Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση."

Transcript

1 Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση. Γεώργιος Στ. Βαγιανός, Οµ. Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Περίληψη:Το άρθρο αυτό εφιλοδόξησε να καταγίνει µε ένα τµήµα της Ιστορίας της ιδακτικής θεωρίας και πράξης. Με τη βυζαντινή εποχή και τον εκπαιδευτικό πολιτισµό της, που έχει το µοναδικό προνόµιο να είναι, α. η έµµεση διάδοχος της κλασσικής εκπαίδευσης, εµπλουτισµένης από τις βελτιωτικές επεµβάσεις των ελληνιστικών χρόνων και της ρωµαϊκής περιόδου, και β. η άµεση αναµορφώτρια της ελληνοκλασσικής εκπαίδευσης, µέσω της ηθικοκοινωνικής και βαθύτατα ανθρωπιστικής παρέµβασης της χριστιανικής διδασκαλίας. Μοναδικότητα του βυζαντινού εκπαιδευτικού πολιτισµού είναι η πρωτογενής παρέµβαση της χριστιανικής διδασκαλίας στα δεδοµένα του Ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού πολιτισµού, και η εκχριστιάνιση της εκπαίδευσης των κοινωνιών της ύσης. Σε διδακτικολογικό επίπεδο εξαίρονται α. η διάσταση της µίµησης του δασκάλου, ως προτύπου, (διδάσκει πριν απ όλα µε τη συµπεριφορά του), β. η υιοθέτηση του συνδυασµού εποπτείας και βίωσης των διδασκόµενων, (η Αγία Γραφή ως βιβλίο και ως µίµηση Χριστού είναι διαρκώς προ οφθαλµών του µαθητή), γ. η οργάνωση του curriculum για επεξεργασία εννοιών και νοηµάτων, και η συλλογή προϊόντων γνήσια νοητικής διεργασίας, (π.χ. τί είναι αλήθεια, τί είναι επίγεια ζωή, γιατί υπάρχω, πού πηγαίνω. Η φιλοσοφία γίνεται λαϊκό κτήµα), δ. η καλλιέργεια της βουλησιαρχίας ως προϋπόθεσης για την εξηθικοποίηση του ανθρώπου, ε. η εξατοµίκευση της διδασκαλίας, στ. η επαγωγική µέθοδος διδασκαλίας, ζ. αντίληψη του Μαθήµατος της γυµναστικής ως άσκησης του πνεύµατος στην αρετή και την εγκράτεια, διά του υπωπιασµού του σώµατος. Εισαγωγικά Ξεκινώντας το σύντοµο τούτο άρθρο υπενθυµίζουµε, ότι το βυζαντινό κράτος, τυπικά, υπήρξε η ιστορική συνέχεια της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Αυτοκρατορία και το ίδιο, ελειτούργησε για πάνω από 1000 χρόνια, όπου το πιο άξιο επίτευγµά του είναι, ότι, ουσιαστικά, ελειτούργησε ως η πολιτιστική συνέχεια της κλασσικής Ελλάδας. Αυτής και συντήρησε αποτεσµατικά τα κείµενα της πνευµατικής παραγωγής της, (ποίηση, φιλοσοφία, κ.λπ.), και όχι µόνο. Χριστιανικό κράτος, αµέσως µε την ίδρυσή του, η βυζαντινή αυτοκρατορία, πορεύθηκε στον χρόνο, βοηθούµενη σηµαντικά από τον εξελιγµένο νοµικό πολιτισµό της, και από τη θαυµαστά οργανωµένη, ιδίως στους χρόνους της ακµής του, διοικητική οργάνωσή του. Εχοντας το βυζαντινό κράτος, ως σπονδυλική του στήλη, την πολιτιστική κάλυψη του ελληνικού πνεύµατος, συνέχισε, ενσυνείδητα και κατέληξε να αριστοποιήσει, την πορεία του, πατώντας επάνω στα αρχαιοελληνικά, µετεξελιγµένα ως ελληνορρωµαϊκά, χνάρια. Από τη διαδοχή της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας, λοιπόν, προέκυψε και προβλήθηκε η νέα ελληνική της µετάλλαξη, το βυζαντινό κράτος. Το τελευταίο, µε τον Ορθόδοξο προσανατολισµό του, τώρα, αλλά και µε την ελληνική (ελληνορρωµαϊκή), σηµαντικά εξελιγµένη και προοδεύουσα πολιτιστική του συνείδηση, αναδείχθηκε, πράγµατι, ως φωτεινή πολιτισµική παρουσία, και ως δυναµική πορεία βίου, διάρκειας δέκα και πλέον αιώνων. ISSN

2 Θετική και προοδεύουσα πορεία ακολούθησε αναλόγως και ο εκπαιδευτικός πολιτισµός του βυζαντινού κράτους. Στο πλαίσιό του η (κλασσική) ελληνική, εκπαιδευτική προβολή των 4 ου και 5 ου π.χ. αι. συντηρήθηκε, βελτιώθηκε και εξελίχθηκε. Εξελίχθηκε ανοδικά, και συνήθως οµαλά και αδιατάρακτα. εν φάνηκε, σε κάποια περίπτωση, να οπισθοδρόµησε, ούτε, πολύ περισσότερο, να ακυρώθηκαν τα ουσιαστικά στοιχεία της, παρά τις επισυµβάσες σηµαντικές ιστορικές διακυµάνσεις. Βελτιώθηκε, µάλιστα, µέσα από διδακτικολογικούς νεωτερισµούς κ.ό., που παρεµβλήθηκαν από τη ρωµαϊκή περίοδο και µετέπειτα (The Cambridge Medieval Hstory, τόµ. IV, σ. XIV, εκδ (ελλ. Μτφρ. εκδ. Μελισσα, Αθήνα 1979). Βλ. επίσης Ιστορικού, Συνεχιστή ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ, Χρονογραφία, iv, 27, σ. 186). Στο βυζαντινό πλαίσιο ο εκπαιδευτικός του πολιτισµός ελειτούργησε µέσω ενός εκπαιδευτικού συστήµατος, που κατέστη έντονα νεωτεριστικό. Γιατί νεωτεριστικό; - ιότι ναι µεν παρέµεινε διαποτισµένο από αυτά τα ίδια νάµατα της κλασσικής (ελληνικής) εκπαιδευτικής αντίληψης, όµως, είχε πλέον περάσει µέσα από την βελτιωτική κρησάρα του χριστιανικού πολιτισµού. -Και γιατί βελτιωτική; - ιότι τότε είναι που υπογραµµίσθηκαν, ακόµα περισσότερο, οι ανθρωπιστικές καταβολές του πολιτισµού του, και ιδίως της εκπαιδευτικής του διάστασης. Ετσι, η εκπαίδευση στο βυζαντινό κράτος έτεινε προς µια παγκόσµια µοναδικότητα, και προς µια, αποκλειστικά δική της, αντιπροσωπευτική εκπαιδευτική ενατένιση: την ελληνορθόδοξη µορφωτική πορεία, µε τα υπογραµµισµένα στοιχεία ανθρωπισµού. Η κλασσική (ελληνική) πνευµατικότητα απέκτησε αξιοκρατικά υψηλότερο ηθικό ανάστηµα: το ελληνικό, συνδυασµένο µε το Ορθόδοξο Χριστιανικό. Θα επισηµάνουµε, όλως ενδεικτικά, ότι π.χ. η φιλοσοφία, που στην κλασσική Αθήνα αποτελούσε µορφωτικό στοιχείο της κοινωνικής ελίτ αποκλειστικά, µέσω της χριστιανικής διδασκαλίας έγινε προσιτή σε όλον τον λαό. Εγινε λαϊκό κτήµα, µε τη µορφή είτε της κλασσικής (ελληνικής) φιλοσοφίας είτε της χριστιανικής θεολογίας. Και ο πιο φτωχός πολίτης µορφωνόταν µέσα από τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Υπογραµµίζουµε, ότι αυτό, η διεύρυνση δηλ. της µορφωτικής βάσης στην κοινωνία, ήταν κάτι που δεν είχε ισχύσει έτσι πότε έως τότε, και αυτό είναι πού αποτέλεσε, πράγµατι, τεράστια πολιτιστική συµβολή, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια Εκπαίδευση, Συµβολή στη διδασκαλία του Θρησκευτικού Μαθήµατος, Θεσσαλονίκη 1989, σ. 163 εξ.) Η βυζαντινή (η ελληνορθόδοξη) εκπαίδευση εκλαḯκευσε τη µόρφωση. Τονίζουµε, ότι την κατέστησε, αντικειµενικά, ευρύτατα προσιτή. Ο πολίτης του χριστιανικού, πλέον, βυζαντινού κράτους, καλείται και υποβοηθείται προς µια συνεχή εκπαιδευτική εγρήγορση. Πώς; - Με το γεγονός ότι ο πολίτης εκαλείτο και υποβοηθείτο να διαβάζει και εντρυφεί στο βιβλίο των βιβλίων, την Αγία Γραφή. Σφραγίσθηκε, συνεπώς, η εκπαίδευση στο βυζαντινό κράτος από το ότι απέβλεψε σε µια γνωσιολογική και µορφωτική, µαζί µε την ηθική και ψυχοπνευµατική, ολοκλήρωση τού προσώπου του χριστιανού πολίτη. Παράπλευρη συνέπεια ήταν και ότι τον αποµάκρυνε από τυπολατρικούς ηθικισµούς, και από κοσµοθεωριακά και ιδεοληπτικά στεγανά. ISSN

3 Ο βυζαντινός εκπαιδευτικός. Μια αξιολόγηση της εκπαίδευσης Το επάγγελµα του δασκάλου, για να ξεκινήσουµε έτσι, στο βυζαντινό κράτος περιβαλλόταν µε εξαιρετική εκτίµηση, (Βλ. και του ιδίου, όπ.π. Το ζήτηµα άσκαλος-κατήχηση στην αρχαία Εκκλησία, στο: Θεµατολογία και διδακτική της Ορθόδοξης Χριστιανικής αγωγής, εκδ. Γρηγόριος ο Παλαµάς, Θεσσαλονίκη 2000, σ , passim, όπου επισηµαίνεται ότι η Εκκλησία επρόσεξε ιδιαίτερα τον δάσκαλο ως επαγγελµατία, αλλά µε µέσα Χριστιανικά), υψηλότερη ακόµα και από ό,τι στο παρελθόν. Στην βυζαντινή ύπαιθρο, µάλιστα, όπου ο αριθµός των αγραµµάτων ήταν µεγάλος, (του ιδίου, όπ.π., Η εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα 2004, σ. 28: η λέξη χωρικός ήταν συνώνυµη µε την έννοια αµόρφωτος), ο δάσκαλος, ( σχολαστικός ), έστω και αν δεν ήταν πάντα ιδεώδης γνώστης του αντικειµένου του, κυριολεκτικά εθαυµάζετο, (ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ, Οµιλίαι πνευµατικαί, ιζ PG 34, 685: εις χωρίον εάν τις απέλθη, ολίγα γράµµατα ειδώς, όπου εισίν ιδιώται, δοξάζεται υπ αυτών ως σχολαστικός (δάσκαλος), επειδή χωρικοί εισίν ολοτελώς µη ειδότες δοκιµάσαι. Επίσης, Κλήµεντος Πέτρου Επιδηµιών κηρυγµάτων επιτοµή εις οµιλίας είκοσιν, Οµιλία δ /PG 2, 169 και Φ. Κουκουλέ, Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. α, Ι, σ. 37). Στο βυζαντινό κράτος, βασικό κίνητρο της εκπαίδευσης των νέων, ιδίως, και συνήθως όσων εξ αυτών ανήκαν σε ευκατάστατες οικογένειες και επέλεγαν το δρόµο της συστηµατικής (µέσω εκπαίδευσης) κατάρτισής τους, κατέληξε να είναι, βασικά, η επαγγελµατική αποκατάστασή τους. Ιδού ένα δείγµα της, συν-τω-χρόνω επίδρασης της αντίληψης των σοφιστών περί παιδείας και εκπαίδευσης των νέων. Η συστηµατική εκπαίδευση, πάντως, συνδυαζόταν συχνότερα µε τα κοινωνικώς ανώτερα επαγγέλµατα [ιατρός (Μαρτύριον Αγίου Ζηνοβίου, PG 115, 1309: αναλούται δε και τα της ουσίας...περί την των ασθενών επιµέλειαν., πεπαίδευτο γάρ την ιατρικήν ο Ζηνόβιος ), δάσκαλος (Ευσεβείου Καισαρείας, Εκκλησιαστική Ιστορία, β /PG 20, 525: Προαχθείς δε υπό του πατρός εν τοις Ελλήνων µαθήµασιν,, εκθυµότερόν τε και µετά την εκείνου τελευτήν τη περί τους λόγους ασκήσει όλον επιδούς εαυτόν, ως και παρασκευήν περί τα γραµµατικά µετρίαν έχειν, µετ ου πολύ της του πατρός τελειώσεως τούτοις επιδεδωκώς εαυτόν, ευπόρει των αναγκαίων, ως εν εκείνη τη ηλικία, δαψιλώς. Α:νάλογη µαρτυρία έχουµε και από το: Νικηφόρου Καλλίστου, Εκκλησιαστική Ιστορία, δ / PG 145, 1076), µαθηµατικός, γεωµέτρης (Για την ύπαρξη του επαγγέλµατος του µαθηµατικού και γεωµέτρη, βλ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος λθ, Εις τα άγια Φώτα/ PG 36, 352, όπως και, παρακάτω υποσηµ.. 66), αρχιτέκτονας µηχανικός (Για την ύπαρξη του επαγγέλµατος του αρχιτέκτονα µηχανικού και της άµεσης εξάρτησής του από τα µαθηµατικά και τη γεωµετρία, βλ. Θεοδώρου Μετοχίτη, Πίναξ...ο / PG 144, 941), νοµικός (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae, 1892/ 3, 655, 5), λογιστής (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 2, 480, 41), κ.ά.] Κεντρικό κίνητρο εκπαίδευσης στο βυζαντινό κράτος, και κύρια αλλά όχι µοναδική, επιθυµία των βυζαντινών γονέων για τα παιδιά τους, ήταν η κατάκτηση γνώσης. η µόρφωση. Η επιθυµία αυτή κατελάµβανε µια προεξέχουσα θέση, µεταξύ των νέων και των γονέων τους, που κατοικούσαν ή διέµεναν για µακρό χρόνο ιδίως στα αστικά κέντρα. Συνδυαζόταν, εξάλλου, και µε την οικονοµική ευµάρεια των κατοίκων αυτών, γενικότερα. Στην αξιοκρατική της διάσταση η ενλόγω επιθυµία αποτυπώνεται στα κείµενα µε τη φράση ίνα καταστώσιν εις µεγάλην αξίαν (Βίο Ιωάννου Καλυβίτου, PG 114, 569. Επίσης, Guil. Wagner, Carmina Graeca mediiaevi, Lipsiae 1874/ 114, 71, 10 και Corpus Glossariorum Latinorum, 1892/ 3, 373, 6. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο καλλιεργηµένος άνθρωπος στο Βυζάντιο, ανεξάρτητα απ το επάγγελµα που ασκούσε, ετιµάτο ιδιαίτερα αποκαλούµενος ευµαθής ή µορφωµένος ). Το curriculum Με το πέρασµα του κλασσικού εκπαιδευτικού γίγνεσθαι από τον ελληνιστικό και τον ελληνορωµαϊκό κόσµο, τα βασικά στοιχεία του curriculum και των διδακτικών µεθόδων ISSN

4 της κλασσικής και των επόµενών της περιόδων, εκληροδοτήθηκαν και στα σχολεία της πρωτοχριστιανικής (υστερορρωµαϊκής) και, στη συνέχεια της βυζαντινής, εποχής. Εκείνο, όµως, που πρέπει να τονισθεί, είναι ότι το σχολείο, κατά τη βυζαντινή περίοδο, απέκτησε ένα χαρακτήρα, που υπογραµµισµένα σχετιζόταν µε τη χριστιανική πίστη, τα χριστιανικά κείµενα, τη χριστιανική ηθική αντίληψη, κ.ό. Το δεδοµένο αυτό έχει, πιστεύουµε, ως ουσιώδες αίτιό του το γεγονός, πως οι θρησκευτικοί ταγοί, που όχι σπάνια ελειτουργούσαν και ως δάσκαλοι στα σχολεία, προέτρεπαν τους νέους και τους γονείς τους να αγαπούν τη µόρφωση, να σπουδάζουν. Τόνιζαν χαρακτηριστικά, ότι η φροντίδα για την προσφορά παιδείας στα τέκνα, είναι κίνηση ασυγκρίτως υπέρτερη του πλούτου. Υπογράµµιζαν, ότι µη τοίνυν χρήµατα συλλέγειν σπουδάζοµεν, και ταύτα τοις παισί καταλιµπάνειν. Αλλ αρετήν αυτούς παιδεύωµεν, (ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Εις Γένεσ., Οµιλία LXVI). Την ίδια στιγµή αυτό που σήµερα γίνεται µέσα από τα διδακτικά εγχειρίδια, τότε γινόταν µέσα από την Αγία Γραφή, το Ιερό Ψαλτήριο, τα Πατερικά κείµενα, κ.ό., (βλ. ενδεικτικά ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 136, 1044 και Ιω. Χρυσοστόµου/ PG 28, 583-4). Γενικά, η µόρφωση όφειλε να έχει στη συνείδηση του κάθε χριστιανού την πρωτοκαθεδρία. Η Εκκλησία, πάλι, ως έχουσα καίριο λόγο στην οργάνωση και την προσφορά της Εκπαίδευσης, κατεύθυνε την ενγένει εκπαιδευτική πορεία της βυζαντινής κοινωνίας προς µια χροιά, που εξελίχθηκε ως ελληνορθόδοξη, µη υπαρχούσης καµιάς µορφωτικά καλύτερης ηθικο-παιδευτικής οδού. Τα βυζαντινά γραµµατοδιδασκαλεία διέθεταν προς τούτο τις απαραίτητες προϋποθέσεις, κατά τα δεδοµένα της εποχής. Με βάση εκείνες τις προϋποθέσεις µπορούσαν, ασφαλώς, να εξασφαλίζουν τις προβλεπόµενες γνώσεις στους παιδαγωγούµενους. Ιδίως, όµως, οι χριστιανοί νέοι εκαλούντο να δραστηριοποιούνται σύµφωνα µε τα ηθικο-παιδευτικά νεύµατα του Κλήρου. Να παρακολουθούν και µετέχουν τακτικά στις κηρυκτικές και ιεραποστολικές, στις κοινωνικές (ποιµαντικές), δραστηριότητες της Εκκλησίας. Έτσι, µπορούσαν να ενδυναµώνονται οι νέοι βυζαντινοί πολίτες και ως χριστιανοί, και ως φορείς µόρφωσης. Καθόλου λιγότερο, να παραδειγµατίζονται δι αυτών και οι θύραθεν. Επιπλέον να ενηµερώνονται γενικά οι βυζαντινοί πολίτες, άµεσα ή έµµεσα, για το περιεχόµενο και τη σηµασία της χριστιανικής πίστης για τον άνθρωπο και τον βίο, µε όλα τα εξ αυτού αγαθά επακόλουθα για το κοινωνικό σύνολο. Με αυτά τα δεδοµένα η Εκκλησία ασκούσε παράλληλα την ιεραποστολική και την ποιµαντική (κοινωνική) της δραστηριότητα. Και, για µεν τους θύραθεν πολίτες, εφαρµόζετο πρόγραµµα ενηµέρωσής τους για τις δογµατικές θέσεις και, γενικά, για την κατήχηση στη χριστιανική πίστη. Για δε τους χριστιανούς πολίτες εγίνετο προσπάθεια της ηθικο-κοινωνικής άσκησής τους, και ιδίως για το ποια ήσαν τα καθήκοντά τους έναντι των συν-κοινωνών. Και οι δύο αυτές προσπάθειες είχαν απόλυτη σηµασία για την πολιτισµική πρόοδο της βυζαντινής κοινωνίας. Συγκροτούσαν µια σύνθεση, που αποτελούσε την πιο σπουδαία διάσταση της εκκλησιαστικής δραστηριότητας, µε κοινωνικο-µορφωτικές διαστάσεις, αλλά και µε ιδιαίτερη σηµασία για την ίδια την εσωτερική πολιτική του κράτους. ISSN

5 ιδακτικές εφαρµογές Ας αναφερθούµε ειδικότερα στις διδακτικές εφαρµογές στο βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστηµα. Μια γενική επισήµανση είναι ότι κατά τη βυζαντινή περίοδο δεν φαίνεται να έχουν σηµειωθεί σηµαντικές αλλαγές, σε σύγκριση µε το εγγύς ιστορικό (το ρωµαϊκό) παρελθόν. Και τούτο ως προς ό,τι αφορούσε τους προβληµατισµούς για τις πρακτικές εφαρµογές (=πώς θα διδαχθούν οι διδακτικές ενότητες του curriculum), και τη διδακτική µεθοδολογία, ευρύτερα. Κοσµογονικές, όµως, ήσαν ασφαλώς οι αλλαγές ως προς το ουσιαστικό περιεχόµενο του διδακτικού αντικειµένου (=τί θα διδαχθεί), δηλ. το περιεχόµενο του curriculum. Είναι φανερό,ότι ο χριστιανικός λόγος διαφοροποίησε και τον εκπαιδευτικό προσανατολισµό του χωρόχρονου εκείνου. Τον αποµάκρυνε από την πολυθεΐα και τη µυθολογία της παγανιστικής παράδοσης. Συν-τω-χρόνω οι χριστιανοί Πατέρες αποκατέστησαν µια πολύ καλή σχέση της χριστιανικής διδασκαλίας µε τον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο. Εχρησιµοποίησαν την ελληνική (πλατωνική) φιλοσοφία, ως όχηµα για την κατανόηση της δογµατικής της διδασκαλίας. Χαρακτηριστική η περίπτωση του τριαδικού δόγµατος και της οµοουσιότητας Παρός, Υιού και Πνεύµατος Αγίου, (P. PARENTE, Εγχειρίδια ογµατικής, στο Encyclopedia Cattolica. Città del Vaticano Τόµ. ΧΙΙ, σ. 529 εξ.) Σε επίπεδο curriculum, εκείνο που ελκύει την προσοχή του ερευνητή, είναι η σηµαντική επήρεια της, συνδυασµένης, χριστιανικής χρηστοήθειας µε την καθαρή γνώση. Είναι ενδιαφέρον να επισηµανθεί συναφώς, ότι γινόταν, τότε, διάκριση µεταξύ ηδίστων και καλλίστων µαθηµάτων. Τα ήδιστα, εφόσον εκρίνοντο και ως διαφθείροντα µαθήµατα, αποκλείοντο από το curriculum, (βλ. ΠΕΤΡΟΥ Επιδηµιών Κηρυγµάτων επιτοµή/ PG 2, 169). Συνεπώς, εκ των µαθηµάτων απελαµβάναµεν...τα κάλλιστα, επειδή εξ αυτών τυπούται εις τους νέους η αρετή, (ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 36, 524). Οι Βυζαντινοί, πάντως, αντίθετα µε όσα συνέβησαν στον πρωτοχριστιανικό εκπαιδευτικό χώρο, έτρεφαν µεγάλο σεβασµό στους αρχαίους Έλληνες και τον στοχασµό τους. Αλλωστε, ο Ελληνικός πολιτισµός ήταν, τότε, ο γενικά επικρατών, ακολουθούµενος και παρακολουθούµενος από τον πολιτισµένο κόσµο, (Πρβλ. και ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ, Προτρεπτικός, ΙΙ/ΒΕΠ 7, 33, 5. και του ιδίου, Στρωµατείς α, VI/ΒΕΠ7, 246, 7-8). Ας δούµε, πώς γινόταν το ξεκίνηµα του υπό διαπαιδαγώγηση στην εκπαίδευση. Και πρώτο, η σχολική σπουδή άρχιζε µε την εκµάθηση του αλφαβήτου. Στη συνέχεια, εκτεινόταν στην άσκηση του µαθητή στην ανάγνωση, τη γραφή και στοιχεία γραµµατικής, όπως και κατά τις δύο προηγούµενες ιστορικές περιόδους. Να σηµειωθεί, πάντως, ότι και κατά τη βυζαντινή εποχή το κυρίως µάθηµα, που ήταν αυτό της γραµµατικής, περιλαµβανόταν στο curriculum της ανώτερης εκπαιδευτικής στάθµης, (Για λεπτοµέρειες του αναλυτικού προγράµµατος της Γραµµατικής, βλ. στο Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 122, 37. 3, 328, 12-17, 21-22, , , 71-72, , 1-4, 6-13, 16 εξ ). Εδιδάσκοντο, στην εξέλιξη του εκπαιδευτικού προγράµµατος, στοιχεία αριθµητικής και γεωµετρίας, όπως ήταν, άλλωστε, και η εκπαιδευτική παράδοση. Ο µαθητής, εξάλλου, από νωρίς ξεκινούσε να διδάσκεται το Μάθηµα της Ιστορίας, πολιτικής και εκκλησιαστικής, (ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ/ PG 144, 945, ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Α ΜΑΚΕ ΟΝΟΣ/ PG 107, XLIX, LVI, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 35, 933 και 37, 377 και Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 29, 212), και, ειδικότερα, από το ISSN

6 επίπεδο της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Η ιστορική γνώση εκτιµάτο τόσο ως τυπική προϋπόθεση, όσο και ως ουσιαστική γνωσιολογική αναγκαιότητα, για όσους θα προχωρούσαν τις σπουδές τους σε ανώτερα εκπαιδευτικά επίπεδα. Είναι άξιο εισήµανσης, ότι στα βυζαντινά χρόνια εδιδάσκετο έως και η αρχαία ελληνική µυθολογία, χωρίς να λείψουν ποικίλες συζητήσεις και αντιδράσεις, σχετικώς, (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 328, , , 29. Επίσης Guil. Wagner, Carmina Graeca/127, , 1 εξ.). Ενδεικτικό των αντιδράσεων είναι το προταθέν από τον Μ. Βασίλειο (PG 31, 956) η αρχαία ελληνική µυθολογία να διδάσκεται ως µάθηµα µε τον τίτλο αφηγήσεις παραδόξων ιστοριών. Και αυτό, διότι κάποιοι µύθοι, λόγω των ηθικών διδαγµάτων που προέβαλαν, εκρίνοντο ως παιδαγωγικά χρήσιµοι. Επίσης, οι βυζαντινοί µαθητές ασχολούντο µε το σχέδιο, και µάλιστα στα συνηθέστερα παιχνίδια τους περιλαµβανόταν η ελεύθερη ζωγραφική, (ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 796). Εδιδάσκοντο και τοπικές γλώσσες ή γλωσσικές διαλέκτους, µε µεγαλύτερη δε επιµονή, σε περιοχές ό,που οι γειτνιάσεις καθιστούσαν κοινωνικο-πολιτιστικά και µορφωτικά ενδεδειγµένη τη γλωσσοµάθεια στα αιγυπτιακά, τα συριακά, τα εβραϊκά κ.λπ., (Analecta Bollandiana/ 2, 561 ). Τέλος, µεγάλη και καίρια σηµασία είχε, χωρίς άλλο, η καλή έως άριστη και σε φιλολογικό βάθος εκµάθηση της ελληνικής από όλους τους βυζαντινούς πολίτες. Ήταν κυρίαρχο µορφωτικό στοιχείο της πολυεθνικής βυζαντινής κοινωνίας. Παράλληλα, για λόγους παράδοσης αλλά και επικοινωνιακούς, ενδιέφερε η εκµάθηση και της λατινικής γλώσσας. Γι αυτούς τους λόγους τα ελληνικά και τα λατινικά είχαν υποχρεωτικό χαρακτήρα. Η αξία της άθλησης Λόγος γίνεται, πάλι, στις υπ όψη µας πηγές και για τη σηµασία της άθλησης. ( 1Τιµ. 4, 8 ). Για τη σηµασία της άθλησης των µαθητών γίνεται επανειληµένη µνεία στους Βυζαντινούς συγγραφείς, (βλ. ενδιαφέρουσες παράλληλες, καίτοι παλαιότερες, πληροφορίες στον ΚΛΗΜΕΝΤΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ/PG 8, και 640. Επίσης, βλ. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 808). Εξαίρεται, λοιπόν, η γυµναστική, µολονότι ως ιδιαίτερο Μάθηµα δεν φαίνεται να εντάχθηκε επίσηµα στο βυζαντινό σχολικό curriculum. Αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως δεδοµένο. Αποτελεί δε µια διαφοροποίηση από τα ιστορικά παραδιδόµενα curricula, (κλασσικό ελληνικό, ρωµαϊκό, ελληνιστικό). Ωστόσο, η απόδοση σηµασίας στη γυµναστική από το βυζαντινό curriculum, γίνεται µε τη χριστιανική έννοια του υπωπιασµού του σώµατος, ιδίως των εφήβων, για την καταστολή των υπερβολών και των βιολογικών ορµών. Σε ό,τι αφορά τα διδακτικά εγχειρίδια των βυζαντινών µαθητών, οι πληροφορίες των πηγών περιορίζονται, ατυχώς, µόνο στα τελευταία βυζαντινά χρόνια, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα 2004, σ. 23: Η µελέτη των ζητηµάτων της Βυζαντινής περιόδου έχει να αντιµετωπίσει µιαν έλλειψη: Την έλλειψη επαρκών ολοκληρωµένων και ιδίως συγκεντρωµένων πληροφοριών για τα ζητήµατα αυτά ). Οι πληροφορίες, µάλιστα, περιορίζονται ειδικότερα στα βιβλία της γραµµατικής (ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ/ PG 98, 1365 και 1368). * Ως προς τη µέθοδο διδασκαλίας στην καθηµερινή διδακτική πράξη έχουµε να παρατηρήσουµε, ότι στο βυζαντινό σχολείο ακολουθείτο η πορεία από τα γνωστά και εύκολα, προς τα δύσκολα και άγνωστα. Η ίδια πρακτική συνεχίσθηκε για πολλά χρόνια ISSN

7 µετά, (AMOS COMENIUS, Magna didactica, µτφρ. Ιωαννίδη Ολύµπιου, εν Αθήναις 1912, σ Επίσης, ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ Φιλοσόφου και Μάρτυρος /PG 6, Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 32, 69 και 125). Η διδασκαλία κάθε νεας ενότητας προϋπέθετε την τέλεια γνώση της προηγουµένως διδαχθείσας, (ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 49, , , 70. Πρβλ. σχετικώς και τις θέσεις του Ερβάρτου για το ίδιο θέµα στο: Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, Η εξέλιξη της παιδαγωγικής και διδακτικής σκέψης, Αθήνα 1993, σ. 90). Και η προϋπόθεση αυτή ετηρείτο από κάθε δάσκαλο αυστηρά. Το µάθηµα εξελισσόταν κάθε φορά σε όση έκταση µπορούσε να συγκρατείται και κατανοείται από τη διανόηση του µαθητή. Ο δάσκαλος ώφειλε να προσαρµόζεται, (να εξατοµικεύει τη διδασκαλία του από τότε κιόλας), ανάλογα µε το ατοµικό επίπεδο του µαθητή. Και τούτο, για χάρη της καλής παιδαγωγίας και της µόρφωσης του δευτέρου, και τις προσφοράς στη βυζαντινή κοινωνία σειρών πολιτών σωστά καταρτισµένων, (Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/PG 31, 481). Η ίδια θέση συναντάται πολλά χρόνια αργότερα στα χρόνια του Amos Comenius (βλ. παραποµπή στο Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, όπ.π.). Ως προς τη θέση του δασκάλου απέναντι στις δυνατότητες κατανόησης και αφοµοίωσης από µέρους του µαθητή πρβλ. τη θέση της σύγχρονης διδακτικής περί σχεσιοδυναµικού µαθησιακού µοντέλου ή περί εξατοµικευµένης διδασκαλίας. Το πρώτο αναφέρεται ιδίως στην προσαρµογή του δασκάλου στο επίπεδο της τάξης και του κάθε µαθητή (ΑΘ. ΝΙΚΑ, ιδακτική του Θρησκευτικού Μαθήµατος, εκδ. Βιβλιογωνία, Αθήνα 1992, σ. 98). Η δεύτερη συνίσταται σε µια διαρκώς διευρυνόµενη ποικιλία τεχνικών, που υπηρετούν τις ατοµικές διαφορές των µαθητών. εν υπάρχει µια µόνο τεχνική εξατοµίκευσης της διδασκαλίας, αλλά τόσες, όσες µπορούν να επηρεάζουν σε µια συγκεκριµένη περίπτωση τη µάθηση, (R.M. THOMAS, άρθρο εξατοµικευµένη διδασκαλία στην Παιδαγωγική και Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, τόµ. 4, Αθήνα 1990, σ εξ.) Αυτά, σε σύγκριση, πάντα, µε το προηγηθέν (κλασσικό ή µετακλασσικό) παρελθόν. Οπωσδήποτε, όµως, τονίζουµε, ότι εκχριστιανίστηκε αυτό τούτο το περιεχόµενο και ο προσανατολισµός του curriculum. Και τούτο, αναφέρεται κατεξοχήν το επίπεδο των πρώτων βαθµίδων της εκπαίδευσης των βυζαντινοπαίδων. Η µελέτη της Αγίας Γραφής όθηκε, επίσης, ξεχωριστά µεγάλη έµφαση στη µελέτη της Αγίας Γραφής και, γενικότερα, των Ιερών Βιβλίων όπως ήταν αναµενόµενο. (Γεωργίου Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή..., όπ.π., σ. 166). Επισηµαίνεται εκεί, ότι στον Χριστιανικό χώρο η φιλοσοφία, µε την µία ή την άλλη µορφή, έγινε πραγµατικό λαϊκό κτήµα. Οι Χριστιανοί απόκτησαν τη δυνατότητα ή καλλιέργησαν περαιτέρω την ικανότητά τους, να διανοούνται, να συλλογίζονται και να κατεργάζονται έννοιες και νοήµατα, ως προϊόντα γνήσια νοητικής διεργασίας. Μπορούσε να ήταν ακόµα και φτωχοί άνθρωποι και όχι η κοινωνική ελίτ. ηλαδή η µόρφωση δεν ήταν εφεξής προνόµιο των πλούσιων και της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Όλοι οι Χριστιανοί µάθαιναν να δουλεύουν µε νοήµατα και έννοιες. Και τούτο είναι πράγµατι κάτι το νέο και πρωτότυπο, που διευρύνει και επισπεύδει τον πολιτισµό. Η φιλοσοφία, λοιπόν, µέσω του Χριστιανισµού γίνεται προσιτή στο λαό και στον κοινό άνθρωπο. Παράλληλα, καταβλήθηκαν επίµονες προσπάθειες για να καλλιεργηθεί η βούληση (πρωτοβουλία), ( βουλησιαρχία ), του παιδαγωγούµενου. Και αυτό, διότι η τελευταία εκτιµήθηκε ως η ικανή και αναγκαία συνθήκη της ηθικής καλλιέργειας, και, ιδίως, της ISSN

8 σηµασίας της στις κοινωνικές συµπεριφορικές πρακτικές του παιδαγωγούµενου, (Η ηθική καλλιέργεια του νέου διατυπωνόταν µε σκεπτικό για το δεοντολογικό επίπεδο χριστιανικού κοινωνικού ήθους που περιγράφεται στο: ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 58, 583-4) και της θρησκευτικής κατάρτισής του. Και ενδεικτικά επικαλούµεθα στο προκείµενο την προτροπή συµβουλεύω τους πτωχούς και τους πλούσιους γονείς να τους εκπαιδεύσουν στα ιερά γράµµατα, (ΘΕΟ ΟΥΛΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 145, 540. Επίσης, ΑΚΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον / PG 115, 224 µε την πληροφορία, ότι ιδανικό κάθε Χριστιανού πολίτη ήταν να είναι σε θέση να µελετά και εµβαθύνει στην Αγ. Γραφή). Εξάλλου, να ληφθεί υπόψη και εκτιµηθεί ότι η στοιχειώδης εκπαίδευση ονοµαζόταν ιερά γράµµατα, ( ιαταγαί των Αποστόλων/ PG 1, 824. Μ. Βασιλείου/ PG 31, 389 κ.ά.) Σε αντίθεση, όµως, µε την κατώτερη εκπαίδευση, και σε αναφορά µε την ανώτερη, όπου οι ανώτερες σπουδές στο Βυζάντιο ονοµάζονταν περισπούδαστα γράµµατα, (ΑΚΑΚΙΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον/ PG 115, 224), το βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστηµα διατήρησε τον ελληνοκλασσικό του χαρακτήρα (Βλ. παραπάνω τα περί του κλασσικού εκπαιδευτικού και διδακτικού περιβάλλοντος). Ο ιδανικός τύπος του καλλιεργηµένου ( πεπαιδευµένου ) πολίτη ήταν ποιοτικά σχεδόν ο όµοιος µε τον φορέα της κλασσικής παιδείας των προηγούµενων ιστορικών εποχών ( History of Education: Secondary Education στο: Encyclopaedia Britannica, Inc. DVD ). Ο αριθµός, όµως, των ατόµων που διέθεταν παιδεία αναµφίβολα αυξήθηκε σηµαντικά. Εκείνο, όµως, που, κλείνοντας, οφείλουµε να επισηµάνουµε, είναι ότι, µέσω της εκχριστιάνισης της κλασσικής Εκπαίδευσης στο βυζαντινό κράτος, η µόρφωση, ως κοινωνικό ιδανικό, εκλαϊκεύτηκε κυριολεκτικά. Έγινε προσιτή σε όλους τους πολίτες. Αυτό ακριβώς είναι το ουσιαστικό κέρδος και η πρόοδος του εκπαιδευτικού πολιτισµού από την εκχριστιάνιση της εκπαίδευσης. Κάτι που ποτέ στο παρελθόν δεν ίσχυσε µε την ίδια ένταση και, µάλιστα,στην ίδια έκταση. Όλοι οι χριστιανοί, µε άλλα λόγια, ενθαρρύνονταν να βιώνουν τη µελέτη της Αγίας Γραφής. άρα να ζουν συνεχώς µε αυτό το βιβλίο στό χέρι. Να εµβαθύνουν σε αυτό και να προσαρµόζουν το βίο τους στα δεδοµένα του. Ο Χριστιανισµός, ως Ορθοδοξία, έγινε, και παραµένει το σηµείο έκφρασης της αγάπης του ανθρώπου, και µάλιστα του παιδαγωγούµενου, προς το βιβλίο και τη µόρφωση. Αντί επιλόγου Το παρόν σύντοµο άρθρο, συγκροτήθηκε από µια σειρά από στιγµιότυπα, παιδαγωγικού και διδακτικολογικού ενδιαφέροντος. Στόχευσε να κάνει απλές υποµνήσεις, και όχι µια περισσότερο βαθειά ανάλυση δεδοµένων, σχετικά µε το πώς εξελίχθηκε ο Ελληνικός εκπαιδευτικός πολιτισµός. Ετσι εκτιµούµε, ότι µπορούν να διευκολυνθούν οι νεώτεροι, κυρίως, να γνωρίσουν το εθνικό µας εκπαιδευτικό παρελθόν, να ενδιαφερθούν να κατανοήσουν την εξέλιξή του, και, ασφαλώς, να συναγάγουν χρήσιµα συµπεράσµατα γι αυτό που είναι ο Ελληνικός εκπαιδευτικός πολιτισµός. Ένα, τέλος, µπορεί να διατυπωθεί ως γενικό δίδαγµα από τα παιδαγωγικά και γνωστά διδακτικολογικά στοιχεία που εντοπίζονται στη βυζαντινή εκπαίδευση: Οτι η παρέµβαση του Χριστιανισµού στον βυζαντινό (µετα-ελληνορρωµαϊκό) εκπαιδευτικό πολιτισµό, τον διαφοροποίησε ουσιωδώς. Η διαφοροποίηση δε, συνίσταται κυρίως, ISSN

9 1. στην έµµεση καθιέρωση της διαβίου εκπαίδευσης, (κάθε χριστιανός καλείται να µελετά διαβίου την Αγία Γραφή και τους Πατέρες της Εκκλησίας, να εµβαθύνει δε στα κείµενα αυτά), 2. στον εκδηµοκρατισµό της εκπαίδευσης, (όλοι οι πολίτες αποκτούν δικαίωµα στη µάθηση, ανεξάρτητα από κοινωνική διαστρωµάτωση και φύλλο, και µάλιστα δωρεάν από την Εκκλησία). Θα επισηµάνουµε, βέβαια, ότι και οι σοφιστές εγενίκευσαν το δικαίωµα στην εκπαίδευση, µε τη διαφορά, ότι εκείνοι απαίτησαν αντάλλαγµα (την αµοιβή του δασκάλου) για την προσφορά των εκπαιδευτικών τους δραστηριοτήτων, (A.P. CAVENDISH, Early Greek Philosophy, στον συλλ. τόµ. A Critical History of Western Philosophy, D.J.O Connor (ed), εκδ. The Free Pess, New York-Collier MacMillan Publishers, London 1964, σ. 12 εξ.). Η Εκκλησία παιδαγωγεί µέσα από τη µελέτη της Αγίας Γραφής, τα κείµενα των Πατέρων, τις θρησκευτικές γιορτές, κατ εξοχήν δε το ζωντανό πρότυπο (παράδειγµα προς µίµηση) του δασκάλου, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη 1989, σ. 173, και 163). Σηµειώνεται εκεί ότι ο χριστιανισµός έρχεται να εκλαϊκεύσει τις θύραθεν υψηλές φιλοσοφικές έννοιες της κλασσικής ελληνικής πνευµατικότητας να διαδόσει τα γράµµατα, την παιδεία τονίζοντας τη σηµασία της διά του χριστιανισµού οι άνθρωποι απέκτησαν εµπιστοσύνη στα γράµµατα... και ο µη δυνάµενος να σπουδάσει, µάθαινε µέσα από τη διδασκαλία της Εκκλησάς να αποφαίνεται µε βάσει έννοιες θρησκευτικές, που όµως είχαν και ένα φιλοσοφικό απόηχο µέσω της Εκκλησίας υπάρχει µια εκλαϊκευση της µόρφωσης όλοι καλούνται να µελετούν ένα βιβλίο, το Ευαγγέλιο ο χριστιανισµός έγινε και παραµένει η θρησκεία του βιβλίου και της παιδείας, και 3. στα µηνύµατα βαθύτατου ανθρωπισµού που η χριστιανική διδασκαλία παροχέτευσε στους παιδαγωγούµενους µέσα από τις διδακτικές ενότητες. Summary The present article aspires to deal with a section of the History of Didactic theory and action. The Bysantine era and its educational culture with the unique privilege to be, a. the indirect successor of greek classical education, enriched with the ameliorative interventions of the Hellenistic years as well as the Roman ones, and b. the direct reformative of the classical education, via the socio- ethical and deeply humanistic interference of the Christian teaching. The uniqueness of the Bysantine educational culture is the original interference of the Christian teaching to the data of the European educational culture and the Christianization of the education of the Western societies. In an approache of the Byzantine Didactic the following are exempt, a. the aspect of a teacher s imitation, as a role model, (a teacher educates via his behavior), b. the adoption of the combination of supervision and experience of those under a tutelage of a teacher, (the Holy Bible as a book and as a content explaning the imitation of Jesus Christ is constanly before the eyes of the pupil), c. the organization of the curriculum for the elaboration of concepts and meanings, and the collection of mental products that are original in regard of their mental process, (e.g. what truth is, or what life is etc. So the Philosophy becomes product of the mass), d. the adoption of supremacy of the will as a prerequisite for the culture of the ethic in pupil s mind and, in general, of every human being, e. the individualization of didactic practice, f. the inductive learning method of ISSN

10 teaching, g. the perception of the Physical Education course (gymnastice etc) as a means of exercising the spirit in virtue and abstinence, via the distression of the body. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ The Cambridge Medieval Hstory, τόµ. IV, σ. XIV, εκδ. 1923, µτφρ. εκδ. Μέλισσα, Αθήνα ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ, (Ιστορικού, Συνεχιστή), Χρονογραφία, iv, 27. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Γεωργ. Στ., Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια Εκπαίδευση, Συµβολή στη διδασκαλία του Θρησκευτικού Μαθήµατος, Θεσσαλονίκη Του ιδίου Το ζήτηµα άσκαλος-κατήχηση στην αρχαία Εκκλησία, στο: Θεµατολογία και διδακτική της Ορθόδοξης Χριστιανικής αγωγής, εκδ. Γρηγόριος ο Παλαµάς, Θεσσαλονίκη Του ιδίου, Η εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ, Οµιλίαι πνευµατικαί, ιζ PG 34, 685 ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΠΕΤΡΟΥ, Επιδηµιών κηρυγµάτων επιτοµή εις οµιλίας είκοσιν, Οµιλία δ /PG 2, 169. ΚΟΥΚΟΥΛΕ, Φ., Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. α, Ι, σ. 37. ΑΓΙΟΥ ΖΗΝΟΒΙΟΥ, Μαρτύριον, PG 115, ΕΥΣΕΒΕΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, β /PG 20, 525 ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, δ / PG 145, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ, Λόγος λθ, Εις τα άγια Φώτα/ PG 36, 352. ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ, Πίναξ...ο / PG 144, 941. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 2, 480, 41. Βίος ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΛΥΒΙΤΟΥ, PG 114, 569. WAGNER, Guil, Carmina Graeca mediiaevi, Lipsiae 1874/ 114, 71, 10. Corpus Glossariorum Latinorum, 1892/ 3, 373, 6. ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Εις Γένεσ., Οµιλία LXVI. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 136, 1044 και Ιω. Χρυσοστόµου/ PG 28, P. PARENTE, Εγχειρίδια ογµατικής, στο Encyclopedia Cattolica. Città del Vaticano Τόµ. ΧΙΙ. ΠΕΤΡΟΥ Ε ιδηµιών Κηρυγµάτων ε ιτοµή/ PG 2, 169. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 36, 524 ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ, Προτρεπτικός, ΙΙ/ΒΕΠ 7, 33, 5. Του ιδίου, Στρωµατείς α, VI/ΒΕΠ7, 246, 7-8. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 122, 37. 3, 328, 12-17, 21-22, , , 71-72, , 1-4, 6-13, 16 εξ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ/ PG 144, 945, ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Α ΜΑΚΕ ΟΝΟΣ/ PG 107, XLIX, LVI, ISSN

11 ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 35, 933 και 37, 377 Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 29, 212. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 328, , , 29. WAGNER, Guil,. Carmina Graeca/127, , 1 εξ. Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, PG 31, 956. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 796. Analecta Bollandiana/ 2, 561 1Τιµ. 4, 8. ΚΛΗΜΕΝΤΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ/PG 8, και 640. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 808. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Γεωργ. Στ., Εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ/ PG 98, 1365 και AMOS COMENIUS, Magna didactica, µτφρ. Ιωαννίδη Ολύµπιου, εν Αθήναις ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ Φιλοσόφου και Μάρτυρος /PG 6, Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 32, 69 και 125. ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 49, , , 70. Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, Η εξέλιξη της παιδαγωγικής και διδακτικής σκέψης, Αθήνα ΑΘ. ΝΙΚΑ, ιδακτική του Θρησκευτικού Μαθήµατος, εκδ. Βιβλιογωνία, Αθήνα R.M. THOMAS, άρθρο εξατοµικευµένη διδασκαλία στην Παιδαγωγική και Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, τόµ. 4, Αθήνα 1990 ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 58, ΘΕΟ ΟΥΛΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 145, 540. ΑΚΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον / PG 115, 224. ιαταγαί των Α οστόλων/ PG 1, 824. Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 31, 389. ΑΚΑΚΙΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον/ PG 115, 224. Encyclopaedia Britannica, Inc. History of Education: Secondary Education, DVD A.P. CAVENDISH, Early Greek Philosophy, στον συλλ. τόµ. A Critical History of Western Philosophy, D.J. O Connor (ed), εκδ. The Free Pess, New York-Collier MacMillan Publishers, London ISSN

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Proslipsis.gr. Σύµφωνα µε στοιχεία που προκύπτουν από την επεξεργασία των 345 ερωτηµατολογίων:

Proslipsis.gr. Σύµφωνα µε στοιχεία που προκύπτουν από την επεξεργασία των 345 ερωτηµατολογίων: ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Τµήµα Ερευνών, Τεκµηρίωσης και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Aθήνα 23.1.2007 Θέµα: Έρευνα για το µάθηµα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας στο Γυµνάσιο Το Τµήµα Ερευνών, Τεκµηρίωσης και Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Γιατί να επιλέξω το Τμήμα Θεολογίας; Τι σπουδές θα κάνω; Θα βρω μετά δουλειά; Προβληματική Προοπτικές Το Τμήμα Θεολογίας αποτελεί, μαζί με το Τμήμα Κοινωνικής και Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Θεοδώρα Χασεκίδου-Μάρκου, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β/θμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Βήματα-κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 016-017 (Έκδοση: 07.10.16) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ Κωδικός Μάθηµα Αίθουσα Ηµέρα Διδασκαλίας Διδακτικές Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά

Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Η διαδραστικότητα ως μέσον διδασκαλίας του θρησκευτικού μαθήματος. Μία μελέτη περίπτωσης: Η περιπέτεια του προφήτη Ιωνά Νικόλαος Παύλου Θεολόγος-Ιστορικός, 14 ο Γυμνάσιο Λάρισας nikpavlou@gmail.com Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ 3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ 3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Α. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Β. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΓΙΑ: Αποστολή και όραμα του «ΚΡΥΦΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ» Στόχοι και εμφάσεις σχολικής χρονιάς 2015 2016 Ωρολόγιο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Εγγραφο Γ2/4769/4-9-1998 ΣΧΕΤ. 2794/23-6-98 έγγραφο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σας αποστέλλουµε οδηγίες για τη διδασκαλία των µαθηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) 2015-2016 Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Προφίλ σχολείου λειτούργησε το 1967-68, και μετακόμισε σε καινούριο κτήριο το 2014-2015 (ΚΑ) 129 μαθητές 10 εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Ομαδοσυνεργατική μάθηση. Γιατί; Στη σύγχρονη εποχή, κοινωνικοί παράγοντες, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Γράφει ο Θεόδωρος Ζουρμπάνος Η Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών: Ραφαήλ Σάντι Στάνζα Ντέλλα Σενιατούρα, Βατικανό, 1509 1511 Στη σχολή των Αθηνών παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles européennes ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική Επιτροπή

Ecoles européennes ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική Επιτροπή Ecoles européennes Bureau du Secrétaire général Unité de Développement Pédagogique Réf. : 2011-01-D-89-el-2 Orig. : FR ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα συζητηθούν: Ποια είναι τα ερευνητικά δεδοµένα που δείχνουν ότι η προαγωγή της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles européennes ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική Επιτροπή

Ecoles européennes ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική Επιτροπή Ecoles européennes Bureau du Secrétaire général Unité de Développement Pédagogique Réf. : 2011-01-D-87-el-2 Orig. : FR ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) Μικτή Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Μάθημα επιλογής Διδάσκουσα: Ζουνχιά Αικατερίνη, Καθηγήτρια Αθλητικής Παιδαγωγικής Διάλεξη Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Εισαγωγή Το νέο πρόγραμμα σπουδών που ισχύει πλέον πλήρως, ξεκίνησε να εφαρμόζεται σταδιακά ανά έτος από το ακαδημαϊκό έτος 2011-12 και είναι αποτέλεσμα αναμόρφωσης και

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν

Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΟΣ Σ Υ Ν Ο Δ Ο Σ Τ Ω Ν Ε Φ Η Β Ω Ν ( οδηγίες για τους μαθητές) Φεβρουάριος 2012 1. Τι είναι η «Σύνοδος των Εφήβων»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Αρχή 1ης σελίδας ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ονοματ/μο: Ημερομηνία: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 201-2016 1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Φ.Π.Ψ. A. ιάρθρωση Προγράµµατος Μαθήµατα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόµενα) Μαθήµατα Παιδαγωγικής: 8 ( υποχρεωτικά + επιλεγόµενα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα αξιολόγησης του Φροντιστηρίου, της 16ης Νοεμβρίου 2014, από γονείς μαθητών μας της Γ Λυκείου

Αποτελέσματα αξιολόγησης του Φροντιστηρίου, της 16ης Νοεμβρίου 2014, από γονείς μαθητών μας της Γ Λυκείου Μαρούσι 23/01/2015 Αγαπητοί γονείς, των μαθητών μας της, σας ευχαριστούμε θερμά για το χρόνο σας και σας διαβεβαιώνουμε ότι όλα όσα μας επισημάνατε θα ληφθούν σοβαρά υπόψη προκειμένου να σας προσφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ»

«Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ» «Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ» Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α. ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΩΔΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΤΟΝΩΝ ΚΑΙ ΟΡΑΜΑΤΩΝ. ΤΑ ΑΡΧΙΚΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΥΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ: Προσωπικότητα Αξίες Ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2016-17 Κωδικός Τίτλος μαθήματος Διδάσκων ΠΝΕ142 Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Πολιτική Μπάκας Θωμάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ 2013-14 Επεξηγήσεις συµβόλων/αρχικών γραµµάτων: Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα µαθηµάτων «Φιλοσοφική, κοινωνιολογική και ιστορική προσέγγιση της Εκπαίδευσης» Ε= Κατ επιλογήν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ/ΜΟΝΑΔΩΝ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ (CREDITS) ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1 1η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΙΤΛΟΣ Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μεταμορφώνεται ΤΑΞΗ ΣΤ ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ Μια διδακτική ώρα(45 λεπτά) ΕΜΠΛΕΚΩΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2015-2016 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία Εποχής

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Τηλεκπαίδευσης: Γενική επισκόπηση Επισηµάνσεις Διάλεξη 9

Συστήµατα Τηλεκπαίδευσης: Γενική επισκόπηση Επισηµάνσεις Διάλεξη 9 1 Συστήµατα Τηλεκπαίδευσης: Γενική επισκόπηση Επισηµάνσεις Διάλεξη 9 Τµήµα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τει Δυτικής Ελλάδας Μεσολόγγι Δρ. Α. Στεφανή 2 Τηλεκπαίδευση Χρήση της τηλεµατικής τεχνολογίας (τηλεπικοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας 34ο Δ.Σ. Πειραιά Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων Σχολείο και Γονείς Διάρθρωση παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ράση: Επιµόρφωση εκπαιδευτικών και µελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιµόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου Μεθόδευση και µέσα διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Παιδιά με ειδικές ανάγκες Κατηγορίες διαφορετικών δυνατοτήτων Διανοητικές αναπηρίες (νοητική καθυστέρηση) Μαθησιακές δυσκολίες Συναισθηματικές ή συμπεριφορικές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση. Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΑΤΕ! 1ο Μάθηµα 15 Οκτωβρίου 2013

Άσκηση. Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΑΤΕ! 1ο Μάθηµα 15 Οκτωβρίου 2013 Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΑΤΕ! 1ο Μάθηµα 15 Οκτωβρίου 2013 Τα τρία πρώτα επίπεδα µάθησης στον γνωστικό τοµέα και η χρήση τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία

Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία Οι τρεις Ιεράρχες και η Ελληνική φιλοσοφία (π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, Ομοτ. Καθηγητού Παν/μίου Αθηνών [ ] Είναι, βέβαια, αδύνατο να κατανοηθεί με πληρότητα και ακρίβεια η στάση αυτή των Τριών Ιεραρχών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα