Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ:"

Transcript

1 9 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ* ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Το ενδιαφέρον για την πραγματοποίηση ερευνών σε λιμναίους οικισμούς της Ελλάδας εκδηλώθηκε ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, δημόσιες όμως αναφορές σε αυτού του είδους τις αρχαιότητες γίνονταν και παλαιότερα, όπως για παράδειγμα αυτή από τον Σπυρίδωνα Λάμπρου στα 1897 σε διάλεξή του στο Αρχαιολογικό τμήμα του Συλλόγου «Παρνασσός»: «Κατά τας προϊστορικάς αυτάς εποχάς οι άνθρωποι ίδρυον προς τούτοις παραπήγματα εντός των λιμνών, όπως προφυλάσσωνται ασφαλέστερον. Τοιαύτα ίχνη εν Ελλάδι δεν υπάρχουν. Πιθανόν όμως να εγίνετο χρήσις και τοιούτων κατοικιών, αι οποίαι σήμερον παρατηρούνται εις τας θαλασσολίμνας του Μεσολογγίου, όπου οι αλιείς έχουν εμπήξει τιαύτα οικήματα. Εις τινάς θεσσαλικάς λίμνας, ιδίως ως την Βοιβηίδα, υπάρχουν τοιαύτα ασαφή και αόριστα ίχνη. Και οι Θεσσαλοί δε αγρόται μεταχειρίζονται τοιούτου είδους παραπήγματα, τα οποία εμπήγουν εις το μέσων των ελών και καταφεύγουν εκεί δια να μη προσβάλλωνται από ελειογενείς πυρετούς. Παράδοξος εφαρμογή της ομοιοπαθητικής μεθόδου» 1 Και το ενδιαφέρον αυτό δεν είχε ως αιτία μόνον τις βάσιμες υποθέσεις ότι υπήρχαν παρόμοιοι οικισμοί και σε ορισμένες λίμνες της χώρας, για τους οποίους κάνει σαφή περιγραφική αναφορά ο Ηρόδοτος στο V βιβλίο του (Αλματζή 1998), αλλά και τις μεγάλες και συστηματικές ανασκαφές που άρχισαν στα 1854 στην Ελβετία, όταν ύστερα από μια μακρά περίοδο ανομβρίας σε συνδυασμό με τα τεχνικά έργα που πραγματοποιούνταν, αποκαλύφτηκε στο Όμπερμαϊλεν (Obermeilen), στη λίμνη της Ζυρίχης, ένας μεγάλος αριθμός πασάλων που αποτελούσαν το οικοδομικό υλικό αυτών των προϊστορικών εγκαταστάσε- * Μια μορφή της εισαγωγής αυτής, με άλλες παρατηρήσεις και σχόλια δημοσιεύθηκε στο συλλογικό τόμο «Μεγάλες Στιγμές της Ελληνικής Αρχαιολογίας», εκδόσεις Καπόν, Οι ενδεχόμενες παραλείψεις σχετικά με περιγραφές και εκτιμήσεις ευρημάτων δεν οφείλονται στην προχειρότητα αυτής της εισαγωγής αλλά στο ότι τα στοιχεία αυτά δίνονται με την ανάλογη έκταση από τους ειδικούς μελετητές. 1 Το Αστυ, αρ. φύλ. 2510, «Ακτίνες από το παρελθόν. Ελλάς προ χιλιετηρίδων. Περίεργα ιστορικά γεγονότα», , σελ. 2.

2 10 ων. Αυτού του είδους οι ανασκαφές και τα εντυπωσιακά τους ευρήματα έδωσαν το έναυσμα να ξεκινήσουν παρόμοιες έρευνες αργότερα και σε άλλες χώρες στην περιοχή γύρω από τις Άλπεις (Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία και Γαλλία). Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ενταχθεί και το ενδιαφέρον της ελληνικής αρχαιολογίας όσον αφορά τη συμμετοχή της στις διεθνείς εξελίξεις του κλάδου. Η άποψη αυτή σχετικά με το «ελληνικό ενδιαφέρον» για μια τέτοιου είδους έρευνα στηρίζεται στην ακόλουθη είδηση που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Το Άστυ». «Ο Έφορος των Αρχαιοτήτων κ. Τσούντας απέρχεται κατά πάσαν πιθανότητα σήμερον εις Ιταλίαν, όπως μελετήση τας αυτόθι υπαρχούσας επιλιμναίας κατοικίας καθ όσον υπάρχει πιθανότης, ότι και εν Ελλάδι εις την αρχαιότητα υπήρχον τοιαύται και θα γείνωσιν ανασκαφαί εις ωρισμένα μέρη» 2 Η είδηση 3 της αναχώρησης του Χρ. Τσούντα στα 1900 για τη μελέτη των «επιλιμναίων» οικισμών στην Ιταλία, μας δίνει πληροφορίες τόσο για την πρόθεση της ελληνικής πολιτείας να χρηματοδοτήσει πιθανόν τέτοιες έρευνες όσο και για το ενδιαφέρον ενός, τουλάχιστον, τμήματος του αναγνωστικού κοινού που γνώριζε και ήθελε να ενημερώνεται για τις εξελίξεις αυτών των ερευνών. Ερμηνεία που προκύπτει από τον ίδιο τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο της εποχής, ο οποίος ήδη από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, σποραδικά 4, βέβαια, ενημέρωνε το ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό σχετικά με τις αρχαιολογικές δραστηριότητες που αναπτύσσονταν στους Προϊστορικούς Λιμναίους Οικισμούς της κεντρικής Ευρώπης. Στα ευρήματα αυτά άλλωστε ήταν αφιερωμένο και βιβλίο του Φίνλαϊ που κυκλοφόρησε στα 1869, ως ευχαριστήριο στον Δρ. F. Keller, πρόεδρο της Αρχαιολογικής Εταιρίας της Ζυρίχης, ο οποίος πρόσφερε μια μικρή συλλογή αντικειμένων στην Αρχαιολογική Εταιρεία 5. Δυστυχώς, δεν έχουμε επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το αν τελικά το ταξίδι του Χρ. Τσούντα στην Ιταλία πραγματοποιήθηκε, ούτε για τα αποτελέσματα που ενδεχομένως είχε και για το αν αυτό αποτέλεσε το κίνητρο για να οργανωθεί μια συστηματική έρευνα σε κάποιον από τους Λιμναίους Οικισμούς που την ύπαρξή τους θεωρούσαν δεδομένη κυρίως στην περιοχή της λίμνης Βοιβηίδας (Κάρλα). Η έλλειψη αυτή των πληροφοριών μπορεί να οφείλεται στο ότι οι ίδιες οι εφημερίδες είτε δεν είχαν ενδιαφέρον να παρακολουθήσουν ειδησεογραφικά την εξέλιξη του θέματος είτε δεν διέθεταν τις ανάλογες πηγές που θα μπορούσαν να τις διοχετεύσουν αυτού του είδους τις πληροφορίες και έτσι περιορίστηκαν στην απλή αναγγελία του γεγονότος, όπως πολύ συχνά έκαναν και σε άλλες περιπτώσεις με θέματα σχετικά με την αρχαιολογική έρευνα. Εξάλλου, ούτε το Υπουργείο Παιδείας ούτε η Αρχαιολογική Εταιρεία έδει- 2 Το Αστυ, αρ. φύλ. 3404, , σελ Η ίδια σχεδόν είδηση αναδημοσιεύθηκε λίγες μέρες αργότερα και στο Δελτίο της Εθνικής Αγωγής, αρ. φύλ. 10, , σελ. 2. Η μόνη διαφορά των δύο δημοσιευμάτων είναι ότι σε αυτό του Δελτίου της Εθνικής Αγωγής η αναχώρηση του Τσούντα θεωρείται γεγονός. Οπως γεγονός θεωρήθηκαν και οι αναχωρήσεις των Π. Καββαδία (γενικός έφορος των αρχαιοτήτων) και Β. Στάη (έφορος αρχαιοτήτων) για την Ιταλία, Το Αστυ, αρ. φύλ. 3418, , σελ. 3 και αρ. φύλ. 3465, , σελ Οι αναφορές σε αυτές τις έρευνες ήταν είτε άμεσες, είτε έμμεσες. Στην πρώτη περίπτωση εντάσσονται οι ειδήσεις που αφορούν τα αποτελέσματα αυτών των ανασκαφών. Πρόκειται για αναδημοσιεύσεις άρθρων ή ειδήσεων κυρίως από τις εφημερίδες του εξωτερικού, επειδή ένα σημαντικό τμήμα των ελληνικών εντύπων της περιόδου αυτής αντλούσε μέρος της αρθογραφίας του από τον ξένο τύπο, έως ακόμη και την περίοδο μετά την ίδρυση των πρώτων διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων. Στη δεύτερη περίπτωση συμπεριλαμβάνονται όλα εκείνα τα σχόλια και οι περιγραφές σχετικά με το θέμα των Λιμναίων Οικισμών, που όμως δημοσιεύονται με άλλες αφορμές. Χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα αυτού του τύπου των δημοσιευμάτων είναι η έκθεση των Α. Ρ. Ραγκαβή και Η. Μητσόπουλου με αφορμή την αγορά της συλλογής Μπουρνιά που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εφημερίς» τον Γενάρη του 1874, Εφημερίς, αρ. φύλ. 117, , σελ Μια παρόμοια συλλογή λίθινων εργαλείων είχε ήδη δωρισθεί από τη Δανέζικη Βασιλική Αρχαιολογική Εταιρία.

3 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 11 ξαν ενδιαφέρον για την άμεση οργάνωση μιας τέτοιας έρευνας. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί, ότι την ίδια περίπου εποχή ο Χρ. Τσούντας αναλαμβάνει την ανασκαφική έρευνα στους προϊστορικούς οικισμούς του Σέσκλου και του Διμηνιού αργότερα, όπου ήδη ο Β. Στάης πραγματοποίησε σχετικές αυτοψίες και τις πρώτες, περιορισμένης κλίμακας, ανασκαφικές έρευνες. Ίσως για την περιορισμένη ενημέρωση από τον Τύπο να έπαιξε ρόλο και η εντύπωση που σταδιακά επικρατούσε, ότι τα ευρήματα των Λιμναίων Οικισμών, και γενικότερα των Προϊστορικών, δεν παρουσιάζουν τη «μνημειακότητα», που την εποχή ιδιαίτερα εκείνη ήταν το κυρίαρχο ζητούμενο στις αρχαιολογικές έρευνες. Έρευνες, που είχαν κυρίως ως αντικείμενό τους την αποκάλυψη των αρχιτεκτονικών λειψάνων ή των αριστουργημάτων της πλαστικής της κλασικής περιόδου. Χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν και αντίθετες απόψεις, όπως αυτή του Α. Ρ. Ραγκαβή, που ήδη από το 1874 θεώρησε τα λίθινα νεολιθικά εργαλεία της συλλογής Μπουρνιά 6 ως τον πρώτο κρίκο μιας αλυσίδας που κατέληξε στα αριστουργήματα του Φειδία και του Πραξιτέλη. ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΑΝΤ. ΚΕΡΑΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΣΠΗΛΙΟ Θα έπρεπε να περάσουν κάτι λιγότερο από 60 χρόνια για να πραγματοποιηθεί η πρώτη έρευνα με τη μορφή της δοκιμαστικής ανασκαφής σε μια τέτοια θέση στην Ελλάδα, στο Δισπηλιό της Καστοριάς 7. Την προκάλεσαν οι επιτόπιες έρευνες του Αντ. Κεραμόπουλου στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας 8, την οποία ερευνούσε συστηματικά ήδη από το 1930 με σκοπό αρχικά να εντοπίσει την κοιτίδα των αρχαίων Μακεδόνων (Κεραμόπουλος 1930) 9. Την πρώτη πληροφορία σχετικά με την ύπαρξη και την ανασκαφή του Λιμναίου Οικισμού στο χωρίο Δισπηλιό (Δουπιάκι) την αντλούμε από το δημοσίευμα της τοπικής εφημερίδας «Καστοριά» στις 28 Αυγούστου του (Eικ. 1). Η είδηση αναφέρεται στην ανασκαφή και παραθέτει επίσης το τηλεγράφημα 11 του Αντ. Κεραμόπουλου προς το Υπουργείο Παιδείας και την Αρχαιολογική Εταιρεία. «Σπουδαιότατας ανακαλύψεις έκαμεν ο σοφός καθηγητής του Πανεπιστημίου και Πρόεδρος της Ακαδημίας κ. Αντ. Κεραμόπουλος. Εις το Δισπηλιό εύρε λιμναίας κατοικίας 6 Η συγκεκριμένη συλλογή δεν ήταν η μοναδική που είχε δημιουργηθεί την περίοδο αυτή με παρόμοια ευρήματα. Για περισσότερα στοιχεία βλ. Fotiadis Η θέση βρίσκεται στη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης Ορεστίδας και σε απόσταση 5 χλμ. από την πόλη της Καστοριάς. 8 Το τμήμα αυτό της Μακεδονικής γης άργησε να προσελκύσει το συστηματικό ερευνητικό ενδιαφέρον, αν και η πρώτη ανασκαφή σε θέση της προϊστορικής περιόδου στη περιοχή πραγματοποιήθηκε ήδη το επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο Πάτελε (Αγιος Παντελεήμονας) από το Ρωσικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Κωνσταντινούπολης (Μακρίδης 1937: 512). Σχετικά δημοσιεύματα και περιγραφές των ευρημάτων υπάρχουν και στον Τύπο της εποχής. Ακολούθησαν οι συστηματικότερες έρευνες του W. A. Heurtley με στόχο την επίλυση συγκεκριμένων ερευνητικών προβλημάτων που απασχολούσαν την περίοδο εκείνη, και όχι μόνο, τη διεθνή επιστημονική κοινότητα για την καταγωγή και την κάθοδο των αρχαίων φύλων στη Βαλκανική χερσόνησο, χωρίς όμως επαρκή ανασκαφική τεκμηρίωση, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Αντ. Κεραμόπουλος και συνεχίζει στο ίδιο άρθρο του στην Αρχαιολογική Εφημερίδα: «εγένοντο πάσαι υπό ξένων ήτοι μη Ελλήνων αρχαιολόγων» (Κεραμόπουλος : 210). Το θέμα της μη συστηματικής διερεύνησης της μακεδονικής ιστορίας φαίνεται ότι απασχολούσε τον Αντ. Κεραμόπουλο, αφού το έθεσε και στο γεύμα που παρέθεσε προς τιμήν του, στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1938, ο Σύλλογος Μακεδόνων. Στο ίδιο πλαίσιο είχε προτείνει και την έκδοση περιοδικού με τίτλο «Μακεδονικά Χρονικά», Καστοριά, αρ. φύλ. 758, , «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ Από τη βιβλιογραφία προκύπτει ότι η επιστημονική του σχέση με την περιοχή αρχίζει πριν το 1930, άλλωστε και ο ίδιος καταγόταν από αυτήν, από τη Βλάστη Κοζάνης. Στη δεκαετία όμως του 1930 οι έρευνες του αποκτούν συγκεκριμένο προγραμματισμό και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο έως τα τέλη της δεκαετίας. 10 Οι εφημερίδες στις οποίες αναφέρομαι βρίσκονται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Καστοριάς. 11 Το τηλεγράφημα που παραθέτει η εφημερίδα στο ίδιο δημοσίευμα αναφέρει: «Νότιαν όχθην λίμνης Καστοριάς ευρέθησαν δύο κώμαι λιμναίαι επί πασσάλων. Συνελέξαμεν δια μικράς σκαφής παρά χωρίον Δισπηλιό είκοσι λίθινα εργαλεία και χειροποιήτων αγγείων όστρακα».

4 12 Εικ. 1 στηριζομένας επί πασσάλων προϊστορικάς. Οι πάσσαλοι εξέχουν του εδάφους, το οποίον ήτο πιθμήν της λίμνης πριν καταβιβασθή η στάθμη αυτής. Επί των πασσάλων αυτών εστηρίζοντο δάπεδα και καλύβαι ξύλιναι, αποτελούσαι ηνωμένην κώμην, η οποία συνεκοινώνει μετά της ξηράς δια σανίδος ανασυρομένης, ώστε να απομονώνεται αύτη. Η εποχή είναι νεολιθική (2.000 έτη π.χ.). Τα μέταλλα ήσαν άγνωστα, τα δε εργαλεία λίθινα, τα οποία ευρέθησαν εν αφθονία» 12 Οσον αφορά τις λεπτομέρειες αυτής της πρώτης έρευνας ο Αντ. Κεραμόπουλος δημοσιεύει στα «Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας» του 1938 ολοκληρωμένες περιγραφές για τις συνθήκες της ανασκαφής, που διήρκεσε ελάχιστες ημέρες 13, καθώς και τα πρώτα ευρήματα. Ιδιαίτερη μνεία υπάρχει στο κείμενο για τους πασσάλους και τα λίθινα εργαλεία, ο αριθμός των οποίων (33) δε συμπίπτει με αυτόν του δημοσιεύματος (Κεραμόπουλος 1938: 58-61). Αλλωστε, είναι γνωστό από τη σχετική βιβλιογραφία το ενδιαφέρον του Κεραμόπουλου για τα λίθινα νεολιθικά εργαλεία, που ήδη από το 1930 παρουσίαζε συστηματικά στις εκθέσεις που δημοσίευε στα ΠΑΕ, όποτε τύχαινε να τα εντοπίσει στις θέσεις, τις οποίες ανέσκαπτε ή ερευνούσε επιφανειακά (Κεραμόπουλος 1937: ). Ο Αντ. Κεραμόπουλος επανήλθε στην περιοχή το 1940 και διενήργησε ανασκαφική έρευνα σε δύο διαφορετικές περιοχές. Η μία από αυτές ήταν στη θέση «Νησί» 14. Η συγκεκριμένη θέση ήταν ήδη γνωστή στη βιβλιογραφία τουλάχιστον από το 1932, όχι βέβαια για τα προϊστορικά της ευρήματα, αλλά για το τείχος που την περιβάλει και χρονολογείται, από όλους σχεδόν τους ερευνητές που ασχολήθηκαν με αυτό, στους ιστορικούς χρόνους. Το τείχος αυτό πρώτος είχε καταγράψει στις αρχές της δεκαετίας του 10 ο Ν. Γ. Παπαδάκις, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων. Τα τεχνικά όμως έργα που είχαν πραγματοποιηθεί στην περιοχή μετά το 1935, περίοδο κατά την οποία κατασκευάστηκε και ο δρόμος που συνδέει το Δισπηλιό με την Καστοριά, είχαν ως αποτέλεσμα την πτώση της στάθμης της λίμνης Ορεστίδας, όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά από τον Κεραμόπουλο, και την αποκάλυψη ενός σημαντικού αριθμού πασσάλων που αποτέλεσαν και την αφορμή της έρευνας (Eικ. 2). Τους πασσάλους αυτούς προσπάθησε στα 1940 να διερευνήσει ανοίγοντας τάφρους «μέχρις της 12 Καστοριά, αρ. φύλ. 769, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Σπουδαιόταται αρχαιολογικαί ανακαλύψεις. Ο καθηγητής Αντ. Κεραμόπουλος ανεκάλυψε παρά το Νησί 2 χωριά κτισθέντα προ ετών. Το γεγονός ετηλεγραφήθη εις το Υπουγείον», σελ Αλλωστε ο ίδιος αναχώρησε από την Καστοριά στις 29 Αυγούστου, γεγονός που αναγγέλλεται από την εφημερίδα Καστοριά, αρ. φύλ. 770, , Ο κ. Κεραμόπουλος, σελ. 4. Η πληροφορία αυτή θα πρέπει να είναι αληθινή, γιατί ο Κεραμόπουλος φαίνεται ότι είχε κάποιου είδους σχέση με το έντυπο αυτό, αφού ήδη από το 1932 δημοσιεύει άρθρα του, Καστοριά, αρ. φύλ. 489, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις-Καστοριά Α», σελ. 1-2, αρ. φύλ. 490, , Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις-Καστοριά Β», σελ. 1-2). 14 Αυτή υπήρξε η δεύτερη έρευνά του. Για την πρώτη, τις μόνες πληροφορίες που παραθέτει συνοπτικά είναι τι ευρήματα είχε και τη χρονολόγησή τους, που την τοποθετεί στη νεολιθική εποχή ενώ ιδιαίτερα φειδωλός υπήρξε στα στοιχεία που αφορούν το ακριβές τοπογραφικό σημείο της θέσης.

5 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 13 Εικ. 2 στάθμης του πυθμένους του γειτονικού μέρους της λίμνης και εύρομεν εις το βάθος πασσάλους και λίθινα εργαλεία ως εις την συνεχόμενην λιμναίαν κώμην» (Κεραμόπουλος 1940: 22-3). Περιγράφοντας την επίχωση που ανέσκαψε, τη χαρακτηρίζει ως «επακτή γη» την οποία μετέφεραν εκεί οι μεταγενέστεροι κάτοικοι της θέσης, που σχετίζονται χρονολογικά με την κατασκευή του τείχους. Στη συνέχεια όμως αυτή η ερμηνεία διαψεύστηκε από της μεταγενέστερες συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες. Από το ίδιο κείμενο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το επιστημονικό ενδιαφέρον του Κεραμόπουλου επικεντρώθηκε κυρίως στη χρονολόγηση του τείχους, γι αυτό και οι έρευνές του δεν είχαν συνέχεια. ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ Από το ταξίδι (;) του Χρ. Τσούντα στην Ιταλία για να μελετήσει τους τρόπους έρευνας των Λιμναίων Οικισμών, το οποίο όπως προανέφερα δε γνωρίζουμε αν τελικά πραγματοποιήθηκε, έως τη δοκιμαστική ανασκαφική έρευνα του Αντ. Κεραμόπουλου στη θέση «Νησί» του Δισπηλιού στα 1940, για την οποία υπάρχουν γλαφυρές περιγραφές στα ΠΑΕ της αντίστοιχης χρονιάς, μεσολάβησαν περίπου 40 χρόνια, όπως πέρασαν και άλλα 52 για να αρχίσουν οι σύγχρονες συστηματικές ανασκαφικές έρευνες, που βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη (2008), από το Εικ. 3 Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με την επιστημονική ευθύνη του καθηγητή Γ. Χ. Χουρμουζιάδη 15. Στο διάστημα όμως που μεσολάβησε σποραδικά δημοσιεύματα στον τοπικό Τύπο, μας αποκαλύπτουν πως το γεγονός δε λησμονήθηκε εντελώς σε τοπική, τουλάχιστον, κλίμακα. Ετσι δεν είναι χωρίς σημασία να σημειωθεί ότι σε άρθρο της εφημερίδας «Ορεστιάς» στα 1952 (Eικ. 3) καταγράφεται η πικρία του συντάκτη για την ολιγωρία της πολιτείας όσον αφορά την έρευνα του Λιμναίου οικισμού «και ενώ υπάρχουν σπουδαία λείψανα αυτού υπό την εκεί γην, δεν έγιναν συστηματικαί ανασκαφαί, ενώ και εν λίθινον εργαλείον να ευρεθή αλλού ολόκληρος επιστημονική αποστολή διοργανούται και εκστρατεύει προς ανασκαφήν και μελέτην του τόπου» (Ορεστιάς, αρ. φύλ. 303, , Ιωάννης Μπακάλης, Ο Λιμναίος Οικισμός του Δισπηλιού, σελ. 1-2). Το 15 Πρέπει να σημειωθεί ότι σημαντικές είναι και οι έρευνες που πραγματοποίησε στην ίδια θέση και ο καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής Ν. Μουτσόπουλος και, ιδιαίτερα, η μελέτη του τείχους των ιστορικών χρόνων, το οποίο ο Κεραμόπουλος χαρακτηρίζει ως έργο του βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαου. Για τις έρευνες αυτές πρβλ. Μουτσόπουλος 1974: και Μουτσόπουλος 1993.

6 14 Εικ. 4 ενδιαφέρον για τη θέση αναθερμάνθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 (1966), όταν η πτώση της στάθμης της λίμνης, έπειτα από ένα επεισόδιο ανομβρίας, είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση εκατοντάδων πασσαλών, τους οποίους αποτύπωσε και απαθανάτισε φωτογραφικά ο καθηγητής Ν. Μουτσόπουλος, στο πλαίσιο των προσωπικών του ερευνών στην περιοχή της Καστοριάς. Το υλικό αυτό, συνοδευόμενο από μια συνοπτική αναφορά, απέστελε στον τότε γενικό επιθεωρητή των αρχαιοτήτων, καθηγητή Σπ. Μαρινάτο, ο οποίος δράττοντας την ευκαιρία αφιέρωσε λίγες σελίδες το 1968 στα «Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών» (Μαρινάτος 1968: 166), επισημαίνοντας τη σπουδαιότητα των ευρημάτων του λιμναίου «συνοικισμού» αλλά και τις δυσκολίες ανασκαφής του, εξαιτίας της λίμνης 16. Η σύγχρονη έρευνα άρχισε στα 1992 ως δοκιμαστική με 4 ανασκαφικά σκάμματα στην ανατολική περιοχή της θέσης «Νησί» (Eικ. 4) και συνεχίζεται από το 1993 μέχρι σήμερα ως συστηματική πανεπιστημιακή ανασκαφή με την οριζόντια επέκτασή της. Καθοριστικός βέβαια παράγοντας της ομαλής ανάπτυξής της στον κατακόρυφο άξονα, για τον εντοπισμό στρωματογραφικών στοιχείων, καθώς και την οριζόντια διερεύνηση των αρχαιότερων οικιστικών φάσεων, αποτελεί ο υδροφόρος ορίζοντας, γιατί η στάθμη του γίνεται πολλές φορές αιτία ανατροπής των ανασκαφικών προγραμμάτων. Ο σκοπός της έρευνας δεν ήταν απλώς να συλλεγεί ένας ακόμη αριθμός προϊστορικών ευρημάτων (κεραμεικών θραυσμάτων, εργαλείων, ειδωλίων, κοσμημάτων κ.ά.) από έναν νεολιθικό οικισμό που αναπτύχθηκε σε μια ιδιαίτερη θέση, αλλά ως στόχοι καθορίστηκαν: (α) ο χρονολογικός προσδιορισμός του, δηλαδή, να εντοπιστούν τα στοιχεία εκείνα που θα μας οδηγήσουν με ασφάλεια να προσδιορίσουμε το χρόνο της δημιουργίας του καθώς και τη διάρκειά του και εκείνα που μας οδηγούν στο συμπέρασμα για το πότε ο οικισμός εγκαταλείφθηκε και για ποιο λόγο, (β) η μελέτη της ενδοκοινοτικής οργάνωσης καθώς και οι χρήσεις του χώρου μετά από την αποκάλυψη μεγάλου τμήματος του οικισμού. Αλλωστε σε αυτό συνετέλεσε η άποψη των ανασκαφέων ότι το αρχαιολογικό αυτό δείγμα θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες, χρήσιμες για τη συστηματική μελέτη και ερμηνεία των τρόπων οργάνωσης και ανάπτυξης της ζωής κατά τη Νεολιθική εποχή στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα κάτω από την επίδραση ενός σημαντικού περιβαλλοντικού στοιχείου, όπως είναι το νερό μιας μεγάλης και πλούσιας λίμνης, η οποία θα αποτελούσε ασφαλώς μια από τις βασικές πηγές τροφοπρομήθειας των κατοίκων του οικισμού, (γ) η έρευνα της οργάνωσης της οικονομίας και της τεχνολογικής εμπειρίας των προϊστορικών γεωργοκτηνοτρόφων του Δισπηλιού και, τέλος, (δ) η μελέτη της ιδεολογίας τους. Εως σήμερα έχουν ανασκαφεί συνολικά τ.μ. (Eικ. 5), από μία έκταση περίπου τ.μ. της θέσης «Νησί». Στην προϊστορική εποχή χρονολογούνται με ασφάλεια οι επιχώσεις των τριών τομέων (Δυτικός, Ανατολικός και Νότιος) που αναπτύσσονται από το κέντρο και προς τα ανατολικά της 16 Για το πρόβλημα αυτό, κατά την άποψη του Μαρινάτου, δύο ήταν οι πιθανές λύσεις. Η πρώτη συνδέεται με την πτώση της στάθμης της λίμνης που θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη διοχέτευση των νερών της προς τον Αλιάκμονα ενώ η δεύτερη είναι πιο ρηξικέλευθη, αφού προτείνει τη μεταφορά στην περιοχή των «συρρευσάντων βατραχανθρώπων» ανά την Ελλάδα, ώστε να πραγματοποιηθεί ενάλια ανασκαφή. Και η πρόταση αυτή έχει ένα διττό αποτέλεσμα, αφού έτσι θα περιοριστούν και οι παράνομες καταδύσεις τους.

7 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 15 Εικ. 5 Εικ. 6

8 16 Εικ. 7 Εικ. 8 θέσης και καλύπτουν έκταση τ.μ. Διακρίθηκαν με βάση τα στρωματογραφικά δεδομένα σε συνδυασμό με τα σταθερά και τα κινητά ευρήματα τρεις πολιτισμικές φάσεις (οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ως «λιμναία», «αμφίβια» και «χερσαία») που συμπεριλαμβάνουν επιμέρους οικιστικά επεισόδια. Οι φάσεις προσδιορίζονται από τη σχέση του οικισμού με τη λίμνη, άρα και τις παραγωγικές δραστηριότητες των κατοίκων που καθορίζονται από τη σχέση αυτή. Διαπιστώθηκε με βάση τη σχετική χρονολόγηση ότι ο οικισμός χρονολογείται στο τέλος της Μέσης και στη Νεότερη Νεολιθική εποχή. Οι αρχαιολογικές επιχώσεις στις οποίες αντιπροσωπεύονται αρχίζουν από τα 0,40 μ. και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τα 2,20 μέτρα (Ανατολικός Τομέας), χωρίς να έχει έως σήμερα αποκαλυφθεί το φυσικό έδαφος σε κάποια ανασκαφική περιοχή. Και η απουσία αυτή οφείλεται κυρίως στη γειτνίαση της θέσης με τη λίμνη και τον «κατακλυσμό» του βαθύτερου Τομέα από τα νερά της. Ωστόσο σε κάποιες ανασκαφικές περιόδους (1997, 2001 και 2002), εξαιτίας της ξηρασίας, δόθηκε η δυνατότητα να διερευνηθούν οι αρχαιότερες επιχώσεις του οικισμού και κατά τόπους να αποκαλυφθούν «κατασκευές» και κινητά ευρήματα, στην πλειοψηφία τους θραύσματα κεραμεικών σκευών, που ως προς το σχήμα αλλά και τη διακόσμηση διαφοροποιούνται αισθητά των αγγείων που χαρακτήριζαν την έως τότε αρχαιότερη («λιμναία») φάση κατοίκησης του οικισμού. Οσον αφορά τη χρονολόγηση αυτών των ευρημάτων που θα στηρίξουν τη μελλοντική έρευνα, όπως προκύπτει και από τη σχετική βαλκανική βιβλιογραφία, θα πρέπει να ενταχθούν στις τελευταίες φάσεις της Αρχαιότερης ή στις πρώιμες της Μέσης Νεολιθικής (Eικ. 6). Ο οικισμός δηλαδή κατά πάσα πιθανότητα αναπτύσσεται σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της Νεολιθικής εποχής, αφού ανασκαφικά δεν έχει εντοπιστεί φάση εγκατάλειψης. Η ιδιαιτερότητα όμως της θέσης και ο καταλυτικός ρόλος του νερού στην αποθετική διαδικασία δημιουργούν ταφονομικές συνθήκες που μακροσκοπικά δεν μπορούν να ερμηνευτούν με βεβαιότητα. Τέλος, όσον αφορά τη χρονολόγηση των επιχώσεων του οικισμού συνολικά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι εντοπίστηκαν και αρχαιολογικά στρώματα που χρονολογούνται στη Χαλκοκρατία. Αρκετά στοιχεία (κυρίως

9 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 17 Εικ. 9 θραύσματα κεραμεικής) για την εγκατάσταση αυτής της εποχής εντοπίστηκαν στις ανώτερες επιχώσεις της θέσης. Αποθέσεις όμως, που να χρονολογούνται με ασφάλεια σε αυτήν, ανασκάφθηκαν για πρώτη φορά το 2004 στα νότια του ανασκαφικού χώρου (Νότιος Τομέας). Βέβαια, εκτός από ορισμένες πασσολότρυπες και κάποιες κατασκευές που αποκαλύφθηκαν, δε βρέθηκαν σαφή αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, συλλέχθηκαν όμως χάλκινα αντικείμενα (σμίλη, χάλκινα ελάσματα και βελόνα), καθώς και μεγάλη ποσότητα χαρακτηριστικής για την εποχή κεραμεικής, όπως κανθαρόσχημα αγγεία κ.ά. (Eικ. 7). Σημαντικές ποσότητες κεραμεικών θραυσμάτων που χρονολογούνται στην ίδια εποχή εντοπίστηκαν σε ανασκαφικές τομές, που διερευνώνται έως σήμερα, για την αποκάλυψη του λίθινου περιβόλου που περιμετρικά οριοθετεί τη θέση και εντοπίζεται ανατολικότερα του τείχους των ιστορικών χρόνων. Παρόμοια ευρήματα εντοπίστηκαν και στα δυτικά, κατά τη διερεύνηση της λίθινης υποδομής (Eικ. 8) (Σταυριδόπουλος & Σιάνος 2008). Ο χώρος άλλωστε δεν εγκαταλείπεται ποτέ, όπως προκύπτει από τα διάφορα μεταγενέστερα ευρήματα που εντοπίζονται στις ανώτερες επιχώσεις. Οι χρήσεις του αλλάζουν, με τε- Εικ. 10

10 18 Εικ. 11 λευταίες αυτή του ποδοσφαιρικού γηπέδου της τοπικής ομάδας έως τα μέσα της δεκαετίας του 70 και των πανηγυρικών συναθροίσεων της παρακείμενης εκκλησίας έως σήμερα. Οσον αφορά τα αποτελέσματα των δειγμάτων 14 C, αυτά τροφοδοτούν έως αυτήν τη στιγμή μια μακρά συζήτηση που σε μερικές περιπτώσεις αγγίζει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων της σχετικής διαδικασίας χρονολόγησης και συγκεκριμένα εκεί όπου οι τιμές δε συμφωνούν με τις σχετικές χρονολογήσεις που προκύπτουν από τα κινητά ευρήματα της ανασκαφής. Ένας άλλος στόχος της ανασκαφικής έρευνας, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ήταν η διερεύνηση της οριζόντιας ανάπτυξης του οικισμού στις επιμέρους πολιτισμικές φάσεις. Με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα φαίνεται ότι η σχέση του οικισμού με τη λίμνη μεταβάλλεται στο πέρασμα του χρόνου, γεγονός που οδήγησε και στη συγκεκριμένη επιλογή χρήσης των παραπάνω χαρακτηρισμών. Το συμπέρασμα είναι ότι το προϊστορικό Δισπηλιό είναι μια τυπική πασσαλόπηκτη Λιμναία εγκατάσταση με σχετικά πυκνή δόμηση στις πρωιμότερες φάσεις της, που είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του ανθρωπογενούς εξάρματος και ενδεχομένως με σταδιακή ανάπτυξη προς τα ανατολικά και νότια (Eικ. 9). Ισχυρές ενδείξεις της ανάπτυξης αυτής αποτελούν τα διάσπαρτα επιφανειακά ευρήματα έξω από τον ανασκαφικό χώρο. Αποκαλύφθηκε ένας μεγάλος αριθμός ένυδρων ξύλινων κατακόρυφων δομικών στοιχείων (πάσσαλοι) καθώς και κάποια οριζόντια που διατηρήθηκαν σε καλή κατάσταση, επειδή το ταφονομικό τους περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αναερόβιες συνθήκες. Τα ξύλα αυτά σχετίζονται, στην πλειοψηφία τους, με τα σπίτια των νεολιθικών γεωργοκτηνοτρόφων των πρώιμων οικιστικών επεισοδίων (Eικ. 10). Στο χώρο που ανασκάφθηκε, περίπου 450 τ.μ., εντοπίστηκαν κατάλοιπα στρώματος καταστροφής (εκτεταμένες συγκεντρώσεις διαφορετικής σύστασης πήλινων δομικών Εικ. 13

11 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 19 Εικ. 12

12 20 στοιχείων με αποτυπώματα από σημεία της ανωδομής των σπιτιών και μεγάλες ποσότητες από θραύσματα κεραμεικών σκευών και εργαλείων), που αντιστοιχούν σε δύο τουλάχιστον τέτοιους χώρους δραστηριότητας. Έχει αποκατασταθεί ένας σημαντικός αριθμός αγγείων που αποτελούσαν την οικοσκευή τους ενώ βρέθηκαν και αποκαταστάθηκαν τμήματα κατασκευών καθώς και σκεύη (κυρίως μεγάλων διαστάσεων) που είναι κατασκευασμένα από πηλό παρόμοιο με αυτόν που χρησιμοποιείται ως οικοδομικό υλικό. Τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας και εντάσσονται στη μεσαία φάση («αμφίβια») του οικισμού είναι αποσπασματικά. Ο οικισμός συνεχίζει να είναι πασσαλόπηκτος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι πασσαλότρυπες που εντοπίζονται, κατά εκατοντάδες, καταλήγουν σε πασσάλους που αποτελούν την αιτία κάποιων τοπικών διαταραχών των υποκείμενων στρωμάτων. Το πιο χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα αυτής της κατηγορίας είναι η περίπτωση στην οποία ένας πάσσαλος διαπερνάει ένα ολόκληρο αγγείο για να συνεχιστεί η έμπηξή του (Eικ. 11). Δεν παρατηρούνται μεγάλες ανατροπές στο σχηματολόγιο των αγγείων, διαπιστώνονται όμως σταδιακές αλλαγές στις διακοσμητικές τεχνικές, με την επικράτηση της μελανοστεφούς κεραμεικής, η οποία συνδυάζεται και με άλλες τεχνικές διακόσμησης, όπως η αυλακωτή. Η κεραμεική αυτή κατηγορία κυριαρχεί και στην τελευταία φάση κατοίκησης του οικισμού. Συγκεκριμένες κατόψεις έως σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί, γεγονός που σχετίζεται και με τη διαδικασία δημιουργίας του ανθρωπογενούς ιζήματος. Η εικόνα του χώρου συμπληρώνεται από ένα σημαντικό αριθμό λάκκων, επιμέρους κατασκευών που σχετίζονται με όλο το φάσμα των οικοτεχνικών δραστηριοτήτων των νεολιθικών κατοίκων του οικισμού καθώς και κάποιων ανοιχτών εστιών. Τα κινητά ευρήματα είναι αρκετά και εντάσσονται στις γνωστές κατηγορίες (εργαλεία, θραύσματα αγγείων, ειδώλια, οικοδομικά υλικά κ.ά.) για τη Νεότερη Νεολιθική και η μελέτη τους είναι σε εξέλιξη. Κατά την τελευταία φάση της Νεολιθικής αρχικά υπήρχε η εντύπωση ότι η χρήση του χώρου περιορίζεται και εντοπίζεται προς το κέντρο της θέσης στο υψηλότερο σημείο της τούμπας, που είχε διαμορφωθεί από τις προγενέστερες ανθρωπογενείς αποθέσεις. Η ανασκαφή όμως του 2008 έδωσε νέα στοιχεία, αφού εντοπίστηκαν στρώματα που χρονολογούνται στις φάσεις αυτές σε τομές που ανασκάφθηκαν στα ανατολικά ανάμεσα στο τείχος και στον περίβολο. Ανασκάφθηκε στρώμα καταστροφής και εντοπίστηκαν πήλινα δομικά στοιχεία με διαφορετικού τύπου αποτυπώματα κυρίως από αχυροπηλό και πασσαλότρυπες που ορίζουν χώρους οικοτεχνικής δραστηριότητας καθώς και 7 φούρνοι, κάποιοι από αυτούς με ενδείξεις επισκευών (Eικ. 12). Αν και η διαδικασία αποκατάστασης των αγγείων δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, παρόλα αυτά θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε με βεβαιότητα ότι η κεραμεική παραγωγή εξελίσσεται ομαλά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απουσιάζουν σχήματα που εμφανίζονται για πρώτη φορά και σε αρκετές περιπτώσεις αποτελούν έναν καθοριστικό οδηγό στο διαχωρισμό των επιμέρους στρωματογραφικών διαφοροποιήσεων που παρατηρούνται χωρικά. Τα κλειστά αυτά σύνολα μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την οργάνωση των τροφοπαρασκευαστικών κατασκευών που σε συνδυασμό με τα συγκείμενά τους μας παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για την ερμηνεία των επιμέρους χώρων. Στην ίδια περιοχή, αλλά σε ψηλότερο επίπεδο, ανασκάφθηκαν δύο ανδρικές ταφές ενώ βρέθηκαν και τέσσερα αγγεία με υπολείμματα καμένων ανθρώπινων οστών που, όπως προκύπτει από την μακροσκοπική εξέταση, φαίνεται να ανήκουν σε μικρά παιδιά. Τα δύο από τα τέσσερα αγγεία φέρουν διακόσμηση, το πιο χαρακτηριστικό είναι ένα τροπιδωτό κλειστό αγγείο με λαιμό που έχει μελανοστεφή και εμπίεστη διακόσμηση και μπορεί να χρονολογηθεί με ασφάλεια στην τελευταία περίοδο της Νεολιθικής (Eικ. 13).

13 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 21 Εικ. 14 Εικ. 16 Η μελέτη της οικονομίας και της τεχνολογίας του οικισμού βασίστηκε σε ένα μεγάλο αριθμό εργαλείων, πήλινων αντικειμένων που ερμηνεύονται ως υφαντικά ή αλιευτικά εργαλεία και κεραμεικών σκευών που εντάσσονται στις γνωστές για τη Νεολιθική εποχή κατηγορίες. Διαπιστώθηκε ότι το σύνολο σχεδόν των εργαλείων από πέτρα (ποικίλης γεωλογικής προέλευσης), κόκαλο, κέρατο και πηλό είναι κατασκευασμένα από πρώτη ύλη που έχει τοπική προέλευση και ως ένα βαθμό μπορεί να αποκατασταθεί με ασφάλεια η «αλυσίδα παραγωγής» τους. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι απουσιάζουν και τα τέχνεργα εκείνα που προέρχονται από απομακρυσμένες περιοχές, όπως είναι εργαλεία από οψιανό ή αντικείμενα από το όστρεο Spodylus gaederopus και τοποθετούν και το Δισπηλιό σε ένα περισσότερο ή λιγότερο εκτεταμένο δίκτυο οικισμών που επικοινωνεί και ανταλλάσει προϊόντα χρηστικά ή συμβολικής αξίας. Στο Δισπηλιό έχει επίσης αποκατασταθεί, όπως σημειώθηκε και παραπάνω, ένας σημαντικός αριθμός κεραμεικών σκευών που παρουσιάζουν μια μεγάλη ποικιλία σχημάτων και είναι κατασκευασμένα, στην πλειοψηφία τους, από τέσσερα διαφορετικά είδη κεραμεικής ύλης. Βρέθηκαν αγγεία που σχετίζονται με την τροφοπαρασκευή (μαγειρικά σκεύη), την Εικ. 15

14 22 προσφορά και την κατανάλωση της τροφής καθώς και ένα σύνολο αποθηκευτικών αγγείων που η κατασκευή τους επιβαλλόταν, ασφαλώς, από το περίσσευμα των προϊόντων που δεν καταναλώνονταν από τα μέλη της κοινότητας στο πλαίσιο των καθημερινών αναγκών τους, και γι αυτό έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος τα προϊόντα αυτά, αποτέλεσμα οργανωμένης παραγωγής και τροφοσυλλογής, ή να αποθηκευτούν για να καταναλωθούν αργότερα, ή να ανταλλαγούν με άλλα, που πιθανόν περίσσευαν σε άλλους γειτονικούς οικισμούς. Μια τέτοια διαδικασία έχει μεγάλη οικονομική σημασία, γιατί θα μπορούσε να συνδεθεί με την αρχή της σκόπιμης παραγωγής του περισσεύματος, με σκοπό τη συστηματική διεύρυνση των ανταλλαγών και τη σταδιακή «θεσμοποίηση» μιας «πρωτόγονης αγοράς». Υπάρχει βέβαια η πιθανότητα η επικράτηση αυτού του τρόπου αποθήκευσης, σε πιθάρια, να επιβλήθηκε από τον ίδιο το χαρακτήρα της εγκατάστασης, αφού το σύνολο των αγγείων προέρχεται από συγκεκριμένο ανασκαφικό ορίζοντα που συνδέεται με τη «λιμναία» φάση του οικισμού, για την οποία επικρατεί η αντίληψη ότι οι οικιστικές μονάδες αναπτύσσονταν πάνω σε πλατφόρμες ομαδικά ή αυτόνομα. Αυτό το γεγονός δηλαδή, δε έδινε το δυνατότητα στους γεωργοκτηνοτρόφους του Δισπηλιού να χρησιμοποιούν αποθηκευτικούς λάκκους και γι αυτό το λόγο «εξειδικεύτηκαν» στην κατασκευή μεγάλων πιθαριών ή άλλων αποθηκευτικών κατασκευών, όπως είναι οι θήκες, τμήματα των οποίων έχουμε αποκαταστήσει, για τη διατήρηση των προϊόντων που τους περίσσευαν. Όσον αφορά την τροφοπαρασκευή θα πρέπει να επισημανθεί ότι διαπιστώσαμε, με βάση την ποικιλία των σχημάτων που έχει αποκαλυφθεί, ότι στο Προϊστορικό Δισπηλιό είχαν δημιουργηθεί οι αντικειμενικές συνθήκες για τη δυνατότητα επιλογής όχι μόνον ανάμεσα σε διαφορετικούς τρόπους παρασκευής της τροφής, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικά είδη διατροφής. Το συμπέρασμα αυτό, βέβαια, προκύπτει και ενισχύεται, ιδιαίτερα, από την ποικιλία των διατροφικών καταλοίπων, τους απανθρακωμένους καρπούς, τα οστά οικόσιτων και άγριων ζώων καθώς και από τα ευρήματα που σχετίζονται με τις αλιευτικές δραστηριότητες του οικισμού. Υλικά που αποτελούν τα συγκεκριμένα αντικείμενα μελέτης των προϊόντων της ανασκαφικής έρευνας. Τέλος πρέπει να γίνει αναφορά και σε μια ειδική ομάδα ευρημάτων που αποδίδονται στην ιδεολογική συμπεριφορά των κατοίκων. Και αυτή ακριβώς η συμπεριφορά αντανακλάται κατά την άποψη της επιστημονικής ομάδας σε κατηγορίες ευρημάτων, όπως είναι τα κοσμήματα, τα ειδώλια, τα διακοσμητικά θέματα των αγγείων και κάποιοι ιδιαίτεροι τύποι αγγείων η χρήση των οποίων δεν είναι κατανοητή καθώς και σε ένα μικρό σύνολο των ταφικών ευρημάτων στα οποία έγινε αναφορά παραπάνω και σε δύο ακόμα παιδικές ταφές 17 που βρέθηκαν σε βάθος 80 περίπου εκατοστών και σε έναν αριθμό διάσπαρτων ανθρώπινων οστών που εντοπίστηκαν ανάμεσα στο υπόλοιπο οστεολογικό υλικό του Δυτικού Τομέα. Εως σήμερα έχει δημιουργηθεί μια πολύ σημαντική συλλογή τέτοιων κινητών ευρημάτων που είναι κατασκευασμένα από διαφορετικής προέλευσης υλικά και περιλαμβάνει, εκτός από τις κατηγορίες που ήδη αναφέρθηκαν, τέσσερα αντικείμενα παραγωγής ήχου (μελωδία;) από κόκκαλο και πηλό, τμήμα επεξεργασμένου ξύλου στην επιφάνεια του οποίου έχουν χαραχθεί οριζόντια και κάθετα σημεία που μερικά από αυτά θυμίζουν τα σήματα της Γραμμικής Α γραφής, καθώς και πήλινα και κοκάλινα αντικείμενα με παρόμοια χαράγματα (Εικ. 14). Ολα εντάσσονται σε δραστηριότητες σχετικές με την «ιδεολογική» ζωή των κατοίκων του οικισμού. Δηλαδή, τις δραστηριότητες εκείνες που δεν έχουν άμεση σχέση ούτε με την οργάνωση του χώρου, ούτε με την οικονομία. 17 Προκαταρκτική μελέτη για το συγκεκριμένο οστεολογικό υλικό πραγματοποιήθηκε από την Δρ. Ειρήνη Πετρουτσά.

15 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 23 Θα πρέπει επιπλέον να σημειωθεί ότι από την αρχή βασικό στοιχείο του στρατηγικού στόχου της έρευνας, ήταν να μη μείνει η ανασκαφική διαδικασία και, προπαντός, τα συμπεράσματά της, τελικά ή όχι, ένα κλειστό ερευνητικό γεγονός. Θα έπρεπε, κι αυτό εντασσόταν οργανικά στο πλαίσιο της συλλογικής ερευνητικής προσπάθειας, να μετατραπεί η αρχαιολογική πληροφορία σε συγκεκριμένο ιστορικό λόγο. Να μετατραπεί, με άλλα λόγια, μέσω της δημοσιοποίησης των ανασκαφικών αποτελεσμάτων σε κοινωνικό αγαθό (Χουρμουζιάδης 1996, Χουρμουζιάδης, επιστ. επιμ., 2002). Δηλαδή το αρχαιολογικό υλικό, όπως αυτό προκύπτει από την ανασκαφή, επεξεργασμένο συστηματικά και ενταγμένο μέσα στις επιμέρους λειτουργικές ενότητες (χώρος, οικονομίατεχνολογία, ιδεολογία) να αποκτήσει την ιστορική και, προπαντός, την κοινωνική του σημασία και να μετουσιωθεί σε πολιτιστική πληροφορία. Ένα μέρος αυτού του στόχου έχει πραγματοποιηθεί με τη δημιουργία της μικρής Συλλογής εικόνων και ευρημάτων από την ανασκαφή που λειτουργεί από το 1995 στο πλαίσιο του εργαστηρίου της ανασκαφής (Εικ. 15), του Οικομουσείου (Εικ. 16), του Ανασκαφικού Πάρκου που τώρα οργανώνεται και με την κατάθεση της μουσειολογικής μελέτης για την ίδρυση και τη λειτουργία ενός εξειδικευμένου Κέντρου Έρευνας και Τεκμηρίωσης Προϊστορικού Λιμναίου Οικισμού Δισπηλιού Καστοριάς.

16 24 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αλματζή, Α Οι αρχαίες γραπτές πηγές και οι πολιτισμοί του νερού. Στο Η Προϊστορική Ερευνα στην Ελλάδα και οι Προοπτικές της: Θεωρητικοί και Μεθοδολογικοί Προβληματισμοί, Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου στη Μνήμη του Δ. Ρ. Θεοχάρη, Θεσσαλονίκη-Καστοριά, Νοεμβρίου 1998: Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Δισπηλιό Καστοριάς 1994 Δισπηλιό Καστοριάς. Καστοριά: Εκδοση Εκπολιτιστικού Συλλόγου Δισπηλιού. Κεραμόπουλος, Αντ Μακεδονία Προϊστορική. Αρχαιολογική Εφημερίς: Ανασκαφαί και έρευναι εν τη Ανω Μακεδονία, Αρχαιολογική Εφημερίς: Μακεδονικά εγχωρίου κατασκευής λίθινα εργαλεία. Αρχαιολογική Εφημερίς, μέρος Α : Ερευναι εν τη Δυτική Μακεδονία. Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας: Ανασκαφή εν Καστορία. Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας: Μαρινάτος, Σπ Ο λιμναίος συνοικισμός Καστοριάς. Αρχαιολογικά Ανάλεκτα εξ Αθηνών: Μουτσόπουλος, Ν Καστοριά. Ιστορία-Μνημεία-Λαογραφία από την ίδρυσή της μέχρι τον 10ο μ.χ. αι. Προϊστορική, ιστορική και παλαιοχριστιανική εποχή. Επιστημονική Επετηρίδα της Πολυτεχνικής Σχολής Τμήμα Αρχιτεκτόνων τ. ΣΤ : 280 κ.εξ Τα τείχη του Δισπηλιού. To Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και Θράκη 7: Σταυριδόπουλος Γ. & Τ. Σιάνος 2008 Το Δισπηλιό «εν λίθοις φθεγγομένοις». To Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και Θράκη 20: Τσαμίσης, Π Η Καστοριά και τα Μνημεία της. Αθήνα. Φίνλαϋ, Γ Παρατηρήσεις επί της εν Ελβετία και Ελλάδι Προϊστορικής Αρχαιολογίας. Τύποις Λακωνίας, Αθήναις. Fotiadis, M Collecting prehistoric antiquities in the 19th century Aegean. In Mythos: La préhistoire égéenne du XIXe au XXIe siècle après J.-C. Actes de la table ronde internationale d Athènes (21-2 novembre 2002) (éd. P. Darcque, M. Fotiadis & O. Polychronopoulou): Athènes: Ecole française d Athènes [Bulletin de Correspondance Hellénique Supplément 46]. Χουρμουζιάδης, Γ. Χ Το Δισπηλιό Καστοριάς: Ενας Λιμναίος Προϊστορικός Οικισμός. Θεσσαλονίκη: Κώδικας. Χουρμουζιάδης, Γ. Χ. (επιστ. επιμ.) 2002 Δισπηλιό, 7500 Χρόνια Μετά. Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Δελτίο της Εθνικής Αγωγής αρ. φύλ. 10, , σελ. 2. Εφημερίς αρ. φύλ. 117, , σελ. 1. Καστοριά αρ. φύλ. 489, Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις- Καστοριά Α», σελ αρ. φύλ. 490, Αντ. Κεραμόπουλος, «Δια την Ιστορίαν της Καστοριάς. Ορεστικόν Αργος-Διοκλητιανούπολις- Καστοριά Β», σελ αρ. φύλ. 758, «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ. 1. αρ. φύλ. 769, Αντ. Κεραμόπουλος, «Σπουδαιόταται αρχαιολογικαί ανακαλύψεις. Ο καθηγητής Αντ. Κεραμόπουλος ανεκάλυψε παρά το Νησί 2 χωριά κτισθέντα προ ετών. Το γεγονός ετηλεγραφήθη εις το Υπουγείον», σελ. 1. αρ. φύλ. 770, «Ο κ. Αντ. Κεραμόπουλος», σελ. 4.

17 Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 25 Ορεστιάς αρ. φύλ. 303, Ιωάννης Μπακάλης, «Ο Λιμναίος Οικισμός του Δισπηλιού», σελ Το Αστυ αρ. φύλ. 2510, «Ακτίνες από το παρελθόν. Ελλάς προ χιλιετηρίδων. Περίεργα ιστορικά γεγονότα», σελ. 2. αρ. φύλ. 3404, , σελ. 2. αρ. φύλ. 3418, , σελ. 3. αρ. φύλ. 3465, , σελ. 2.

18 26 Summary The prehistoric lakeside settlement of Dispilio, Kastoria: A first introduction Marina Sofronidou This article is concerned with the history of research of Dispilio since the time of A. Keramopoulos (1938). The aims of current research are sited. Furthermore, speci ic observations relative to the incorporation of archaeological inds in the ields of space economy-technology and ideology are developed. Special mention has been given to the stratigraphy of the settlement concerning the horizontal and vertical development of the site.

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής

Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής Ερμηνευτική της Νεολιθικής Ειδωλοπλαστικής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΚΕΨΗ Οι τεράστια ανθρώπινη ικανότητα για μάθηση διακρίνει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα γένη. Στην απώτερη Προϊστορία, η εξέλιξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Κατά τη δεκαετία 2000-2010 η ΕΠΣΝΕ, παράλληλα προς τις σωστικές ανασκαφές και αυτοψίες της σε σπήλαια και θέσεις παλαιοανθρωπολογικού ενδιαφέροντος,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Ιωάννης Ασλάνης, Δρ. Προϊστορικής Αρχαολογίας, ΚΕΡΑ Η εσωτερική οργάνωση των οικισμών με τον τρόπο διάταξης των σπιτιών και των άλλων κτισμάτων και η τεχνική κατασκευής τους

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Εισαγωγή Οι εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ ΕΙΡΗΝΗ Ι. ΠΕΤΡΟΥΤΣΑ * ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟ Το Δισπηλιό είναι ένας λιμναίος οικισμός, στη λίμνη Ορεστίδα της Καστοριάς, ο οποίος κατοικήθηκε από το τέλος της Μέσης

Διαβάστε περισσότερα

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ Ã ¹ Ã Ë Á ¹ Ã ª 2 0 0 9

Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 Á» Ä Æ ¹ º Ã Æ ¹ à ¹ Ã Ë Á ¹ à ª 2 0 0 9 44 Æ ËÌê ªËÁ ª»Ãª Ë ÃÆÄü Á ºÃ¹Á ¼ Ã˪ ¹ ÄË» Æê Á Äê ª. Á ª ª Θ Υ Γ Α Τ Ρ Ι Κ Ο Ι Δ Ρ Υ Μ Α Ν. Υ Ο Ρ Κ Η Σ Αρχαία ελληνικά ναυάγια στα βάθη της Μεσογείου ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Παρατηρητήριο ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ & ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΩΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ Α.Ε ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΞΙΩΝ ΓΗΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr

Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr Πατησίων 44, 106 82 Αθήνα Τηλ. 210 8217724, Φαξ: 210 8230800 email: eam@culture.gr Τίτλος προγράμματος: «Ποιος να έμενε εδώ;». Τα σπίτια στην προϊστορική Σαντορίνη Ηλικία παιδιών: Γ ημοτικού Χώρος διεξαγωγής:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής Υπαίθρια μουσεία, Οικομουσεία, Στόχος τους open air, site museums η διάσωση - διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΒ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Έως πρόσφατα στη δικαιοδοσία της ΙΒ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με έδρα τα Ιωάννινα, περιλαμβάνονταν οι Ν. Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; 137 Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής; Πώς μετακινούνταν; Πού έκτιζαν τα χωριά τους; Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 3. ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ 1992-5 Υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυµο: ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑΝΟΥ Όνοµα: ΒΑΣΙΛΙΚΗ Επάγγελµα: Αρχαιολόγος, Επίκουρος καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Τµήµα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του Τ.Ε.Ι. Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

1. Επεμβάσεις συντήρησης

1. Επεμβάσεις συντήρησης Έκθεση εργασιών συντήρησης αρχιτεκτονικών καταλοίπων στον αρχαιολογικό του Αζοριά κατά την ανασκαφική περίοδο του 2014 της Σ. Χλουβεράκη, Επιστημονική Συνεργάτιδα, ΙΝΣΤΑΠ Κέντρο Μελέτης Αν Κρήτης Αρ. Αδειας

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

«Οι µικροί αρχαιολόγοι της Θράκης» σελίδα 0 από 10 Νατάσα Μιχαηλίδου, Ίδρυµα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

«Οι µικροί αρχαιολόγοι της Θράκης» σελίδα 0 από 10 Νατάσα Μιχαηλίδου, Ίδρυµα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης «Οι µικροί αρχαιολόγοι της Θράκης» σελίδα 0 από 10 Περιεχόμενα Εισαγωγικά...2 Α. Αρχαιολογικοί χώροι, Μνημεία και Μουσεία της Θράκης...3 Β. Χάρτης της Θράκης με σημεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος...5 Γ.

Διαβάστε περισσότερα

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

3. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ . ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έτος Ίδρυσης: 9 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.). Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (Συνολικά στοιχεία). Κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΓ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΑΓΝΗΣΙΑ Το ανασκαφικό έργο της ΙΓ ΕΠΚΑ κατά τα έτη 2000-2010 περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό σωστικών, αλλά και συστηματικών ερευνών. Οι έρευνες αυτές αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΣΧ.ΕΤΟΣ: 2011-2012 Υπεύθυνοι/ες καθηγητές/τριες Τζιούφας Βασίλειος ΠΕ11 Φλόκας Αθανάσιος ΠΕ03 Κρομμύδα Δέσποινα ΠΕ09 Σωτήρη Χρυσούλα ΠΕ15 Νασιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Περιφερειακό Αναπτυξιακό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για την προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ) Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Εθνικού Αρχείου, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ Θεμελίωση είναι η βάση πάνω στην οποία κατασκευάζεται ένα κτίριο ή μία κατασκευή Είναιταβασικότεραμέρητουφέρονταοργανισμούενόςδομικούέργου γιατί μ αυτά επιτυγχάνεται η ασφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΒΑΘΙΕΣ ΛΑΚΕΣ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Στις Βαθιές Λάκες βρέθηκαν σηµαντικότατα ευρήµατα, τα οποία θεωρείται σκόπιµο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν. Τα ευρήµατα αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΓΕΤ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 (Δρ. Α. ΓΥΠΑΚΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΓ-Λ9Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛ4ΞΓ-Λ9Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Παναγιώτα Μπρατσιάκου Τηλέφωνο : 2103307621

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Αθήνα, 12/11/2014 Α.Π. : 23269 Προς: Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ T.K : 12210

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ. Αθήνα, 12/11/2014 Α.Π. : 23269 Προς: Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ T.K : 12210 INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2014.11.14 11:07:56 EET Reason: Location: Athens ΑΔΑ: Β3ΛΡ9-ΡΗΖ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Σχολείο: ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΛΕΜΕΣΟΣ Τάξη: Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΛΙΜΝΑΙΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Μελέτη Κώστας Αντωνίου, Εδουάρδος Κάστρο, Πάνος Τζώνος, Στέργιος Γαλίκας, Θέμης Χατζηγιαννόπουλος

Αρχιτεκτονική Μελέτη Κώστας Αντωνίου, Εδουάρδος Κάστρο, Πάνος Τζώνος, Στέργιος Γαλίκας, Θέμης Χατζηγιαννόπουλος Δημοτική Βιβλιοθήκη και Μουσείο Βιβλιοθήκης Κοζάνης, Κοζάνη Μελέτη Δημοτική Επιχείρηση Μελετών Κοζάνης (ΔΕΜΚΟ) Αρχιτεκτονική Μελέτη Κώστας Αντωνίου, Εδουάρδος Κάστρο, Πάνος Τζώνος, Στέργιος Γαλίκας, Θέμης

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ- Αειφορική αρχιτεκτονική χτες και σήμερα- Παραδοσιακοί οικισμοί και σύγχρονες ανάγκες

ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ- Αειφορική αρχιτεκτονική χτες και σήμερα- Παραδοσιακοί οικισμοί και σύγχρονες ανάγκες ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ- Αειφορική αρχιτεκτονική χτες και σήμερα- Παραδοσιακοί οικισμοί και σύγχρονες ανάγκες Συζήτηση για το ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ που συμπληρώθηκε στο σεμινάριο και πρόταση για το προτεινόμενο τελικό φύλλο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader)

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αναμενέται σύντομα να προκυρηχθούν τοπικά προγράμματα Leader «Αειφόρου Ανάπτυξης Αλιευτικών Περιοχών», για τις περιοχές Εύβοιας και Χίου.

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ (ΕΛΛΙΝΥ) Συνέντευξη ΕΣΗΕΑ 6 Μαρτίου 2014 www.elliny.gr Δρ. ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΚΟΥΛΙΑΣ Γεωλόγος Μηχανικός πρ. Δ/ντής ΔΕΠ,ΔΕΠ-ΕΚΥ Α.Ε Πρόεδρος ΕΛΛΙΝΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Γεωργία Στρατούλη-Νίκος Κατσικαρίδης-Τάσος Μπεκιάρης Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Αρχαιολογικές & βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις 2011 2013 Το ερευνητικό εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΚΩΣΤΑΣ ΑΔΑΜΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Π.Θ. ΠΡΟΕΔΡΟΣ TICCIH S0 ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο (25.1.2013) ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ

ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΕΡΓΟ: ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΩΔΩΝΟΣΤΑΣΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟΥ ΘΕΣΗ : ΒΑΣΙΛΕΩΝΟΙΚΟ- ΧΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΤΕΧΝΙΚΗ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΘΕΣΗ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ 3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 OFFPRINT ΑΡΧΑΙΑ MAKEAONIA ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 ΑΝΑΤΥΠΟ ^ 6 ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΟΕΑΛΑΔΙΚΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΜΑ Ιωάννης Ασλάνης

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Ρ Ε Υ Ν Α Κ Α Ι Δ Ι Α Χ Ε Ι Ρ Ι Σ Η Τ Ο Υ Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο Υ Υ Λ Ι Κ Ο Υ

Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Ρ Ε Υ Ν Α Κ Α Ι Δ Ι Α Χ Ε Ι Ρ Ι Σ Η Τ Ο Υ Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο Υ Υ Λ Ι Κ Ο Υ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ «ΗΩΣ», ΑΡ. 1 Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Ρ Ε Υ Ν Α Κ Α Ι Δ Ι Α Χ Ε Ι Ρ Ι Σ Η Τ Ο Υ Α Ρ Χ Α Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο Υ Υ Λ Ι Κ Ο Υ Πρακτικά Επιστημονικής Ημερίδας Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα