Χρόνιος Πόνος Καλοήθους Αιτιολογίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρόνιος Πόνος Καλοήθους Αιτιολογίας"

Transcript

1 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 49 Χρόνιος Πόνος Καλοήθους Αιτιολογίας ΑΝΝΑ ΖΑΡΑΛΙΔΟΥ Χρόνιος καλοήθης πόνος', σύμφωνα με ορισμό της IASP (International Association for the Study of Pain), είναι ο πόνος που δεν οφείλεται σε κάποια κακοήθη πάθηση, αλλά που εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη και μετά τον αναμενόμενο χρόνο αποδρομής της νόσου που τον προκάλεσε, πολλές φορές για πολλούς μήνες ή ακόμη και χρόνια. Στον ορισμό αυτό ο πόνος διακρίνεται σε καλο1iθους 1l κακοήθους αιτιολογίας ανάλογα με την πάθηση ;του τον προκαλεί, αλλά και σε οξύ 1l χρόνιο ανάλογα με τη διάρκειά του. Η διάκριση του πόνου σε καλωiθη, κακο1iθη, οξύ ή χρόνιο έχει μεγάλη σημασία για την καλύτερη αντιμεπίjπισή του. Συχνά ο προσδιορισμός του πόνου σε οξύ 1l χρόνιο είναι πολύ δύσκολος και για τους ασθενείς και του; γιατρού;. Ο πόνος μπορεί να μεταπέσει από την οξεία φάση στη χρονιότητα, χωρίς καμμία αλλαγ1i στην ποιότητα 1l την έντασ1i του. Ο "αναμενόμενος χρόνος αποδρομής" της νόσου ;τοι προκαλεί πόνο εξαρτάται από το είδος της νόσου και την έκταση της ιστικής βλάβης. Στο διάστημα αυτό ο οξύς πόνος θεωρείται ότι προειδοποιεί τον οργανισμό γι' αυηί την ιστική βλάβη και επομένως μπορεί να είναι χρήσιμος'. Η θεραπευτική προσέγγιση σ' αυτούς τους ασθενείς αποσκοπεί περισσότερο στην αντιμετώπιση της ιστικής βλάβης. Εάν ο οξύς πόνος επιμένει για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από τρεις μήνες (για μερικές παθήσεις ένα μήνα), τότε θεωρούμε ότι έχει μεταπέσει σε χρόνιο, γιατί στο διάστημα αυτό θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί η ιστική ανάπλαση και να διακοπεί ο πόνος. Ο χρόνιος πόνος, αντίθετα με τον οξύ, δεν προσφέρει καμμία γνωστή τουλάχιστον, βιολογική υπηρεσία. Οι απανηiσεις του οργανισμού σ' αυτόν εξαρτώνται όχι τόσο από την ένταση όσο από τη διάρκειά του. Η θεραπευτική ;τροσέγγιση επομένως στο χρόνιο πόνο πρέπει να περιλαμβάνει την αντιμετώπιση βιολογικών, ψυχολογικών1 και κοινωνικών ;ταραγόντων που έχουν εμπλακεί στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου που πονά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δυστυχώς στους ;τερισσότερους ασθενείς με χρόνιο πόνο, όταν οι διαγνωστικές εξετάσεις αποβούν αρνητικές, οι θεράποντες γιατροί συχνά προσπαθούν να περάσουν το μήνυμα ότι "ο πόνος είναι μόνο στο μυαλό τους". Οι ασθενείς αυτοί αισθάνονται τότε ότι έχουν την ετικέττα του "κατά φαντασίαν ασθενούς" ή του "υποχονδριακού" και τρέχουν από γιατρό σε γιατρό για να μπορέσουν όχι μόνο να θεραπευθούν, αλλά να βρουν συμπαράσταση και κατανόηση. Το σύνδρομο του χρόνιου πόνου καλοήθους αιτιολογίας οφείλεται σε ;τολλές και διαφορετικές παθήσεις. Χαρακτηρίζεται όμως πάντα από τα ίδια μονότονα σημεία της κατάθλιψης 1l της κεκαλυμμένης κατάθλιψης 4. Ο άνθρωπος ;του ;τονά για πολύ καιρό, αποδέχεται τελικά το ρόλο του αρρώστου και τη συμπεριφορά του χρόνιου ανάπηρου. Η δραστηριότητά του είναι ελαττωμένη, δε θέλει να δουλεύει. :ταίρνει ;τολλά φάρμακα, επισκέπτεται διάφορους γιατρού;. έχει διαταραγμένες οικογενειακές και κοινωνικές σχέσει; χαι συζητά συνεχώς για το πρόβλημα του πόνου του. Εάν δεν έχει συ μπτώματα κατάθλιψης είναι συχνά ε;τιθετικό; και καχύποπτος. Η αντιμετώ;τιση αυτών των ασθενών επομένως είναι δι'σκολη. ;τρέ;τει να είναι πολύπλευρη, και να αποσκοπεί όχι μόνο στην ανακούφιση του πόνου τους αλλά στην επαναδραστηριοποίηση και την επανένταξή τους στην κοινωνικίi τους ομάδα. Πιστεύεται ότι μερικές φορές πιο δύσκολα αντιμετωπίζεται ο χρόνιος καλοήθους αιτιολογίας πόνος από τον πόνο του καρκίνου, γιατί οι καρκινοπαθείς συχνά είναι ή τουλάχιστον φαίνονται αποφασισμένοι να ζήσουν φυσιολογικά και απαρνούνται τον πόνο στις καθημερινές τους δραστηριότητες, όταν αυτός πραγματικά υποχωρεί με τα φάρμακα. Ακριβή στοιχεία για τον αριθμό των ατόμων που πάσχουν από χρόνιο καλοήθους αιτιολογίας πόνο, δεν υπάρχουν. Α;τό τα υ;τάρχοντα δεδομένα πάντως, υπολογίζεται ότι το 15-20% του πληθυσμού στις προηγμένες βιομηχανικά χώρε;, υ;τοφέρει α;τό χρόνιο πόνο που οφείλεται σε καλο1iθει; παθ1ίσεις. Οι παθήσεις αυτές επηρεάζουν την ποιότητα ζω1ίς των ασθενών και του ;τεριβάλλοντος τους, αλλά δημιουργούν πρόβλημα και στην οικονομία γιατί πολλοί από αυτούς γίνονται ανίκανοι για εργασία για ημέρες (ημικρανίες), εβδομάδες (μυοσκελετικά σύνδρομα), μήνες (οσφυαλγία) ή και μόνιμα (αγγειοπάθειες). Οι ασθενείς με χρόνιο ;τόνο αντιμετωπίζονται συνήθως από γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων που είναι και οι θεράποντες γιατροί τους. Δυστυχώς αυτοί συχνά δεν αντιλαμβάνονται την σοβαρότητα της κατάστασης των ασθε-

2 50 νών αυτών. Με την ανάπτυξη των ιατρείων πόνου τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι γιατροί και ασθενείς απευθύνονται σ' αυτά. Μόνο που αυτό γίνεται κατά κανόνα πολύ αργά, όταν πια είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπισθεί ο χρόνια εγκατεστημένος πόνος. Τα καλωiθη σύνδρομα που προκαλούν χρόνιο πόνο είναι πολλά. Η συχνότητά τους στα κέντρα πόνου ποικίλει ανάλογα με την οργάνωση του κέντρου, τη στελέχωση και την υποδομή του. Ορισμένα αντιπροσωπευτικά από αυτά είναι οι αγγειοπάθειες στα άνω και κάτω άκρα, οι παθήσεις της σπονδυλικ1iς στήλης, η νευραλγία του τριδύμου, η μεθερπητικίi νευραλγία, τα μυοσκελετικά σύνδρομα, τα μετατραυματικά σύνδρομα, οι περιφερικές νευροπάθειες, το "μέλος φάντασμα", η συμπαθητική δυστροφία, οι κεφαλαλγίες και πολλά άλλα. Στα σύνδρομα αυτά ο πόνος μπορεί να οφείλεται σε βλάβες περιφερικών νεύρων, έκλυση αλγογόνων παραγόντων, δυσλειτουργία του περιφερικού 1i του κεντρικού νευρικού συστήματος και ψυχολογικούς 1l περιβαλλοντολογικούς παράγοντες. Η θεραπευτική προσέγγιση σ'αυτούς τους ασθενείς αποσκοπεί κυρίως στην ανακούφισή τους από τον πόνο. Συγχρόνως ο άρρωστος πρέπει να βοηθάται να δέχεται και να ανέχεται καλύτερα τον πόνο του και να αυξάνει προοδευτικά την δραστηριότητά του ώστε να επανενταχθεί ομαλά στην κοινωνική του ομάδα. Η θεραπεία του χρόνιου πόνου περιλαμβάνει συνήθως φαρμακευτική, ψυχολογικ1i και φυσική υποστήριξη, διηθήσεις νεύρων, ηλεκτρική διέγερση, χειρουργικ1i αντιμετώπιση' κ.ά. Συνήθως συνδυασμοί μερικών από τις ανωτέρω μεθόδους είναι απαραίτητοι για την καλύτερη αντιμετώπιση του πόνου. ΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΝΩ ΚΑΙ ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ Οι άρρωστοι με αγγειοπάθειες που επισκέπτονται Ιl παραπέμπονται στα κέντρα πόνου είναι αυτοί στους οποίους δεν έχει ένδειξη κάποια επανορθωτικ11 χειρουργικ1i επέμβαση στα πάσχοντα αγγεία. Οι ασθενείς αυτοί όμως έχουν εξελικτικές αγγειοπάθειες που τους προκαλούν έντονο πόνο, ισχαιμία και συχνά τροφικές διαταραχές στα άκρα τους, εξελκώσεις ή γάγγραινες. Άλλοτε παραπέμπονται για αντιμετώπιση του πόνου πριν ή μετά από κάποια επανορθωτικ1i χειρουργική επέμβαση. Οι αγγειοπάθειες των άκρων στις οποίες μπορεί να βοηθήσει η ομάδα πόνου είναι κυρίως: Οι παθήσεις των περιφερικών μέσου και μικρού μεγέθους αρτηριών όπως η χρόνια αποφρακτικ1i αρτηριακ1i νόσος ( αορτολαγόνιος ή μηροίγνυακή απόφραξη) και η αποφρακτικ1i θρομβαγγείτις (νόσος του Buerger), και οι παθήσεις της μικροκυκλοφορίας όπως οι αγγειοκινητικές παθ1iσεις (κυρίως η νόσος και το σύνδρομο Raynaud). ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Η χρόνια αποφρακτική αρτηριακή νόσος χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη αθηροσκληρυντικών βλαβών στα τοιχώματα των αγγείων. Με τον όρο αθηροσκληρυντική βλάβη εννοούμε και την δημιουργία αθηρωματώδους πλάκας και τη βλαβη του μυ'ίκού χιτώνα του τοιχώματος του αγγείου". Στις κύριες αιτίες της παθογένεσης αυτής της νόσου περιλαμβάνονται το κάπνισμα και η υπερλιπιδαιμία. Η ελάττωση της αιματικής ροής στο στενωμένο αγγείο προκαλεί ισχαιμία στους ιστούς και συσσώρευση προ'ίόντων ανοξαιμικού μεταβολισμού που προκαλούν πόνο. Ο πόνος αυτός χαρακτηρίζεται είτε σαν "διαλείπουσα χωλότητα" όταν εκλύεται μόνο στο βάδισμα, είτε σαν "πόνος ηρεμίας" όταν υπάρχει ακόμη και κατά την ανάπαυση. Η ισχαιμία προκαλεί αρχικά εκτός από τον πόνο, μεταβολές στο χρώμα και τη θερμοκρασία του μέλους και αργότερα τροφικές διαταραχές που μπορεί να εξελιχθούν σε έλκη ιδιαίτερα μετά από κάποιο τραυματισμό στα δάκτυλα ή τις φτέρνες. Η άμυνα της πάσχουσας αρτηρίας είναι να αναπτύξει παράπλευρη κυκλοφορία με αύξηση του εύρους, υπερτροφία των αναστομωτικών κλάδων και δημιουργία νεοπλάστων τριχοειδών. Αυτή η παράπλευρη κυκλοφορία βοηθάει αρχικά στην αντιμετώπιση της ισχαιμίας. Η αποφρακτική θρομβαγγείτις (νόσος του Buerger) προσβάλλει άνδρες καπνιστές ηλικίας ετών. Η αιτιολογία της νόσου είναι άγνωστη. Η άμεση συσχέτισή της όμως με το κάπνισμα πιθανολογεί ότι είναι μια ανοσοβιολογική νόσος που σχετίζεται με την απουσία κάποιου προστατευτικού παράγοντα ή γονιδίου στα αγγεία7. Χαρακτηρίζεται από βλάβες στα αγγεία μικρού εύρους και κυρίως στις δακτυλικές αρτηρίες. Προσβάλλεται όλο το τοίχωμα του αγγείου από οξεία φλεγμον1i και κυτταρική διήθηση με αποτέλεσμα θρόμβωση και απόφραξη της αρτηρίας. ΕπειδΙi η βλάβη αφορά όλο το τοίχωμα, κατά κανόνα συνυπάρχει περιαγγειακ1i αντίδραση και σύμφυση της αρτηρίας με τη συνοδό φλέβα και το νεύρο. Επομένως ο ασθενής που πάσχει από τη νόσο του Buerger ταλαιπωρείται εκτός από την ισχαιμία, από θρομβοφλεβίτιδα και νευρικής αιτιολογίας πόνο ηρεμίας. Οι ισχαιμικές αλλοιώσεις εμφανίζονται νωρίς και εξελίσσονται ταχύτατα, γιατί προσβάλλονται γρήγορα και διαδοχικά όλα τα αγγεία της περιοχής και δε δίνεται η δυνατότητα ανάπτυξης παράπλευρης κυκλοφορίας. Η νόσος ή το σύνδρομο Raynaud εμφανίζεται συνήθως στις γυναίκες. Σαν φαινόμενο Raynaud έχει συχνότητα 22% στο γυναικείο πληθυσμόό Δεν σχετίζεται με την κληρονομικότητα αλλά με ψυχικούς και συγκινησιακούς παράγοντες και αυξημένο συμπαθητικό τόνο ιδιαίτερα με την εκθεση των άκρων στο κρύο ή σε εναλλαγές ζεστούκρύου. Η αρχική διαταραχή είναι ο σπασμός των δακτυλικών αρτηριών και των τριχοειδών μόλις τα άκρα εκτεθούν σε ψυχρό περιβάλλον, με αποτέλεσμα να γίνονται ψυχρά και ωχρά. Μετά τη φάση αυτή, τα τριχοειδ1i χαλαρώνουν,

3 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 51 λιμνάζει αίμα Και γίνονται κυανωτικά. Όταν στη συνέχεια τα μέλη εκτεθούν σε ζεστό περιβάλλον, κοκκινίζουν και "καίνε" γιατί τα αρτηριόλια διαστέλλονται και γεμίζουν απότομα με αίμα. Σ' αυτή τη φάση πονούν έντονα. Στα αρχικά στάδια του συνδρόμου Raynaud οι αρτηρίες δεν παρουσιάζουν μόνιμες αλλοιώσεις όπως συμβαίνει με τη νόσο του Buerger. Γι' αυτό το λόγο δεν aποφράσσονται και δεν υπάρχουν ισχαιμικές διαταραχές. Με την εξέλιξη όμως της νόσου είναι δυνατόν να υπάρχει υπερπλασία του ενδοθηλίου, ανάmυξη συνδετικού ιστού στο μυ ίκό χιτώνα, θρόμβωση και απόφραξη της αρτηρίας. Σε τέτοιες προχωρημένες αλλά σπάνιες καταστάσεις παρατηρούνται και τροφικές διαταραχές στα νύχια και στο δέρμα. Η ένταση και η ποιότητα του πόνου στους ασθενείς με τις αγγειοπάθειες ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο της νόσου. Συν1Ίθως όμως, όταν παραπέμπονται στα κέντρα πόνου είναι ήδη σε προχωρημένο στάδιο ισχαιμίας, έχουν έντονους πόνους, τροφικές διαταραχές και εξελκώσεις. Αποτέλεσμα της χρόνιας ταλαιπωρίας και του πόνου, είναι να εμφανίζονται aνυπόμονοι, επιφυλακτικοί και σε πολύ κακή ψυχική κατάσταση. Η άμεση ανακούφιση από τους πόνους μπορεί να βοηθήσει το γιατρό να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ασθενούς του, ώστε να του επιτρωτεί να προχωρήσει και σε άλλες μεθόδους πιο μακροχρόνιας αποκατάστασης. Η χορ1iγηση αναλγητικών σε πρώτη φάση μπορεί να γίνει από το στόμα 1l μέσω επισκληρίδιοt' καθετήρα σε συνδυασμό με τοπικά αναισθητικά. Η α;τάντηση των αγγείων στην αγγειοδιαστολ1j που θα προκαλέσει το τοπικό αναισθητικό έχει διαγνωστικ1i και προ'(νωστικ1j αξία για την μετέπειτα εκτέλεση του συμ,ϊαθητικού αποκλεισμού. Ο συμπαθητικός αποκλεισμός είναι το πιο ωτοτελεσματικό και μεγαλύτερης διάρκειας παυσίπονο. Μπορεί να βελτιώσει την κυκλοφορία στα άκρα, η κύρια όμως ένδειξή του είναι η ανακούφιση του άλγους ηρεμίας. Αποκλεισμός του συμπαθητικού συστήματος στα άνω και κάτω άκρα μπορεί να γίνει με ενδοφλέβια περιοχική έγχυση (Bier's block) φαρμάκων που προκαλούν αγγειοδιαστολή. Επιπλέον στα άνω άκρα μπορεί να γίνει με διήθηση του αστεροειδούς γαγγλίου στον τράχηλο, ενώ στα κάτω άκρα με αποκλεισμό των οσφυ"ίκών συμπαθητικών γαγγλίων (χημική συμπαθεκτομ11). Η ενδοφλέβια περιοχική έγχυση αγγειοδιασταλτικών φαρμάκων αν1ίκει σε μία κατηγορία θεραπευτικών μεθόδων, που είναι τα blocks σε συγκεκριμένους στόχους''. Για τα άκρα αυτό είναι εύκολο γιατί εύκολα απομονώνεται η κυκλοφορία σ' αυτά με ίσχαιμη περίδεση. Επομένως, κάθε φάρμακο που θα δοθεί στη φλεβική κυκλοφορία μ' αυηj την τεχνική θα κατευθυνθεί στους ιστούς με ανάστροφη διήθηση. Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι είναι εύκολη τεχνικά για κάθε αναισθησιολόγο που είναι εξοικειωμένος με την ενδοφλέβια περιοχικ1ί αναισθησία. Το αγγειοδιασταλτικό φάρμακο χορηγείται σ' ένα όγκο διαλύματος 40ml για κάθε άκρο και η διάρκεια της ίσχαιμης περίδεσης είναι min. Φάρμακα που έχουν χρησιμοποιηθεί μ' αυτή την τεχνική είναι η γουανεθιδίνη, η ρεσερπίνη, η κλονιδίνη, η νιφεδιπίνη, το βρετύλιο κ.ά. Η γουανεθιδίνη όμως έχει καθιερωθεί σαν το πιο αποτελεσματικό αγγειοδιασταλτικό φάρμακο μ' αυτή την τεχνική10 Η γουανεθιδίνη θεωρείται το τοπικό αναισθητικό του συμπαθητικού συστ1ίματος. Προσλαμβάνεται από τις νοραδρενεργικές απολ1ίξεις των μεταγαγγλιακών νευρώνων και αρχιχά απελευθερώνει νοραδρεναλίνη. Με την αθρόα απελευθέρωση της νοραδρεναλίνης όμως,τα αποθέματά της εξαντλούνται, με τελικό αποτέλεσμα το συμπαθητικό αποκλεισμό. Η γουανεθιδίνη έχει μεγάλη συγγένεια με τους στόχους της δηλαδ1i τις νευρικές απολήξεις και παραμένει εκεί μέχρι και 21 ημέρες. Βέβαια η κλινική της δράση είναι πολύ μικρότερης διάρκειας (2-4 ημέρες) και γι' αυτό το λόγο το block πρέπει να επαναλαμβάνεται στην αρχή της αγωγής κάθε 3-5 ημέρες. Με τις επαναλαμβανόμενες εγχύσεις η γουανεθιδίνη συσσωρεύεται στους ιστούς και προκαλεί μια τοπικ1j "μικροχειρουργικ1ί συμπαθεκτομίi". Τα αποτελέσματα με την ενδοφλέβια περιοχική εγχυση της γουανεθιδίνης είναι πολύ ενθαρρυντικά από την αρχ1i της θεραπείας. Παρατηρείται ανακούφιση από τους πόνου; και προοδευτι;οj βελτίωση της ισχαιμίας. Φυσικά η :τρό'(νωση εξαρτάται σε με'(άλο βαθμό από το στάδιο της νόσοι. αλλά r.αι από την πισηj εφαρμογή από τους ασθενεί; των r.ανόνων τη; συντηρητικ1jς θεραπείας π.χ. διακο :τ1j r.α;τνίσματος, αποφυγ1j έκθεσης στο χρύο κλπ. Οι ε:τι:τλοκές ωτό την ενδοφλέβια περιοχική τεχνική είναι ελάχιστε; και ασήμαντες. Πρέπει να λαμβάνονται πάντως υπ' όψη ιδιαίτερα μετά τη λύση της ίσχαιμης περίδεσης. Σπανίως παρατηρείται τότε μυική αδυναμία, λιποθυμικ1i τάση και υπόταση. Η διήθηση τους αστεροειδούς γαγγλίου με τοπικό αναισθητικό εφαρμόζεται επίσης σαν μέθοδος αποκλεισμού του συμπαθητικού συστήματος στο σύστοιχο άνω άκρο''. Η μέθοδος αυτ1i είναι δυσκολότερη τεχνικά, συνοδεύεται από σοβαρότερες επιπλοκές και τα αποτελέσματά της υστερούν σε σχέση με τη γουανεθιδίνη. Είναι όμως μέθοδος εκλογής στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν τεχνικές δυσκολίες στην περίδεση του μέλους 1l όπου πρέπει να αποφεύγεται η ίσχαιμη περίδεση ακόμη και για μικρό χρονικό διάστημα. Στις επιπλοκές της διήθησης του αστεροειδούς γαγγλίου αναφέρονται συχνότερα το σύνδρομο Horner και το βράγχος φωνής και σπανιότερα η τυχαία ενδαρτηριακή'2 ή υπαραχνοειδ1jς έγχυση του τοπικού αναισθητικού. Η συμπαθεκτομή με έγχυση νευρολυτικής ουσίας στα γάγγλια του συμπαθητικού συστήματος στην οσφυική μοίρα της σπονδυλικής στήλης'3 (χημική οσφυ ίκή συμπαθεκτομή) εφαρμόζεται εδώ και 70 χρόνια για αποκλεισμό του συμπαθητικού συστήματος στα κάτω άκρα. Η πρώτη

4 52 χημικ1j αλλά και η πρώτη χειρουργικ1j συμπαθεκτομή έγιναν συγχρόνως το Από τότε μέχρι το 1950, οπότε άρχισαν οι επανορθωτικές επεμβάσεις στα αγγεία, η συμπαθεκτομ1l, (χειρσυργικ1i ή χημικ11) ψαν η μόνη μέθοδος για την αντιμετώπιση της διαλείπουσας χωλότητας και του πόνου ηρεμίας. Η μεγάλη εξέλιξη της αγγειοχειρουργικίjς τα επόμενα χρόνια μείωσε το ρόλο της συμπαθεκτομής. Εξακολουθεί όμως να εφαρμόζεται σαν συμπληρωματικό μέτρο σε μεγάλες αγγειοχειρουργικές επεμβάσεις. Σ1jμερα οι ενδείξεις της συμπαθεκτο LΊjς χημικ1jς 1j χειρουργικίjς είναι: 1. Η αθηροσκληρυντικ1j αρτηριοπάθεια με ΑΕΙ > 0,3 (Ankle-Brac11ial Intex > 0,3. Φυσιολογική τιμ1j > 1) 2. Η νόσος του Buerger 3. Οι αγγειοκινητικές παθ1iσεις Σ' αυτές τις καταστάσεις η ένδειξη της συμπαθεκτομής τίθεται όταν ο ασθεν1jς έχει πόνο ηρεμίας, έλκη 1j γάγγραινα 1j όταν τα αγγεία στο πάσχον μέλος δεν επιδέχονται χειρουργική επανορθωτική επέμβαση. Η αιμοδυναμικ1j απάντηση" στην οσφυικ1i συμπαθεκτο ηj δεν είναι πολύ καλά διευκρινισμένη. Σ1Ίμερα πάντως, είναι γενικά αποδεκτό ότι η συμπαθεκτο ηj δεν επηρεάζει σημαντικά τη ροή στις αρτηρίες μεγάλου και μέσου εύροt ;. επηρεάζει όμως τη μικροκυκλοφορία, υξάνοvτα; την αιματικ1j ρο11 στα τροφικά τριχοειδή και τις αρτηριοφλεβικές αναστομώσεις. Η κατανομ1j αυυjς της αυξημένη; ρο1jς ευνοεί κυρίως τη δερματικ1ί και οστικ1j κυκλοφορία και ελάχιστα τη μυικ1j. Γι' αυτό το λόγο δεν βελτιώνεται με τη συμπαθεκτομή 1j διαλείπουσα χωλότητα α'ί.λά ο :τόνος ηρεμιας, το χρώμα και η θερμοκρασία του μέλους. Η οσφυική συμπαθητική άλυσος περιλαμβάνει 4-5 ζεύγη γαγγλίων που βρίσκονται οπισθοπεριτονα'ίκά στην ;τροσθιοπλάγια επιφάνεια των σωμάτων των οσφυίκών σ:τονδύλων, στο έσω χείλος του μείζονος ψοiτου μυός. Τα γάγγλια αυτά συνδέονται με τα σύστοιχα νωτιαία νεύρα ενώ συγχρόνως υπάρχουν και διασταυρούμενες επικοινωνίες μεταξύ δεξιcχς και αριστεράς συμπαθητικ1iς αλύσσου. Για την εκτέλεση της χημικής συμπαθεκτομ1jς περιγράφονται διάφορες τεχνικές''. Συν1Ίθως διηθούνται με πλάγια προσπέλαση το 2ο και το 3ο 1l 4ο συμπαθητικό γάγγλιο. Η εντόπιση των γαγγλίων γίνεται με βελόνες μήκους 15cm και η επιβεβαίωση της σωστ1jς θέσης τους πρέπει να γίνεται με ακτινοσκόπηση και έγχυση σκιαστικού 1l αέρα. Η νευρολυτικ1j ουσία που χρησιμοποιείται είναι η φαινόλη σε υδατικό διάλυμα 1l σε γλυκερόλη και η αιθυλικ1i αλκοόλη. Τελευταία εφαρμόζεται και η επαναλαμβανόμενη χορ1iγηση τοπικού αναισθητικού μέσω καθετήρα που το;τοθετείται στη θέση εντόπισης των συμπαθητικών γαγγλίων. Στις επιπλοκές της χημικής συμπαθεκτομής αναφέρονται ελάττωση της αρτηριακ1iς πίεσης, τυχαία ενδαγγειακ1j ή υπαραχνοειδής χορήγηση της νευρολυτικής ουσίας, αιμά- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ τωμα στον ψο'lτη, αιματουρία και νευρίτις του μηρογεννητικού νεύρου που είναι και η συχνότερη επιπλοκή. Διαταραχές της εκσπερμάτωσης χωρίς διαταραχές της στύσης ;τεριγράφηκαν μετά από αμφοτερόπλευρη συμπαθεκτομή του Ο1 γαγγλίου. Γι' αυτό το λόγο επιβάλλεται η διατήρηση του Ο1 γαγγλίου. Είναι προτιμότερο πάντως οι ενδείξεις της αμφοτερόπλευρης συμπαθεκτομής να είναι πολύ αυστηρές ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα. Τα αποτελέσματα της χημικής συμπαθεκτομής είναι ισάξια με αυτά της χειρουργικής συμπαθεκτομής]('. Σε ομάδες ασθενών που υποβλήθηκαν σε χημική οσφυ ίκή συμπαθεκτο LΊj διαπιστώθηκε βελτίωση του άλγους ηρεμίας και επούλωση των εξελκώσεων σε ποσοστό 60-80%1617 Η βελτίωση αυτή διαρκεί 6-36 μήνες, αλλά η χημική συμπαθεκτομή μπορεί τότε να επαναληφθεί. Επειδή μάλιστα η θνητότητά της είναι μηδενική και οι επιπλοκές της ασήμαντες, σ1jμερα έχει αντικαταστ1ίσει την χειρουργικ1i συμπαθεκτομίj. Πιστεύεται ότι στο μέλλον ο ρόλος της στην αντιμετώπιση των αγγειοπαθειών θα είναι Jτολύ μεγαλύτερος από ότι σ1jμερα. ΙΙΑΘΗΣΕΙΣ ΣΙΙΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Οι :ταθ1jσει; τη; σ:τονδt λικίiς σηiλης είναι η συχνότερη αιτία για την ο:τοία αναί'zάζονται να περιορίζουν τις δραστηριότητές τοt ;. άτομα ηλικία; κάτω των 45 ετών. Η σ:τονδt ί.ικlj σηjί.η δεν είναι "μια σειρά από οστά", αλλά μια ί.ειτουρ'(ικlj μονάδα :τοt αποτελείται αjτό σjτονδύλους, μεσοσ:τοvδύί.ιοt ; δίσκοι ;, σπονδυλικό σωλήνα, συνδέσμου;. μι'ε;, αρθρcόσει; Υ.αι νευριυ.ές ρίζες. Εάν υπάρχει αρμονία στα στοιχεία αυτά, η σπονδυλιι:1j στ1iλη εκτελεί σωστά τις βασιzές αποστολές της δηλαδ1i την προστασία του νωτιαίου μυελού, την σηjριξη του σώματος και την κίνηση. Οποιαδ1iποτε διαταραχ1i της αρμονίας όμως σ' αυτά τα στοιχεία, θα εκδηλωθεί με έντονο πόνο. Υπάρχει τόσο μεγάλη σύγχυση στην αιτιολογία και την ταξινόμηση των JταθΊiσεων της σπονδυλικ1iς στήλης, ώστε πιστεύεται ότι μόνο το 20% των ασθενών με πρόβλημα στη σπονδυλική σηiλη έχουν ακριβ1j διάγνωση του συνδρόμου που Jτροκαλεί τον πόνο τους. Ο Waddell" ξεχώρισε τα σύνδρομα που προκαλούν πόνο στη σπονδυλική στήλη σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Παθολογικά και μηχανικά. Τα παθολογικά σύνδρομα οφείλονται σε συγκεκριμένες Jταθολογικές καταστάσεις της σπονδυλικής στήλης όπως σε όγκους, φλεγμονές, αyκυλοποιητικ1} σπονδυλίτιδα κλπ. Χαρακτηρίζονται από προοδευτική επιδείνωση, κακ1i γενική κατάσταση και δεν υποχωρούν στη διάρκεια της ανάπαυσης. Τα μηχανικά σύνδρομα χαρακτηρίζονται από επεισόδια πόνου ;του επιδεινώνονται με την αύξηση της δραστηριότητας και υποχωρούν με την ανάπαυση. Συνήθως τα μηχανικής αιτιολογίας σύνδρομα έχουν τάση βελτίωσης και

5 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΙΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 53 απαντούν στην θεραπεία. Οι ασθενείς με πρόβλημα στη ΣΣ, που επισκέπτονται τα κέντρα πόνου έχουν συνήθως εξετασθεί από ορθοπεδικό 1j νευροχειρουργό, έχουν υποβληθεί στον απαιτούμενο έλεγχο και έχουν κάποια πιθαν1j διάγνωση για το σύνδρομο που προκαλεί τον πόνο τους. Τέτοια σύνδρομα είναι η κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου, η στένωση του σπονδυλικού σωλ1iνα, η ριζίτις, το σύνδρομο των σπονδυλικών αρθρώσεων (σύνδρομο Facet ), το σύνδρομο μετά πεταλεκτομή (post laminectomy πεταλεκτομή), η σκολίωση της ΣΣ και η οσφυαλγία 1i η αυχεναλγία χωρίς ιδιαίτερο παθολογικό υπόστρωμα αλλά με έντονο μυικό σπασμό. Η πρώτη προσέγγιση του ασθενούς με πρόβλημα στη ΣΣ, είτε είναι διαγνωσμένος είτε όχι, περιλαμβάνει παρατ1iρηση και εξέταση του τρόπου που στέκεται, που βαδίζει, της πιθαν1jς σκολίωσης, των επωδύνων σημείων, του μυικού σπασμού, μυι ΚΙiς ατροφίας και εκτίμηση της μυικής του δύναμης'''. Η αρχικ1i θεραπευτική αντιμετώπιση στους ασθενείς αυτούς αποσκοπεί κυρίως στην άρση του μυικού σπασμού, εάν βέβαια υπάρχει. Εάν θεραπευθεί ο μυικός σπασμός και αρθεί ο πόνος, η κύρια νόσος μπορεί να μη χρειάζεται κάποια άλλη ιδιαίτερη παρέμβασ1i μας. Η άρση του μυικού σπασμού γίνεται με μυοχαλαρωτικά, παυσίπονα και aντιφλεγμονώδη. Τα φάρμακα αυτά όμως, ενώ έχουν μεγάλη σημασία στις οξείες καταστάσεις, δεν προσφέρουν βοιjθεια στα χρόνια σύνδρομα και γι' αυτό δεν ;τρέ;τει να '(ίνεται κατάχρηση. Συγχρόνως έχουν και ;τολλέ; αναιθι'μητε; ενέργειες. Συμπληρωματικά για τη λύση τοι μι ίκού ιηασμού μπορεί να γίνει έγχυση το;τικού αναισθητικού στο μυ. και φυσικοθεραπεία. Η εφαρμογή της συσκευής TENS (διαδερμικού ηλεκτρικού νευροδιεγέρτη) είναι από χρόνια δημοφιλ1iς στην αντιμετώπιση επωδύνων καταστάσεων στη σπονδυλικ1i στήλη"'. Η ανακουφιστική και θεραπευτική δράση της συσκευής αυτ1iς βασίζεται στη θεωρία της πύλης του πόνου". Με τη διέγερση που προκαλεί ο νευροδιεγέρτης, διεγείρονται μόνο οι παχύτερες εμμύελες Αβ ίνες, που στη συνέχεια "κλείνουν την πύλη του πόνου" στις Αδ και C ίνες που μεταφέρουν επώδυνα ερεθίσματα. Ερωτηματικά υπάρχουν εάν η αναλγησία της διαδερμικ1iς διέγερσης γίνεται και μέσω απελευθέρωσης ενδορφινών. Επειδ1i όμως η αναλγησία που προκαλεί η διαδερμική ηλεκτρικ1i διέγερση δεν αναστρέφεται με ναλοξόνη" πιστεύεται ότι γίνεται μέσω άλλων μη απιοειδών ουσιών όπως το GABA, η αδενοσίνη και η γλυκίνη. Συγχρόνως με την διέγερση αποκλείονται και συμπαθητικές ίνες και γι' αυτό το λόγο συχνά αυξάνεται η θερμοκρασία της περιοχής όπου εφαρμόζεται η συσκευή 21 Υπάρχουν πολλοί τύποι συσκευών TENS που έχουν πολλές δυνατότητες. Η συσκευ1i πάντως πρέπει αρχικά να εφαρμόζεται από τον υπεύθυνο γιατρό στον άρρωστο. Συγχρόνως ο ασθενής πρέπει να ενημερώνεται πώς να τη χρησιμοποιεί σωστά για να πετύχει το μέγιστο βαθμό αναλγησίας. Για να αποφασισθεί εάν βοηθάει τελικά 1i όχι η συσκευή το συγκεκριμένο ασθενή θα πρέπει να την εφαρμόσει για οκτώ ώρες τουλάχιστον την ημέρα και για δύο εβδομάδες. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας είναι δύσκολο να συμπεράνει κανείς ποιο είναι το ποσοστό των ασθενών με παθήσεις της σπονδυλικ1iς στήλης που ανακουφίζονται με τη χρ1iση της συσκευ1iς TENS. Αναφέρεται ποσοστό βελτίωσης από 60% των ασθενών που χρησιμοποιούν τη συσκευ1i μέχρι ασ1iμαντο όφελος από τη χρήση της''. Μία άλλη αναλγητικ1j μέθοδος που εφαρμόζεται 1iδη από το 1967 αλλά απέκτησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια είναι η ηλεκτρική διέγερση του νωτιαίου μυελού2 5 (Spinal cord stimulation). Η μέθοδος στηρίζεται στην πρόκληση αναλγησίας μετά από αποκλεισμό κυρίως των προσθίων νωτιοθαλαμικών ινών 1i μετά από ενεργοποίηση ινών που αναστέλλουν τα επώδυνα ερεθίσματα. Αρχικά η εμφύτευση των ηλεκτροδίων γινόταν στη σκληρά ηiνιγγα μετά από πεταλεκτο ηi υπό γενικ1i αναισθησία. Τελευταία τοποθετούνται 4-8 ηλεκτρόδια μέσω επισκληριδίου καθεηiρα lsg με ακτινοσr.οπιχό έλεγχο χωρίς γενική αναισθησία'''. Η θέση το;τοθέτησης των ηλεκτροδίων είναι στην αι χενικ1j 1j την θωραχιχιj μοίρα ανάλογα με τα επώδυνα νευροτόμια. Τα ηλεκτρόδια συνδέονται μέσω λεπτών υποδορίων αγωί'ών με ένα μιχρό δέκτη που εμφυτεύεται κάτω α;τό το δέρμα. συν1jθως στο επιγάστριο 1i κάτω από την κλείδα. Ο ασθεν1jς μπορεί να ρυθμίσει την ένταση και τη συχνότητα της διέγερσης που του χρειάζεται, χειριζόμενος ένα μιχρό ;τομπό. Οι ενδείξεις της διέγερσης του νωτιαίου μυελού στο χρόνιο πόνο είναι πολλές. Στα προβλήματα της σ;τονδυλικιiς στιiλης κύριες ενδείξεις είναι η χρόνια ριζίτις, ιδιαίτερα μετά από πολλαπλές πεταλεκτομές, η χρόνια αραχνοειδίτις και οι κακώσεις του νωτιαίου μυελού. Ο βελονισμός είναι μέθοδος αρκετά δημοφιλής και στην αντιμετώπιση των επώδυνων συνδρόμων της ΣΣ. Σε μελέτη των Fox και Melzack27 συγκρίθηκε η αποτελεσματικότητα του TENS με το βελονισμό στην αντιμετωπιση της οσφυαλγίας. Το ποσοστό των ασθενών ;του βελτιώθηκαν και η διάρκεια της αναλγησίας Ιiταν παρόμοια και στις δύο ομάδες. Σε αρχές παρόμοιες με αυτές του βελονισμού και της διαδερμικιiς ηλεκτρικιiς διέγερσης στηρίζεται η εφαρμογ1i, τα τελευταία χρόνια, συσκευών στις επcοδυνες περιοχές που απελευθερώνουν πιεζοηλεκτρικά ρεύματα2' μετά από ;τίεση της συσκευ1iς. Η επισκληρίδια χορήγηση τοπικών αναισθητικών και στεροειδών είναι μέθοδος που εφαρμόζεται με πολύ καλά αποτελέσματα στις επώδυνες παθ1iσεις της σπονδυλικ1iς στήλης2ό Οι εγχύσεις γίνονται στο επισκληρίδιο διάστημα κοντά στη θέση της βλάβης. Ο ασθεν1iς μπαίνει σε ένα θεραπευτικό πρόγραμμα 3-4 εγχύσεων με μεσοδιαστήματα

6 54 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ημερών. Το ποσοστό βελτίωσης με τις επισκληρίδιες εγχύσεις φθάνει το 60-70% των ασθενών, ενώ σε καταστάσεις όπως είναι η κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου Ίl το σύνδρομο μετά πεταλεκτομή το ποσοστό βελτίωσης είναι μικρότερο. Το σύνδρομο των σπονδυλικών αρθρώσεων (Facet syndrome) στην οσφυικ1i μοίρα, χαρακτηρίζεται από πόνο στους γλουτούς, στους μηρούς και στα πόδια που επιδεινώνεται όταν ο ασθεν1iς κάθεται Ίl είναι όρθιος χωρίς να κινείται. Στην αυχενικ1i μοίρα η αρθρίτις των σπονδυλικών αρθρώσεων είναι πολλές φορές η αιτία σοβαρού αυχενικού συνδρόμου Ίl κεφαλαλγίας. Η σπονδυλική στ1ίλη είναι άκαμπτη, ιδιαίτερα τις πρωινές ώρες και υπάρχει ευαισθησία με την πίεση στην περιοχή της άρθρωσης. Στους ασθενείς αυτούς οι εγχύσεις τοπικού αναισθητικού και στεροειδούς στις σπονδυλικές αρθρώσεις αποδίδουν καλύτερα από τις επισκληρίδιες εγχύσεις. Οι εγχύσεις πρέπει να γίνονται με ακτινοσκοπικό έλεγχο111 Το ποσοστό βελτίωσης με τις εγχύσεις στις σπονδυλικές aρθρώσεις όταν έχει τεθεί σωστά η διάγνωση του συνδρόμου Facet είναι μέχρι 80%11. Όλα τα θεραπευτικά μέτρα που αναφέρθηκαν έχουν μεγάλη σημασία για την αντιμετώπιση των χρονίων επωδύνων συνδρόμων της σπονδυλικ1iς στήλης. Ιδιαίτερα μεγάλη σημασία έχει όμως να μπορέσει ο ασθενής να καταπολεμίiσει τις κύριες αιτίες που δημιουργούν το πρόβλημά του και να επανενταχθεί στον προηγούμενο τρόπο ζω1ίς και εργασίας του. Ο γιατρός που θα εφαρμόσει τις θεραπευτικές μεθόδους που αναφέρθηκαν, πρέπει να προσπαθ1iσει να υποστηρίξει τον ασθενή του ηθικά και ψυχικά. Σε άρτια οργανωμένα κέντρα πόνου του εξωτερικού, οι ασθενείς μπαίνουν από την αρχ1ί της θεραπείας τους σε θεραπευτικά προγράμματα ασκήσεων, και προοδευτικ1iς επαναδραστηριοποίησης3'. Φυσικά αυτό γίνεται με τη βοήθεια ομάδας που αποτελείται από ορθοπεδικούς, φυσιοθεραπευτές και ψυχιάτρους που τον υποστηρίζουν ψυχικά στη διάρκεια της προσπάθειάς του. ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΟΥΤΡΙΔΥΜΟΥ Υπάρχουν πολλά χρόνια σύνδρομα που χαρακτηρίζονται από πόνο στο πρόσωπο. Η διαφορική διάγνωση των συνδρόμων αυτών είναι πολλές φορές δύσκολη. Η νευραλγία του τριδύμου, όμως, μπορεί εύκολα να διακριθεί από όλα αυτά τα επώδυνα σύνδρομα με την προσεκτική λήψη του ιστορικού και τη φυσική εξέταση33 Τα άτομα που προσβάλλονται από νευραλγία του τριδύμου είναι συν1ίθως ετών και κατά προτίμηση γυναίκες. Η πάθηση είναι συνίiθως ετερόπλευρη, συχνότερα εντοπίζεται στη δεξιά πλευρά του προσώπου και μόνο σ' ένα ποσοστό 3% των ασθενών είναι αμφοτερόπλευρη. Πιο συχνά προσβάλλονται οι δεύτερος και ο τρίτος κλάδος του τριδύμου νεύρου. Μόνο στο 5% των ασθενών προσβάλλεται ο πρώτος κλάδος. Η νευραλγία του τριδύμου σε ορισμένους ασθενείς συνυπάρχει με νευραλγία του γλωσσοφαρυγγικού νεύρου. Μερικές φορές στην προσβεβλημένη πλευρά του προσώπου παρατηρείται αντανακλαστικός σπασμός και γι' αυτό η νευραλγία του τριδύμου είναι γνωστίi σαν "tic douloureux". Η σχολαστική λήψη του ιστορικού μπορεί να θέσει τη διάγνωση της νόσου. Ο πόνος στη νευραλγία του τριδύμου εκλύεται "σαν ρεύμα", διαρκεί ελάχιστα και στα μεσοδιαστίiματα των κρίσεων ο άρρωστος είναι aσυμπτωματικός. Οι κρίσεις αυτές όμως μπορεί να εμφανίζονται πολλές φορές στη διάρκεια της ημέρας, όταν οι ασθενείς τρώνε, μιλούν, γελούν, χτενίζονται, ξυρίζονται, ή μόνο με το άηιγμα της ευαίσθητης περιοχής ή και αυτόματα. Οι ασθενείς με νευραλγία του τριδύμου, στην περίοδο των κρίσεων, δυσκολεύονται ακόμη και να επικοινωνήσουν με το περιβάλλον τους και έτσι επιβαρύνονται ψυχολογικά. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι ότι μπορεί να υπάρχουν μεσοδιαστήματα μηνών ή ετών στα οποία ο ασθενής είναι τελείως aσυμπτωματικός. Στην πορεία του κλάδου που πάσχει δεν υπάρχει απώλεια της αισθητικότητας ή εάν υπάρχει είναι ελάχιστη. Με όλα αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την προσεκτική νευρολογικ1i εξέταση η νευραλγία του τριδύμου διαγιγνώσκεται εύκολα και συνήθως δεν απαιτούνται ιδιαίτερες διαγνωστικές εξετάσεις. Η αιτιολογία της νευραλγίας του τριδύμου δεν είναι πάντοτε γνωσ11i" Πιστεύεται ότι σε ένα ποσοστό 60-85% των ασθενών υπάρχει πίεση του νεύρου σε κάποιο σημείο της πορείας του, πιο συχνά κοντά στη γέφυρα, από αρτηρία, φλέβα ή νεόπλασμα. Σπανιότερα η νευραλγία οφείλεται σε νευρίνωμα και άλλες φορές πιθανολογείται τοπική ωτομυελίνωση του πάσχοντος κλάδου και χρόνια φλεγμο \'Ιl. Η αντιμετώπιση τη; νευραλγίας του τριδύμου γίνεται κυρίως με φαρμακευτικ1ί αγωγ1τ. Τα ναρκωτικά αναλγητικά σε μακροχρόνια χορ1iγηση δεν έχουν και εδώ, όπως και σε όλε; τις περιπτώσεις του χρόνιου καλοήθους πόνου, καμμία θέση. Επίσης δεν έχουν θέση σε μακροχρόνια χορίiγηση τα υπνωτικά, οι βιταμίνες και ειδικές δίαιτες. Το 50-70% των ασθενών αντιμετωπίζονται ικανοποιητικά μόνο με την καρβαμαζεπίνη (τegretol). Η χορήγηση του φαρμάκου αρχίζει με 100 mg δύο φορές την ημέρα και αυξάνεται κατά 100 mg κάθε δύο ημέρες μέχρι τη δόση συντήρησης που είναι 200 mg τρεις φορές την ημέρα. Εάν ο ασθενής δεν βελτιωθεί και εφόσον δεν υπάρχουν ανεπιθύμητες ενέργειες από την καρβαμαζεπίνη, τότε η δόση της μπορεί να αυξηθεί μέχρι και mg ημερησίως. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες από την καρβαμαζεπίνη είναι ναυτία, ζάλη, αταξία και αμνησία. Σπανίως τους πρώτους

7 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 55 μήνες της θεραπείας μπορεί να παρατηρηθεί aπλασία του μυελού των οστών. Γι' αυτό το λόγο στο διάστημα αυτό απαιτείται αιματολογικός έλεγχος κάθε 1-2 μήνες. Η διφαινυλυδαντο'ίνη είναι το δεύτερο φάρμακο εκλογής. Η αποτελεσματικότητά της στην αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου ενισχύει την άποψη ότι η νόσος σχετίζεται με την ύπαρξη επιληπτογόνων εστιών στον πυρήνα του νεύρου. Πολύ αποτελεσματική μέθοδος για την αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου στην περίοδο των κρίσεων, είναι η διήθηση στα σημεία εξόδου των κλάδων του νεύρου με τοπικό αναισθητικό. Πολλοί ασθενείς ανακουφίζονται μετά από μία και μοναδική διήθηση, ενώ άλλοι μετά απο μερικές εγχύσεις θεραπεύονται πλήρως, φυσικά μέχρι την επόμενη έξαρση της νόσου. Παλαιότερα, πολύ δημοφιλής μέθοδος αντιμετώπισης της νευραλγίας του τριδύμου ήταν η διήθηση στο γασέρειο γάγγλιο ή τους περιφερικούς κλάδους του νεύρου με νευρολυτική ουσία ( φαινόλη ή αλκοόλη). Η δι1iθηση είχε σαν αποτέλεσμα πολλές φορές, πλ1iρη ύφεση των συμmωμάτων για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από ένα χρόνο. Στη συνέχεια όμως, ο πόνος επανερχόταν πολύ συχνά εντονότερος και πιο aνθεκτικός στη θεραπεία. Εάν η φαρμακευτική θεραπεία και οι διηθιiσεις ωτοτύχουν ή εάν υπάρχουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες από τα φάρμακα, τότε πρέπει να συστηθεί στον άρρωστο νευροχειρουργική εξέταση. Εάν διαπιστωθεί 7τίεση τοι νεύρου από αγγείο ή νεόπλασμα, τότε η χειρουργιr.ιi αντιμετώπιση έχει απόλυτη ένδειξη'''. Στην εγχείρηση α7τοr.αλύπτεται ο οπίσθιος κρανιακός βόθρος, aπωθείται η παρεγκεφαλίδα και αναζητείται η αιτία της πρόκλησης της νευραλγίας. Η άποψη που επικρατεί πάντως, είναι ότι στον άρρωστο πρέπει να εξαντλείται η συντηρητικ1ί αγωγ1i και μόνο σε ιδιαίτερα επίμονες και βασανιστικές περιπτώσεις να οδηγείται στο χειρουργείο, αφού ενημερωθεί λεπτομερώς για το είδος της εγχείρησης, τις πιθανές επιπλοκές και τα ποσοστά επιτυχίας της. ΜΕΘΕΡΠΗτΙ:ΚΗ ΝΕΥΡ ΑΛΓΙΑ Η IASP ορίζει την μεθερπητική νευραλγία σαν "πόνο στην περιοχή που είχε προσβληθεί από τον ιό του έρπητα ζωστήρα αλλά που εξακολουθεί να επιμένει τουλάχιστον ενα μήνα ακόμη, μετά την οξεία προσβολή". Η πιθανότητα εμφάνισης μεθερπητικής νευραλγίας αυξάνει με την ηλικία'7. Πιστεύεται ότι το 35-65% των ασθενών που είναι πάνω από 70 ετών και έχουν προσβληθεί από τον ιό του έρπητα θα εμφανίσουν μεθερπητική νευραλγία. Οι γυναίκες προσβάλλονται συχνότερα. Η πιο συνηθισμένη θέση εντόπισης της μεθερπητικ1iς νευραλ γ ίας είναι τα θωρακικά νευροστόμια (Θs και Θr,) και ο οφθαλμικός κλάδος του τρι- δύμου. Η ένταση του πόνου ποικίλλει, για τους περισσότερους ασθενείς όμως ο πόνος είναι συνεχόμενος και αφόρητος. Περιγράφεται "οξύς" ή "καυστικός" ή "νυγμώδης" ή "σαν κλωτσιά" ή "σαν μαχαίρι". Στην προσβεβλημένη περιοχή συνυπάρχει αλλοδυνία, ή παραισθησία, ή υπεραλγησία, ή υπαισθησία, ή πλήρης απώλεια της αισθητικότητας. Ο πόνος παρά τις αισθητικές διαταραχές είναι πάντοτε παρών Χαι οι ηλικιωμένοι ασθενείς συχνά αναφέρουν ότι η αυτοκτονία είναι γι' αυτούς η μοναδική λύση. Πράγματι η μεθερπητική νευραλγία είναι συνηθισμένη αιτία αυτοκτονίας στα ηλικιωμένα άτομα. Ο ιός του έρπητα προκαλεί φλεγμονώδεις αλλοιώσεις στους αισθητικούς κλάδους των προσβεβλημένων νεύρων, από την περιφέρεια μέχρι τις οπίσθιες ρίζες. Προσβάλλονται ακόμη τα γάγγλια των οπισθίων ριζών, οι μήνιγγες και ο νωτιαίος μυελός1''. Η αιτιολογία της μεθερπητιχής νευραλγίας δεν είναι πολύ καλά διευκρινισμένη. Ενοχοποιούνται χεντρικοί και περιφερικοί μηχανισμοί για την πρόκληση του πόνου, αλλά τελευταία δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχ1i του συμπαθητικού συση1ματος'''. Πιστεύεται ότι η φλεγμονώδης αντίδραση 7του προκαλεί ο ιός ή οι τοξίνες του στην οξεία φάση, έχει σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση σοβαρ1iς συμ7ταθητιr.1iς διέ'(ερσης. Aυni η ενεργοποίηση του σι μ;ταθητιιωύ συσηίματος μ,-τορεί να ελαττώσει την αιματικιί ρο1ί στο 7τροσβεβλημένο νεύρο μέχρι χαι 93%. Αποτέλεσμα της ισχαιμίας είναι η καταστροφ1i των παχέων εμμι έλων νευρικών ινών, που είναι πολύ ευαίσθητες. Αντίθετα διατηρούνται οι λεπτές αμύελες ίνες. Το φαινόμενο αι τό ονομάζεται "διαχωρισμός ινών" (Fiber dissociation). Οι :ταχείες ίνες όμως, φυσιολογικά αναστέλλουν την είσοδο των επωδύνων ερεθισμάτων στο κεντρικό νευρικό σύστημα ενώ οι λεπτές ενισχύουν αυτή την είσοδο. Επομένως, όχι μόνο αυξάνεται η είσοδος των επωδύνων ερεθισμάτων στο νωτιαίο μυελό, αλλά και ερεθίσματα που φυσιολογικά δεν είναι επώδυνα ερμηνεύονται σαν επώδυνα λόγω της διαταραχής της ισορροπίας μεταξύ παχέων και λεπτών ινών. Μετά από όλα αυτά που αναφέρθηκαν φαίνεται λογικό ότι εάν στη φάση της οξείας προσβολ1iς από τον ιό εφαρμοσθεί συμπαθητικό block στην προσβεβλημένη περιοχή και περιορισθεί η ισχαιμία, θα περιορισθεί και η πιθανότητα εμφάνισης μεθερπητικής νευραλγίας. Εάν όμως το συμπαθητικό block καθυστερ1ίσει να εφαρμοσθεί, τότε η συνέπεια της ισχαιμίας θα είναι ο "διαχωρισμός των ινών" που θεωρείται μη αναστρέψιμη βλάβη. Πιστεύεται ότι το διάστημα στο οποίο το συμπαθητιχό block όπως οι επισκληρίδιες εγχύσεις τοπικού αναισθητικού και η διήθηση του αστεροειδούς γαγγλίου μπορεί να έχει αποτέλεσμα, είναι οι δύο μήνες από την οξεία προσβολή40 Σήμερα δίνεται πάρα πολύ μεγάλη σημασία στην πρόληψη της εμφάνισης της μεθερπητικής νευραλγίας με την

8 56 έγκαιρη εφαρμογή συμπαθητικού αποκλεισμού. Η χορήγηση acyclovir ή κορτικοειδών στην οξεία φάση της νόσου δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ελαττώνουν την εμφάνιση της μεθερπητικής νευραλ γίας4 1 Η χρόνια εγκατεστημένη μεθερπητικ1ί νευραλγία είναι πολύ δύσκολο να θεραπευτεί. Επιχειρούνται φαρμακευτικοί συνδυασμοί με αντικαταθλιπτικά, νευροληπτικά, καρβαμαζεπίνη, ηρεμιστικά, κλονιδίνη, μη στεροειδή aντιφλεγμονώδη και αναλγητικά42 Εφαρμόζονται στην επώδυνη περιοχή ψυχρά επιθέματα, τοπικά αναισθητικά σε spray Ίl κρέμες, κρέμα κλονιδίνης41 ή Capsaicin, διάλυμα αιθέρασαλικυλικού κ.ά. Φάρμακα που μπορεί να αποδειχθούν σωτήρια στο μέλλον θεωρούνται η δεσιπραμίνη, και οι νεότεροι εκλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSR!s). Πολλες φορές οι διηθήσεις νεύρων και οι υποδόριες διηθήσεις με τοπικά αναισθητικά στην επώδυνη περιοχή αποδεικνύονται αποτελεσματικές. Δοκιμάζονται ακόμη ο διαδερμικός ηλεκτρικός νευροδιεγέρτης (τενs), η διέγερση του νωτιαίου μυελού και ο βελονισμός. Συνήθως καμμία μέθοδος μόνη της δεν είναι επαρκ1ίς και η θεραπεία της μεθερπητικ1ίς νευραλγίας είναι συνδυασμός πολλών από τα μέτρα που αναφέρθηκαν. Η φυσικ1ί θεραπεία και η ψυχική υποστήριξη είναι πολλές φορές απαραίτητες για να ενισχυθούν τα εφαρμοζόμενα θεραπευτικά μέτρα. ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣτΙΚΉ ΣΥΜΠΑΘΗτΙΚΉ ΔΥΣΤΡΟΦΙΑ (RSD) Η αντανακλαστική συμπαθητικ11 δυστροφία (reflex Sympathetic dystrophy) είναι ένα χρόνιο σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από συνεχ1ί πόνο σε τμήμα μέλους στο οποίο είχε κατά κανόνα προηγηθεί τραυματισμός. Το σύνδρομο σχετίζεται με αυξημένη δραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος44. Η συνηθέστερη αιτία του συνδρόμου, όπως αναφέρει και ο ορισμός του, είναι κάποιος τραυματισμός του μέλους με ή χωρίς κάταγμα. Μερικές φορές όμως, το σύνδρομο οφείλεται σε ιατρογενή αίτια όπως η ενδομυ'ίκή ένεση και η χειρουργική επέμβαση ή είναι αποτέλεσμα προηγηθείσης φλεγμονής ή εγκαύματος ή αγγειακής νόσου ή οστεοαρθρίτιδας. Το σύνδρομο RSD που συχνά αναφέρεται και σαν "ατροφία Sudeck", δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνδρομο της καυσαλγίας το οποίο οφείλεται σε τραυματισμό μεγάλου νευρικού στελέχους, ούτε και με άλλα μετατραυματικά σύνδρομα στα οποία δεν υπάρχει αυξημένη συμπαθητική δραστηριότητα. Είναι συνηθέστερο σε ενήλικες αλλά έχει περιγραφεί και σε παιδιά. Τα συμπτώματα του συνδρόμου RSD ποικίλλουν. Οι άρρωστοι συνήθως περιγράφουν ένα συνεχόμενο καυστι- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ κό πόνο. Συνυπάρχει αλλοδυνία, υπερευαισθησία, υπεραισθησία ή παραισθησία45 Περιγράφονται τρεις φάσεις του συνδρόμου: Η οξεία, η δυστροφική και η aτροφική φάση. Η οξεία φάση εμφανίζεται συνήθως μερικές ημέρες μετά τον τραυματισμό. Ο πόνος είναι νυγμώδης ή καυστικός και συνοδεύεται από αλλοδυνία και υπαισθησία ή δυσαισθησία. Συνυπάρχει οίδημα και μυικός σπασμός. Το δέρμα στην αρχή είναι ζεστό, ξερό και ερυθρό και αργότερα γίνεται κρύο και κυανωτικό. Η θεραπεία με αποκλεισμό του συμπαθητικού συστήματος είναι πολύ αποτελεσματική σ' αυτ1ί τη φάση. Η δεύτερη ή δυστροφική φάση του συνδρόμου RSD εμφανίζεται τρεις έως έξι μήνες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων.ο πόνος συνεχίζει να υπάρχει σαν αίσθηση συνεχούς καύσους και υπεραισθησίας. Το δέρμα γίνεται κρύο, γκρίζο και κυανωτικό με εμφανή συμπαθητική υπερδραστηριότητα. Η ανάπτυξη των τριχών και των νυχνών είναι ελαττωμένη. Υπάρχει δυσκαμψία των μυών και των αρθρώσεων. Σε ακτινογραφία της πάσχουσας περιοχής μπορεί να υπάρχει εικόνα οστεοπόρωσης. Η τρίτη ή ατροφικ1ί φάση εμφανίζεται έξι έως δώδεκα μήνες μετά τα αρχικά συμπτώματα. Ο πόνος μπορεί να είναι ελαττωμένος σ' αυηί τη φάση αλλά υπάρχουν έντονες aτροφίες. Το μέλος είναι κρύο, κυανωτικό με ελαττωμένη αιματική ροή. Στην ακτινογραφία αναγνωρίζεται εικόνα σοβαρής οστεοπόρωσης. Σ' αυτή τη φάση οι θεραπευτικές μέθοδοι που θα μπορούσαν να αποδώσουν στις δύο προηγούμενες φάσεις δεν είναι πια αποτελεσματικές. Η διάγνωση του συνδρόμου τίθεται συνήθως από την κλινική του εικόνα. Για επιβεβαίωση αξιολογείται ιδιαίτερα η βελτίωση της κλινικής εικόνας του μέλους μετά από συμπαθητικό αποκλεισμό. Το test της φαιντολαμίνης, της μορφίνης, η μέτρησης της αιματικής ροής στο πάσχον μέλος και οι ακτινολογικές εξετάσεις για την ύπαρξη οστεοπόρωσης βοηθούν και πολλές φορές θέτουν την διάγνωση4(ό Η θεραπευτική αντιμετώπιση της aντανακλαστικής συμπαθητικής δυστροφίας πρέπει να συνδυάζει μεθόδους που αποβλέπουν στη διακοπή της αυξημένης συμπαθητικής δραστηριότητας, στην αντιμετώπιση του πόνου, την φυσικοθεραπεία και την ψυχολογική υποστήριξη. Οι μέθοδοι που προκαλούν συμπαθητικό αποκλεισμό πρέπει να εφαρμόζονται όσο το δυνατόν νωρίτερα, μόλις τεθεί η διάγνωση του συνδρόμου. Στις μεθόδους αυτές περιλαμβάνονται η δι1ίθηση του αστεροειδούς γαγγλίου σε αντανακλαστική συμπαθητική δυστροφία του άνω άκρου, ο αποκλεισμός των γαγγλίων του συμπαθητικού συστήματος στην οσφυική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, σε αντακλαστική συμπαθητική δυστροφία του κάτω άκρου, οι επισκληρίδιες εγχύσεις τοπικού αναισθητικού και η ενδοφλέβια περιοχι ΚΊl έγχυση γουανεθιδίνης. Εκτός από την γουανεθιδίνη έχουν χρησιμοποιηθεί στο σύνδρομο RSD με ενδοφλέβια

9 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 57 περιοχική τεχνικ1i και άλλα φάρμακα όπως βρετύλιο, ρεσερπίνη, νιφεδιπίνη, κετανσερίνη και ketorotac πολλές φορέςσε συνδυασμό με κορτικοστεροειδ1i "7 Με συστηματική από το στόμα χορήγηση έχουν δοκιμασθεί μη στεροειδ1i aντιφλεγμονώδη, κορτικοστεροειδή, αποκλειστές των διαύλων ασβεστίου (νιφεδιπίνη) και αδρενεργικοί ανταγωνιστές (φαινοξυβενζαμίνη, τεραζοσίνη, πραζοσίνη)"'. Τοπικά μπορεί να εφαρμοσθεί διαδερμική νιτρογλυκερίνη ή κλονιδίνη με καλά αποτελέσματα.4''. Η φυσικοθεραπεία πρέπει να αρχίζει πολύ νωρίς και να αποσκοπεί στην αύξηση της κινητικότητας και τη βελτίωση της λειτουργικότητας του πάσχοντος μέλους. Διαδερμικ1i ηλεκτρικ1i διέγερση (τενs) και διέγερση του νωτιαίου μυελού (SCS) συμβάλλουν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της συμπαθητικής δυστροφίας σε ενηλίκους και παιδιά " '. Σε επίμονες ή παραμελημένες περιπτώσεις, μερικές φορές είναι σκόπιμο οι θεραπευτικές μέθοδοι να ενισχυθούν με αναλγητικά, αντικαταθλιπτικά και ψυχολογική υποστήριξη. Σε γενικές γραμμές η θεραπεία της αντανακλαστικίiς συμπαθητικής δυστροφίας εξαρτάται από τη φάση στην οποία βρίσκεται το σύνδρομο όταν ο ασθενής προσέρχεται για αντιμετώπιση". Στην οξεία και τη δυστροφική φάση συνήθως θεραπεύεται. Τα αποτελέσματα όμως στην τρίτη φάση είναι πολύ φτωχά και πολλές φορές η θεραπεία αποβλέπει μόνο στην ψυχολογική υποστήριξη του ασθενούς, τη χαλάρωση και την εκπαίδευση να χρησιμοποιεί το πάσχον μέλος του. Αντίθετα η πρόγνωση του συνδρόμου στα παιδιά είναι συνήθως ολύ καλ1i. ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑ Η κεφαλαλγία είναι κύριο σύμπτωμα σε πολλά νοσήματα. Η χρόνια κεφαλαλγία όμως, είναι και η ίδια νόσος. Η έννοια της κεφαλαλγίας και σαν σύμπτωμα και σαν χρόνιο σύνδρομο είναι ευρεία και αόριστη. Είναι απαραίτητο επομένως να υπάρχει δυνατότητα κατάταξης των κεφαλαλγιών ανάλογα με τα συμπτώματα που οι ασθενείς περιγράφουν. Η διάκριση της κεφαλαλγίας βοηθάει στην Καλύτερη αντιμετώπισή της. Το σύνδρομο της κεφαλαλγίας διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Τις οργανικές κεφαλαλγίες που συνδέονται με κάποια οργανική βλάβη και τις λειτουργικές κεφαλαλγίες που δεν έχουν σχέση με οργανική πάθηση. Το 1988 προτάθηκε ένα καινούργιο σύστημα κατάταξης των λειτουργικών ή πρωτοπαθών κεφαλαλγιών και καθορίστηκαν τα χαρακτηριστικά συμπτώματα που πρέπει να συγκεντρώνει κάθε μορφή κεφαλαλγίας ώστε να είναι εύκολη η διάγνωσή της'". Έτσι οι κεφαλαλγίες διακρίνονται σε τέσσερεις μεγάλες ομάδες, κάθε μία από τις οποίες περιλαμβάνει μικρότερες υποομάδες: 1) Ημικρανία (ημικρανία χωρίς αύρα, ημικρανία με αύρα) 2) Κεφαλαλγία τάσεως (επεισοδιακή, χρόνια, με μυικό σπασμό ή χωρίς μυικό σπασμό). 3) Αθροιστική κεφαλαλγία και χρόνια παροξυσμική ημικρανία 4) Διάφοροι τύποι κεφαλαλγίας που δεν ανήκουν στις προηγούμενες ομάδες και που δεν σχετίζονται με οργανική πάθηση (κεφαλαλγία που σχετίζεται με το βήχα, την άσκηση ή την σεξουαλική δραστηριότητα). Η σωστ1i αντιμετώπιση του ασθενούς με κεφαλαλγία αρχίζει πάντα με τη σχολαστική λ1iψη του ιστορικού. Η χορ1iγηση άμεσα αναλγητικών χωρίς πολύ σκέψη είναι μεγάλο ιατρικό σφάλμα. Κατά πρώτο λόγο πρέπει να αποι:λεισθεί κάποια οργανική βλάβη που μπορεί να σχετίζεται με την κεφαλαλγία. Ο Jes Olesen51 αναφέρει ότι "ένας πε ειραμένος κλινικός γιατρός αποκλείει εύκολα τις οργανικές παθήσεις, στηριζόμενος στη σωστή λήψη του ιστορικού και την αντικειμενική εξέταση". Για τους μη πεπειραμένους κλινικούς γιατρούς αναφέρει ότι "πριν στείλουν τον ασθενή με κεφαλαλγία για διάφορες διαγνωστικές εξετάσεις, είναι καλύτερα να τον παραπέμψουν πρώτα σ' ένα καλό νευρολόγο". Αν αποκλεισθούν οργανικά αίτια για την κεφαλαλγία, το επόμενο βήμα είναι να καταταχθεί σε κάποια μορφ1i πρωτοπαθούς κεφαλαλγίας για τις οποίες υπάρχουν σαφή διαγνωστικά κριτήρια. Η ημικρανία χωρίς αύρα χαρακτηρίζεται από προσβολές κεφαλαλγίας που διαρκούν 4-72 ώρες. Τυπικά χαρακτηριστικά της ημικρανίας χωρίς αύρα είναι ότι έχει μονόπλευρη εντόπιση, παλλόμενο χαρακτήρα, μέτρια ή μεγάλη ένταση και επιδεινώνεται με την κόπωση. Συνοδεύεται από ναυτία, μερικές φορές εμέτους, φωτοφοβία και φωνοφοβία. Για να τεθεί η διάγνωση της ημικρανίας χωρίς αύρα σ' έναν άρρωστο που πάσχει από κεφαλαλγίες, θα πρέπει να έχει στο ιστορικό του τουλάχιστον πέντε επεισόδια κεφαλαλγίας με τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν. Η ημικρανία χωρίς αύρα συνδέεται με φυσιολογική ή ελάχιστα διαταραγμένη εγκεφαλική αιματική ροή. Η ημικρανία με αύρα είναι ένα σύμπλεγμα εστιακών νευρολογικών συμ τωμάτων τα οποία προηγούνται της προσβολής και συνδέονται με ελαττωμένη τοπική εγκεφαλική αιματική ροή. Η διάρκεια της αύρας είναι συνήθως 5-20 min, και χαρακτηρίζεται από διάφορες οπτικές, ακουστικές και γευστικές ψευδαισθήσεις. Ο πονοκέφαλος, η ναυτία και η φωτοφοβία εμφανίζονται αμέσως μετά την αύρα ή μετά από ένα μεσοδιάστημα πάντα μικρότερο της μιας ώρας. Μερικές φορές όμως ο πόνος εμφανίζεται πριν ή συγχρόνως με την αύρα. Η διάρκειά του είναι 4-72 ώρες και τα χαρακτηριστικά του ίδια με αυτά της ημικρανίας χωρίς αύρα. Δηλαδή, έχει ετερόπλευρη εντόπιση, είναι παλλόμενος, έχει μέτρια ή σοβαρή ένταση, συνοδεύεται από ναυτία και φωτοφοβία και επιδεινώνεται με την φυσική δραστηριότητα. Για να τεθεί η διάγνωση της ημικρα-

10 58 νίας με αύρα, πρέπει ο ασθενής να αναφέρει δύο τουλάχιστον επεισόδια που χαρακτηρίζονται από τα ανωτέρω συμπτώματα. Η ημικρανία με αύρα και η ημικρανία χωρίς αύρα έχουν κληρονομικ1i προδιάθεση, συνδέονται με την έμμηνο ρύση και υποχωρούν ή βελτιώνονται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η ημικρανία από πολύ παλιά θεωρήθηκε καθαρά αγγειακό φαινόμενο. Πιο πρόσφατα ο Welch αναφέρει νευρογενή και αγγειακά αίτια υπεύθυνα για την πρόκληση της ημικρανίαξ. Πιστεύεται ότι το "όργανο-στόχος" στο οποίο δημιουργείται το επεισόδιο της ημικρανίας είναι ο εγκέφαλος ενώ η αγγειοδιαστολή των ενδο και εξω κρανιακών αγγείων είναι ένα δευτερογενές φαινόμενο που συνοδεύει την προσβολή. Στην εμφάνιση αυτής της αγγειακής αντίδρασης που συνοδεύει την "άσηπτη τοπικ1i φλεγμονή" στον εγκέφαλο συμμετέχουν αγγειοδραστικές ουσίες όπως κατεχολαμίνες, ισταμίνη, σεροτονίνη, κινίνες, ουσία "Ρ", προσταγλανδίνες και SRS-A (slow reactive substance). Η κεφαλαλγία τάσεως χαρακτηρίζεται από πονοκέφαλο που διαρκεί από 30 min έως 7 ημέρες. Συχνά αναφέρεται το stress σαν αιτία πρόκλησης αυτού του πονοκεφάλου. Σε μερικούς ασθενείς συνυπάρχει έντονος μυικός σπασμός συνήθως στους μύες του αυχένα. Ο πόνος είναι πιεστικός ή συσφιγγτιτικός, έχει ήπια ή μέτρια ένταση, αμφοτερόπλευρη εντόπιση και δεν επιδεινώνεται με την συνήθη φυσική δραστηριότητα. Δεν συνοδεύεται από ναυτία και εμέτους, φωτοφοβία ή φωνοφοβ.ία. Πολλές φορές συνυπάρχει ανορεξία. Εάν ο συνολικός αριθμός των ημερών που ο άρρωστος έχει πονοκέφαλο είναι μικρότερος από 180 ημέρες σ' ένα χρόνο, τότε η κεφαλαλγία τάσεως χαρακτηρίζεται σαν ''επεισοδιακή". Εάν ξεπερνάει τις 180 ημέρες το χρόνο, χαρακτηρίζεται σαν "χρόνια" κεφαλαλγία τάσεως. Για να τεθεί η διάγνωση της κεφαλαλγίας τάσεως, ο ασθενής πρέπει να αναφέρει τουλάχιστον 10 επεισόδια κεφαλαλγίας με τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν. Η αθροιστική κεφαλαλγία περιγράφεται συχνότερα στους άνδρες. Χαρακτηρίζεται από δυνατό ετερόπλευρο πόνο που εντοπίζεται συνήθως στην περιοχή του κόγχου ή στον κρόταφο και διαρκεί min. Ο πόνος συνοδεύεται από υπεραιμία στον επιπεφυκότα, δακρύρροια, ρινική συμφόριση, ρινόρροια, εφίδρωση, μύση και βλεφαρόπτωση ή οίδημα βλεφάρων55 Οι προσβολές μπορεί να εμφανίζονται καθημερινά, 1-8 φορές την ημέρα για διάστημα εβδομάδων ή μηνών. Σε ορισμένους ασθενείς υπάρχουν μεσοδιαστήματα μηνών ή ετών στα οποία είναι τελείως ελεύθεροι συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα είναι χρόνια σε ποσοστό 10% των ασθενών. Η αιτιολογία και η παθογένεση της αθροιστικής κεφαλαλγίας δεν είναι διευκρινισμένα. Η χρόνια παροξυσμική ημικρανία εμφανίζει τα ίδια συμπτώματα με την αθροιστική κεφαλαλγία. Τα συμπτώματα αυτά όμως είναι πιο ήπια και διαρκούν λιγότερο (5- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 30 min). Συνήθως εμφανίζεται στις γυναίκες και όχι στους άνδρες όπως η αθροιστική κεφαλαλγία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της χρόνιας παροξυσμικής ημικρανίας είναι ότι απαντά άριστα στη θεραπεία με ινδομεθακίνη. Πολύ συχνά οι ασθενείς δυσκολεύονται να περιγράψουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κεφαλαλγίας τους και αυτό δυσκολεύει πολύ τη διάγνωση. Σε ορισμένα κέντρα κεφαλαλγίας οι ασθενείς καλούνται να συμπληρώνουν το "διαγνωστικό ημερολόγιο κεφαλαλγίας", ένα καθημερινό δηλαδή ερωτηματολόγιο στο οποίο περιγράφουν λεπτομερώς τη διάρκεια, την ένταση και τη μορφή των συμπτωμάτων τους5". Η αντιμετώπιση της ημικρανίας περιλαμβάνει την προφυλακτική θεραπεία και τη θεραπεία των οξέων προσβολών. Προφυλακτική αγωγή εφαρμόζεται όταν ο ασθενής αναφέρει τουλάχιστον δύο σοβαρές προσβολές ημικρανίας το μήνα. Στην προφυλακτική αγωγή πιο αποτελεσματικά φάρμακα θεωρούνται η προπρανολόλη και η φλουναριζίνη. Στη διάρκεια της προφυλακτικής αγωγής τα απλά αναλγητικά ή η εργοταμίνη πρέπει να διακόπτονται. Πιθανή οξεία προσβολή είναι σωστότερο να αντιμετωπίζεται με μη στεροειδή aντιφλεγμονώδη. Εάν οι προσβολές δεν είναι συχνές (λιγότερες από δύο το μήνα) ούτε ιδι_αίτερα έντονες, αντιμετωπίζονται συμπτωματικά. Φάρμακα που μπορεί να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις κρίσεις της ημικρανίας είναι απλά αναλγητικά, ενδοφλέβια ξυλοκα'lνη και μη στεροειδή aντιφλεγμονώδη σε συνδυασμό με aντιεμετικά σκευάσματα. Μερικές φορές όμως τα φάρμακα αυτά δεν είναι ικανά να σταματήσουν την κρίση και τότε χρησιμοποιούνται τα ειδικά φάρμακα για την αντιμετώπιση της ημικρανίας όπως η εργοταμίνη, η διυδροεργοταμίνη και οι εκλεκτικοί αγωνιστές των υποδοχέων της σεροτονίνης (Sumatriptan)57 5". Επειδή όμως τα φάρμακα αυτά μπορεί να προκαλέσουν μεγάλου βαθμού αγγειοσύσπαση, πρέπει η χορήγησή τους να αποφεύγεται στους ασθενείς με καρδιαγγειακά προβλήματα. Ακόμη όμως και σε απόλυτα υγιή άτομα πρέπει να αποφεύγεται η συχνή λήψη και η σύγχρονη χορήγηση παραγωγών της εργοταμίνης και αγωνιστών των 5-ΗΤι υποδοχέων. Οι ασθενείς με κεφαλαλγία τάσεως παίρνουν συνήθως πολλά και διαφορετικά φάρμακα και δεν απαντούν καλά στην προφυλακτική αγωγή. Απαντούν όμως σε θεραπεία χαλάρωσης, φυσικοθεραπεία και συμπτωματική αντιμετώπιση. Η καταπολέμηση των αιτιών που προκαλούν άγχος σ' αυτούς τους ασθενείς είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη μόνιμη βελτίωσή τους. Η θεραπεία της αθροιστικ1iς κεφαλαλγίας είναι παρόμοια με τη θεραπεία της ημικρανίας. Στους ασθενείς με αθροιστική κεφαλαλγία όμως, και όχι με ημικρανία, είναι πολύ αποτελεσματική η εισπνοή οξυγόνου 100%στη διάρκεια της κρίσης. Μετά από εισπνοή οξυγόνου 100% για 15

11 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 59 min περίπου, ανακουφίζεται το 70% των ασθενών με κρίση αθροιστικής κεφαλαλγίας. Τα σύνδρομα που προκαλούν χρόνιο καλοήθους αιτιολογίας πόνο δεν περιορίζονται δυστυχώς μόνο σ' αυτά που αναφέρθηκαν. Στα περισσότερα από τα σύνδρομα αυτά δεν μπορεί να εφαρμοσθεί ριζική θεραπεία, μπορεί όμως να εφαρμοσθεί "θεραπεία του πόνου". Ο ρόλος του γιατρού που θα ασχοληθεί με τον ασθενή, που πάσχει από χρόνιο επώδυνο σύνδρομο, είναι να τον ακούσει προσεκτι- κά, να στηρίξει αυτόν και την οικογένειά του και να θεραπεύσει τον πόνο του, ακόμη κι όταν η αιτία που τον προκαλεί δεν είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένη. Επομένως η ανάγκη της ύπαρξης του γιατρού που παρακολουθεί και θεραπεύει τον πόνο του ασθενούς παράλληλα ή όχι με την κύρια νόσο του είναι απόλυτη. Ο χρόνιος πόνος εξαντλεί τον αρρωστο σωματικά, ψυχικά, οικονομικά και ηθικά ενώ μερικές φορές τονοδηγεί σε πλήρη περιθωριοποίηση ή ακόμη και στην αυτοκτονία. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. International Association for the Study of Pain. classification of Chronic pain. Pain. 1986: (Suppl 3). S1- S Wall PD. On the relation of injury to pain. Pain : Sulliνan M.D., Turner JA, Romano J. Chronic pain in primary care. Identification and management of phychosocial factors. The journal of family practice. Vol , Katon WJ, Sulliνan MD, Depression and chronic medical illness. J clin Psychiatry. 1990: 51-6, Budd Κ. Recent advances in the treatment of chronic pain. Br. j. Anaesth. 1989: 63, Rutherford R.B. Vascular Surgery 2nd Ed. Philadelphia W.B. Saunders Company, Bonica JJ. Pain due to vascular disease. The management of pain. John Bonica. Lea-Febiger. Philadelphia Kurki τ.s., Piirainen Η.Ι. Non-invasive monitoring of finger arterial pressure in patients with Raynaud's phenomenon: Effects of exposure to cold. Br. J. Anaesth : Hannington J. Pharmacological target blocks in painful, dystrophic limbs. Text book of pain. Wall Ρ., Melzack R.. Churchill Livingstone. New York Clynn CJ, Basedow, Walsh JA. Pain releief following postganglionic sympathetic blockade with I.V. guanethidine. Br. J. Anaesth : Eriksen S. Duration of Sympathetic blockade. Stellate ganglion versus intravenous regional guanethidine block. Anaesthesia : Dukes R., Alexander L. Transient Locked in Syndrome after vascular injection during stellate ganglion block. Regional Anesthesia. 1993, Vol 18. Νο 6: Cotton LT., Cross F.W. Lumbar sympathectomy for arterial disease. Br. J. Surg Vol 72: Plecha GR, Bomberger RA, Hofman Μ, Mc Pherson Κ.Α. New criterion for predicting response to lumbar sympathectomy in patients with severe atherosclerotic disease. Surgery : Eriksson Ε. Illustrated hand book in Local Anaesthesia, Sorensen. Denmark. 1979: Cross FW, Cotton LT Chemical sympathectomy for ischaemic rest pain: a randomized prospective controlled chemical trial. American journal of Surgery. 1985: 150: Τσάκωνα Ε., Ζαραλίδου Α, Ιωάννου Α, Σοφιανίδου Ι., Βέη Β. Η οσφυική χημική συμπαθεκτομή στη θεραπεία των αγγειακών παθήσεων των κάτω άκρων. Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Αναισθησιολογίας και εντατικής ιατρικής 1990" Waddell G. An approach to backacke Brit. J. Medicine 1982: 28: Lef Kowitz Μ. Modern concepts in pain management. Annual Refresher course Lectures Lect 134: Long DM, Hagfors Ν. Electircal stimulation in the nervous system. The current status of electrical stimulation of the nervous system for releif of pain: 1975: 1: Melzack R, Wall PD. Pain mechanisms. Α new theory. Science 1965: 150: Abram SE, Reynolds AC, Cusick JF. Failure of naloxone ot reverse analgesia from TENS in patients with chronic pain. Anesth. Analg. 1981: 60: Abram SE, Asiddao CB, Reynolds AC. Increased skin temperature during TENS. Anesth. Analg. 1980: 59: Deyo RA, Walsh ΝΕ, Martin DC. Α controlled trial of TENS and exercise for chronic low back pain. Ν. Engl. J. Med. 1990: 322: Healy CN, Mortimer JT Reswick JB. Electrical inhibition of pain by stimulation of the dorsal columns. Preliminary clinical report. Anesth. Analg. 1967: 46: North RB, Ewend MG, Lawton ΜΤ. Spinal cord stimulation for chronic intractable pain. Superiority of multichannel devices. Pain : Fox EJ. Melzack R. TENS and acupuncture. Comparison of treatment for low back pain. Pain :

12 W iller J. C. Eνidence tha t piezo-electric current generated by the quartzo deνice produses analgesia by a supraspinal mechanism with an opioidergic link. Feb Power, P.Taylor R., Fyfe. Lumbar epidural injection of steroid in acute prolapsed disces. Spine 1992: 17: Carrera. Lumbar facet joint ίnjection in low back pain and sciatica. Descrίption of technique. Radiology : Τσάκωνα Ε, Ζαραλίδου Α., Λο.ίζου Ε., Αργυρακούλη Γ, Τότσκας Π, Γοργίας Ν. Συμβολή στην αντιμετώπιση του αυχενικού συνδρόμου με εγχύσεις τοπικού αναισθητικού και στεροειδούς στις σπονδυλικές aρθρώσεις. Θέματα Αναισθησιολογίας και Εντατικής Ιατρικής. Εμβόλιμο τεύχος 1992, Τόμ2ος Σελ Wynn Parry. The failed back. Text book of Pain. Ρ. Wall R. Melzack churchill Liνingstone. 1989: Graff-Radford S. Orofacial pain: Assessment and management. IASP Refresher course Syllabus. 1993: Calvin Wh, Loeser JD, Howe. Α neurophysiological theory for the paίn mechanism of fic douloureaux Pain. 1987: 3: Loeser JD. The management of tic douloreux Pain 1977: Burchiel Κ, Steege, How, Loeser. Comparison of percutaneous radiofrequency gangliolysis and microνascular decompression for the surgical management of tic douloureux. Neurosurgery. 1981: 9: Loeser JD. Herpes Zoster and posterpetic neuralgia Pain 1986: 25: Watson CPN, Deck JH. Postherpetίc neuralgia. Further postmortem studies of cases with and without pain. Paίn 1991: 44: Hogan Q. The sympathetίc Nerνous System in postherpetίc Neuralgia. Regίonal Anesthesia 1993: 18: Winnie Α, Haztwell Ρ. Relation ship between time of treatment of acute herpes zoster with Sympathetic blockade and prevention of post Herpetic Neuralgia. Clinical support for a new theory of the mechanism by therapeutic which Sympathetic blockade proνides therpeutic benefit. Regional Anesthesia. 1993: 18: Kendrick MC, Gill MC, Wood MJ. Lack of effect of acycloνir on postherpetic neuralgia. Br. J.Med. 1989: ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 298: Lefkowitz Μ. Modern concepts in pain management ASA. 1993: Lect. 134: Daνis, Teede R. Topical application of clonidine relieνes hyperalgesia in patients with sympathetically maintained pain. Pain : Bonica JJ. Causalgia and other reflex sympathetic dystrophies. Bonica JJ. The management of pain Philadelphia, Lea-Febiger, 1990: Del Carmen R: Reflex sympathetic dystrophy. International Anesthesίology clinics 29: Arner S. Intraνenous phenotolamine: diagnostic and prognostic use in RSD. Pain. 1991: 46: Ford S. R, Forest WH, Eltherington L, The treatment of reflex sympathetic dystrophywith intraνenous regίonal bretylium. Anesthesiology 68: , Steνens D, Robius V, Prίce Η. Treatment of Sympathetically maintained pain with terazosin. Regional Anesthesia :5: lJ. Kizkpatrick Α, Decasari Μ. Transdermal clonidine. Treating RSD. Regional Anesthesia :2: Kesler RW, Saulsbury FT, Miller L. Reflex sympathetic dystrophy in children. Treatment with TENS. Pediatrics : Headley Β. Historical perspective of Causalgia. Management of sympathetically maintained pain. Physical therapy. 1987: 67: Headache classification Committee of the International headache society. Classification and diagnostic criteria for headache disorders, cranial neuralgias and facial pain. Cephalalgia Suppl. 7: Olesen J. The classification and diagnosis of headache disorders. IASP Refresher course syllabus 1993: Weleh UMA. Migraine. Α biobehevioural disorder Cephalalgia : Isler Η. Epίsodic cluster headache from a text book of 1745: Van Swieten's classic description. Cephalalgia :3: Russell ΜΒ, Rasmussen Β, Brennum J, Olesen J. Presentation of a new instrument: The diagnostic headache diary.cephalalgia. 1992, 12: Lioyd D, Pilgriw Α. Sumatriptan and recurrence of migraine. Lancet : Ferrari Μ., Saxena Ρ. On Serotonin and migraine. Α clinical and pharmacological reνiew. Cephalalgia :

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Ορισμός του πόνου (IASP)1979 Πόνος ορίζεται μια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία που σχετίζεται με πραγματική η δυνητική βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος Νευροπαθητικός πόνος Pain arising as a direct consequence of a lesion or disease affecting the somatosensory system (Special Interest Group on Neuropathic

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Περιφερική Αγγειοπάθεια Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία H εξασφάλιση μετεγχειρητικής αναλγησίας είναι εξίσου σημαντική με την επιτυχή πραγματοποίηση της επέμβασης. Η αναλγησία εξασφαλίζει την ομαλή μετεγχειρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΠΟΝΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΜΑΡΙΖΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ RN, MPH MSc Bioethics ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΣ Αριστοτέλης ονόμαζε τον χρόνιο πόνο «Πάθος Ψυχής» Αλβέρτος Σβάιτσερ

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 55-62 Αιµορραγία Στο κυκλοφορικό σύστηµα του ενήλικα ανθρώπου υπάρχουν έξι λίτρα περίπου αίµατος, το οποίο µεταφέρει στα κύτταρα των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία

15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία 15 λεπτη προετοιμασία φοιτητή για τη στυτική δυσλειτουργία Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανδρολογία. ΟΡΙΣΜΟΊ Τί είναι η στυτική δυσλειτουργία ; Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Τι είναι ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) Ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) είναι μια Ιατρική Μέθοδος που χρησιμοποιεί το πτερύγιο του αυτιού με διαγνωστικό και θεραπευτικό σκοπό. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Το σήμα στην Μαγνητική Τομογραφία Τ1 ακολουθία: το λίπος έχει το νερό έχει Τ2 ακολουθία: το νερό έχει Τ1 Τ2

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Οξύς και χρόνιος πόνος

Οξύς και χρόνιος πόνος Οξύς και χρόνιος πόνος Από την Αθηνά Βαδαλούκα, MD, PhD, FIPP Αναπλ. Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας' Διευθύντρια, Ά Ανασθησιολογικής Κλινικής, Θεραπείας Πόνου και Παρηγορητικής Φροντίδας, Αρεταίειου Νοσοκομείου,

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων

Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Κάπνισµα Προάγει την αθηρογένεση Περιορίζει την αιµατική ροή Αυξάνει γλοιότητα και πηκτικότητα Μειώνει ευκαµπτότητα ερυθρών αιµοσφαιρίων Επηρεάζει τη πήξη Μειώνει πλασµινογόνο και τον ενεργοποιητή του

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Πλυτά Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής και Κοινωνικής Αποκατάστασης (Κ.Α.Φ.Κ.Α.) Αμφιλοχίας. Εισαγωγή Το παραπληρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΡΙΣΜΟΣ Πόνος στην οσφυϊκή χώρα οποιασδήποτε αιτιολογίας. ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Δεύτερη σε συχνότητα αιτία επίσκεψης στον γιατρό. Πρώτη αιτία αποχής από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π.

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Σχήμα 1: Η πορεία του Παρουσίαση Περιστατικού Εικ. 2: Πτερυγοειδής (ΑΡ) ωμοπλάτη Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής. Το παραπληρωματικό νεύρο, που είναι ένα κυρίως κινητικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Άνδρας, 67 ετών Καταγωγή: Γεωργία Γενική εφημερία Αιτία εισόδου:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση νόσων αρτηριών κάτω άκρων Μ. Γ. Περούλης MD, MSc, PhD Επικ. Επιµελητής Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστηµιακού Γενικού Νοσοκοµείου Ιωαννίνων

Αντιμετώπιση νόσων αρτηριών κάτω άκρων Μ. Γ. Περούλης MD, MSc, PhD Επικ. Επιµελητής Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστηµιακού Γενικού Νοσοκοµείου Ιωαννίνων Περιφερικά αγγεία Ενδιαφέροντα περιστατικά Αντιμετώπιση νόσων αρτηριών κάτω άκρων Μ. Γ. Περούλης MD, MSc, PhD Επικ. Επιµελητής Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστηµιακού Γενικού Νοσοκοµείου Ιωαννίνων Η Περιφερική

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Αντιμέτωποι με τις νέες θεραπευτικές προκλήσεις μέσα από τα ειδικά ιατρεία στα χρόνια της κρίσης ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται :

Αισθητική Σώματος Ι. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μάλαξης στους ιστούς και στα διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος εξαρτώνται : από το είδος των εφαρμοζόμενων χειρισμών. από την εφαρμοζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Αρθρίτιδα Η αρθρίτιδα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα):

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): Τι είναι η θλάση των οπίσθιων μηριαίων; Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): - Δικέφαλο μηριαίο - Ημιημενώδη 1

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Κάθε κατάσταση που εμφανίζεται με αιφνίδιο, οξύ κοιλιακό πόνο και άλλοτε άλλα συνοδά συμπτώματα ανήκει στα διαφοροδιαγνωστικά πλαίσια της οξείας κοιλίας. Ο γιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ Χ.ΓΡΑΙ ΗΣ,Γ.ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γ.ΜΑΜΑ ΑΣ,. ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ, Θ.ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ,.ΚΟΥΛΑΞΗΣ, Γ.ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι πρέπει να γνωρίζετε πριν πάρετε το Naramig

2. Τι πρέπει να γνωρίζετε πριν πάρετε το Naramig ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ 2,5 mg επικαλυμμένο με λεπτό υμένιο δισκίο Ναρατριπτάνη Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης πριν αρχίσετε να παίρνετε αυτό το φάρμακο.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή

Θωρακικό άλγος. Ενότητα 1: Εισαγωγή Θωρακικό άλγος Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Θωρακικό άλγος Το θωρακικό άλγος είναι συχνό σύμπτωμα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Μικροδισκεκτομή. πληροφορίες για ασθενείς

Μικροδισκεκτομή. πληροφορίες για ασθενείς πληροφορίες για ασθενείς Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου της μικροδισκεκτομής: Αν ο γιατρός σας έχει προτείνει μικροδισκεκτομή (μικροχειρουργική οσφυική δισκεκτομή) για θεραπεία από την ισχιαλγία (πόνος στο

Διαβάστε περισσότερα

Παρακάτω παραθέτω για σύγκριση μια φυσιολογική (αριστερά) με μια ε κ φ υ λ ι σ μ έ ν η ( δ ε ξ ι ά ) Σ π ο ν δ υ λ ι κ ή Σ τ ή λ η

Παρακάτω παραθέτω για σύγκριση μια φυσιολογική (αριστερά) με μια ε κ φ υ λ ι σ μ έ ν η ( δ ε ξ ι ά ) Σ π ο ν δ υ λ ι κ ή Σ τ ή λ η Εκφυλιστικη Νοσος Οσφυικης Μοιρας ΓΕΝΙΚΑ: Η εκφυλιστική νόσος συνήθως παρουσιάζεται σε πιο προχωρημένες ηλικίες και αποτελεί το τελικό αποτέλεσμα της φυσιολογικής διαδικάσίας εκφύλισης/ γήρανσης του οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 2013-2014 ΚΑΛΛΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΡΑΡΚΙΝSON ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΑLZHEIMER ΕΠΙΛΗΨΙΑ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ GUILLIAN BARRE ΕΓΚΕΦΑΛΙΤΙΔΑ ΝΩΤΙΑΙΑ ΜΥΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ. Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος;

ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ. Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος; ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος; ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ 3 Η ινομυαλγία είναι συχνό, επώδυνο σύνδρομο των μυών, των συνδέσμων και των αρθρώσεων. Συχνά, υπάρχουν συμπτώματα κόπωσης

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Α. ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται μεταξύ των σωμάτων των σπονδύλων. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα