Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ:"

Transcript

1 9 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ* ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Το ενδιαφέρον για την πραγματοποίηση ερευνών σε λιμναίους οικισμούς της Ελλάδας εκδηλώθηκε ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, δημόσιες όμως αναφορές σε αυτού του είδους τις αρχαιότητες γίνονταν και παλαιότερα, όπως για παράδειγμα αυτή από τον Σπυρίδωνα Λάμπρου στα 1897 σε διάλεξή του στο Αρχαιολογικό τμήμα του Συλλόγου «Παρνασσός»: «Κατά τας προϊστορικάς αυτάς εποχάς οι άνθρωποι ίδρυον προς τούτοις παραπήγματα εντός των λιμνών, όπως προφυλάσσωνται ασφαλέστερον. Τοιαύτα ίχνη εν Ελλάδι δεν υπάρχουν. Πιθανόν όμως να εγίνετο χρήσις και τοιούτων κατοικιών, αι οποίαι σήμερον παρατηρούνται εις τας θαλασσολίμνας του Μεσολογγίου, όπου οι αλιείς έχουν εμπήξει τιαύτα οικήματα. Εις τινάς θεσσαλικάς λίμνας, ιδίως ως την Βοιβηίδα, υπάρχουν τοιαύτα ασαφή και αόριστα ίχνη. Και οι Θεσσαλοί δε αγρόται μεταχειρίζονται τοιούτου είδους παραπήγματα, τα οποία εμπήγουν εις το μέσων των ελών και καταφεύγουν εκεί δια να μη προσβάλλωνται από ελειογενείς πυρετούς. Παράδοξος εφαρμογή της ομοιοπαθητικής μεθόδου» 1 Και το ενδιαφέρον αυτό δεν είχε ως αιτία μόνον τις βάσιμες υποθέσεις ότι υπήρχαν παρόμοιοι οικισμοί και σε ορισμένες λίμνες της χώρας, για τους οποίους κάνει σαφή περιγραφική αναφορά ο Ηρόδοτος στο V βιβλίο του (Αλματζή 1998), αλλά και τις μεγάλες και συστηματικές ανασκαφές που άρχισαν στα 1854 στην Ελβετία, όταν ύστερα από μια μακρά περίοδο ανομβρίας σε συνδυασμό με τα τεχνικά έργα που πραγματοποιούνταν, αποκαλύφτηκε στο Όμπερμαϊλεν (Obermeilen), στη λίμνη της Ζυρίχης, ένας μεγάλος αριθμός πασάλων που αποτελούσαν το οικοδομικό υλικό αυτών των προϊστορικών εγκαταστάσε- * Μια μορφή της εισαγωγής αυτής, με άλλες παρατηρήσεις και σχόλια δημοσιεύθηκε στο συλλογικό τόμο «Μεγάλες Στιγμές της Ελληνικής Αρχαιολογίας», εκδόσεις Καπόν, Οι ενδεχόμενες παραλείψεις σχετικά με περιγραφές και εκτιμήσεις ευρημάτων δεν οφείλονται στην προχειρότητα αυτής της εισαγωγής αλλά στο ότι τα στοιχεία αυτά δίνονται με την ανάλογη έκταση από τους ειδικούς μελετητές. 1 Το Αστυ, αρ. φύλ. 2510, «Ακτίνες από το παρελθόν. Ελλάς προ χιλιετηρίδων. Περίεργα ιστορικά γεγονότα», , σελ. 2.

2 10 ων. Αυτού του είδους οι ανασκαφές και τα εντυπωσιακά τους ευρήματα έδωσαν το έναυσμα να ξεκινήσουν παρόμοιες έρευνες αργότερα και σε άλλες χώρες στην περιοχή γύρω από τις Άλπεις (Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία και Γαλλία). Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ενταχθεί και το ενδιαφέρον της ελληνικής αρχαιολογίας όσον αφορά τη συμμετοχή της στις διεθνείς εξελίξεις του κλάδου. Η άποψη αυτή σχετικά με το «ελληνικό ενδιαφέρον» για μια τέτοιου είδους έρευνα στηρίζεται στην ακόλουθη είδηση που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Το Άστυ». «Ο Έφορος των Αρχαιοτήτων κ. Τσούντας απέρχεται κατά πάσαν πιθανότητα σήμερον εις Ιταλίαν, όπως μελετήση τας αυτόθι υπαρχούσας επιλιμναίας κατοικίας καθ όσον υπάρχει πιθανότης, ότι και εν Ελλάδι εις την αρχαιότητα υπήρχον τοιαύται και θα γείνωσιν ανασκαφαί εις ωρισμένα μέρη» 2 Η είδηση 3 της αναχώρησης του Χρ. Τσούντα στα 1900 για τη μελέτη των «επιλιμναίων» οικισμών στην Ιταλία, μας δίνει πληροφορίες τόσο για την πρόθεση της ελληνικής πολιτείας να χρηματοδοτήσει πιθανόν τέτοιες έρευνες όσο και για το ενδιαφέρον ενός, τουλάχιστον, τμήματος του αναγνωστικού κοινού που γνώριζε και ήθελε να ενημερώνεται για τις εξελίξεις αυτών των ερευνών. Ερμηνεία που προκύπτει από τον ίδιο τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο της εποχής, ο οποίος ήδη από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, σποραδικά 4, βέβαια, ενημέρωνε το ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό σχετικά με τις αρχαιολογικές δραστηριότητες που αναπτύσσονταν στους Προϊστορικούς Λιμναίους Οικισμούς της κεντρικής Ευρώπης. Στα ευρήματα αυτά άλλωστε ήταν αφιερωμένο και βιβλίο του Φίνλαϊ που κυκλοφόρησε στα 1869, ως ευχαριστήριο στον Δρ. F. Keller, πρόεδρο της Αρχαιολογικής Εταιρίας της Ζυρίχης, ο οποίος πρόσφερε μια μικρή συλλογή αντικειμένων στην Αρχαιολογική Εταιρεία 5. Δυστυχώς, δεν έχουμε επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το αν τελικά το ταξίδι του Χρ. Τσούντα στην Ιταλία πραγματοποιήθηκε, ούτε για τα αποτελέσματα που ενδεχομένως είχε και για το αν αυτό αποτέλεσε το κίνητρο για να οργανωθεί μια συστηματική έρευνα σε κάποιον από τους Λιμναίους Οικισμούς που την ύπαρξή τους θεωρούσαν δεδομένη κυρίως στην περιοχή της λίμνης Βοιβηίδας (Κάρλα). Η έλλειψη αυτή των πληροφοριών μπορεί να οφείλεται στο ότι οι ίδιες οι εφημερίδες είτε δεν είχαν ενδιαφέρον να παρακολουθήσουν ειδησεογραφικά την εξέλιξη του θέματος είτε δεν διέθεταν τις ανάλογες πηγές που θα μπορούσαν να τις διοχετεύσουν αυτού του είδους τις πληροφορίες και έτσι περιορίστηκαν στην απλή αναγγελία του γεγονότος, όπως πολύ συχνά έκαναν και σε άλλες περιπτώσεις με θέματα σχετικά με την αρχαιολογική έρευνα. Εξάλλου, ούτε το Υπουργείο Παιδείας ούτε η Αρχαιολογική Εταιρεία έδει- 2 Το Αστυ, αρ. φύλ. 3404, , σελ Η ίδια σχεδόν είδηση αναδημοσιεύθηκε λίγες μέρες αργότερα και στο Δελτίο της Εθνικής Αγωγής, αρ. φύλ. 10, , σελ. 2. Η μόνη διαφορά των δύο δημοσιευμάτων είναι ότι σε αυτό του Δελτίου της Εθνικής Αγωγής η αναχώρηση του Τσούντα θεωρείται γεγονός. Οπως γεγονός θεωρήθηκαν και οι αναχωρήσεις των Π. Καββαδία (γενικός έφορος των αρχαιοτήτων) και Β. Στάη (έφορος αρχαιοτήτων) για την Ιταλία, Το Αστυ, αρ. φύλ. 3418, , σελ. 3 και αρ. φύλ. 3465, , σελ Οι αναφορές σε αυτές τις έρευνες ήταν είτε άμεσες, είτε έμμεσες. Στην πρώτη περίπτωση εντάσσονται οι ειδήσεις που αφορούν τα αποτελέσματα αυτών των ανασκαφών. Πρόκειται για αναδημοσιεύσεις άρθρων ή ειδήσεων κυρίως από τις εφημερίδες του εξωτερικού, επειδή ένα σημαντικό τμήμα των ελληνικών εντύπων της περιόδου αυτής αντλούσε μέρος της αρθογραφίας του από τον ξένο τύπο, έως ακόμη και την περίοδο μετά την ίδρυση των πρώτων διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων. Στη δεύτερη περίπτωση συμπεριλαμβάνονται όλα εκείνα τα σχόλια και οι περιγραφές σχετικά με το θέμα των Λιμναίων Οικισμών, που όμως δημοσιεύονται με άλλες αφορμές. Χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα αυτού του τύπου των δημοσιευμάτων είναι η έκθεση των Α. Ρ. Ραγκαβή και Η. Μητσόπουλου με αφορμή την αγορά της συλλογής Μπουρνιά που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εφημερίς» τον Γενάρη του 1874, Εφημερίς, αρ. φύλ. 117, , σελ Μια παρόμοια συλλογή λίθινων εργαλείων είχε ήδη δωρισθεί από τη Δανέζικη Βασιλική Αρχαιολογική Εταιρία.

3 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 11 ξαν ενδιαφέρον για την άμεση οργάνωση μιας τέτοιας έρευνας. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί, ότι την ίδια περίπου εποχή ο Χρ. Τσούντας αναλαμβάνει την ανασκαφική έρευνα στους προϊστορικούς οικισμούς του Σέσκλου και του Διμηνιού αργότερα, όπου ήδη ο Β. Στάης πραγματοποίησε σχετικές αυτοψίες και τις πρώτες, περιορισμένης κλίμακας, ανασκαφικές έρευνες. Ίσως για την περιορισμένη ενημέρωση από τον Τύπο να έπαιξε ρόλο και η εντύπωση που σταδιακά επικρατούσε, ότι τα ευρήματα των Λιμναίων Οικισμών, και γενικότερα των Προϊστορικών, δεν παρουσιάζουν τη «μνημειακότητα», που την εποχή ιδιαίτερα εκείνη ήταν το κυρίαρχο ζητούμενο στις αρχαιολογικές έρευνες. Έρευνες, που είχαν κυρίως ως αντικείμενό τους την αποκάλυψη των αρχιτεκτονικών λειψάνων ή των αριστουργημάτων της πλαστικής της κλασικής περιόδου. Χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν και αντίθετες απόψεις, όπως αυτή του Α. Ρ. Ραγκαβή, που ήδη από το 1874 θεώρησε τα λίθινα νεολιθικά εργαλεία της συλλογής Μπουρνιά 6 ως τον πρώτο κρίκο μιας αλυσίδας που κατέληξε στα αριστουργήματα του Φειδία και του Πραξιτέλη. ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΑΝΤ. ΚΕΡΑΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΣΠΗΛΙΟ Θα έπρεπε να περάσουν κάτι λιγότερο από 60 χρόνια για να πραγματοποιηθεί η πρώτη έρευνα με τη μορφή της δοκιμαστικής ανασκαφής σε μια τέτοια θέση στην Ελλάδα, στο Δισπηλιό της Καστοριάς 7. Την προκάλεσαν οι επιτόπιες έρευνες του Αντ. Κεραμόπουλου στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας 8, την οποία ερευνούσε συστηματικά ήδη από το 1930 με σκοπό αρχικά να εντοπίσει την κοιτίδα των αρχαίων Μακεδόνων (Κεραμόπουλος 1930) 9. Την πρώτη πληροφορία σχετικά με την ύπαρξη και την ανασκαφή του Λιμναίου Οικισμού στο χωρίο Δισπηλιό (Δουπιάκι) την αντλούμε από το δημοσίευμα της τοπικής εφημερίδας «Καστοριά» στις 28 Αυγούστου του (Eικ. 1). Η είδηση αναφέρεται στην ανασκαφή και παραθέτει επίσης το τηλεγράφημα 11 του Αντ. Κεραμόπουλου προς το Υπουργείο Παιδείας και την Αρχαιολογική Εταιρεία. «Σπουδαιότατας ανακαλύψεις έκαμεν ο σοφός καθηγητής του Πανεπιστημίου και Πρόεδρος της Ακαδημίας κ. Αντ. Κεραμόπουλος. Εις το Δισπηλιό εύρε λιμναίας κατοικίας 6 Η συγκεκριμένη συλλογή δεν ήταν η μοναδική που είχε δημιουργηθεί την περίοδο αυτή με παρόμοια ευρήματα. Για περισσότερα στοιχεία βλ. Fotiadis Η θέση βρίσκεται στη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης Ορεστίδας και σε απόσταση 5 χλμ. από την πόλη της Καστοριάς. 8 Το τμήμα αυτό της Μακεδονικής γης άργησε να προσελκύσει το συστηματικό ερευνητικό ενδιαφέρον, αν και η πρώτη ανασκαφή σε θέση της προϊστορικής περιόδου στη περιοχή πραγματοποιήθηκε ήδη το επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο Πάτελε (Αγιος Παντελεήμονας) από το Ρωσικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Κωνσταντινούπολης (Μακρίδης 1937: 512). Σχετικά δημοσιεύματα και περιγραφές των ευρημάτων υπάρχουν και στον Τύπο της εποχής. Ακολούθησαν οι συστηματικότερες έρευνες του W. A. Heurtley με στόχο την επίλυση συγκεκριμένων ερευνητικών προβλημάτων που απασχολούσαν την περίοδο εκείνη, και όχι μόνο, τη διεθνή επιστημονική κοινότητα για την καταγωγή και την κάθοδο των αρχαίων φύλων στη Βαλκανική χερσόνησο, χωρίς όμως επαρκή ανασκαφική τεκμηρίωση, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Αντ. Κεραμόπουλος και συνεχίζει στο ίδιο άρθρο του στην Αρχαιολογική Εφημερίδα: «εγένοντο πάσαι υπό ξένων ήτοι μη Ελλήνων αρχαιολόγων» (Κεραμόπουλος : 210). Το θέμα της μη συστηματικής διερεύνησης της μακεδονικής ιστορίας φαίνεται ότι απασχολούσε τον Αντ. Κεραμόπουλο, αφού το έθεσε και στο γεύμα που παρέθεσε προς τιμήν του, στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1938, ο Σύλλογος Μακεδόνων. Στο ίδιο πλαίσιο είχε προτείνει και την έκδοση περιοδικού με τίτλο «Μακεδονικά Χρονικά», Καστοριά, αρ. φύλ. 758, , «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ Από τη βιβλιογραφία προκύπτει ότι η επιστημονική του σχέση με την περιοχή αρχίζει πριν το 1930, άλλωστε και ο ίδιος καταγόταν από αυτήν, από τη Βλάστη Κοζάνης. Στη δεκαετία όμως του 1930 οι έρευνες του αποκτούν συγκεκριμένο προγραμματισμό και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο έως τα τέλη της δεκαετίας. 10 Οι εφημερίδες στις οποίες αναφέρομαι βρίσκονται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Καστοριάς. 11 Το τηλεγράφημα που παραθέτει η εφημερίδα στο ίδιο δημοσίευμα αναφέρει: «Νότιαν όχθην λίμνης Καστοριάς ευρέθησαν δύο κώμαι λιμναίαι επί πασσάλων. Συνελέξαμεν δια μικράς σκαφής παρά χωρίον Δισπηλιό είκοσι λίθινα εργαλεία και χειροποιήτων αγγείων όστρακα».

4 12 Εικ. 1 στηριζομένας επί πασσάλων προϊστορικάς. Οι πάσσαλοι εξέχουν του εδάφους, το οποίον ήτο πιθμήν της λίμνης πριν καταβιβασθή η στάθμη αυτής. Επί των πασσάλων αυτών εστηρίζοντο δάπεδα και καλύβαι ξύλιναι, αποτελούσαι ηνωμένην κώμην, η οποία συνεκοινώνει μετά της ξηράς δια σανίδος ανασυρομένης, ώστε να απομονώνεται αύτη. Η εποχή είναι νεολιθική (2.000 έτη π.χ.). Τα μέταλλα ήσαν άγνωστα, τα δε εργαλεία λίθινα, τα οποία ευρέθησαν εν αφθονία» 12 Οσον αφορά τις λεπτομέρειες αυτής της πρώτης έρευνας ο Αντ. Κεραμόπουλος δημοσιεύει στα «Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας» του 1938 ολοκληρωμένες περιγραφές για τις συνθήκες της ανασκαφής, που διήρκεσε ελάχιστες ημέρες 13, καθώς και τα πρώτα ευρήματα. Ιδιαίτερη μνεία υπάρχει στο κείμενο για τους πασσάλους και τα λίθινα εργαλεία, ο αριθμός των οποίων (33) δε συμπίπτει με αυτόν του δημοσιεύματος (Κεραμόπουλος 1938: 58-61). Αλλωστε, είναι γνωστό από τη σχετική βιβλιογραφία το ενδιαφέρον του Κεραμόπουλου για τα λίθινα νεολιθικά εργαλεία, που ήδη από το 1930 παρουσίαζε συστηματικά στις εκθέσεις που δημοσίευε στα ΠΑΕ, όποτε τύχαινε να τα εντοπίσει στις θέσεις, τις οποίες ανέσκαπτε ή ερευνούσε επιφανειακά (Κεραμόπουλος 1937: ). Ο Αντ. Κεραμόπουλος επανήλθε στην περιοχή το 1940 και διενήργησε ανασκαφική έρευνα σε δύο διαφορετικές περιοχές. Η μία από αυτές ήταν στη θέση «Νησί» 14. Η συγκεκριμένη θέση ήταν ήδη γνωστή στη βιβλιογραφία τουλάχιστον από το 1932, όχι βέβαια για τα προϊστορικά της ευρήματα, αλλά για το τείχος που την περιβάλει και χρονολογείται, από όλους σχεδόν τους ερευνητές που ασχολήθηκαν με αυτό, στους ιστορικούς χρόνους. Το τείχος αυτό πρώτος είχε καταγράψει στις αρχές της δεκαετίας του 10 ο Ν. Γ. Παπαδάκις, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων. Τα τεχνικά όμως έργα που είχαν πραγματοποιηθεί στην περιοχή μετά το 1935, περίοδο κατά την οποία κατασκευάστηκε και ο δρόμος που συνδέει το Δισπηλιό με την Καστοριά, είχαν ως αποτέλεσμα την πτώση της στάθμης της λίμνης Ορεστίδας, όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά από τον Κεραμόπουλο, και την αποκάλυψη ενός σημαντικού αριθμού πασσάλων που αποτέλεσαν και την αφορμή της έρευνας (Eικ. 2). Τους πασσάλους αυτούς προσπάθησε στα 1940 να διερευνήσει ανοίγοντας τάφρους «μέχρις της 12 Καστοριά, αρ. φύλ. 769, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Σπουδαιόταται αρχαιολογικαί ανακαλύψεις. Ο καθηγητής Αντ. Κεραμόπουλος ανεκάλυψε παρά το Νησί 2 χωριά κτισθέντα προ ετών. Το γεγονός ετηλεγραφήθη εις το Υπουγείον», σελ Αλλωστε ο ίδιος αναχώρησε από την Καστοριά στις 29 Αυγούστου, γεγονός που αναγγέλλεται από την εφημερίδα Καστοριά, αρ. φύλ. 770, , Ο κ. Κεραμόπουλος, σελ. 4. Η πληροφορία αυτή θα πρέπει να είναι αληθινή, γιατί ο Κεραμόπουλος φαίνεται ότι είχε κάποιου είδους σχέση με το έντυπο αυτό, αφού ήδη από το 1932 δημοσιεύει άρθρα του, Καστοριά, αρ. φύλ. 489, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις-Καστοριά Α», σελ. 1-2, αρ. φύλ. 490, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις-Καστοριά Β», σελ. 1-2). 14 Αυτή υπήρξε η δεύτερη έρευνά του. Για την πρώτη, τις μόνες πληροφορίες που παραθέτει συνοπτικά είναι τι ευρήματα είχε και τη χρονολόγησή τους, που την τοποθετεί στη νεολιθική εποχή ενώ ιδιαίτερα φειδωλός υπήρξε στα στοιχεία που αφορούν το ακριβές τοπογραφικό σημείο της θέσης.

5 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 13 Εικ. 2 στάθμης του πυθμένους του γειτονικού μέρους της λίμνης και εύρομεν εις το βάθος πασσάλους και λίθινα εργαλεία ως εις την συνεχόμενην λιμναίαν κώμην» (Κεραμόπουλος 1940: 22-3). Περιγράφοντας την επίχωση που ανέσκαψε, τη χαρακτηρίζει ως «επακτή γη» την οποία μετέφεραν εκεί οι μεταγενέστεροι κάτοικοι της θέσης, που σχετίζονται χρονολογικά με την κατασκευή του τείχους. Στη συνέχεια όμως αυτή η ερμηνεία διαψεύστηκε από της μεταγενέστερες συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες. Από το ίδιο κείμενο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το επιστημονικό ενδιαφέρον του Κεραμόπουλου επικεντρώθηκε κυρίως στη χρονολόγηση του τείχους, γι αυτό και οι έρευνές του δεν είχαν συνέχεια. ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ Από το ταξίδι (;) του Χρ. Τσούντα στην Ιταλία για να μελετήσει τους τρόπους έρευνας των Λιμναίων Οικισμών, το οποίο όπως προανέφερα δε γνωρίζουμε αν τελικά πραγματοποιήθηκε, έως τη δοκιμαστική ανασκαφική έρευνα του Αντ. Κεραμόπουλου στη θέση «Νησί» του Δισπηλιού στα 1940, για την οποία υπάρχουν γλαφυρές περιγραφές στα ΠΑΕ της αντίστοιχης χρονιάς, μεσολάβησαν περίπου 40 χρόνια, όπως πέρασαν και άλλα 52 για να αρχίσουν οι σύγχρονες συστηματικές ανασκαφικές έρευνες, που βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη (2008), από το Εικ. 3 Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με την επιστημονική ευθύνη του καθηγητή Γ. Χ. Χουρμουζιάδη 15. Στο διάστημα όμως που μεσολάβησε σποραδικά δημοσιεύματα στον τοπικό Τύπο, μας αποκαλύπτουν πως το γεγονός δε λησμονήθηκε εντελώς σε τοπική, τουλάχιστον, κλίμακα. Ετσι δεν είναι χωρίς σημασία να σημειωθεί ότι σε άρθρο της εφημερίδας «Ορεστιάς» στα 1952 (Eικ. 3) καταγράφεται η πικρία του συντάκτη για την ολιγωρία της πολιτείας όσον αφορά την έρευνα του Λιμναίου οικισμού «και ενώ υπάρχουν σπουδαία λείψανα αυτού υπό την εκεί γην, δεν έγιναν συστηματικαί ανασκαφαί, ενώ και εν λίθινον εργαλείον να ευρεθή αλλού ολόκληρος επιστημονική αποστολή διοργανούται και εκστρατεύει προς ανασκαφήν και μελέτην του τόπου» (Ορεστιάς, αρ. φύλ. 303, , Ιωάννης Μπακάλης, Ο Λιμναίος Οικισμός του Δισπηλιού, σελ. 1-2). Το 15 Πρέπει να σημειωθεί ότι σημαντικές είναι και οι έρευνες που πραγματοποίησε στην ίδια θέση και ο καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής Ν. Μουτσόπουλος και, ιδιαίτερα, η μελέτη του τείχους των ιστορικών χρόνων, το οποίο ο Κεραμόπουλος χαρακτηρίζει ως έργο του βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαου. Για τις έρευνες αυτές πρβλ. Μουτσόπουλος 1974: και Μουτσόπουλος 1993.

6 14 Εικ. 4 ενδιαφέρον για τη θέση αναθερμάνθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 (1966), όταν η πτώση της στάθμης της λίμνης, έπειτα από ένα επεισόδιο ανομβρίας, είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση εκατοντάδων πασσαλών, τους οποίους αποτύπωσε και απαθανάτισε φωτογραφικά ο καθηγητής Ν. Μουτσόπουλος, στο πλαίσιο των προσωπικών του ερευνών στην περιοχή της Καστοριάς. Το υλικό αυτό, συνοδευόμενο από μια συνοπτική αναφορά, απέστελε στον τότε γενικό επιθεωρητή των αρχαιοτήτων, καθηγητή Σπ. Μαρινάτο, ο οποίος δράττοντας την ευκαιρία αφιέρωσε λίγες σελίδες το 1968 στα «Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών» (Μαρινάτος 1968: 166), επισημαίνοντας τη σπουδαιότητα των ευρημάτων του λιμναίου «συνοικισμού» αλλά και τις δυσκολίες ανασκαφής του, εξαιτίας της λίμνης 16. Η σύγχρονη έρευνα άρχισε στα 1992 ως δοκιμαστική με 4 ανασκαφικά σκάμματα στην ανατολική περιοχή της θέσης «Νησί» (Eικ. 4) και συνεχίζεται από το 1993 μέχρι σήμερα ως συστηματική πανεπιστημιακή ανασκαφή με την οριζόντια επέκτασή της. Καθοριστικός βέβαια παράγοντας της ομαλής ανάπτυξής της στον κατακόρυφο άξονα, για τον εντοπισμό στρωματογραφικών στοιχείων, καθώς και την οριζόντια διερεύνηση των αρχαιότερων οικιστικών φάσεων, αποτελεί ο υδροφόρος ορίζοντας, γιατί η στάθμη του γίνεται πολλές φορές αιτία ανατροπής των ανασκαφικών προγραμμάτων. Ο σκοπός της έρευνας δεν ήταν απλώς να συλλεγεί ένας ακόμη αριθμός προϊστορικών ευρημάτων (κεραμεικών θραυσμάτων, εργαλείων, ειδωλίων, κοσμημάτων κ.ά.) από έναν νεολιθικό οικισμό που αναπτύχθηκε σε μια ιδιαίτερη θέση, αλλά ως στόχοι καθορίστηκαν: (α) ο χρονολογικός προσδιορισμός του, δηλαδή, να εντοπιστούν τα στοιχεία εκείνα που θα μας οδηγήσουν με ασφάλεια να προσδιορίσουμε το χρόνο της δημιουργίας του καθώς και τη διάρκειά του και εκείνα που μας οδηγούν στο συμπέρασμα για το πότε ο οικισμός εγκαταλείφθηκε και για ποιο λόγο, (β) η μελέτη της ενδοκοινοτικής οργάνωσης καθώς και οι χρήσεις του χώρου μετά από την αποκάλυψη μεγάλου τμήματος του οικισμού. Αλλωστε σε αυτό συνετέλεσε η άποψη των ανασκαφέων ότι το αρχαιολογικό αυτό δείγμα θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες, χρήσιμες για τη συστηματική μελέτη και ερμηνεία των τρόπων οργάνωσης και ανάπτυξης της ζωής κατά τη Νεολιθική εποχή στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα κάτω από την επίδραση ενός σημαντικού περιβαλλοντικού στοιχείου, όπως είναι το νερό μιας μεγάλης και πλούσιας λίμνης, η οποία θα αποτελούσε ασφαλώς μια από τις βασικές πηγές τροφοπρομήθειας των κατοίκων του οικισμού, (γ) η έρευνα της οργάνωσης της οικονομίας και της τεχνολογικής εμπειρίας των προϊστορικών γεωργοκτηνοτρόφων του Δισπηλιού και, τέλος, (δ) η μελέτη της ιδεολογίας τους. Εως σήμερα έχουν ανασκαφεί συνολικά τ.μ. (Eικ. 5), από μία έκταση περίπου τ.μ. της θέσης «Νησί». Στην προϊστορική εποχή χρονολογούνται με ασφάλεια οι επιχώσεις των τριών τομέων (Δυτικός, Ανατολικός και Νότιος) που αναπτύσσονται από το κέντρο και προς τα ανατολικά της 16 Για το πρόβλημα αυτό, κατά την άποψη του Μαρινάτου, δύο ήταν οι πιθανές λύσεις. Η πρώτη συνδέεται με την πτώση της στάθμης της λίμνης που θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη διοχέτευση των νερών της προς τον Αλιάκμονα ενώ η δεύτερη είναι πιο ρηξικέλευθη, αφού προτείνει τη μεταφορά στην περιοχή των «συρρευσάντων βατραχανθρώπων» ανά την Ελλάδα, ώστε να πραγματοποιηθεί ενάλια ανασκαφή. Και η πρόταση αυτή έχει ένα διττό αποτέλεσμα, αφού έτσι θα περιοριστούν και οι παράνομες καταδύσεις τους.

7 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 15 Εικ. 5 Εικ. 6

8 16 Εικ. 7 Εικ. 8 θέσης και καλύπτουν έκταση τ.μ. Διακρίθηκαν με βάση τα στρωματογραφικά δεδομένα σε συνδυασμό με τα σταθερά και τα κινητά ευρήματα τρεις πολιτισμικές φάσεις (οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ως «λιμναία», «αμφίβια» και «χερσαία») που συμπεριλαμβάνουν επιμέρους οικιστικά επεισόδια. Οι φάσεις προσδιορίζονται από τη σχέση του οικισμού με τη λίμνη, άρα και τις παραγωγικές δραστηριότητες των κατοίκων που καθορίζονται από τη σχέση αυτή. Διαπιστώθηκε με βάση τη σχετική χρονολόγηση ότι ο οικισμός χρονολογείται στο τέλος της Μέσης και στη Νεότερη Νεολιθική εποχή. Οι αρχαιολογικές επιχώσεις στις οποίες αντιπροσωπεύονται αρχίζουν από τα 0,40 μ. και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τα 2,20 μέτρα (Ανατολικός Τομέας), χωρίς να έχει έως σήμερα αποκαλυφθεί το φυσικό έδαφος σε κάποια ανασκαφική περιοχή. Και η απουσία αυτή οφείλεται κυρίως στη γειτνίαση της θέσης με τη λίμνη και τον «κατακλυσμό» του βαθύτερου Τομέα από τα νερά της. Ωστόσο σε κάποιες ανασκαφικές περιόδους (1997, 2001 και 2002), εξαιτίας της ξηρασίας, δόθηκε η δυνατότητα να διερευνηθούν οι αρχαιότερες επιχώσεις του οικισμού και κατά τόπους να αποκαλυφθούν «κατασκευές» και κινητά ευρήματα, στην πλειοψηφία τους θραύσματα κεραμεικών σκευών, που ως προς το σχήμα αλλά και τη διακόσμηση διαφοροποιούνται αισθητά των αγγείων που χαρακτήριζαν την έως τότε αρχαιότερη («λιμναία») φάση κατοίκησης του οικισμού. Οσον αφορά τη χρονολόγηση αυτών των ευρημάτων που θα στηρίξουν τη μελλοντική έρευνα, όπως προκύπτει και από τη σχετική βαλκανική βιβλιογραφία, θα πρέπει να ενταχθούν στις τελευταίες φάσεις της Αρχαιότερης ή στις πρώιμες της Μέσης Νεολιθικής (Eικ. 6). Ο οικισμός δηλαδή κατά πάσα πιθανότητα αναπτύσσεται σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της Νεολιθικής εποχής, αφού ανασκαφικά δεν έχει εντοπιστεί φάση εγκατάλειψης. Η ιδιαιτερότητα όμως της θέσης και ο καταλυτικός ρόλος του νερού στην αποθετική διαδικασία δημιουργούν ταφονομικές συνθήκες που μακροσκοπικά δεν μπορούν να ερμηνευτούν με βεβαιότητα. Τέλος, όσον αφορά τη χρονολόγηση των επιχώσεων του οικισμού συνολικά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι εντοπίστηκαν και αρχαιολογικά στρώματα που χρονολογούνται στη Χαλκοκρατία. Αρκετά στοιχεία (κυρίως

9 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 17 Εικ. 9 θραύσματα κεραμεικής) για την εγκατάσταση αυτής της εποχής εντοπίστηκαν στις ανώτερες επιχώσεις της θέσης. Αποθέσεις όμως, που να χρονολογούνται με ασφάλεια σε αυτήν, ανασκάφθηκαν για πρώτη φορά το 2004 στα νότια του ανασκαφικού χώρου (Νότιος Τομέας). Βέβαια, εκτός από ορισμένες πασσολότρυπες και κάποιες κατασκευές που αποκαλύφθηκαν, δε βρέθηκαν σαφή αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, συλλέχθηκαν όμως χάλκινα αντικείμενα (σμίλη, χάλκινα ελάσματα και βελόνα), καθώς και μεγάλη ποσότητα χαρακτηριστικής για την εποχή κεραμεικής, όπως κανθαρόσχημα αγγεία κ.ά. (Eικ. 7). Σημαντικές ποσότητες κεραμεικών θραυσμάτων που χρονολογούνται στην ίδια εποχή εντοπίστηκαν σε ανασκαφικές τομές, που διερευνώνται έως σήμερα, για την αποκάλυψη του λίθινου περιβόλου που περιμετρικά οριοθετεί τη θέση και εντοπίζεται ανατολικότερα του τείχους των ιστορικών χρόνων. Παρόμοια ευρήματα εντοπίστηκαν και στα δυτικά, κατά τη διερεύνηση της λίθινης υποδομής (Eικ. 8) (Σταυριδόπουλος & Σιάνος 2008). Ο χώρος άλλωστε δεν εγκαταλείπεται ποτέ, όπως προκύπτει από τα διάφορα μεταγενέστερα ευρήματα που εντοπίζονται στις ανώτερες επιχώσεις. Οι χρήσεις του αλλάζουν, με τε- Εικ. 10

10 18 Εικ. 11 λευταίες αυτή του ποδοσφαιρικού γηπέδου της τοπικής ομάδας έως τα μέσα της δεκαετίας του 70 και των πανηγυρικών συναθροίσεων της παρακείμενης εκκλησίας έως σήμερα. Οσον αφορά τα αποτελέσματα των δειγμάτων 14 C, αυτά τροφοδοτούν έως αυτήν τη στιγμή μια μακρά συζήτηση που σε μερικές περιπτώσεις αγγίζει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων της σχετικής διαδικασίας χρονολόγησης και συγκεκριμένα εκεί όπου οι τιμές δε συμφωνούν με τις σχετικές χρονολογήσεις που προκύπτουν από τα κινητά ευρήματα της ανασκαφής. Ένας άλλος στόχος της ανασκαφικής έρευνας, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ήταν η διερεύνηση της οριζόντιας ανάπτυξης του οικισμού στις επιμέρους πολιτισμικές φάσεις. Με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα φαίνεται ότι η σχέση του οικισμού με τη λίμνη μεταβάλλεται στο πέρασμα του χρόνου, γεγονός που οδήγησε και στη συγκεκριμένη επιλογή χρήσης των παραπάνω χαρακτηρισμών. Το συμπέρασμα είναι ότι το προϊστορικό Δισπηλιό είναι μια τυπική πασσαλόπηκτη Λιμναία εγκατάσταση με σχετικά πυκνή δόμηση στις πρωιμότερες φάσεις της, που είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του ανθρωπογενούς εξάρματος και ενδεχομένως με σταδιακή ανάπτυξη προς τα ανατολικά και νότια (Eικ. 9). Ισχυρές ενδείξεις της ανάπτυξης αυτής αποτελούν τα διάσπαρτα επιφανειακά ευρήματα έξω από τον ανασκαφικό χώρο. Αποκαλύφθηκε ένας μεγάλος αριθμός ένυδρων ξύλινων κατακόρυφων δομικών στοιχείων (πάσσαλοι) καθώς και κάποια οριζόντια που διατηρήθηκαν σε καλή κατάσταση, επειδή το ταφονομικό τους περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αναερόβιες συνθήκες. Τα ξύλα αυτά σχετίζονται, στην πλειοψηφία τους, με τα σπίτια των νεολιθικών γεωργοκτηνοτρόφων των πρώιμων οικιστικών επεισοδίων (Eικ. 10). Στο χώρο που ανασκάφθηκε, περίπου 450 τ.μ., εντοπίστηκαν κατάλοιπα στρώματος καταστροφής (εκτεταμένες συγκεντρώσεις διαφορετικής σύστασης πήλινων δομικών Εικ. 13

11 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 19 Εικ. 12

12 20 στοιχείων με αποτυπώματα από σημεία της ανωδομής των σπιτιών και μεγάλες ποσότητες από θραύσματα κεραμεικών σκευών και εργαλείων), που αντιστοιχούν σε δύο τουλάχιστον τέτοιους χώρους δραστηριότητας. Έχει αποκατασταθεί ένας σημαντικός αριθμός αγγείων που αποτελούσαν την οικοσκευή τους ενώ βρέθηκαν και αποκαταστάθηκαν τμήματα κατασκευών καθώς και σκεύη (κυρίως μεγάλων διαστάσεων) που είναι κατασκευασμένα από πηλό παρόμοιο με αυτόν που χρησιμοποιείται ως οικοδομικό υλικό. Τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας και εντάσσονται στη μεσαία φάση («αμφίβια») του οικισμού είναι αποσπασματικά. Ο οικισμός συνεχίζει να είναι πασσαλόπηκτος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι πασσαλότρυπες που εντοπίζονται, κατά εκατοντάδες, καταλήγουν σε πασσάλους που αποτελούν την αιτία κάποιων τοπικών διαταραχών των υποκείμενων στρωμάτων. Το πιο χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα αυτής της κατηγορίας είναι η περίπτωση στην οποία ένας πάσσαλος διαπερνάει ένα ολόκληρο αγγείο για να συνεχιστεί η έμπηξή του (Eικ. 11). Δεν παρατηρούνται μεγάλες ανατροπές στο σχηματολόγιο των αγγείων, διαπιστώνονται όμως σταδιακές αλλαγές στις διακοσμητικές τεχνικές, με την επικράτηση της μελανοστεφούς κεραμεικής, η οποία συνδυάζεται και με άλλες τεχνικές διακόσμησης, όπως η αυλακωτή. Η κεραμεική αυτή κατηγορία κυριαρχεί και στην τελευταία φάση κατοίκησης του οικισμού. Συγκεκριμένες κατόψεις έως σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί, γεγονός που σχετίζεται και με τη διαδικασία δημιουργίας του ανθρωπογενούς ιζήματος. Η εικόνα του χώρου συμπληρώνεται από ένα σημαντικό αριθμό λάκκων, επιμέρους κατασκευών που σχετίζονται με όλο το φάσμα των οικοτεχνικών δραστηριοτήτων των νεολιθικών κατοίκων του οικισμού καθώς και κάποιων ανοιχτών εστιών. Τα κινητά ευρήματα είναι αρκετά και εντάσσονται στις γνωστές κατηγορίες (εργαλεία, θραύσματα αγγείων, ειδώλια, οικοδομικά υλικά κ.ά.) για τη Νεότερη Νεολιθική και η μελέτη τους είναι σε εξέλιξη. Κατά την τελευταία φάση της Νεολιθικής αρχικά υπήρχε η εντύπωση ότι η χρήση του χώρου περιορίζεται και εντοπίζεται προς το κέντρο της θέσης στο υψηλότερο σημείο της τούμπας, που είχε διαμορφωθεί από τις προγενέστερες ανθρωπογενείς αποθέσεις. Η ανασκαφή όμως του 2008 έδωσε νέα στοιχεία, αφού εντοπίστηκαν στρώματα που χρονολογούνται στις φάσεις αυτές σε τομές που ανασκάφθηκαν στα ανατολικά ανάμεσα στο τείχος και στον περίβολο. Ανασκάφθηκε στρώμα καταστροφής και εντοπίστηκαν πήλινα δομικά στοιχεία με διαφορετικού τύπου αποτυπώματα κυρίως από αχυροπηλό και πασσαλότρυπες που ορίζουν χώρους οικοτεχνικής δραστηριότητας καθώς και 7 φούρνοι, κάποιοι από αυτούς με ενδείξεις επισκευών (Eικ. 12). Αν και η διαδικασία αποκατάστασης των αγγείων δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, παρόλα αυτά θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε με βεβαιότητα ότι η κεραμεική παραγωγή εξελίσσεται ομαλά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απουσιάζουν σχήματα που εμφανίζονται για πρώτη φορά και σε αρκετές περιπτώσεις αποτελούν έναν καθοριστικό οδηγό στο διαχωρισμό των επιμέρους στρωματογραφικών διαφοροποιήσεων που παρατηρούνται χωρικά. Τα κλειστά αυτά σύνολα μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την οργάνωση των τροφοπαρασκευαστικών κατασκευών που σε συνδυασμό με τα συγκείμενά τους μας παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για την ερμηνεία των επιμέρους χώρων. Στην ίδια περιοχή, αλλά σε ψηλότερο επίπεδο, ανασκάφθηκαν δύο ανδρικές ταφές ενώ βρέθηκαν και τέσσερα αγγεία με υπολείμματα καμένων ανθρώπινων οστών που, όπως προκύπτει από την μακροσκοπική εξέταση, φαίνεται να ανήκουν σε μικρά παιδιά. Τα δύο από τα τέσσερα αγγεία φέρουν διακόσμηση, το πιο χαρακτηριστικό είναι ένα τροπιδωτό κλειστό αγγείο με λαιμό που έχει μελανοστεφή και εμπίεστη διακόσμηση και μπορεί να χρονολογηθεί με ασφάλεια στην τελευταία περίοδο της Νεολιθικής (Eικ. 13).

13 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 21 Εικ. 14 Εικ. 16 Η μελέτη της οικονομίας και της τεχνολογίας του οικισμού βασίστηκε σε ένα μεγάλο αριθμό εργαλείων, πήλινων αντικειμένων που ερμηνεύονται ως υφαντικά ή αλιευτικά εργαλεία και κεραμεικών σκευών που εντάσσονται στις γνωστές για τη Νεολιθική εποχή κατηγορίες. Διαπιστώθηκε ότι το σύνολο σχεδόν των εργαλείων από πέτρα (ποικίλης γεωλογικής προέλευσης), κόκαλο, κέρατο και πηλό είναι κατασκευασμένα από πρώτη ύλη που έχει τοπική προέλευση και ως ένα βαθμό μπορεί να αποκατασταθεί με ασφάλεια η «αλυσίδα παραγωγής» τους. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι απουσιάζουν και τα τέχνεργα εκείνα που προέρχονται από απομακρυσμένες περιοχές, όπως είναι εργαλεία από οψιανό ή αντικείμενα από το όστρεο Spodylus gaederopus και τοποθετούν και το Δισπηλιό σε ένα περισσότερο ή λιγότερο εκτεταμένο δίκτυο οικισμών που επικοινωνεί και ανταλλάσει προϊόντα χρηστικά ή συμβολικής αξίας. Στο Δισπηλιό έχει επίσης αποκατασταθεί, όπως σημειώθηκε και παραπάνω, ένας σημαντικός αριθμός κεραμεικών σκευών που παρουσιάζουν μια μεγάλη ποικιλία σχημάτων και είναι κατασκευασμένα, στην πλειοψηφία τους, από τέσσερα διαφορετικά είδη κεραμεικής ύλης. Βρέθηκαν αγγεία που σχετίζονται με την τροφοπαρασκευή (μαγειρικά σκεύη), την Εικ. 15

14 22 προσφορά και την κατανάλωση της τροφής καθώς και ένα σύνολο αποθηκευτικών αγγείων που η κατασκευή τους επιβαλλόταν, ασφαλώς, από το περίσσευμα των προϊόντων που δεν καταναλώνονταν από τα μέλη της κοινότητας στο πλαίσιο των καθημερινών αναγκών τους, και γι αυτό έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος τα προϊόντα αυτά, αποτέλεσμα οργανωμένης παραγωγής και τροφοσυλλογής, ή να αποθηκευτούν για να καταναλωθούν αργότερα, ή να ανταλλαγούν με άλλα, που πιθανόν περίσσευαν σε άλλους γειτονικούς οικισμούς. Μια τέτοια διαδικασία έχει μεγάλη οικονομική σημασία, γιατί θα μπορούσε να συνδεθεί με την αρχή της σκόπιμης παραγωγής του περισσεύματος, με σκοπό τη συστηματική διεύρυνση των ανταλλαγών και τη σταδιακή «θεσμοποίηση» μιας «πρωτόγονης αγοράς». Υπάρχει βέβαια η πιθανότητα η επικράτηση αυτού του τρόπου αποθήκευσης, σε πιθάρια, να επιβλήθηκε από τον ίδιο το χαρακτήρα της εγκατάστασης, αφού το σύνολο των αγγείων προέρχεται από συγκεκριμένο ανασκαφικό ορίζοντα που συνδέεται με τη «λιμναία» φάση του οικισμού, για την οποία επικρατεί η αντίληψη ότι οι οικιστικές μονάδες αναπτύσσονταν πάνω σε πλατφόρμες ομαδικά ή αυτόνομα. Αυτό το γεγονός δηλαδή, δε έδινε το δυνατότητα στους γεωργοκτηνοτρόφους του Δισπηλιού να χρησιμοποιούν αποθηκευτικούς λάκκους και γι αυτό το λόγο «εξειδικεύτηκαν» στην κατασκευή μεγάλων πιθαριών ή άλλων αποθηκευτικών κατασκευών, όπως είναι οι θήκες, τμήματα των οποίων έχουμε αποκαταστήσει, για τη διατήρηση των προϊόντων που τους περίσσευαν. Όσον αφορά την τροφοπαρασκευή θα πρέπει να επισημανθεί ότι διαπιστώσαμε, με βάση την ποικιλία των σχημάτων που έχει αποκαλυφθεί, ότι στο Προϊστορικό Δισπηλιό είχαν δημιουργηθεί οι αντικειμενικές συνθήκες για τη δυνατότητα επιλογής όχι μόνον ανάμεσα σε διαφορετικούς τρόπους παρασκευής της τροφής, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικά είδη διατροφής. Το συμπέρασμα αυτό, βέβαια, προκύπτει και ενισχύεται, ιδιαίτερα, από την ποικιλία των διατροφικών καταλοίπων, τους απανθρακωμένους καρπούς, τα οστά οικόσιτων και άγριων ζώων καθώς και από τα ευρήματα που σχετίζονται με τις αλιευτικές δραστηριότητες του οικισμού. Υλικά που αποτελούν τα συγκεκριμένα αντικείμενα μελέτης των προϊόντων της ανασκαφικής έρευνας. Τέλος πρέπει να γίνει αναφορά και σε μια ειδική ομάδα ευρημάτων που αποδίδονται στην ιδεολογική συμπεριφορά των κατοίκων. Και αυτή ακριβώς η συμπεριφορά αντανακλάται κατά την άποψη της επιστημονικής ομάδας σε κατηγορίες ευρημάτων, όπως είναι τα κοσμήματα, τα ειδώλια, τα διακοσμητικά θέματα των αγγείων και κάποιοι ιδιαίτεροι τύποι αγγείων η χρήση των οποίων δεν είναι κατανοητή καθώς και σε ένα μικρό σύνολο των ταφικών ευρημάτων στα οποία έγινε αναφορά παραπάνω και σε δύο ακόμα παιδικές ταφές 17 που βρέθηκαν σε βάθος 80 περίπου εκατοστών και σε έναν αριθμό διάσπαρτων ανθρώπινων οστών που εντοπίστηκαν ανάμεσα στο υπόλοιπο οστεολογικό υλικό του Δυτικού Τομέα. Εως σήμερα έχει δημιουργηθεί μια πολύ σημαντική συλλογή τέτοιων κινητών ευρημάτων που είναι κατασκευασμένα από διαφορετικής προέλευσης υλικά και περιλαμβάνει, εκτός από τις κατηγορίες που ήδη αναφέρθηκαν, τέσσερα αντικείμενα παραγωγής ήχου (μελωδία;) από κόκκαλο και πηλό, τμήμα επεξεργασμένου ξύλου στην επιφάνεια του οποίου έχουν χαραχθεί οριζόντια και κάθετα σημεία που μερικά από αυτά θυμίζουν τα σήματα της Γραμμικής Α γραφής, καθώς και πήλινα και κοκάλινα αντικείμενα με παρόμοια χαράγματα (Εικ. 14). Ολα εντάσσονται σε δραστηριότητες σχετικές με την «ιδεολογική» ζωή των κατοίκων του οικισμού. Δηλαδή, τις δραστηριότητες εκείνες που δεν έχουν άμεση σχέση ούτε με την οργάνωση του χώρου, ούτε με την οικονομία. 17 Προκαταρκτική μελέτη για το συγκεκριμένο οστεολογικό υλικό πραγματοποιήθηκε από την Δρ. Ειρήνη Πετρουτσά.

15 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 23 Θα πρέπει επιπλέον να σημειωθεί ότι από την αρχή βασικό στοιχείο του στρατηγικού στόχου της έρευνας, ήταν να μη μείνει η ανασκαφική διαδικασία και, προπαντός, τα συμπεράσματά της, τελικά ή όχι, ένα κλειστό ερευνητικό γεγονός. Θα έπρεπε, κι αυτό εντασσόταν οργανικά στο πλαίσιο της συλλογικής ερευνητικής προσπάθειας, να μετατραπεί η αρχαιολογική πληροφορία σε συγκεκριμένο ιστορικό λόγο. Να μετατραπεί, με άλλα λόγια, μέσω της δημοσιοποίησης των ανασκαφικών αποτελεσμάτων σε κοινωνικό αγαθό (Χουρμουζιάδης 1996, Χουρμουζιάδης, επιστ. επιμ., 2002). Δηλαδή το αρχαιολογικό υλικό, όπως αυτό προκύπτει από την ανασκαφή, επεξεργασμένο συστηματικά και ενταγμένο μέσα στις επιμέρους λειτουργικές ενότητες (χώρος, οικονομίατεχνολογία, ιδεολογία) να αποκτήσει την ιστορική και, προπαντός, την κοινωνική του σημασία και να μετουσιωθεί σε πολιτιστική πληροφορία. Ένα μέρος αυτού του στόχου έχει πραγματοποιηθεί με τη δημιουργία της μικρής Συλλογής εικόνων και ευρημάτων από την ανασκαφή που λειτουργεί από το 1995 στο πλαίσιο του εργαστηρίου της ανασκαφής (Εικ. 15), του Οικομουσείου (Εικ. 16), του Ανασκαφικού Πάρκου που τώρα οργανώνεται και με την κατάθεση της μουσειολογικής μελέτης για την ίδρυση και τη λειτουργία ενός εξειδικευμένου Κέντρου Έρευνας και Τεκμηρίωσης Προϊστορικού Λιμναίου Οικισμού Δισπηλιού Καστοριάς.

16 24 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αλματζή, Α Οι αρχαίες γραπτές πηγές και οι πολιτισμοί του νερού. Στο Η Προϊστορική Ερευνα στην Ελλάδα και οι Προοπτικές της: Θεωρητικοί και Μεθοδολογικοί Προβληματισμοί, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου στη Μνήμη του Δ. Ρ. Θεοχάρη, Θεσσαλονίκη-Καστοριά, Νοεμβρίου 1998: Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Δισπηλιό Καστοριάς 1994 Δισπηλιό Καστοριάς. Καστοριά: Εκδοση Εκπολιτιστικού Συλλόγου Δισπηλιού. Κεραμόπουλος, Αντ Μακεδονία Προϊστορική. Αρχαιολογική Εφημερίς: Ανασκαφαί και έρευναι εν τη Ανω Μακεδονία, Αρχαιολογική Εφημερίς: Μακεδονικά εγχωρίου κατασκευής λίθινα εργαλεία. Αρχαιολογική Εφημερίς, μέρος Α : Ερευναι εν τη Δυτική Μακεδονία. Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας: Ανασκαφή εν Καστορία. Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας: Μαρινάτος, Σπ Ο λιμναίος συνοικισμός Καστοριάς. Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών: Μουτσόπουλος, Ν Καστοριά. Ιστορία-Μνημεία-Λαογραφία από την ίδρυσή της μέχρι τον 10ο μ.χ. αι. Προϊστορική, ιστορική και παλαιοχριστιανική εποχή. Επιστημονική Επετηρίδα της Πολυτεχνικής Σχολής Τμήμα Αρχιτεκτόνων τ. ΣΤ : 280 κ.εξ Τα τείχη του Δισπηλιού. To Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και Θράκη 7: Σταυριδόπουλος Γ. & Τ. Σιάνος 2008 Το Δισπηλιό «εν λίθοις φθεγγομένοις». To Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και Θράκη 20: Τσαμίσης, Π Η Καστοριά και τα Μνημεία της. Αθήνα. Φίνλαϋ, Γ Παρατηρήσεις επί της εν Ελβετία και Ελλάδι Προϊστορικής Αρχαιολογίας. Τύποις Λακωνίας, Αθήναις. Fotiadis, M Collecting prehistoric antiquities in the 19th century Aegean. In Mythos: La préhistoire égéenne du XIXe au XXIe siècle après J.-C. Actes de la table ronde internationale d Athènes (21-2 novembre 2002) (éd. P. Darcque, M. Fotiadis & O. Polychronopoulou): Athènes: Ecole française d Athènes [Bulletin de Correspondance Hellénique Supplément 46]. Χουρμουζιάδης, Γ. Χ Το Δισπηλιό Καστοριάς: Ενας Λιμναίος Προϊστορικός Οικισμός. Θεσσαλονίκη: Κώδικας. Χουρμουζιάδης, Γ. Χ. (επιστ. επιμ.) 2002 Δισπηλιό, 7500 Χρόνια Μετά. Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Δελτίο της Εθνικής Αγωγής αρ. φύλ. 10, , σελ. 2. Εφημερίς αρ. φύλ. 117, , σελ. 1. Καστοριά αρ. φύλ. 489, Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις- Καστοριά Α», σελ αρ. φύλ. 490, Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις- Καστοριά Β», σελ αρ. φύλ. 758, «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ. 1. αρ. φύλ. 769, Αντ. Κεραμόπουλος, «Σπουδαιόταται αρχαιολογικαί ανακαλύψεις. Ο καθηγητής Αντ. Κεραμόπουλος ανεκάλυψε παρά το Νησί 2 χωριά κτισθέντα προ ετών. Το γεγονός ετηλεγραφήθη εις το Υπουγείον», σελ. 1. αρ. φύλ. 770, «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ. 4.

17 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 25 Ορεστιάς αρ. φύλ. 303, Ιωάννης Μπακάλης, «Ο Λιμναίος Οικισμός του Δισπηλιού», σελ Το Αστυ αρ. φύλ. 2510, «Ακτίνες από το παρελθόν. Ελλάς προ χιλιετηρίδων. Περίεργα ιστορικά γεγονότα», σελ. 2. αρ. φύλ. 3404, , σελ. 2. αρ. φύλ. 3418, , σελ. 3. αρ. φύλ. 3465, , σελ. 2.

18 26 Summary The prehistoric lakeside settlement of Dispilio, Kastoria: A first introduction Marina Sofronidou This article is concerned with the history of research of Dispilio since the time of A. Keramopoulos (1938). The aims of current research are sited. Furthermore, speci ic observations relative to the incorporation of archaeological inds in the ields of space economy-technology and ideology are developed. Special mention has been given to the stratigraphy of the settlement concerning the horizontal and vertical development of the site.

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΧΩΡΟΙ Γ. Στρατούλη N. H. Andreasen E. Καλογηροπούλου Ν. Κατσικαρίδης Δ. Κλουκίνας Γ. Κορομηλά Ε. Μαργαρίτη Τ. Μπεκιάρης ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Διάλεξη 7α: Νοητικοί Χάρτες Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ευανθία Μιχαηλίδου Στόχος εκπαίδευσης Κατανόηση γεωγραφικού χώρου Οπτική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΚΟΥ ΑΡΓΟΥΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου.

Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου. Τα Λουτρά του κάστρου της Χίου. Ερευνητική εργασία της ομάδας των ρεπόρτερ της Α τάξης του 1 ου ΕΠΑΛ Χίου 2011-2012 (Βιργινία Καλλούδη, Κυριακή Αρβανίτη, Ραφαήλ Καραμανής, Μαρία Λιτσάκη) Περιεχόμενα Η

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ.

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ Παρελθόν - Παρόν - Μέλλον Στ. Δρούγου Ομάδα εργασίας: καθηγήτρια κλασικής αρχαιολογίας ΑΠΘ Ν. Χατζηδάκης αρχιτέκτων ΔΠΜΣ

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΚΕΨΗ Οι τεράστια ανθρώπινη ικανότητα για μάθηση διακρίνει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα γένη. Στην απώτερη Προϊστορία, η εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Ιωάννης Ασλάνης, Δρ. Προϊστορικής Αρχαολογίας, ΚΕΡΑ Η εσωτερική οργάνωση των οικισμών με τον τρόπο διάταξης των σπιτιών και των άλλων κτισμάτων και η τεχνική κατασκευής τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ . ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έτος Ίδρυσης: 9 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (Συνολικά στοιχεία). Κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Κατά τη δεκαετία 2000-2010 η ΕΠΣΝΕ, παράλληλα προς τις σωστικές ανασκαφές και αυτοψίες της σε σπήλαια και θέσεις παλαιοανθρωπολογικού ενδιαφέροντος,

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

12. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

12. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης . Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Έτος Ίδρυσης: 97 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ Περιεχόμενα. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ( ).... Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (συνολικά στοιχεία).... Κατανομή των μελών ΔΕΠ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Περιφερειακό Τμήμα Θράκης Πρόταση για τον προσδιορισμό των όρων και των ορίων των περιοχών προστασίας στους υγροβιοτόπους Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης Γ. Ανδρέου, Ι. Δάφνης,

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ ΕΙΡΗΝΗ Ι. ΠΕΤΡΟΥΤΣΑ * ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ Το Δισπηλιό είναι ένας λιμναίος οικισμός, στη λίμνη Ορεστίδα της Καστοριάς, ο οποίος κατοικήθηκε από το τέλος της Μέσης

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Βεργίνα. digitalarchive

Βεργίνα. digitalarchive digitalarchive Βεργίνα publishing by tag Πόλη του Νομού Ημαθίας στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βεργίνα απέκτησε ιστορική σημασία μετά την ανακάλυψη του τάφου του Φιλίππου Β, πατέρα του Μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ1ΡΓ-Σ09 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛ1ΡΓ-Σ09 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Ιωάννα-Ασπασία Κολώκα Τηλέφωνο : 2103307646

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ»

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ «ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Εισαγωγή Οι εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής Υπαίθρια μουσεία, Οικομουσεία, Στόχος τους open air, site museums η διάσωση - διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.»

«Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.» «Αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου. Προδιαθέτει τους μαθητές, θετικά ή αρνητικά για το μάθημα της Φυσικής Αγωγής.» Με τον όρο αθλητική υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου ορίζουμε τις εγκαταστάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αριστοτέλη, 630 75 Ιερισσός Χαλκιδικής 23770 21121-21130 23770 21132 aristoteleio@dimosaristoteli.

Αριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αριστοτέλη, 630 75 Ιερισσός Χαλκιδικής 23770 21121-21130 23770 21132 aristoteleio@dimosaristoteli. Ιερισσός, 17 Νοεμβρίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Για πρώτη φορά η ιστορία της Αρναίας στην οθόνη Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2015, στις 12.00 το μεσημέρι στην Αίθουσα Μητροπολίτη Σωκράτη στην Αρναία Η Εφορεία Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ Ã ¹ Ã Ë Á ¹ Ã ª 2 0 0 9

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 44 Æ ËÌê ªËÁ ª»Ãª Ë ÃÆÄü Á ºÃ¹Á ¼ Ã˪ ¹ ÄË» Æê Á Äê ª. Á ª ª Θ Υ Γ Α Τ Ρ Ι Κ Ο Ι Δ Ρ Υ Μ Α Ν. Υ Ο Ρ Κ Η Σ Αρχαία ελληνικά ναυάγια στα βάθη της Μεσογείου ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΒ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Έως πρόσφατα στη δικαιοδοσία της ΙΒ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με έδρα τα Ιωάννινα, περιλαμβάνονταν οι Ν. Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα