευςθ (education). Θ επιςτιμθ και θ ζρευνα (science and research). Θ πολιτιςτικι κλθρονομιά (cultural heritage). Θ προςταςία και διατιρθςθ των φυτϊν και κυρίωσ θ προςταςία των απειλοφμενων ειδϊν (CITES) και τθσ βιολογικισ ποικιλότθτασ (CBD). Θ καταγραφι των ςτοιχείων των βοτανικϊν κιπων ςτο κόςμο (δθμόςιων, ιδιωτικϊν, ερευνθτικϊν, κλπ) με ςκοπό τθν κοινι δράςθ και ςυνεργαςία με ςκοπό τθν διατιρθςθ και προςταςία τθσ βιοποικιλότθτασ. Ο Διεκνισ Οργανιςμόσ Διατιρθςθσ των Βοτανικϊν Κιπων περιλαμβάνει 3180 βοτανικοφσ κιπουσ από 114 χϊρεσ μζλθ (BGCI, 2014). Εικόνα 6: Ο βαςιλικόσ βοτανικόσ κιποσ του Kew ςτο Λονδίνο 4.2 ΤΥΡΟΙ ΒΟΤΑΝΙΚΩΝ ΚΗΡΩΝ Οι βοτανικοί κιποι ανάλογα με τισ λειτουργίεσ και τουσ ςκοποφσ που επιτελοφν, χωρίηονται ςτισ εξισ κατθγορίεσ: Θεματικοί κιποι (Thematic gardens) Ιςτορικοί κιποι (Historical gardens) Ρανεπιςτθμιακοί κιποι (University gardens) Ορεινοί ι Αλπικοί κιποι (Mountain or Alpine gardens) Κιποι διατιρθςθσ τθσ αυτοφυοφσ τοπικισ χλωρίδασ με ρόλο περιβαλλοντικισ ενθμζρωςθσ (Conservation gardens) 11

15 Αγροβοτανόκθποι και φυτάρια γενετικοφ υλικοφ (Agro botanical and germplasm gardens) Κιποι με καλλιεργοφμενα καλλωπιςτικά φυτά (Omamental horticultural gardens) Κλαςςικοί πολυχρθςτικοί κιποι (Classic multi-purpose gardens) Κιποι διμων - κοινοτιτων (Community gardens) Συνδυαςμόσ βοτανικϊν και ηωολογικϊν κιπων (Combined botanical and zoological gardens) Κιποι αυτοφυοφσ χλωρίδασ ι φυςικοί κιποι (Wild or natural gardens) 4.3 ΚΙΤΗΙΑ ΚΑΘΟΙΣΜΟΥ ΕΝΟΣ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ Σφμφωνα με τον Διεκνι Οργανιςμό Διατιρθςθσ των Βοτανικϊν Κιπων ζνασ κιποσ για να οριςκεί ωσ «βοτανικόσ» οφείλει να πλθροί οριςμζνα βαςικά κριτιρια τα οποία είναι (BGCI, 2000): Να υπάρχει θ δυνατότθτα διεξαγωγισ επιςτθμονικισ ζρευνασ ςχετικά με τθν αξιοποίθςθ και τθν τεκμθρίωςθ των φυτϊν του. Να διακζτει φυτολόγια (Herbaria) για τουσ επιςκζπτεσ του και τράπεηα γενετικοφ υλικοφ για τα φυτά που διακζτει ςτο χϊρο του. Να διακζτει εκπαιδευτικό χαρακτιρα και αιςκθτικό ενδιαφζρον. Να ευαιςκθτοποιεί και να πλθροφορεί το κοινό του. Να διακζτει αρκετζσ πλθροφορίεσ για το υλικό που διακζτει όπωσ χϊροσ ςυλλογισ, ονομαςία, ταξινομικι κατάταξθ, κλπ. Να κζςει ζνα άτομο υπεφκυνο που κα ελζγχει το χϊρο και κα διαςφαλίηει τθν ςυνεχι ομαλι λειτουργία του. Να διακζτει εφκολθ πρόςβαςθ επιςκεπτϊν και τουσ απαραίτθτουσ χϊρουσ για το κοινό (π.χ. χϊρο ςτάκμευςθσ, πόςιμο νερό, τουαλζτα κλπ.). Να αποτελεί μζροσ ενόσ τοπίου με χαρακτιρα. Να είναι ςυνδεδεμζνοσ με ερευνθτικά κζντρα, με άλλουσ κιπουσ και να ανταλλάςςει ςπόρουσ και φυτά. 12

16 5. Ο ΟΛΟΣ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΩΝ ΚΗΡΩΝ Οι βοτανικοί κιποι διαφζρουν ςε μεγάλο βακμό μεταξφ τουσ ωσ προσ τον ςχεδιαςμό, τον ςκοπό δθμιουργίασ τουσ και τα χαρακτθριςτικά τουσ. Επομζνωσ, τα κίνθτρα που κινοφν το ενδιαφζρον των πολιτϊν που επιςκζπτονται τουσ κιπουσ ποικίλουν. Θ αιςκθτικι και οι ςπάνιεσ ιδιότθτεσ των φυτϊν που φιλοξενοφνται κακϊσ και θ αρχιτεκτονικι και ο ςχεδιαςμόσ που χρθςιμοποιοφνται ςε κάκε περίοδο ςυνιςτοφν ςθμαντικά κριτιρια για τθν επιςκεψιμότθτα που παρατθρείται ςε ζναν κιπο (Connell & Meyer, 2004). Θ θρεμία και θ γαλινθ που προςφζρουν οι βοτανικοί κιποι τουσ κατατάςςουν ωσ χϊρουσ πρϊτθσ επιλογισ και προτίμθςθσ (Bennett & Swasey, 1996; Council Head of the Australian Botanic Gardens, 2005). Ο χϊροσ ενόσ βοτανικοφ κιπου μπορεί να αξιοποιθκεί από τουσ επιςκζπτεσ με ποικίλουσ τρόπουσ ωσ μζροσ αναψυχισ, κοινωνικισ αλλθλεπίδραςθσ, ζμπνευςθσ και χαλάρωςθσ, όπου μποροφν να διαβάςουν, να παίξουν και να εμπλουτίςουν τισ γνϊςεισ τουσ ςχετικά με τα φυτά (Edwards, 2000). Επίςθσ, οι βοτανικοί κιποι διαδραματίηουν ςθμαντικό ρόλο ςτθν ιατρικι και ταξινομικι ζρευνα κακϊσ και ςτθν ανάπτυξθ τθσ εκνικισ οικονομίασ. Συμβάλουν ςτθ δθμόςια εκπαίδευςθ, ςτθν ευαιςκθτοποίθςθ του κοινοφ, ςτθ μελζτθ των τοπικϊν και παγκόςμιων φυτϊν, ςτθν οικολογία, ςτθν κθπουρικι, ςτθ βοτανικι, ςτθν εφαρμογι ex situ και in situ τεχνικϊν διατιρθςθσ και τζλοσ ςτθ διερεφνθςθ νζων περιβαλλοντικϊν αειφορικϊν τρόπων χριςθσ των φυτϊν, με αποτζλεςμα να κακίςτανται ςυνδετικόσ κρίκοσ ανάμεςα ςτθν ζρευνα τισ κυβερνθτικζσ αρχζσ και τθν τοπικι κοινότθτα. 13

17 6. ΟΙ ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΚΗΡΟΙ ΣΤΗΝ ΚΥΡΟ Σε ολόκλθρο τον κόςμο υπάρχουν περιςςότεροι από βοτανικοί κιποι, οι οποίοι ςυγκεντρϊνουν μια τεράςτια ποικιλία φυτικϊν γενετικϊν πόρων και γνϊςεων. Ανταποκρίνονται ςτισ παραμζτρουσ τθσ Σφμβαςθσ για τθ Βιολογικι Ροικιλότθτα, εφόςον διαδραματίηουν κακοριςτικό ρόλο ςτθν διατιρθςθ των φυτϊν του Ρλανιτθ. Στθ λεκάνθ τθσ Μεςογείου ζχουν δθμιουργθκεί αρκετοί βοτανικοί κιποι, τράπεηεσ γενετικοφ υλικοφ και εγκαταςτάςεισ για τθ διατιρθςθ (ex situ και in situ). Στθν Κφπρο, οι βοτανικοί κιποι ανικουν ςε δθμόςιουσ, ιδιωτικοφσ ι πανεπιςτθμιακοφσ χϊρουσ. Τρεισ από τουσ πιο γνωςτοφσ είναι: ο βοτανικόσ κιποσ τθσ Ακαλάςςασ, του Τροόδουσ και του Ακάμα, οι οποίοι βρίςκονται ςε δθμόςια γθ και τουσ διαχειρίηεται το Τμιμα Δαςϊν. Στουσ τρεισ αυτοφσ βοτανικοφσ κιπουσ επικρατοφν διαφορετικζσ κλιματικζσ ςυνκικεσ εξαιτίασ του διαφορετικοφ υψόμετρου ςτο οποίο βρίςκονται. Σκοπόσ τθσ λειτουργίασ τουσ αποτελεί θ ςυμβολι τουσ τόςο ςτθν εκτόσ τόπου διατιρθςθ των φυτικϊν ειδϊν τθσ Κφπρου όςο και ςτθν ενθμζρωςθ και εκπαίδευςθ του κοινοφ ςχετικά με τθ χλωρίδα και τθ βιοποικιλότθτα του νθςιοφ. Οι κιποι φιλοξενοφν ενδθμικά, ςπάνια απειλοφμενα προσ εξαφάνιςθ είδθ του νθςιοφ και φυτά που ευδοκιμοφν ςτισ εδαφοκλιματικζσ ςυνκικεσ τθσ Κφπρου. Άλλοι βοτανικοί κιποι που υπάρχουν ςτθν Κφπρο είναι ο ιδιωτικόσ βοτανικόσ κιποσ CyHerbia ςτθν περιοχι Αυγόρου τθσ επαρχίασ Αμμοχϊςτου, ο οποίοσ φιλοξενεί μεγάλο αρικμό μεςογειακϊν βοτάνων. Επίςθσ, κιποι ζχουν δθμιουργθκεί ςτθ Σχολι Κωφϊν, ςτο Ινςτιτοφτο Γεωργικϊν Ερευνϊν, ςτο ΚΡΕ Ακρωτθρίου, ςτο ΚΡΕ Σαλαμιοφ, ςτο Ρεριβαλλοντικό Κζντρο Επιςκοπισ Ράφου, ςτο Κζντρο Ρεριβαλλοντικισ Ενθμζρωςθσ Λάρνακασ, κλπ. Είναι αξιοςθμείωτο το γεγονόσ ότι πολλά ςχολεία τθσ Κφπρου ζχουν δραςτθριοποιθκεί και ζχουν δθμιουργιςει μικροφσ βοτανικοφσ κιπουσ ςτουσ ςχολικοφσ χϊρουσ. 14

18 7. Ο ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ ΚΗΡΟΣ ΤΟΥ ΡΑΝΕΡΙΣΤΗΜΙΟΥ FREDERICK 7.1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΚΟΡΟΣ Ο βοτανικόσ κιποσ του Ρανεπιςτθμίου Frederick δθμιουργικθκε από τα μζλθ τθσ Μονάδασ Διατιρθςθσ τθσ Φφςθσ (ΜΔΦ) του Ρανεπιςτθμίου ςτο πλαίςιο των γενικότερων δράςεων τθσ. Συγκεκριμζνα, θ δθμιουργία του κιπου αποςκοπεί ςτθν προςταςία, διατιρθςθ, παρουςίαςθ και ανάδειξθ τθσ φυςικισ κλθρονομιάσ τθσ Κφπρου, όπωσ τα ςπάνια και ενδθμικά φυτά. Ραράλλθλα, ςυμβάλλει ςτθν ζρευνα και τθν περιβαλλοντικι εκπαίδευςθ και ευαιςκθτοποίθςθ. Ο βοτανικόσ κιποσ βρίςκεται ςτον εξωτερικό χϊρο τθσ βιβλιοκικθσ του Ρανεπιςτθμίου. Ζχει ζκταςθ περίπου 60 m 2 (16.60 m x 3.60 m) και φιλοξενεί ικαγενι, ςπάνια και απειλοφμενα είδθ τθσ κυπριακισ χλωρίδασ. Ο κιποσ βελτιϊνεται και αναβακμίηεται ανάλογα με τισ ερευνθτικζσ ανάγκεσ τθσ Μονάδασ. Ζνα από τα κριτιρια για τθν επιλογι των ειδϊν και τθσ διαμόρφωςθσ του χϊρου αποτζλεςαν οι κλιματολογικζσ ςυνκικεσ τθσ περιοχισ. Μζροσ των φυτϊν που εγκαταςτάκθκαν ςτον βοτανικό κιπο δόκθκε από το Τμιμα Δαςϊν και το Τμιμα Τμιμα Γεωργίασ του Υπουργείου Γεωργίασ, Φυςικϊν Ρόρων και Ρεριβάλλοντοσ τθσ Κφπρου. Τα υπόλοιπα προζκυψαν από τθν φφτρωςθ και ανάπτυξθ ςπερμάτων ςτο εργαςτιριο τθσ ΜΔΦ, από ςυλλογζσ που υπάρχουν ςτθν Τράπεηα Σπερμάτων τθσ Μονάδασ. Οι εργαςίεσ διακρίνονταν ςε διάφορα ςτάδια: Α ςτάδιο: Σχεδιαςμόσ κιπου Β ςτάδιο: Ρροετοιμαςία εδάφουσ Γ ςτάδιο: Αϋ φάςθ φφτευςθσ Δ ςτάδιο: Ολοκλιρωςθ φφτευςθσ Ε ςτάδιο: Δθμιουργία Οδθγοφ Στ ςτάδιο: Ραρουςίαςθ βοτανικοφ κιπου 7.2 ΕΡΙΜΕΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ Επιμζρουσ ςτόχοι τθσ δθμιουργία του βοτανικοφ κιπου αποτζλεςαν: Θ ανάδειξθ τθσ ςυνεργαςίασ, εμπλοκισ και ςυνειςφοράσ των φοιτθτϊν και του προςωπικοφ του Ρανεπιςτθμίου Frederick. Θ μελζτθ των ειδϊν τθσ κυπριακισ χλωρίδασ μζςω επιτόπιασ παρατιρθςθσ. Θ αναγνϊριςθ βαςικϊν ενδθμικϊν ειδϊν τθσ κυπριακισ χλωρίδασ. Ο καλλωπιςμόσ του χϊρου. Θ απόκτθςθ ςτοιχειωδϊν γνϊςεων και δεξιοτιτων για τθ δομι και τθ διαμόρφωςθ ενόσ κιπου. Θ καλλιζργεια και θ ανάπτυξθ πνευματικισ, περιβαλλοντικισ και πολιτιςτικισ κουλτοφρασ ςτον τόπο μασ. 15

19 Θ αξιοποίθςθ του βοτανικοφ κιπου και από άλλουσ φορείσ και οργανιςμοφσ. Θ εκτίμθςθ τθσ φυςικισ βιοποικιλότθτασ του νθςιοφ και θ ςυνειδθτοποίθςθ τθσ ατομικισ και ςυλλογικισ ευκφνθσ για τθν προςταςία και διατιρθςι τθσ. 7.3 ΦΥΤΑ ΡΟΥ ΤΟΡΟΘΕΤΗΘΗΚΑΝ ΣΤΟΝ ΒΟΤΑΝΙΚΟ ΚΗΡΟ Για τθ δθμιουργία του βοτανικοφ κιπου χρθςιμοποιικθκαν μόνο είδθ τθσ κυπριακισ χλωρίδασ. Θ επιλογι αυτι ζγινε για να προβλθκεί θ βιοποικιλότθτα και ο φυςικόσ πλοφτοσ του νθςιοφ αλλά και θ ιςτορία, θ καταγωγι και ο πολιτιςμόσ μασ. Επίςθσ, τα ικαγενι φυτά παρουςιάηουν αρκετά πλεονεκτιματα όπωσ: Ρροςαρμόηονται καλφτερα ςτο τοπικό περιβάλλον και ζτςι παρουςιάηουν λιγότερα προβλιματα και απαιτοφν λιγότερθ φροντίδα. Εντάςςονται αρμονικά ςτο κυπριακό τοπίο και δεν μεταβάλλουν τον χαρακτιρα του. Τα πλείςτα από αυτά είναι ξθρανκεκτικά και δεν απαιτοφν ςυχνζσ αρδεφςεισ. Αντζχουν καλφτερα ςτισ κλιματολογικζσ αλλαγζσ του νθςιοφ. 7.4 ΒΗΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΤΑΝΙΚΟΥ ΚΗΡΟΥ Ο ςχεδιαςμόσ του κιπου αποτελεί ςθμαντικό κομμάτι τθσ δθμιουργίασ του ϊςτε να υπάρχει ακριβισ εικόνα του κιπου και του κόςτουσ καταςκευισ του. Τα βιματα που ςυνζβαλαν ςτο ςχεδιαςμό του κιπου είναι τα εξισ: Βιμα 1: Επιλογι του χϊρου Θ επιλογι τθσ κζςθσ εγκατάςταςθσ του κιπου ζχει κακοριςτικό ρόλο για τθν ανάπτυξθ των φυτϊν. Κφριεσ ενζργειεσ για τθν επιλογι του χϊρου αποτζλεςαν: Θ μελζτθ του μικροκλίματοσ τθσ περιοχισ. Θ μελζτθ των ςθμείων του χϊρου που ζχουν μεγαλφτερθ θλιοφάνεια κατά τθ διάρκεια τθσ θμζρασ, για τθν τοποκζτθςθ ειδϊν που απαιτοφν ζντονθ θλιοφάνεια. Θ μελζτθ ςκιερϊν ςθμείων, για τθν τοποκζτθςθ των κατάλλθλων ειδϊν. Θ φπαρξθ παραπλιςιασ διάτρθςθσ, για τθν τοποκζτθςθ αρδευτικοφ ςυςτιματοσ. Βιμα 2: Επιλογι ειδϊν των φυτϊν Μετά τθν επιλογι του χϊρου δθμιουργίασ του κιπου ακολοφκθςε θ επιλογι των φυτϊν λαμβάνοντασ υπόψθ τθν κεντρικι ιδζα δθμιουργίασ του, τθν ανκεκτικότθτα ςτο μικρόκλιμα τθσ περιοχισ, τθν εποχι ανκοφορίασ, τθ φροντίδα, τισ ανάγκεσ τουσ ςε νερό, τισ τελικζσ διαςτάςεισ των φυτϊν (φψοσ πλάτοσ) κακϊσ και τθν ποικιλία του φυτικοφ υλικοφ για τθ δθμιουργία ενόσ όμορφου κιπου. Ο ερευνθτικόσ χαρακτιρασ του κιπου αποςκοποφςε ςτθν τοποκζτθςθ φυτϊν από διαφορετικζσ κλιματολογικζσ ςυνκικεσ (όπωσ για παράδειγμα τα ενδθμικά είδθ από τισ οροςειρζσ 16

20 Τροόδουσ και Ρενταδακτφλου) ςτισ ςυνκικεσ τθσ Λευκωςίασ. Επιλζχκθκαν για φφτευςθ αρωματικοί κάμνοι και θμίκαμνοι, ενδθμικά είδθ του νθςιοφ και άλλα μεςογειακά είδθ. Βιμα 3: Ρροετοιμαςία ςχεδίου του βοτανικοφ κιπου Τθν επιλογι των κατάλλθλων φυτϊν ακολοφκθςε ο ςχεδιαςμόσ του κιπου, ϊςτε μζςα από τον ςωςτό ςχεδιαςμό, τισ κατάλλθλεσ διαςτάςεισ και τον ςωςτό ςυντονιςμό να ανταποκρίνεται ςτισ ανάγκεσ των δθμιουργϊν του. Ανάλογα με τον διακζςιμο χϊρο ςχεδιάςτθκε ζνασ ευρφχωροσ διάδρομοσ για εφκολθ πρόςβαςθ των επιςκεπτϊν ςε όλα τα μζρθ του κιπου. Ακολοφκθςε ομαδοποίθςθ των φυτϊν με τισ ίδιεσ ανάγκεσ ςε νερό με ςτόχο τον καλφτερο προγραμματιςμό των αρδεφςεων και ςτθν ομαλι ανάπτυξθ των φυτϊν. Επιπρόςκετα, ιδιαίτερθ προςοχι δόκθκε ςτισ διαςτάςεισ ανάπτυξθσ κάκε είδουσ για να αποφευχκοφν οι ςκιάςεισ και τυχόν απϊλειεσ νεροφ. Αρχικό ςχζδιο κιπου: 1. Δθμιουργία κεντρικοφ ευρφχωρου διαδρόμου ςε όλο το μικοσ ζκταςθσ, ο οποίοσ δίνει τθ δυνατότθτα ςτουσ επιςκζπτεσ να ζχουν εφκολθ πρόςβαςθ ςε όλεσ τισ πλευρζσ του κιπου και οπτικι διάκριςθ όλων των ειδϊν. Για τον ςχεδιαςμό του χρθςιμοποιικθκε άςπρθ πζτρα (χαλίκι). 2. Τοποκζτθςθ αρωματικϊν ειδϊν, που απαιτοφν περιςςότερεσ ϊρεσ θλιοφάνειασ ςτα δυο ακρινά ςθμεία του κιπου, τα οποία κατά τθ διάρκεια τθσ θμζρασ δζχονται τθν μεγαλφτερθ θλιακι ακτινοβολία. Με αυτό τον τρόπο δθμιουργικθκε φυςικι περίφραξθ του κιπου. 3. Δθμιουργία μικροφ βραχόκθπου ςτο αριςτερό μζροσ του κιπου. Σχθματίςτθκαν 3 επίπεδα ςτα οποία τοποκετικθκαν, ανάλογα με τθ μορφι τουσ, είδθ που ευδοκιμοφν ςε βραχϊδεισ αςβεςτολικικζσ πλαγιζσ. 4. Ειςαγωγι ενδθμικϊν ειδϊν τθσ Κφπρου ςτα 2 από τα 3 θμικφκλια που δθμιουργικθκαν από το ςχθματιςμό του διαδρόμου. Το τρίτο κα χρθςιμοποιθκεί ςτθ ςυνζχεια για άλλουσ ερευνθτικοφσ ςκοποφσ. Θ τοποκζτθςθ των φυτϊν ζγινε ανάλογα με τθ μορφι (κάμνοσ- θμίκαμνοσ - πόα) και τισ διαςτάςεισ τουσ. Είναι ςθμαντικό να αναφερκεί ότι για τθ διαμόρφωςθ των φυτϊν και των κατάλλθλων ςχθμάτων απαιτείται καλι και ςυχνι ςυντιρθςθ των φυτϊν. Βιμα 4: Ρροετοιμαςία του εδάφουσ Θ προετοιμαςία του χϊρου για τθν καλλιζργεια βοτάνων, που ςτα περιςςότερα φυτά είναι θ ίδια ι παρόμοια, αποςκοπεί ςτο να προετοιμάςει το ζδαφοσ για τθν εγκατάςταςθ τθσ καλλιζργειασ με όποιο τρόπο και αν γίνεται (φφτευςθ ςποροφφτων, ςπορά, φφτευςθ ριηωμάτων, κλπ). Το ζδαφοσ τροφοδοτεί τα φυτά με κρεπτικά ςτοιχεία και αποτελεί μζςο ςτιριξισ τουσ. Ωσ ανεξάντλθτοσ φυςικόσ πόροσ, το ζδαφοσ απαιτεί ςυςτθματικό εμπλουτιςμό και διατιρθςθ ϊςτε θ καλλιζργεια να αποδίδει ςτο μζγιςτο δυνατό βακμό. Κφριο μζλθμα αποτζλεςε θ προετοιμαςία του εδάφουσ χωρίσ τθ χριςθ οποιουδιποτε χθμικοφ ςκευάςματοσ. 17

21 Τα κφρια βιματα για τθν προετοιμαςία του εδάφουσ ςτον ςυγκεκριμζνο χϊρο ιταν τα εξισ: Αφαίρεςθ των ηιηανίων: Θ αφαίρεςθ των ηιηανίων ζγινε με τθ μζκοδο ξεβοτανίςματοσ (αφαίρεςθ με τα χζρια). Σπάςιμο των αδιαπζραςτων ςτρωμάτων του εδάφουσ: Για το ςπάςιμο των αδιαπζραςτων βακφτερων ςτρωμάτων του εδάφουσ χρθςιμοποιικθκε εδαφοςκίςτθσ, ο οποίοσ μπορεί να χρθςιμοποιθκεί οποιαδιποτε εποχι με τθν προχπόκεςθ ότι το ζδαφοσ κα βρίςκεται ςε κατάλλθλθ φυςικι κατάςταςθ (οφτε πολφ ςκλθρό αλλά οφτε και πολφ υγρό). Επίςθσ, με τον εδαφοςκίςτθ τεμαχίςτθκαν οι ιςχυρζσ ρίηεσ που υπιρχαν ςτον χϊρο από τα δζντρα που βρίςκονται γφρο από αυτόν. Πργωμα: Πργωμα του εδάφουσ για να αυξθκεί το πορϊδεσ του εδάφουσ. Το όργωμα είναι ο κατ εξοχιν τρόποσ καλλιζργειασ του εδάφουσ, εφόςον με τθ διαδικαςία αναςτροφισ και αναμόχλευςθσ το ζδαφοσ αυξάνει το πορϊδεσ του και καταςτρζφει παράλλθλα τα ηιηάνια. Το όργωμα ζγινε ςε περίοδο που το ζδαφοσ βριςκόταν ςτον ρϊγο του (οφτε πολφ ξθρό οφτε πολφ υγρό). Σβάρνιςμα: Το ςβάρνιςμα επιτεφχκθκε με τθν τςουγκράνα (κτζνα). Σκοπόσ τθσ εργαςίασ ιταν να διαλυκοφν οι ςβόλοι χϊματοσ και να ψιλοχωματιςτοφν. Εφαρμογι οργανικοφ λιπάςματοσ: Εμπλουτιςμόσ του εδάφουσ με κρεπτικά ςτοιχεία, και βελτίωςθ τθσ δομισ του μζςα από τθν εφαρμογι φυτοχϊματοσ. Ιςοπζδωςθ τθσ επιφάνειασ: Ιςοπζδωςθ του εδάφουσ για καταςτροφι αυλακιϊν που τυχόν προζκυψαν από το όργωμα ι άλλεσ εργαςίεσ. Εφαρμογι επιφανειακοφ φυτοχϊματοσ: Θ εφαρμογι φυτοχϊματοσ γίνεται για περαιτζρω ενίςχυςθ του εδάφουσ. Βιμα 5: Εγκατάςταςθ και διαδικαςία φφτευςθσ Κατάλλθλθ περίοδοσ φφτευςθσ είναι θ περίοδοσ μεταξφ των μθνϊν Νοεμβρίου και Φεβρουαρίου χωρίσ να ςθμαίνει ότι αν θ φφτευςθ γίνει τθν περίοδο του καλοκαιριοφ κα υπάρξει αποτυχία. Τθν προετοιμαςία του εδάφουσ ακολοφκθςε: α) Άνοιγμα λάκκου φφτευςθσ Το βάκοσ φφτευςθσ είναι πολφ ςθμαντικό και ποικίλει ανάλογα με το μζγεκοσ και τθ μορφι του φυτοφ. Για μικρά δζντρα το βάκοσ ιταν περίπου 50 cm, για κάμνουσ 40 cm, για θμίκαμνουσ cm και για πόεσ cm. Στισ περιπτϊςεισ που χρθςιμοποιικθκαν ριηίδια για φφτευςθ το βάκοσ ιταν μικρότερο (θ τοποκζτθςθ του ριηιδίου ζγινε επιφανειακά, ςτα 3 cm). β) Εμπλουτιςμόσ εδάφουσ Το ανάμεικτο χϊμα που χρθςιμοποιικθκε για να γεμίςει τουσ λάκκουσ ιταν εφφορο και πλοφςιο ςε κρεπτικά ςυςτατικά, ϊςτε να τρζφει τα φυτά και να ςυγκρατεί περιςςότερθ υγραςία. γ) Διαδικαςία φφτευςθσ Αφοφ ποτίςτθκαν καλά οι λάκκοι από τθν προθγοφμενθ θμζρα, τοποκετικθκε ποςότθτα γόνιμου χϊματοσ ςτον πυκμζνα τουσ ςε ποςοςτό περίπου 20% του ςυνολικοφ βάκουσ. Στθ ςυνζχεια, αφαιρζκθκε προςεκτικά το φυτό από το πλαςτικό δοχείο, ϊςτε να μθν τραυματιςτεί θ ρίηα και 18

22 ςπάςει θ «μπάλα» χϊματοσ. Ακολοφκωσ, το φυτό τοποκετικθκε ςτον πυκμζνα του λάκκου και καλφφτθκε με το αναμειγμζνο χϊμα. Μετά τθν κάλυψθ, θ περιοχι πιζςτθκε με τα χζρια ελαφρά, ϊςτε να ζρκει ςε επαφι θ ρίηα με το χϊμα. Ακολοφκθςε ο ςχθματιςμόσ λεκάνθσ ποτίςματοσ και τα φυτά ποτίςτθκαν. Κατάλλθλεσ αποςτάςεισ φφτευςθσ βοτάνων είναι: Αποςτάςεισ φφτευςθσ μεταξφ γραμμϊν: cm Αποςτάςεισ φυτϊν επί τθσ γραμμισ: cm Με το τζλοσ τθσ φφτευςθσ υλοποιικθκε θ εγκατάςταςθ αρδευτικοφ ςυςτιματοσ (άρδευςθ με ςταγόνεσ). δ) Ρροςκικθ πινακίδων Για κάκε είδοσ φυτοφ τοποκετικθκε ςχετικι πινακίδα, ςτθν οποία αναγράφεται θ κοινι και λατινικι του ονομαςία, θ οικογζνεια και ο ενδθμιςμόσ του και γενικά ςτοιχεία. Οι πλθροφορίεσ ςτισ πινακίδεσ δίνουν ςτον επιςκζπτθ τθ δυνατότθτα να γνωρίςει και να εξοικειωκεί με τα φυτά που απαντοφν ςτον κιπο ϊςτε να μπορεί να τα αναγνωρίςει ςτο φυςικό τουσ περιβάλλον. Εικόνα 7: Εμπλουτιςμόσ εδάφουσ με κομπόςτ 19

23 Εικόνα 8: Συμπίεςθ εδάφουσ μετά τθ φφτευςθ Εικόνα 9: Ολοκλιρωςθ τθσ φφτευςθσ Βιμα 6: Συντιρθςθ του βοτανικοφ κιπου Θ ςυντιρθςθ ενόσ βοτανικοφ κιπου προχποκζτει ιδιαίτερθ φροντίδα και βαςικζσ γνϊςεισ γεωργικισ καλλιζργειασ. Για τθ δθμιουργία των επικυμθτϊν ςχθματιςμϊν είναι απαραίτθτο το ςυχνό κλάδεμα. Τθν περίοδο του χειμϊνα γίνεται ζνα κλάδεμα διαμόρφωςθσ ανάλογα με τθν θλικία του φυτοφ, για αφαίρεςθ των πυκνϊν και νεκρϊν κλαδίςκων. Στα νεαρά φυτά επιδιϊκεται θ δθμιουργία ανκεκτικοφ ςκελετοφ ςε ςχιμα με καλι απόδοςθ. Οι ξυλοποιθμζνοι βλαςτοί, που δεν προςφζρουν οτιδιποτε, αφαιροφνται. Τα εργαλεία απολυμαίνονται πριν το κλάδεμα. Επίςθσ, κρίνεται απαραίτθτοσ ο ζλεγχοσ τυχόν άρρωςτων φυτϊν και θ αφαίρεςθ τουσ. Άλλεσ χριςιμεσ καλλιεργθτικζσ φροντίδεσ είναι τα ςκαλίςματα, το βοτάνιςμα και οι επεμβάςεισ φυτοπροςταςίασ όπου και εάν είναι απαραίτθτο. 20

24 8. ΡΕΙΓΑΦΗ ΕΙΔΩΝ Ακολουκεί θ παρουςίαςθ των ειδϊν που τοποκετικθκαν ςτον βοτανικό κιπο αφοφ αξιολογικθκαν ωσ κατάλλθλα για φφτευςθ. Τα είδθ κατατάςςονται ςφμφωνα με τθν οικογζνεια ςτθν οποία ανικουν: Amaranthaceae (Αμαρανκίδεσ) Apocynaceae (Αποκυνίδεσ) Anacardiaceae (Ανακαρδιίδεσ) Asteraceae (Σφνκετα) Boraginaceae (Βοραγινίδεσ) Brassicaceae (Κραμβοειδι) Fabaceae (Κυαμοειδι) Lamiaceae (Χειλανκι) Liliaceae (Λιλιίδεσ) Myrtaceae (Μυρτίδεσ) Oleaceae (Ελαιοειδι) Orobanchaceae (Οροβάγχεσ) Primulaceae (Ρριμουλίδεσ) 21

25 Οικογζνεια: Amaranthaceae (Αμαρανκίδεσ) Κοινι ονομαςία: Μπόςεα θ κυπρία - Ζουλάτηιν Επιςτθμονικι ονομαςία: Bosea cypria Boiss Είναι αεικαλισ, πολφκλαδοσ κάμνοσ φψουσ 1-2 m, με γωνιϊδεισ και γυμνοφσ βλαςτοφσ. Τα φφλλα του είναι απλά, αντίκετα, ζμμιςχα χρϊματοσ βακυπράςινου ι κοκκινοπράςινου. Τα άνκθ είναι μικρά, ςε διακλαδιςμζνουσ ςτάχεισ, χρϊματοσ πραςινοκαφζ. Ανκίηει ςτο διάςτθμα Απριλίου - Ιουλίου. Εντοπίηεται ςε δρόμουσ, ξερολικιζσ, αςβεςτολικικά βραχϊδθ πρανι ςε υψόμετρο m. Εξαπλϊνεται ςτισ περιοχζσ Ακάμα, Ρζγεια, Λυςόσ, κλπ. Χρθςιμοποιείται ωσ φρακτικό ι ςε ομάδεσ ςε κιπουσ, ςε πάρκα και ςε νθςίδεσ δρόμων. Εικόνα 10: Μποςζα θ κυπρία Οικογζνεια: Anacardiaceae (Ανακαρδιίδεσ) Κοινι ονομαςία: Ριςτακιά θ ςχίνοσ - Σχινιά Επιστημονική ονομασία: Pistacia lentiscus L. Είναι αεικαλισ, αρωματικόσ κάμνοσ ι μικρό δζντρο φψουσ μζχρι 4 m. Τα φφλλα του είναι κατ εναλλαγι, ςφνκετα, επιμικθ, δερματϊδθ, χρϊματοσ ςκουροπράςινου. Τα αρςενικά άνκθ είναι ςε βότρεισ ι φόβεσ και τα κθλυκά ςε βότρεισ. Ανκίηει τθν περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου. Εντοπίηεται ςε πευκοδάςθ, πετρϊδεισ πλαγιζσ και αμμοκίνεσ ςε υψόμετρο m. Εξαπλϊνεται ςτισ περιοχζσ Ακάμα, Ακρωτθρίου κλπ. Χρθςιμοποιείται ωσ φρακτικό φυτό ςε πεηοδρόμια, κιπουσ, πλατείεσ και πάρκα. Εικόνα 11: Ριςτακιά θ ςχίνοσ Ρθγι: Ηρϊ Κουηάλθ 22

26 Οικογζνεια: Apocynaceae (Αποκυνίδεσ) Κοινι ονομαςία: Νιριον θ ροδοδάφνθ (Ρικροδάφνθ ι οδοδάφνθ) Επιςτθμονικι ονομαςία: Nerium oleander L. Είναι αεικαλισ κάμνοσ φψουσ 2-4 m. Τα φφλλα του είναι απλά, παχιά, ζμμιςχα, και επιμικωσ λογχοειδι. Τα άνκθ είναι ςε κορυμβοειδι κφματα με λευκό ι ρόδινο χρϊμα. Ανκίηει τθν περίοδο Απριλίου - Ιουλίου. Εντοπίηεται κοντά ςε ρεματιζσ του νθςιοφ ςε φψοσ m. Ρεριοχζσ εξάπλωςθσ του είναι ο Ακάμασ, θ οροςειρά του Τροόδουσ, ο Ρενταδάκτυλοσ, θ Μεςαορία, κλπ. Σθμαντικό πρόβλθμα είναι ότι όλα τα μζρθ τθσ είναι τοξικά. Χρθςιμοποιείται ςε φρακτικά, πεηοδρόμια, κιπουσ, πάρκα, πλατείεσ και νθςίδεσ δρόμων. Εικόνα 12: Νιριον θ ροδοδάφνθ Ρθγι: Ηρϊ Κουηάλθ Οικογζνεια: Asteraceae (Σφνκετα) Κοινι ονομαςία: Κενταφρεια θ ακαμαντίσ Επιςτθμονικι ονομαςία: Centaurea akamantis Είναι θμίκαμνοσ με κρεμάμενουσ ι θμιόρκιουσ τριχωτοφσ βλαςτοφσ μικουσ cm. Τα φφλλα είναι απλά, επαλλάςςοντα, ζλλοβα, πτεροςχιδι ι γραμμοειδι ι αντιλογχοειδι, πυκνά τριχωτά, χρϊματοσ γκριηοπράςινου. Τα άνκθ του είναι ςφνκετα, με ανκίδια χρϊματοσ λιλά. Ανκίηει τθν περίοδο Μαΐου - Νοεμβρίου. Εντοπίηεται ςε ςχιςμζσ ςκιαςμζνων αςβεςτολικικϊν βράχων ςε φψοσ m. Ρεριορίηεται μόνο ςτθν περιοχι του Ακάμα. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 13: Κενταφρεια θ ακαμαντίσ 23

27 Οικογζνεια: Boraginaceae (Βοραγινίδεσ) Κοινι ονομαςία: Πνοςμα το χλοϊδεσ Επιςτθμονικι ονομαςία: Onosma caespitosum Kotschy Είναι ανοικτόκλαδοσ, πολφκλαδοσ θμίκαμνοσ φψουσ cm, με τριχωτοφσ βλαςτοφσ. Τα φφλλα είναι απλά, άμιςχα, επαλλάςςοντα, ςπατουλοειδι με περιεςτραμμζνεσ παρυφζσ. Τα άνκθ ζχουν ςχιμα ςωλινα με κοντό ποδίςκο, χρϊματοσ κίτρινου. Ανκίηει τθν περίοδο Μαρτίου - Μαΐου. Εντοπίηεται ςε κοιλϊματα αςβεςτολικικϊν βράχων ςε φψοσ m. Ρεριορίηεται ςτον Ρενταδάκτυλο όπου τοπικά είναι αρκετά κοινό (Άγιοσ Ιλαρίωνασ, Κόρνοσ, κλπ.). Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 14: Πνοςμα το χλοϊδεσ Ρθγι: Κωνςταντίνοσ Κουνναμάσ Οικογζνεια: Brassicaceae (Κραμβοειδι) Κοινι ονομαςία: Άλυςςο του Ακάμα Επιςτθμονικι ονομαςία: Alyssum akamasicum Είναι πολυετισ, θμιόρκια ι απλωτι πόα με βλαςτοφσ φψουσ cm. Τα φφλλα είναι απλά, ακζραια, ελλειψοειδι, γκριηοκίτρινα με τρίχωμα. Τα άνκθ είναι χρυςοκίτρινα με κορυμβοειδείσ ταξιανκίεσ. Ανκίηει τθν περίοδο Μαρτίου - Απριλίου. Εντοπίηεται ςε φρφγανα και αραιά δάςθ ςε φψοσ m. Εξαπλϊνεται ςτο Δάςοσ του Ακάμα. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 15: Άλυςςο του Ακάμα Ρθγι: Τμιμα Δαςϊν 24

28 Οικογζνεια: Brassicaceae (Κραμβοειδι) Κοινι ονομαςία: Κράμβθ του Αγίου Ιλαρίωνα Επιςτθμονικι ονομαςία: Brassica hilarionis Post Είναι πολυετισ γυμνι πόα φψουσ cm, με όρκιουσ ι απλωτοφσ βλαςτοφσ. Τα φφλλα είναι απλά, επαλλάςςοντα χρϊματοσ γλαυκοπράςινου, ςτθ βάςθ μεγάλα και τα ανϊτερα πιο μικρά. Τα άνκθ είναι με 4 ςζπαλα και πζταλα, μικρά άςπρα ςε ταξιανκία βότρυ. Ανκίηει τθν περίοδο Μαρτίου - Μαΐου. Εντοπίηεται μόνο ςτον Ρενταδάκτυλο από Κόρνο μζχρι Γιαϊλά. Εικόνα 16: Κράμβθ του Αγίου Ιλαρίωνα Ρθγι: Κωνςταντίνοσ Κουνναμάσ Οικογζνεια: Fabaceae (Κυαμοειδι) Κοινι ονομαςία: Αςτράγαλοσ ο μακρόκαρποσ των Λευκάρων Επιςτθμονικιονομαςία: Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis Είναι πολυετισ, όρκια πόα φψουσ cm και βλαςτοφσ με αςπρόγκριηο τρίχωμα. Τα φφλλα είναι τριχωτά, επαλλάςςοντα, ςφνκετα, πτερωτά. Τα άνκθ είναι ςε ταξιανκία βότρυ, χρϊματοσ λαμπερό κίτρινο. Ανκίηουν τθν περίοδο Μαρτίου - Απριλίου. Εντοπίηονται ςε αςβεςτολικικζσ ξερζσ πλαγιζσ ςε υψόμετρο m. Εξαπλϊνεται ςτθν περιοχι τθσ επαρχίασ Λεμεςοφ. Ρεριλαμβάνεται ςτον κατάλογο των αυςτθρά προςτατευόμενων φυτϊν τθσ Σφμβαςθσ τθσ Βζρνθσ. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 17: Αςτράγαλοσ ο μακροκάρποσ των Λευκάρων 25

29 Οικογζνεια: Lamiaceae (Χειλανκι) Κοινι ονομαςία: Δεντρολίβανο Επιςτθμονικι ονομαςία: Rosmarinus officinalis L Είναι αεικαλισ πολφκλαδοσ κάμνοσ φψουσ cm. Τα φφλλα του είναι άμιςχα, δερματϊδθ, με τθν πάνω πλευρά ςκοφρα και τθν κάτω χνουδωτι ανοιχτόχρωμθ. Τα άνκθ είναι κυανά ςε ταξιανκία βότρυ. Ανκίηει Απρίλιο - Οκτϊβριο. Χρθςιμοποιείται ωσ χαμθλό φρακτικό για τθν δθμιουργία διαδρόμων και καλλιεργείται ςε ομάδεσ ςε κιπουσ, πάρκα και δενδροςτοιχίεσ και πρανι δρόμων. Τα φφλλα του χρθςιμοποιοφνται ςτθ μαγειρικι. Εικόνα 18: Δεντρολίβανο Ρθγι: Ιςτοςελίδα Brilliant Botany 2014 Οικογζνεια: Lamiaceae (Χειλανκι) Κοινι ονομαςία: Λαβαντοφλα θ ςτοιχάσ - Μυροφόρα, Λεβάντα Επιςτθμονικι ονομαςία: Lavandua stoechas L. Είναι αρωματικόσ κάμνοσ φψουσ μζχρι 100 cm. Τα φφλλα είναι απλά, αντίκετα, λογχοειδι και τριχωτά ςτισ δφο επιφάνειεσ. Τα άνκθ είναι ερμαφρόδιτα και πλατιά χρϊματοσ ιϊδουσ ζωσ κυανό. Ανκίηει τουσ μινεσ Μάρτιο - Μάιο. Εντοπίηεται κυρίωσ ςε ξερζσ πλαγιζσ ςε υψόμετρο m. Ρεριοχζσ εξάπλωςθσ του είναι θ Λυςόσ, ο Λυκροδόντασ, το Ακρωτιρι, κλπ. Καλλιεργείται ςε ομάδεσ ςε κιπουσ και πάρκα. Εικόνα 19: Λαβαντοφλα θ ςτοιχάσ 26

30 Οικογζνεια: Lamiaceae (Χειλανκι) Κοινι ονομαςία: Σιδερίτθσ θ κυπρία (Τςάι του βουνοφ) Επιςτθμονικι ονομαςία: SIderitis cypria Post Είναι όρκιοσ θμίκαμνοσ φψουσ μζχρι 60 cm με πυκνοφσ τετραγωνικοφσ, τριχωτοφσ βλαςτοφσ. Τα φφλλα του είναι απλά αντίκετα, ελαφρά πριονωτά, με άςπρο πυκνό τρίχωμα. Τα άνκθ του είναι πολλά με λαμπερό κίτρινο χρϊμα. Ανκίηει τουσ μινεσ Ιοφνιο - Αφγουςτο. Εντοπίηεται ςε ξερζσ ςχιςμζσ, αςβεςτολικικοφσ γκρεμοφσ ςε υψόμετρο m. Ρεριορίηεται ςτθν οροςειρά του Ρενταδακτφλου. Χρθςιμοποιείται ςε ομάδεσ ςε πάρκα και κιπουσ. Ζχει ςθμαντικζσ φαρμακολογικζσ ιδιότθτεσ. Είναι ενδθμικό φυτό τθσ Κφπρου. Εικόνα 20: Σιδερίτθσ θ κυπρία Ρθγι: Κωνςταντίνοσ Κουνναμάσ Οικογζνεια: Lamiaceae (Χειλανκι) Κοινι ονομαςία: Φλομίσ θ κυπρία ποικ. θ δυτικι Επιςτθμονικι ονομαςία: Phlomis cypria var. occidentalis Είναι κάμνοσ φψουσ cm. Τα φφλλα είναι ελκυςτικά, επιμικθ, μακριά, με κιτρινωπό τρίχωμα. Τα άνκθ είναι πυκνά κίτρινου χρϊματοσ. Ανκίηει τθν περίοδο Απριλίου - Ιουνίου. Εντοπίηεται ςε δρόμουσ, ξερζσ πυριγενείσ πλαγιζσ ςε υψόμετρο m. Εξαπλϊνεται ςτον Ακάμα, Λυςό, Δάςοσ Ράφου, κλπ. Χρθςιμοποιείται ςε ομάδεσ ςε πάρκα και κιπουσ. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 21: Φλομίσ θ Κφπρία ποικ. θ δυτικι Ρθγι: Τμιμα Δαςϊν 27

31 Οικογζνεια: Lamiaceae (Χειλανκι) Κοινι ονομαςία: Σαλβία τθσ Αφροδίτθσ Επιςτθμονιι ονομαςία: Salvia veneris Hedge Είναι πολυετισ, όρκια πόα με ξυλϊδεσ ρίηωμα και πυκνοφσ τριχωτοφσ βλαςτοφσ φψουσ cm. Τα φφλλα είναι απλά, πριονωτά, πλατιά ωοειδι, πυκνά τριχωτά. Τα άνκθ είναι ηυγόμορφα χρϊματοσ ρόδινο και κίτρινο. Ανκίηει το Μάρτιο - Απρίλιο. Εντοπίηεται ςε διαβρωμζνεσ ψαμμιτικζσ πλαγιζσ και πυριγενείσ ςχθματιςμοφσ ςε υψόμετρο m. Είναι ςπάνιο φυτό και περιορίηεται ςτθν περιοχι τθσ Κυκρζασ. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 22: Σαλβία τθσ Αφροδίτθσ Ρθγι: Κωνςταντίνοσ Κουνναμάσ Οικογζνεια: Liliaceae (Λιλιίδεσ) Κοινι ονομαςία: Τουλίπα θ κφπρια Επιςτθμονικι ονομαςία: Tulipa cypria Stapf Είναι πολυετισ όρκια πόα φψουσ cm. Τα φφλλα είναι απλά, επαλλάςςοντα και λογχοειδι. Ζχει μόνο ζνα άνκοσ ςτθν κορυφι του βλαςτοφ. Ανκίηει τουσ μινεσ Μάρτιο - Απρίλιο. Εντοπίηεται ςε λιβαδότοπουσ, χωράφια δθμθτριακϊν, αςβεςτολικικζσ πλαγιζσ και δάςθ αοράτου ςε υψόμετρο m. Ρεριορίηεται ςε μια μόνο περιοχι του Δάςουσ του Ακάμα, ςτον Κορμακίτθ και ςε μερικζσ περιοχζσ του Ρενταδακτφλου. Είναι πολφ ςπάνιο είδοσ. Είναι ενδθμικό είδοσ τθσ Κφπρου. Εικόνα 23: Τουλίπα θ κυπρία Ρθγι: Κϊςτασ Καδισ 28

32 Οικογζνεια: Myrtaceae (Μυρτίδεσ) Κοινι ονομαςία: Μφρτοσ θ κοινι - Μερςινιά Επιςτθμονικι ονομαςία: Myrtus communis L. Είναι αεικαλισ κάμνοσ φψουσ μζχρι 3 m. Τα φφλλα είναι αντίκετα, απλά, αρωματικά χρϊματοσ ςκοφρου πράςινου ςτθν πάνω επιφάνεια και πιο ανοιχτόχρωμα ςτθν κάτω. Τα άνκθ είναι ερμαφρόδιτα, και μαςχαλιαία. Ανκίηει τθν περίοδο Μαΐου - Αυγοφςτου. Εντοπίηεται κοντά ςε υγροτόπουσ, κατά μικοσ των ποταμϊν. Εξαπλϊνεται ςτισ Οροςειρζσ Τροόδουσ και Ρενταδακτφλου, ςτον Ακάμα, κλπ. Χρθςιμοποιείται ςε πάρκα, ςε κιπουσ, μεμονωμζνα ι κατά ομάδεσ και ωσ φρακτικά. Εικόνα 24: Μφτροσ θ κοινι Ρθγι: Ιςτοςελίδα Aromatics international Οικογζνεια: Primulaceae (Ρριμουλίδεσ) Κοινι ονομαςία: Κυκλάμινο το περςικό Επιςτθμονικι ονομαςία: Cyclamen persicum Είναι πολυετισ κονδυλϊδθσ πόα χωρίσ κορμό. Τα φφλλα είναι απλά, καρδιόςχθμα, αραιά και οδοντωτά. Τα άνκθ είναι ακτινόμορφα. Ανκίηει τθν περίοδο Σεπτεμβρίου - Ιανουαρίου. Εντοπίηεται ςε ςκιαηόμενα, υγρά ςθμεία κάτω από κάμνουσ, δζντρα ι ςε ςχιςμζσ βράχων ςε φψοσ m. Εξαπλϊνεται ςτο Δάςοσ Ράφου, ςτον Ρενταδάκτυλο, κλπ. Εικόνα 25: Κυκλάμινο το περςικό Ρθγι: Μαρίνοσ Σταφρου 29

33 ΓΛΩΣΣΑΙΟ Αεικαλισ, -εσ : Είναι το φυτό το οποίο διατθρεί τα φφλλα του όλεσ τισ εποχζσ του χρόνου. Ακζραιοσ, -θ, -ο: Είναι το φφλλο το οποίο δεν ζχει καμία εντομι ςτθν περιφζρεια του. Άμιςχο: Το φφλλο το οποίο δεν ζχει μίςχο. Άνκοσ: Το όργανο των φυτϊν που περιζχει τα αρςενικά μζρθ τουσ ςτιμονεσ και τα κθλυκά μζρθ τον φπερο. Αντίκετοσ, ι,-ο : Δφο όργανα ι μζρθ του οργάνου που εκφφονται το ζνα απζναντι ςτο άλλο ςτο ίδιο ςθμείο του βλαςτοφ. Αντιλογχοειδι: Φφλλα με ςχιμα αντεςτραμμζνθσ λόγχθσ. Απλόσ, -θ,-ο: Το όργανο ι μζροσ του οργάνου το οποίο δεν διακρίνεται ςε επιμζρουσ τμιματα. Αςβεςτολικικό πζτρωμα: Ρεριλαμβάνει μεγάλθ ομάδα ιηθματογενϊν πετρωμάτων ι πετρωμάτων που προζκυψαν από μεταμόρφωςθ ιηθματογενϊν και που περιζχουν μεγάλα ποςοςτά ανκρακικοφ αςβεςτίου. Βιότοποσ: Είναι ο χϊροσ ςτο οποίο ηει και αναπτφςςεται το φυτό. Βλαςτόσ: Είναι τμιμα του φυτοφ πάνω ςτο οποίο αναπτφςςονται φφλλα, άνκθ και οφκαλμοί. Βολβόσ: Είναι υπόγειοσ, παχφσ βλαςτόσ (οφκαλμόσ), περιβάλλεται από ςαρκϊδθ υπόγεια τμιματα φφλλων. Βότρυσ: Είναι θ ταξιανκία κατά τθν οποία τα άνκθ φζρουν ποδίςκο και είναι διατεταγμζνα κατά μικοσ του κεντρικοφ άξονα. Γυμνόσ,-θ,-ο: Είναι το μζροσ του οργάνου ι το όργανο το οποίο δεν φζρει τριχίδια. Γραμμοειδζσ: Ρολφ ςτενό και μακρφ, με πλάτοσ ίςο με ολόκλθρο το μικοσ του. Επαλλάςςοντα φφλλα: Τρόποσ διάταξθσ των φφλλων κατά μικοσ του βλαςτοφ. Ραρατθρείται ζνα φφλλο ςε κάκε γόνατο. Ημίκαμνοσ: Είναι το φυτό πολυετζσ και ξυλϊδεσ μόνο ςτθν βάςθ του, κοντά ςτο ζδαφοσ. Θάμνοσ: Είναι πολυετζσ φυτό με ξυλϊδεισ βλαςτοφσ και χωρίσ κεντρικό κορμό. Το φψοσ του δεν ξεπερνά τα 3 μζτρα. Κόνδυλοσ: Υπόγειοσ μεταμορφωμζνοσ βλαςτόσ ςτον οποίο αποταμιεφονται νερό και κρεπτικζσ ουςίεσ. Κόρυμβοσ: Είδοσ ταξιανκίασ. Τα άνκθ φζρονται κατά μικοσ του κεντρικοφ βλαςτοφ. Τα ανϊτερα άνκθ ζχουν μικρότερο ποδίςκο από τα κατϊτερα ϊςτε όλα να φκάνουν ςτο ίδιο φψοσ. Ρόα: Ετιςιο ι πολυετζσ τρυφερό φυτό χωρίσ ξυλϊδθ βλαςτοφσ. Σκιάδιο: Είδοσ ταξιανκίασ. Τα άνκθ φζρονται ςε ποδίςκουσ ξεκινοφν από το ίδιο ςθμείο και όλα φτάνουν ςτο ίδιο φψοσ. Στάχυσ: Είδοσ ταξιανκίασ. Άνκθ χωρίσ ποδίςκο φζρονται πάνω ςτο ίδιο άξονα. Ταξιανκία: Είναι ο τρόποσ διάταξθσ των ανκζων. Φρυγανϊδθσ: Τφποσ βλάςτθςθσ τθσ Μεςογείου, χαρακτθρίηεται από κάμνουσ και θμίκαμνουσ. 30

34 ΒΙΒΛΙΟΓΑΦΙΑ ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΑΦΙΑ Bennett, E. & Swasey, J. (1996). Perceived stress reduction in urban public gardens. HortTechnology, 6(2) BGCI. (2000). International Agenda for Botanic Gardens in Conservation. In Botanic Gardens Conservation International. UK: U.K Charity. BGCI. (2010). Ανάκτθςθ από Conservation wild plants for livelihoods: Botanic gardens working with local communities: BGCI. (2011). Conserving Wild Plant for Food and Medicine - The work of botanic gardens BGCI. (2014). BGCI plants for planet. Ανάκτθςθ January 20, 2014, from Botanic Gardens Linking Plants with Improvements to Healthcare: Botanic Gardens Conservation International. (2011). Conserving Wild Plants for Food and Medicine - The work of Botanic Gardens. III IS on Plant Genetic Resources, Connell, J. & Meyer, D. (2004). Modelling the visitor experience in the gardens of Great Britain. Current issues in Tourism, 7 (3) Council Head of the Australian Botanic Gardens. (2005, June). Ανάκτθςθ January 27, 2014, from Australia's botanic gardens: Edwards, D. (2000). BGCI. Retrieved 2014, from Education by Stealth: The Subtle Art of Education People Who Didn't Come to Learn: Flannery, M. (2011). Moonstruck by herbaria. The American Biology Teacher, Frank, M. & Perkins, K. (2004). Herbaria and Herbarium Specimens. Retrieved 2014, from University of Florida Herbarium: Hand, R., Hadjikyriakou, G., & Christodoulou, C. (2011). Endemics. Retrieved from Flora of Cyprus - a dynamic checklist: IUCN Botanic Gardens Conservation Secretariat. (1989). Botanic Gardens Conservation Strategy. Gland: IUCN/WWF. Lawrence, N. (2010). How to Make a Herbarium. Ανάκτθςθ 2014, from The Herbarium: Meikle, R. (1985). Flora of Cyprus (Vol 2). London: Bentham - Moxon Trust: Royal Botanic Gardens, Kew. New Encyclopedia Britannica: Micropaedia (2002 edition). New Encyclopaedia Britannica: Micropaedia. Encyclopaedia Britannica. 31

ΤΙΗΜΕΗ ΕΡΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΜΙΚΟ-ΑΡΟΘΕΜΑΤΑ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΗΤΗΣ. Ζργο LIFE-CRETAPLANT

ΤΙΗΜΕΗ ΕΡΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΜΙΚΟ-ΑΡΟΘΕΜΑΤΑ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΗΤΗΣ. Ζργο LIFE-CRETAPLANT ΤΙΗΜΕΗ ΕΡΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΜΙΚΟ-ΑΡΟΘΕΜΑΤΑ ΦΥΤΩΝ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΗΤΗΣ Ζργο LIFE-CRETAPLANT Ριλοτικό Δίκτυο Μικρο-Αποκεμάτων Φυτϊν ςτθ Δυτικι Κριτθ Μ. Ανδρζου 2010 A6: Learning from the experiences of other EU countries

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΑΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΘΑΛΑΑ

ΣΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΑΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΘΑΛΑΑ ΣΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΑΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΑΘΑΛΑΑ Η ΘΕΗ ΣΟΤ ΠΑΡΚΟΤ ΑΘΑΛΑΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΟΙΧΕΙΑ ΣΟΤ ΠΑΡΚΟΤ Η ςυνολικι ζκταςθ 840 εκτάρια (ι 8,4 km 2 ) Θταν κυβερνθτικό τςιφλίκι, ζνασ άγονοσ γυμνότοποσ και θ αναδάςωςθ του άρχιςε το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ Μείωςθ 1,9% ςε ςχζςθ με το 2009, παρουςίαςε θ αγορά των αλυςίδων λιανικοφ εμπορίου των οκτϊ εξεταηόμενων κατθγοριϊν το 2010

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ ΣΗ ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΓΑΟΠΟΝΙΑ ΣΗΝ ΚΛΙΜΑΣΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. Γρ. Ανδρέας Υρίζηοσ Ανώηερος σνηηρηηής Γαζών Σμήμα Γαζών

Η ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ ΣΗ ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΓΑΟΠΟΝΙΑ ΣΗΝ ΚΛΙΜΑΣΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. Γρ. Ανδρέας Υρίζηοσ Ανώηερος σνηηρηηής Γαζών Σμήμα Γαζών Η ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ ΣΗ ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΓΑΟΠΟΝΙΑ ΣΗΝ ΚΛΙΜΑΣΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Γρ. Ανδρέας Υρίζηοσ Ανώηερος σνηηρηηής Γαζών Σμήμα Γαζών ΓΔΝΙΚΑ Οικοςφςτθμα: Σφςτθμα ςε μια περιοχι ςτθν οποία ςυνυπάρχουν ςε ιςορροπία/αρμονία οι

Διαβάστε περισσότερα

25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ. Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και

25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ. Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και 25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και Γ) Τα ψυκτικά φορτία από είςοδο εξωτερικοφ αζρα. 26. Ποιζσ είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ»

Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ» Τηλ.6937122299 - Email: nasthem1@hotmail.com Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ» Κείμενο Φωτογραφίεσ: Θζμιδα Ναςοποφλου Ξεναγόσ Εκνικϊν Δρυμϊν & Υγροτόπων MSc Biodiversity Σε μικρι απόςταςθ

Διαβάστε περισσότερα

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 Ειςαγωγι Στο παρόν κείμενο παρουςιάηονται και αναλφονται τα ςτατιςτικά ςτοιχεία του ιςτοτόπου τθσ ΚΕΠΑ-ΑΝΕΜ,

Διαβάστε περισσότερα

Διαγωνιςμόσ "Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012"

Διαγωνιςμόσ Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012 Διαγωνιςμόσ "Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012" Ο Διαγωνιςμόσ «ΜΕΡΑ» προκθρφςςεται από το 2001 ςε ετιςια βάςθ, ωσ αποτζλεςμα τθσ διαπίςτωςθσ ότι θ καλλιζργεια πνεφματοσ δθμιουργικότθτασ και πρωτοβουλίασ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Περίληψη Η βιοποικιλότθτα ζχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία 50 χρόνια ςυγκριτικά με τισ αλλαγζσ που παρατθροφνται ςε όλθ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ Πόπη Σουρμαΐδου Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Σφνοψη Τι είναι το Marketing (βαςικι ειςαγωγι, swot ανάλυςθ, τα παλιά 4P) Τι είναι το Marketing Plan

Διαβάστε περισσότερα

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ammon Ovis_Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν_ Ραδιοςτακμόσ Flash 96 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Σο δείγμα περιλαμβάνει 332 τουρίςτεσ από 5 διαφορετικζσ θπείρουσ. Οι περιςςότεροι εξ αυτϊν

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Δυνατότθτα κάλυψθσ κερμαντικϊν αναγκϊν ζωσ και 100% (εξαρτάται από τθν τοποκεςία, τθν ςυλλεκτικι επιφάνεια και τθν μάηα νεροφ αποκθκεφςεωσ) βελτιςτοποιθμζνο ςφςτθμα με εγγυθμζνθ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ - ΑΠΕΛΕΤΘΕΡΩΗ ΣΗ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ, 1912

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ - ΑΠΕΛΕΤΘΕΡΩΗ ΣΗ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ, 1912 ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ - ΑΠΕΛΕΤΘΕΡΩΗ ΣΗ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ, 1912 Το 1912 ξζςπαςε ο Αϋ Βαλκανικόσ Πόλεμοσ, ςτον οποίο θ Βουλγαρία, θ Σερβία, θ Ελλάδα και το Μαυροβοφνιο ςυμμάχθςαν εναντίον τθσ Οκωμανικισ Αυτοκρατορίασ,

Διαβάστε περισσότερα

Ρανεμιςτιμιο Δυτικισ Μακεδονίασ Σχολι Καλϊν Τεχνϊν Φλϊρινασ Τμιμα Εικαςτικϊν και Εφαρμοςμζνων Τεχνϊν. Ο καπνόσ ωσ υλικό για δθμιουργία

Ρανεμιςτιμιο Δυτικισ Μακεδονίασ Σχολι Καλϊν Τεχνϊν Φλϊρινασ Τμιμα Εικαςτικϊν και Εφαρμοςμζνων Τεχνϊν. Ο καπνόσ ωσ υλικό για δθμιουργία Ρανεμιςτιμιο Δυτικισ Μακεδονίασ Σχολι Καλϊν Τεχνϊν Φλϊρινασ Τμιμα Εικαςτικϊν και Εφαρμοςμζνων Τεχνϊν Ο καπνόσ ωσ υλικό για δθμιουργία Μάκθμα : Τεχνολογία Υλικϊν - Νζεσ Τεχνολογίεσ & Διαγνωςτικι Ζργων Τζχνθσ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ ΣΟΜΕΑ 5: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ, ΠΑΡΕΜΒΑΕΙ ΚΑΙ ΔΡΑΕΙ ΒΕΛΣΙΩΗ ΔΙΑΔΙΚΑΙΕ ΣΟΤ ΧΟΛΕΙΟΤ Περιγραφή: Ο ςυγκεκριμζνοσ

Διαβάστε περισσότερα

ANIMONDA Η ΠΡΩΣΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΣΗ ΓΑΣΑ Α

ANIMONDA Η ΠΡΩΣΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΣΗ ΓΑΣΑ Α ANIMONDA Η ΠΡΩΣΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΣΗ ΓΑΣΑ Α Η ANIMONDA όλα αυτά τα χρόνια μζςα από τθν πείρα τθσ, τθν επιςτθμονικι τθσ εξειδίκευςθ και με γνϊμονα τισ ιδιαιτερότθτεσ τθσ γάτασ ςτθ διατροφι τθσ,ζχει δθμιουργιςει

Διαβάστε περισσότερα

φντομη Παρουςίαςη epr.gr

φντομη Παρουςίαςη epr.gr φντομη Παρουςίαςη epr.gr Ζνα νζο διαδικτυακό εργαλείο που ζρχεται να αλλάξει τα δεδομζνα τθσ εταιρικισ επικοινωνίασ Ιοφνιοσ 2009 - Ζκδοςθ 1.3 Σι είναι το epr.gr To epr.gr αποτελεί τθν πρϊτθ διαδικτυακι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!!

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! Χωρίσ νερό δεν μπορεί να υπάρξει ανκρϊπινθ ηωι! Ζνασ μζςοσ άνκρωποσ μπορεί να αντζξει χωρίσ τροφι 2 μινεσ, ενϊ χωρίσ νερό μόνο 2-3 μζρεσ. Αν ο ανκρϊπινοσ οργανιςμόσ χάςει μεγάλθ ποςότθτα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΙΩΝ

ΣΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΣΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΙΜΟΤ - ΜΕΛΕΣΩΝ Ζργο : ΒΕΛΣΙΩΗ ΕΓΚΑΣΑΣΑΕΩΝ ΕΝΕΡΓΗΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΙΚΗ ΠΤΡΟΠΡΟΣΑΙΑ Θζςθ :

Διαβάστε περισσότερα

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι Παράςταςη κινητήσ υποδιαςτολήσ ςφμφωνα με το πρότυπο ΙΕΕΕ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης το πρότυπο ΙΕΕΕ 754 ζχει χρθςιμοποιθκεί ευρζωσ ςε πραγματικοφσ υπολογιςτζσ. Το πρότυπο αυτό κακορίηει δφο βαςικζσ μορφζσ κινθτισ

Διαβάστε περισσότερα

ESC CAMPS. To Esc Camp βαςίηεται ςτθ δόμθςθ με containers.

ESC CAMPS. To Esc Camp βαςίηεται ςτθ δόμθςθ με containers. ESC CAMPS H HELLENIC ROWING κζλει να δθμιουργιςει Esc Camps, ζνα ςε κάκε περιοχι των Πρωτακλθτϊν. Στόχοσ του camp είναι θ φιλοξενία νζων και ομάδων από το εξωτερικό, με απϊτερο ςκοπό τθν ακλθτικι τουριςτικι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΟ ΠΛΑΣΙΚΟ!!! ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΙ ΠΛΑΣΙΚΕ ΑΚΟΤΛΕ!!!

ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΟ ΠΛΑΣΙΚΟ!!! ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΙ ΠΛΑΣΙΚΕ ΑΚΟΤΛΕ!!! ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΟ ΠΛΑΣΙΚΟ!!! ΛΕΜΕ ΟΧΙ ΣΙ ΠΛΑΣΙΚΕ ΑΚΟΤΛΕ!!! Το πλαςτικό ζχει γίνει αναπόςπαςτο κομμάτι τθσ κακθμερινισ μασ ηωισ, πλαςτικά μπουκάλια, πλαςτικά παιχνίδια, πλαςτικά ποτιρια, πλαςτικζσ ςακοφλεσ. Πλαςτικά

Διαβάστε περισσότερα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα Προςωπικά δεδομζνα Η Λείρ Ναγιάλα, θ Σίλβια Αντρζσ, θ Χουάνα Γκαλβάν και θ Γερμάν Καςτανζντα δθμιοφργθςαν τθ δικι τουσ εταιρία, τθν AUXILIARTE FACTORIA το 2004. Ζχοντασ και ςυνειδθτοποίθςαν ότι μοιράηονταν

Διαβάστε περισσότερα

Slide 1. Εισαγωγή στη ψυχρομετρία

Slide 1. Εισαγωγή στη ψυχρομετρία Slide 1 Εισαγωγή στη ψυχρομετρία 1 Slide 2 Σφντομη ειςαγωγή ςτη ψυχρομετρία. Διάγραμμα Mollier (πίεςησ-ενθαλπίασ P-H) Σο διάγραμμα Mollier είναι μία γραφικι παράςταςθ ςε ζναν άξονα ςυντεταγμζνων γραμμϊν

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66)

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Διδάςκουςα: Αλεξάνδρα Οικονόμου Παρουςίαςη διαλζξεων: Πζτροσ Ροφςςοσ Διάλεξη 1 Ειςαγωγι Αντικείμενο και τρόποσ λειτουργίασ του μακιματοσ Τι είναι επιςτιμθ; Καλωςορίςατε ςτο

Διαβάστε περισσότερα

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει Ρομποτική Μάκετε γριγορά και εφκολα ό τι χρειάηεται να ξζρετε για τισ λαπαροςκοπικζσ μεκόδουσ αντιμετϊπιςθσ γυναικολογικϊν πακιςεων Ενθμερωκείτε ςωςτά και υπεφκυνα Η υγεία ςασ το αξίηει Μζκοδοσ και πλεονεκτιματα

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι ΣΟΜΕΑ 1: ΜΕΑ ΚΑΙ ΠΟΡΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΟΤ ΧΟΛΕΙΟΤ Περιγραφή: Ο ςυγκεκριμζνοσ δείκτθσ αναφζρεται ςτον βακμό που οι υπάρχοντεσ

Διαβάστε περισσότερα

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Διαδίκτυο: μια πόρτα ςτον κόςμο Πϊσ μπορεί κανείσ ςε λίγα λεπτά να μάκει ποιεσ ταινίεσ παίηονται ςτουσ κινθματογράφουσ, να ςτείλει

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά Τηάκια. Πουκεβίλ 2, Ιωάννινα Τθλ. 26510.23822 www.energeiaka-ktiria.gr www.facebook.com/energeiaka.ktiria

Ενεργειακά Τηάκια. Πουκεβίλ 2, Ιωάννινα Τθλ. 26510.23822 www.energeiaka-ktiria.gr www.facebook.com/energeiaka.ktiria Ενεργειακά Τηάκια Πουκεβίλ 2, Ιωάννινα Τθλ. 26510.23822 www.facebook.com/energeiaka.ktiria Σελ. 2 Η ΕΣΑΙΡΕΙΑ Η εταιρεία Ενεργειακά Κτίρια δραςτθριοποιείται ςτθν παροχι ολοκλθρωμζνων υπθρεςιϊν και ςτθν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΕΙΑΓΩΓΗ Ο νζοσ δικτυακόσ τόποσ τθσ Δ.Δ.Ε. Θεςπρωτίασ παρζχει πλζον τθ δυνατότθτα τθσ καταχϊρθςθσ νζων, ειδιςεων και

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα. Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ

Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα. Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ Περιφερειακό Ψθφιακό Αποκετιριο: Ανοικτά Δεδομζνα και Επιχειρθματικότθτα Γ. Φραγκιαδάκθσ Κζντρο Επικοινωνιϊν και Δικτφων Πανεπιςτιμιο Κριτθσ Περιφερειακό υμβοφλιο Καινοτομίασ Κριτθσ Σο ΠΚΚ αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM

1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM 1 0 ΕΠΑΛ ΞΑΝΘΗ ΕΙΔΙΚΟΣΗΣΑ : ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΘΕΜΑΣΙΚΗ ΕΡΓΑΙΑ Β ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑ : ΚΑΣΑΚΕΤΗ ΠΟΜΠΟΤ FM ΣΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΜΠΟ FM; Πρόκειται για μια θλεκτρονικι διάταξθ που ςκοπό ζχει τθν εκπομπι ραδιοςυχνότθτασ

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα είναι και αλλάηει

Μόδα είναι και αλλάηει Μόδα είναι και αλλάηει Οριςμόσ μόδασ Παροδικι ςυνικεια που για οριςμζνο χρονικό διάςτθμα γενικεφεται ςε μεγάλο φάςμα τθσ κοινωνίασ, ςε ότι αφορά τθν ενδυμαςία, τθν κόμμωςθ, τθ μουςικι. Κακρεφτίηει τισ

Διαβάστε περισσότερα

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά.

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά. Χαιρετιςμόσ Γενικοφ Γραμματζα Νζασ Γενιάσ κ. Γιάννου Λιβανοφ ςε εκδήλωςη για την ίδρυςη του Μεταπτυχιακοφ Προγράμματοσ MSc in Strategic Product Design του Διεθνοφσ Πανεπιςτημίου Ελλάδοσ 17.02.12 Κυρίεσ

Διαβάστε περισσότερα

Καζάνης Θεόδωρος ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ Δ/νηης Πιζηοποίηζης & Εκπαίδεσζης Δικηύοσ

Καζάνης Θεόδωρος ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ Δ/νηης Πιζηοποίηζης & Εκπαίδεσζης Δικηύοσ Καζάνης Θεόδωρος ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ Δ/νηης Πιζηοποίηζης & Εκπαίδεσζης Δικηύοσ ΚΑΣΑΝΗΣ ΠΙΝΑΚΑ ΔΕΙΓΜΑΣΟΛΗΠΣΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΑΒΩΝ ISO 2859 W Z Z W Προδιαγραφι ΕΣΕΜ 0,6 x 0.7 = 0,42 0.6 L Προδιαγραφι

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά Τα νύλιμα! ΧΟΡΗΓΟΣ Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά τα ξφλινα! 1. Γιατί τα λζμε ξφλινα πνευςτά; Πνευςτά ονομάηονται τα όργανα ςτα οποία ο ιχοσ παράγεται μζςα ςε ζνα ςωλινα απ όπου περνάει ο

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ: Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ: 1. Ομάδα Ανκρωπιςτικών Σπουδών 2. Ομάδα Οικονομικών, Πολιτικών, Κοινωνικών & Παιδαγωγικών Σπουδών 3. Ομάδα Θετικών

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Φροντιστήριο Στην Ελληνική Γλώσσα. Απαντιςεισ. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ.

Ειδικό Φροντιστήριο Στην Ελληνική Γλώσσα. Απαντιςεισ. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ. Απαντιςεισ Α1. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ. Βαςικά ςθμεία: Λόγοι προςταςίασ: 1. Εκφραςτζσ δθμοκρατικοφ πνεφματοσ 2. Χϊροι ψυχαγωγίασ και πολιτιςμικισ

Διαβάστε περισσότερα

τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα

τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα Τα χάλκιμα! ΧΟΡΗΓΟΣ τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα 1. Γιατί τα λζμε χάλκινα πνευςτά όργανα; Πνευςτά χαρακτθρίηονται όλα τα όργανα ςτα οποία ο ιχοσ παράγεται από τθν (ανα)πνοι

Διαβάστε περισσότερα

Απόδραςη ςτον Εθνικό Δρυμό Βάλια Κάλντα και ςτα Βλαχοχϊρια τησ Πίνδου

Απόδραςη ςτον Εθνικό Δρυμό Βάλια Κάλντα και ςτα Βλαχοχϊρια τησ Πίνδου Απόδραςη ςτον Εθνικό Δρυμό Βάλια Κάλντα και ςτα Βλαχοχϊρια τησ Πίνδου Κείμενο - Φωτογραφίεσ: Θζμιδα Ναςοποφλου Ξεναγόσ Εθνικϊν Δρυμϊν & Υγροτόπων MSc Biological Diversity Ελάτε μαηί μασ να περπατιςουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο

Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο Φφλλο Εργαςίασ Ονοματεπώνυμο. Παραγωγή και διάδοςη του ήχου Ήχοσ παράγεται όταν τα ςωματίδια κάποιου υλικοφ μζςου αναγκαςκοφν να εκτελζςουν ταλάντωςθ. Για να διαδοκεί ο ιχοσ

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Δομι ειςιγθςθσ Επιςτθμονικζσ Προςεγγίςεισ τθσ Αξιολόγθςθσ ςτθν Εκπαίδευςθ

Διαβάστε περισσότερα

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά"

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου Σεχνικι Προςφορά υντάκτθσ : Ευάγγελοσ Κρζτςιμοσ χόλιο: ΠΑΡΑΣΗΡΗΗ 1 ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά" Για τθν αποφυγι μεγάλου όγκου προςφοράσ και για τθ διευκόλυνςθ του ζργου τθσ επιτροπισ προτείνεται τα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Δρ. Παφλοσ Θεοδϊρου Ανϊτατθ Εκκλθςιαςτικι Ακαδθμία Ηρακλείου Κριτθσ Περιεχόμενα Ειςαγωγι Γιατί πρζπει να γίνει παρουςίαςθ τθσ εργαςίασ μου Βαςικι προετοιμαςία Δομι παρουςίαςθσ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ζργο χρηματοδοτοφμενο από την Ευρωπαϊκή Ζνωςη, με τίτλο: Using New Media to prevent and combat against Media Violence (Αρ. Συμβολαίου: JUST/2010/DAP3/AG/1350)

Διαβάστε περισσότερα

Ακράτεια οφρων είναι οποιαςδιποτε μορφισ ακοφςια απώλεια οφρων.

Ακράτεια οφρων είναι οποιαςδιποτε μορφισ ακοφςια απώλεια οφρων. Σί είναι η ακράτεια οφρων; Ακράτεια οφρων είναι οποιαςδιποτε μορφισ ακοφςια απώλεια οφρων. Ποιά είναι η επίπτωςή τησ ςτο γυναικείο πληθυςμό; Γενικά 27% των γυναικών κα παρουςιάςουν κάποιο τφπο ακράτειασ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΠΟΣΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΠΟΣΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 2 η ΕΝΟΣΗΣΑ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΩΝ ΑΚΗΕΩΝ Εκτίμηςη ποτάμιασ διάβρωςησ κοπόσ τησ εργαςίασ: Να εκτιμηθεί ποςοτικά η ποτάμια διάβρωςη κατά μήκοσ οκτϊ χειμάρρων ςτη βόρεια Πελοπόννηςο. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ

Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ Πανεπιςτήμιο Θεςςαλίασ Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τομζασ: Συγκοινωνιακόσ Μάκθμα: Σχεδιαςμόσ και Λειτουργία Αεροπορικϊν Συςτθμάτων Ζτοσ 5 ο Οδθγόσ μακιματοσ 2013 2014 ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακζσ προοπτικζσ τθσ ελλθνικισ φαρμακοβιομθχανίασ

Αναπτυξιακζσ προοπτικζσ τθσ ελλθνικισ φαρμακοβιομθχανίασ Οι Επενδφςεισ ςε Υποδομζσ, θ Ιςχυρι Βιομθχανία και θ Εξαγωγι Τεχνογνωςίασ ωσ Βαςικοί Πυλϊνεσ Ανάπτυξθσ τθσ Ελλθνικισ Οικονομίασ Αναπτυξιακζσ προοπτικζσ τθσ ελλθνικισ φαρμακοβιομθχανίασ Θεόδωροσ Τρφφων

Διαβάστε περισσότερα

ZAGORI SUITES ALL SUITE HOTEL & LUXURY RESIDENCES

ZAGORI SUITES ALL SUITE HOTEL & LUXURY RESIDENCES Ζνα ςυναρπαςτικό Luxury Boutique Hotel, το Zagori Suites, είναι ςκαρφαλωμζνο ςε υψόμετρο 1000 μζτρων, ςτθ Βίτςα Κεντρικοφ Ηαγορίου, δίπλα ςτο περίφθμο Φαράγγι του Βίκου και ςτα πζτρινα γεφφρια του Βοϊδομάτθ

Διαβάστε περισσότερα

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Δρ. Χρήζηος Ηλιούδης Μθ Προςθμαςμζνοι Ακζραιοι Εφαρμογζσ (ςε οποιαδιποτε περίπτωςθ δεν χρειάηονται αρνθτικοί αρικμοί) Καταμζτρθςθ. Διευκυνςιοδότθςθ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ

Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ Ε & Α Δραςτθριότθτεσ Ομάδασ Κυματικισ Διάδοςθσ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ Η Κριτθ είναι μία περιοχι υψθλοφ ςειςμικοφ κινδφνου. Η παρακολοφκθςθ τθσ ςειςμικισ δραςτθριότθτασ ςτθν Κριτθ αποτελεί επομζνωσ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ. 4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Δ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ. Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00

ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ. 4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Δ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ. Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00 ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Δ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00 Οδηγίερ: 1) Το εξεηαζηικό δοκίμιο αποηελείηαι από 5 ζελίδερ και πεπιλαμβάνει 25 θέμαηα. 2)

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΓΑΜΜΑ ΕΚΡΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΡΟΓΑΜΜΑΤΩΝ, ΣΕΜΙΝΑΙΩΝ & ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΓΑΣΤΘΙΟΥ ΗΩΓΑΦΙΚΘΣ ΤΘΣ Ε ΔΘΜΟΤΙΚΘΣ ΚΟΙΝΟΤΘΤΑΣ ΔΘΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΘΣ ΑΚΑΔΘΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012

ΡΟΓΑΜΜΑ ΕΚΡΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΡΟΓΑΜΜΑΤΩΝ, ΣΕΜΙΝΑΙΩΝ & ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΓΑΣΤΘΙΟΥ ΗΩΓΑΦΙΚΘΣ ΤΘΣ Ε ΔΘΜΟΤΙΚΘΣ ΚΟΙΝΟΤΘΤΑΣ ΔΘΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΘΣ ΑΚΑΔΘΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΡΟΓΑΜΜΑ ΕΚΡΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΡΟΓΑΜΜΑΤΩΝ, ΣΕΜΙΝΑΙΩΝ & ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΓΑΣΤΘΙΟΥ ΗΩΓΑΦΙΚΘΣ ΤΘΣ Ε ΔΘΜΟΤΙΚΘΣ ΚΟΙΝΟΤΘΤΑΣ ΔΘΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΘΣ ΑΚΑΔΘΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 Υπεφθυνη Εργαςτηρίου Εικαςτικών & Εφαρμοςμζνων Τεχνών

Διαβάστε περισσότερα

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Δρ. Παναγιϊτθσ Ζαχαριάσ Οικονομικό Πανεπιςτιμιο Ακθνϊν - 15/5/2014 Ημερίδα με κζμα: «Οικονομία τθσ Γνϊςθσ: Αξιοποίθςθ τθσ καινοτομίασ ςτθ Β Βάκμια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΣΗΕΙ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΕΠΙΛΟΓΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΙΑΜΟΝΗ ΣΩΝ ΤΝΕΔΡΩΝ

ΚΡΑΣΗΕΙ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΕΠΙΛΟΓΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΙΑΜΟΝΗ ΣΩΝ ΤΝΕΔΡΩΝ ΕΠΙΛΟΓΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΙΑΜΟΝΗ ΣΩΝ ΤΝΕΔΡΩΝ ΚΡΑΣΗΕΙ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ Οι φνεδροι κα πρζπει να διευκετιςουν οι ίδιοι τισ κρατιςεισ ξενοδοχείων. τα ξενοδοχεία Holiday Inn και Castelli θ Οργανωτικι Επιτροπι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Γιώργος Ν. Μαγούλιος, Κακθγθτις Τμιμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Άδειεσ Χρήςησ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται ςε άδειεσ χριςθσ Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΣΩΝ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΤΜΒΗΗ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΣΩΝ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΤΜΒΗΗ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ειδική Γραμματεία Τδάτων ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΣΩΝ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΤΜΒΗΗ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Έτοσ αναφοράσ 2010 Μάιοσ 2011 ΠΟΙΟΣΗΣΑ ΝΕΡΩΝ ΚΟΛΤΜΒΗΗ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΣΟ ΑΝΑΦΟΡΑ 2010 Ε Ι Α Γ Ω Γ Ι Κ Α Σ Ο Ι Χ Ε Ι Α Η ποιότθτα των υδάτων κολφμβθςθσ

Διαβάστε περισσότερα

Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ)

Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ) ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΜΑΔΗΜΑΛΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ) ΛΙΛΑ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΤ Τμήμα ΠΜ & ΜΤΓ Θ δθμιουργία ΝΕΟΤ δθμόςιου χϊρου ςτο εςωτερικό πολυλειτουργικϊν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015 ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΘΕΜΑ Α ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015 Α1. - γ. ςφφιλθ Α2. - α. ερυκρόσ μυελόσ των οςτών Α3. - β. εντομοκτόνο Α4. - β. καταναλωτζσ 1θσ τάξθσ Α5. - δ. μία οικογζνεια ΘΕΜΑ Β Β1. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Terra Batida Πόρτο, Πορτογαλία www.terrabatida.com

Terra Batida Πόρτο, Πορτογαλία www.terrabatida.com Η επιχείρηςη και η ιδζα Η Μαρία Γκαμπριζλ ξεκίνθςε τθ δικι τθσ επιχείρθςθ το 2003. Παρόλο που εκείνθ τθ ςτιγμι είχε μια ςτακερι δουλειά ςε μια πολυεκνικι εταιρεία τθλεπικοινωνιϊν, ζνιωςε τθν ανάγκθ να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: "SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ" Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath. Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ

ΤΙΤΛΟΣ: SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath. Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ ΤΙΤΛΟΣ: "SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ" Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ www.dimitrazervaki.com Περιεχόμενα ΣΡΕΙ ΑΝΑΠΑΝΣΕΧΕ ΔΙΑΠΙΣΩΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα,

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα, Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων Α Σάξη Α/ Μαθηματικό περιεχόμενο Δείκτεσ Επιτυχίασ Ώρεσ Α Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1 Αλ1.1 υγκρίνουν και ταξινομοφν αντικείμενα ςφμφωνα με κάποιο χαρακτθριςτικό/κριτιριο/ιδιότθτά Ομαδοποίθςθ,

Διαβάστε περισσότερα

Δια-γενεακι κινθτικότθτα

Δια-γενεακι κινθτικότθτα Δια-γενεακι κινθτικότθτα Κατά κανόνα οι τρζχουςεσ επιλογζσ των ατόμων ζχουν ςυνζπειεσ ςτο μζλλον (δυναμικι ςχζςθ). Σε ότι αφορά τισ επιλογζσ των ατόμων ςε ςχζςθ με τθν εκπαίδευςθ γνωρίηουμε ότι τα άτομα

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η i Statisticum collegium V Στατιςτική Συμπεραςματολογία Ι Σημειακζσ Εκτιμήςεισ Διαςτήματα Εμπιςτοςφνησ Στατιςτική Συμπεραςματολογία (Statistical Inference) Το πεδίο τθσ Στατιςτικισ Συμπεραςματολογία,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόνομοι Πράκτορες. Αναφορά Εργασίας Εξαμήνου. Το αστέρι του Aibo και τα κόκαλα του

Αυτόνομοι Πράκτορες. Αναφορά Εργασίας Εξαμήνου. Το αστέρι του Aibo και τα κόκαλα του Αυτόνομοι Πράκτορες Αναφορά Εργασίας Εξαμήνου Το αστέρι του Aibo και τα κόκαλα του Jaohar Osman Η πρόταςθ εργαςίασ που ζκανα είναι το παρακάτω κείμενο : - ξ Aibo αγαπάει πάρα πξλύ ρα κόκαλα και πάμρα ρα

Διαβάστε περισσότερα

YPEF Educational material 2014. Young People in European Forests

YPEF Educational material 2014. Young People in European Forests Young People in European Forests YPEF European contest about forests and forestry Educational material Greek edition, 2014 Περιεχόμενα Τα δάςθ ςτθν Ευρϊπθ 3 Τα δάςθ ςτθν/-o Αυςτρία 14 Βζλγιο 17 Κφπρο...20

Διαβάστε περισσότερα

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης αρικμθτικό ςφςτθμα αρίκμθςθσ (Number System) Αξία (value) παράςταςθ Οι αξίεσ (π.χ. το βάροσ μιασ ποςότθτασ μιλων) μποροφν να παραςτακοφν με πολλοφσ τρόπουσ

Διαβάστε περισσότερα

4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Γ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ. Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00

4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Γ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ. Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00 ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 4η ΠΑΓΚΤΠΡΙΑ ΟΛΤΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΗΜΗ Γ ΣΑΞΗ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00 Οδηγίερ: 1) Το εξεηαζηικό δοκίμιο αποηελείηαι από 6 ζελίδερ και πεπιλαμβάνει 25 θέμαηα. 2)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων

ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων 12 Ιουνίου 2013, ώρα 18:00, Γραφεία ΧΕΝ Ελλάδος(Αμερικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ-ΙΠΠΟΚΡΑΣΙΚΗ ΧΟΛΗ

ΝΕΟ-ΙΠΠΟΚΡΑΣΙΚΗ ΧΟΛΗ ΝΕΟ-ΙΠΠΟΚΡΑΣΙΚΗ ΧΟΛΗ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΟΣΑΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Σί είναι η Βοτανοθεραπευτική/Φυτοθεραπεία; Βοτανικι ιατρικι ζχει μακρά παράδοςθ ςε όλουσ τουσ πολιτιςμοφσ και θ πρόςφατθ ζρευνα ζχει αρχίςει για

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων»

Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων» Εγχειρίδιο Χριςθσ τθσ διαδικτυακισ εφαρμογισ «Υποβολι και παρακολοφκθςθ τθσ ζγκριςθσ Εκπαιδευτικών Πακζτων» Το Πλθροφοριακό Σφςτθμα τθσ δράςθσ «e-κπαιδευτείτε» ζχει ςτόχο να αυτοματοποιιςει τισ ακόλουκεσ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 11 12 (Β - Γ Λυκείου)

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 11 12 (Β - Γ Λυκείου) ΕΠΙΠΕΔΟ 11 12 (Β - Γ Λυκείου) 19 Μαρτίου 2011 10:00-11:15 3 point/μονάδες 1) Στθν πιο κάτω εικόνα πρζπει να υπάρχει αρικμόσ ςε κάκε κουκκίδα ϊςτε το άκροιςμα των αρικμϊν ςτα άκρα κάκε ευκφγραμμου τμιματοσ

Διαβάστε περισσότερα

Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise. Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ

Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise. Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ Mini Sports Club Ζχουμε τθν τεχνογνωςία και τθν εμπειρία να ςασ προςφζρουμε μια κερδοφόρο επαγγελματικι πρόταςθ με αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

τα κρουςτά! Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά

τα κρουςτά! Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά Τα κροσζηά! ΧΟΡΗΓΟΣ Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά τα κρουςτά! 1. Γιατί ονομάηονται κρουςτά όργανα; Το όνομα «κρουςτά» όργανα προζρχεται από το ριμα κροφω/χτυπώ και δθλϊνει τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ

Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ Το Άγιον Προσ είναι θ μεγαλφτερθ και ςθμαντικότερθ ορκόδοξθ κοινότθτα ςτθν Ελλάδα. Είναι θ πθγι τθσ πίςτεωσ, για εκατομμφρια πιςτϊν Ορκοδόξων Χριςτιανϊν, και είναι επίςθσ μζροσ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ

Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ Αλυςίδα αξίασ τροφίμων Η αλυςίδα αξίασ των τροφίμων: από το χωράφι ςτο ράφι και ςτο τραπζηι του τελικοφ καταναλωτι (from farm

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας

ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας 1 ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας Μόνιμα Φορτία Ίδιον Βάροσ (για Οπλιςμζνο Σκυρόδεμα): g=25 KN/m 3 Σε οδικζσ γζφυρεσ πρζπει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ

ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ 3 ο ΤΑΚΤΙΚΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΙΚΗ ΣΕΧΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΕΓΓΙΗ ΣΗΝ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ - ΟΡΓΑΝΩΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΩΝ ΔΙΑΚΡΙΒΩΗ 06 Φεβρουαρίου 2010 θμεία Αναφοράσ Γενικά Ανκρϊπινοι Πόροι, Εργαςτθριακόσ

Διαβάστε περισσότερα

Υπερβαίνοντασ τουσ Ενεργειακοφσ Στόχουσ μζςω αφξθςθσ τθσ Ενεργειακισ Απόδοςθσ Δθμόςιων Κτιρίων

Υπερβαίνοντασ τουσ Ενεργειακοφσ Στόχουσ μζςω αφξθςθσ τθσ Ενεργειακισ Απόδοςθσ Δθμόςιων Κτιρίων Υπερβαίνοντασ τουσ Ενεργειακοφσ Στόχουσ μζςω αφξθςθσ τθσ Ενεργειακισ Απόδοςθσ Δθμόςιων Κτιρίων Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων πολιτών Πζτροσ Χριςτοδουλίδησ Ειδικευμζνοσ Εμπειρογνώμονασ για κατοικίεσ και μη

Διαβάστε περισσότερα

Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ

Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ Ελλημικό μομοθετικό πλαίσιο ΓΑΘ Ιωάμμης Χαλδέζος Διπλ. Μηχαμικός Ορυκτώμ Πόρωμ Τμήμα Γεωθερμικής Εμέργειας Διεύθυμση Α.Π.Ε Σημεία Εςτίαςησ Ο νόμοσ υπ αριθ. 3175 τθσ 29 Αυγοφςτου 2003 Υπ. απ. αρ. τθσ 24

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμηςη ςτην πράξη : Αντικατάςταςη ςυςτήματοσ θζρμανςησ από πετρζλαιο ςε αντλία θερμότητασ. Ενδεικτικό παράδειγμα 15ετίασ

Εξοικονόμηςη ςτην πράξη : Αντικατάςταςη ςυςτήματοσ θζρμανςησ από πετρζλαιο ςε αντλία θερμότητασ. Ενδεικτικό παράδειγμα 15ετίασ Εξοικονόμηςη ςτην πράξη : Αντικατάςταςη ςυςτήματοσ θζρμανςησ από πετρζλαιο ςε αντλία θερμότητασ Ενδεικτικό παράδειγμα 15ετίασ Οκτώβριοσ 2013 Η αντλία κερμότθτασ 65% οικονομία ςε ςχζςη με ζνα ςυμβατικό

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική ΑΕ. Ηαφειρίδθσ Ε. Χριςτοσ Μθχανικόσ παραγωγισ & Διοίκθςθσ Διευκφνων φμβουλοσ

Θερμοδυναμική ΑΕ. Ηαφειρίδθσ Ε. Χριςτοσ Μθχανικόσ παραγωγισ & Διοίκθςθσ Διευκφνων φμβουλοσ Θερμοδυναμική ΑΕ Ηαφειρίδθσ Ε. Χριςτοσ Μθχανικόσ παραγωγισ & Διοίκθςθσ Διευκφνων φμβουλοσ ΘΕΡΜΟΔΤΝΑΜΙΚΗ Α.Ε. 40 χρόνια τϊρα θ Kombi ζχει εδραιωκεί ωσ ζνα από τα πιο δυναμικά ςυγκροτήματα ςτον τομζα τθσ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων)

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων) 1)Πώσ ορύζεται η Στατιςτικό επιςτόμη; Στατιςτικι είναι ζνα ςφνολο αρχϊν και μεκοδολογιϊν για: το ςχεδιαςμό τθσ διαδικαςίασ ςυλλογισ δεδομζνων τθ ςυνοπτικι και αποτελεςματικι παρουςίαςι τουσ τθν ανάλυςθ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ ΟΙΚΟΤΣΗΜΑΣΑ ΣΟΤ ΟΛΤΜΠΟΤ

ΣΑ ΟΙΚΟΤΣΗΜΑΣΑ ΣΟΤ ΟΛΤΜΠΟΤ ΣΑ ΟΙΚΟΤΣΗΜΑΣΑ ΣΟΤ ΟΛΤΜΠΟΤ Ράπτησ Δημήτριοσ «Το Φυςικό Περιβάλλον του Ολφμπου» MSc Δαςολόγοσ Περιβαλλοντολόγοσ, Τπ. Διδάκτωρ τθσ χολισ Δαςολογίασ και Φυςικοφ Περιβάλλοντοσ Περίληψη Ο ςυνδυαςμόσ του ζντονου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ ε κρίςιμο ςθμείο βρίςκεται θ επιβατθγόσ ναυτιλία, ςφμφωνα με μελζτθ που εκπόνθςε θ ΣΟΧΑΙ φμβουλοι Επιχειριςεων ΑΕ, ςτο πλαίςιο τθσ

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχιτεκτονική του κυττάρου-μεταβολισμός. Χ. Κ. Φ Ι Ρ Φ Ι Ρ Η - Φ Ρ Ο Ν Σ Ι Σ Η Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ο Π Σ Ι Κ Η - Π Α Π Α Ν Α Σ Α Ι Ο Τ 1 0 1 ελίδα 1

1 Αρχιτεκτονική του κυττάρου-μεταβολισμός. Χ. Κ. Φ Ι Ρ Φ Ι Ρ Η - Φ Ρ Ο Ν Σ Ι Σ Η Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ο Π Σ Ι Κ Η - Π Α Π Α Ν Α Σ Α Ι Ο Τ 1 0 1 ελίδα 1 1 Αρχιτεκτονική του κυττάρου-μεταβολισμός Γενικά : Οποιοδιποτε κφτταρο αποτελείται από χθμικζσ ενϊςεισ του άνκρακα που ονομάηονται οργανικζσ ενϊςεισ. Οι ενϊςεισ που αποτελοφν ςυςτατικά του κφτταρου χωρίηονται

Διαβάστε περισσότερα

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Περιεχόμενα 1. Επαφζσ... 3 2. Ημερολόγιο Επιςκζψεων... 4 3. Εκκρεμότθτεσ... 5 4. Οικονομικά... 6 5. Το 4doctors ςτο κινθτό ςου... 8 6. Υποςτιριξθ... 8 2 1. Επαφζσ Στισ «Επαφζσ»

Διαβάστε περισσότερα

e-academy 2015-2016 e-commerce Project Manager

e-academy 2015-2016 e-commerce Project Manager e-academy 2015-2016 e-commerce Project Manager 1. Intro to ecommerce Μάκετε ςε αυτι τθν ενότθτα τισ βαςικζσ ζννοιεσ και αρχζσ του ecommerce και αποκτιςτε τισ βαςικζσ γνϊςεισ για τον τρόπο λειτουργίασ τθσ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ ΚΟΧΤΛΙΑ ΑΝ ΤΛΙΚΟ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΕΙΚΑΣΙΚΟΤ ΕΡΓΟΤ

ΣΑ ΚΟΧΤΛΙΑ ΑΝ ΤΛΙΚΟ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΕΙΚΑΣΙΚΟΤ ΕΡΓΟΤ ΣΑ ΚΟΧΤΛΙΑ ΑΝ ΤΛΙΚΟ ΔΗΜΙΟΤΡΓΙΑ ΕΙΚΑΣΙΚΟΤ ΕΡΓΟΤ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Ζηώγαο Ιωάλλεο,δωγξάθνο,επίθνπξνο θαζεγεηήο Καζηξίηζεο Ιωάλλεο,δωγξάθνο,επίθνπξνο θαζεγεηήο Καιακάξαο Φίιηππνο,γιύπηεο,δηδάζθωλ 28/10/2014 1 ΕΙΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ζπειτα κάναμε μια ςυηιτθςθ και εκφράςαμε τισ απορίεσ που είχαμε. Όλεσ οι ερωτιςεισ που κάναμε ςτον κ. Γιάννθ είναι: Επ : Πωρ μοξπώ μα

Ζπειτα κάναμε μια ςυηιτθςθ και εκφράςαμε τισ απορίεσ που είχαμε. Όλεσ οι ερωτιςεισ που κάναμε ςτον κ. Γιάννθ είναι: Επ : Πωρ μοξπώ μα Στα πλαίςια του προγράμματοσ Κυκλοφοριακισ Αγωγισ : «Ασ μάκουμε τα ςιματα, μθν πάκουμε ατυχιματα» που υλοποιεί θ τάξθ μασ κατά τθ φετινι ςχολικι χρονιά, τθν Τρίτθ 17 Φεβρουαρίου 2015 πραγματοποιιςαμε επίςκεψθ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΙΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΒΙΩΙΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΒΙΩΙΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΧΑΜΗΛΗ ΕΝΘΑΛΠΙΑ ΣΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Γιϊργοσ Κωνςταντάκθσ φμβουλοσ Διοίκθςθσ Ομίλου ΙΣΑ Νοζμβριοσ 2013 1 ΚΑΣΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΗ ΑΠΕ ΒΑΕΙ ΓΕΝΕΙΟΤΡΓΟΤ ΠΗΓΗ Οι γενεςιουργζσ πθγζσ των γνωςτϊν ΑΠΕ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Λογαριαςμοί Κατακζςεων

Λογαριαςμοί Κατακζςεων Όροι Πϊλθςθσ 1. Ο παρϊν κατάλογοσ καταργεί κάκε προθγοφμενο & ιςχφει από 01/04/2010 2. Οι τιμζσ αφοροφν παράδοςθ ςε πρακτορείο περιοχισ Ακθνϊν - Πειραιϊσ. 3. Οι τιμζσ επιβαρφνονται με το νόμιμο ΦΠΑ. 4.

Διαβάστε περισσότερα

Μζρη διαςκζδαςησ παιδιών

Μζρη διαςκζδαςησ παιδιών ΚΙΜΩΛΟΣ Αξιοθζατα Εχει ωραία αξιοκζατα όπωσ το κάςτρο, ο βράχοσ μανιτάρι και ο μεγάλοσ βράχοσ ελζφαντασ, από όπου ςκαρφαλϊνουν και κάνουν πολλζσ βουτιζσ τα παιδιά το καλοκαίρι!! Φαγητό διαςκζδαςη Τα εςτιατόρια

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε)

Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε) Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Σεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνασ Ειδικζσ Ναυπηγικζσ Καταςκευζσ και Ιςτιοφόρα κάφη (Ε) Ενδεικτική επίλυςη άςκηςησ 1 Δρ. Θωμάσ Π. Μαηαράκοσ Τμιμα Ναυπθγϊν Μθχανικϊν ΤΕ Το

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι μου, ςπιτάκι μου!

Σπίτι μου, ςπιτάκι μου! 4ο Δημοτικό Σχολείο Νζασ Ευκαρπίασ Αρχαιολογικό Μουςείο Θεςςαλονίκησ Σπίτι μου, ςπιτάκι μου! 1 Συμμετζχοντεσ Σχολείο: 4 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ευκαρπίασ Τάξη / Τμήμα: Β1 Αριθμόσ μαθητών: 19 Αριθμόσ παλιννοςτοφντων

Διαβάστε περισσότερα

Τα Σεμινάρια της Ερμούπολης 2011 Ομάδα INFOSTRAG

Τα Σεμινάρια της Ερμούπολης 2011 Ομάδα INFOSTRAG Ερευνητική Ομάδα για την Τεχνολογική, Οικονομική και Στρατηγική Ανάλυση της Κοινωνίας της Πληροφορίας (INFOSTRAG) Εργαστήριο Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ) http://infostrag.gr/ Τα Σεμινάρια

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ Οδηγός Χρήσης Εφαρμογής Ελέγχου Προσφορών Αφοφ πιςτοποιθκεί ο λογαριαςμόσ που δθμιουργιςατε ςτο πρόγραμμα ωσ Πάροχοσ Προςφορϊν, κα λάβετε ζνα e-mail με

Διαβάστε περισσότερα

SUPERBAND PREMIUM ΑΓΙΑΒΡΟΧΟ ΜΗ ΤΟΞΙΚΟ ΜΗ ΛΙΠΑΡΟ ΓΔΝ ΠΔΡΙΔΧΔΙ DEET

SUPERBAND PREMIUM ΑΓΙΑΒΡΟΧΟ ΜΗ ΤΟΞΙΚΟ ΜΗ ΛΙΠΑΡΟ ΓΔΝ ΠΔΡΙΔΧΔΙ DEET ΑΓΙΑΒΡΟΧΟ ΜΗ ΤΟΞΙΚΟ ΜΗ ΛΙΠΑΡΟ ΓΔΝ ΠΔΡΙΔΧΔΙ DEET Τι είναι το εντομοαπωθητικό βραχιόλι SuperBand Σο Superband είναι ζνα αδιάβροχο, μη τοξικό και αςφαλζσ εντομοαπωκθτικό βραχιόλι το οποίο καταςκευάηεται με

Διαβάστε περισσότερα