Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση."

Transcript

1 Παιδαγωγικές και διδακτικολογικές πληροφορίες για τη βυζαντινή εκπαίδευση. Γεώργιος Στ. Βαγιανός, Οµ. Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Περίληψη:Το άρθρο αυτό εφιλοδόξησε να καταγίνει µε ένα τµήµα της Ιστορίας της ιδακτικής θεωρίας και πράξης. Με τη βυζαντινή εποχή και τον εκπαιδευτικό πολιτισµό της, που έχει το µοναδικό προνόµιο να είναι, α. η έµµεση διάδοχος της κλασσικής εκπαίδευσης, εµπλουτισµένης από τις βελτιωτικές επεµβάσεις των ελληνιστικών χρόνων και της ρωµαϊκής περιόδου, και β. η άµεση αναµορφώτρια της ελληνοκλασσικής εκπαίδευσης, µέσω της ηθικοκοινωνικής και βαθύτατα ανθρωπιστικής παρέµβασης της χριστιανικής διδασκαλίας. Μοναδικότητα του βυζαντινού εκπαιδευτικού πολιτισµού είναι η πρωτογενής παρέµβαση της χριστιανικής διδασκαλίας στα δεδοµένα του Ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού πολιτισµού, και η εκχριστιάνιση της εκπαίδευσης των κοινωνιών της ύσης. Σε διδακτικολογικό επίπεδο εξαίρονται α. η διάσταση της µίµησης του δασκάλου, ως προτύπου, (διδάσκει πριν απ όλα µε τη συµπεριφορά του), β. η υιοθέτηση του συνδυασµού εποπτείας και βίωσης των διδασκόµενων, (η Αγία Γραφή ως βιβλίο και ως µίµηση Χριστού είναι διαρκώς προ οφθαλµών του µαθητή), γ. η οργάνωση του curriculum για επεξεργασία εννοιών και νοηµάτων, και η συλλογή προϊόντων γνήσια νοητικής διεργασίας, (π.χ. τί είναι αλήθεια, τί είναι επίγεια ζωή, γιατί υπάρχω, πού πηγαίνω. Η φιλοσοφία γίνεται λαϊκό κτήµα), δ. η καλλιέργεια της βουλησιαρχίας ως προϋπόθεσης για την εξηθικοποίηση του ανθρώπου, ε. η εξατοµίκευση της διδασκαλίας, στ. η επαγωγική µέθοδος διδασκαλίας, ζ. αντίληψη του Μαθήµατος της γυµναστικής ως άσκησης του πνεύµατος στην αρετή και την εγκράτεια, διά του υπωπιασµού του σώµατος. Εισαγωγικά Ξεκινώντας το σύντοµο τούτο άρθρο υπενθυµίζουµε, ότι το βυζαντινό κράτος, τυπικά, υπήρξε η ιστορική συνέχεια της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Αυτοκρατορία και το ίδιο, ελειτούργησε για πάνω από 1000 χρόνια, όπου το πιο άξιο επίτευγµά του είναι, ότι, ουσιαστικά, ελειτούργησε ως η πολιτιστική συνέχεια της κλασσικής Ελλάδας. Αυτής και συντήρησε αποτεσµατικά τα κείµενα της πνευµατικής παραγωγής της, (ποίηση, φιλοσοφία, κ.λπ.), και όχι µόνο. Χριστιανικό κράτος, αµέσως µε την ίδρυσή του, η βυζαντινή αυτοκρατορία, πορεύθηκε στον χρόνο, βοηθούµενη σηµαντικά από τον εξελιγµένο νοµικό πολιτισµό της, και από τη θαυµαστά οργανωµένη, ιδίως στους χρόνους της ακµής του, διοικητική οργάνωσή του. Εχοντας το βυζαντινό κράτος, ως σπονδυλική του στήλη, την πολιτιστική κάλυψη του ελληνικού πνεύµατος, συνέχισε, ενσυνείδητα και κατέληξε να αριστοποιήσει, την πορεία του, πατώντας επάνω στα αρχαιοελληνικά, µετεξελιγµένα ως ελληνορρωµαϊκά, χνάρια. Από τη διαδοχή της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας, λοιπόν, προέκυψε και προβλήθηκε η νέα ελληνική της µετάλλαξη, το βυζαντινό κράτος. Το τελευταίο, µε τον Ορθόδοξο προσανατολισµό του, τώρα, αλλά και µε την ελληνική (ελληνορρωµαϊκή), σηµαντικά εξελιγµένη και προοδεύουσα πολιτιστική του συνείδηση, αναδείχθηκε, πράγµατι, ως φωτεινή πολιτισµική παρουσία, και ως δυναµική πορεία βίου, διάρκειας δέκα και πλέον αιώνων. ISSN

2 Θετική και προοδεύουσα πορεία ακολούθησε αναλόγως και ο εκπαιδευτικός πολιτισµός του βυζαντινού κράτους. Στο πλαίσιό του η (κλασσική) ελληνική, εκπαιδευτική προβολή των 4 ου και 5 ου π.χ. αι. συντηρήθηκε, βελτιώθηκε και εξελίχθηκε. Εξελίχθηκε ανοδικά, και συνήθως οµαλά και αδιατάρακτα. εν φάνηκε, σε κάποια περίπτωση, να οπισθοδρόµησε, ούτε, πολύ περισσότερο, να ακυρώθηκαν τα ουσιαστικά στοιχεία της, παρά τις επισυµβάσες σηµαντικές ιστορικές διακυµάνσεις. Βελτιώθηκε, µάλιστα, µέσα από διδακτικολογικούς νεωτερισµούς κ.ό., που παρεµβλήθηκαν από τη ρωµαϊκή περίοδο και µετέπειτα (The Cambridge Medieval Hstory, τόµ. IV, σ. XIV, εκδ (ελλ. Μτφρ. εκδ. Μελισσα, Αθήνα 1979). Βλ. επίσης Ιστορικού, Συνεχιστή ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ, Χρονογραφία, iv, 27, σ. 186). Στο βυζαντινό πλαίσιο ο εκπαιδευτικός του πολιτισµός ελειτούργησε µέσω ενός εκπαιδευτικού συστήµατος, που κατέστη έντονα νεωτεριστικό. Γιατί νεωτεριστικό; - ιότι ναι µεν παρέµεινε διαποτισµένο από αυτά τα ίδια νάµατα της κλασσικής (ελληνικής) εκπαιδευτικής αντίληψης, όµως, είχε πλέον περάσει µέσα από την βελτιωτική κρησάρα του χριστιανικού πολιτισµού. -Και γιατί βελτιωτική; - ιότι τότε είναι που υπογραµµίσθηκαν, ακόµα περισσότερο, οι ανθρωπιστικές καταβολές του πολιτισµού του, και ιδίως της εκπαιδευτικής του διάστασης. Ετσι, η εκπαίδευση στο βυζαντινό κράτος έτεινε προς µια παγκόσµια µοναδικότητα, και προς µια, αποκλειστικά δική της, αντιπροσωπευτική εκπαιδευτική ενατένιση: την ελληνορθόδοξη µορφωτική πορεία, µε τα υπογραµµισµένα στοιχεία ανθρωπισµού. Η κλασσική (ελληνική) πνευµατικότητα απέκτησε αξιοκρατικά υψηλότερο ηθικό ανάστηµα: το ελληνικό, συνδυασµένο µε το Ορθόδοξο Χριστιανικό. Θα επισηµάνουµε, όλως ενδεικτικά, ότι π.χ. η φιλοσοφία, που στην κλασσική Αθήνα αποτελούσε µορφωτικό στοιχείο της κοινωνικής ελίτ αποκλειστικά, µέσω της χριστιανικής διδασκαλίας έγινε προσιτή σε όλον τον λαό. Εγινε λαϊκό κτήµα, µε τη µορφή είτε της κλασσικής (ελληνικής) φιλοσοφίας είτε της χριστιανικής θεολογίας. Και ο πιο φτωχός πολίτης µορφωνόταν µέσα από τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Υπογραµµίζουµε, ότι αυτό, η διεύρυνση δηλ. της µορφωτικής βάσης στην κοινωνία, ήταν κάτι που δεν είχε ισχύσει έτσι πότε έως τότε, και αυτό είναι πού αποτέλεσε, πράγµατι, τεράστια πολιτιστική συµβολή, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια Εκπαίδευση, Συµβολή στη διδασκαλία του Θρησκευτικού Μαθήµατος, Θεσσαλονίκη 1989, σ. 163 εξ.) Η βυζαντινή (η ελληνορθόδοξη) εκπαίδευση εκλαḯκευσε τη µόρφωση. Τονίζουµε, ότι την κατέστησε, αντικειµενικά, ευρύτατα προσιτή. Ο πολίτης του χριστιανικού, πλέον, βυζαντινού κράτους, καλείται και υποβοηθείται προς µια συνεχή εκπαιδευτική εγρήγορση. Πώς; - Με το γεγονός ότι ο πολίτης εκαλείτο και υποβοηθείτο να διαβάζει και εντρυφεί στο βιβλίο των βιβλίων, την Αγία Γραφή. Σφραγίσθηκε, συνεπώς, η εκπαίδευση στο βυζαντινό κράτος από το ότι απέβλεψε σε µια γνωσιολογική και µορφωτική, µαζί µε την ηθική και ψυχοπνευµατική, ολοκλήρωση τού προσώπου του χριστιανού πολίτη. Παράπλευρη συνέπεια ήταν και ότι τον αποµάκρυνε από τυπολατρικούς ηθικισµούς, και από κοσµοθεωριακά και ιδεοληπτικά στεγανά. ISSN

3 Ο βυζαντινός εκπαιδευτικός. Μια αξιολόγηση της εκπαίδευσης Το επάγγελµα του δασκάλου, για να ξεκινήσουµε έτσι, στο βυζαντινό κράτος περιβαλλόταν µε εξαιρετική εκτίµηση, (Βλ. και του ιδίου, όπ.π. Το ζήτηµα άσκαλος-κατήχηση στην αρχαία Εκκλησία, στο: Θεµατολογία και διδακτική της Ορθόδοξης Χριστιανικής αγωγής, εκδ. Γρηγόριος ο Παλαµάς, Θεσσαλονίκη 2000, σ , passim, όπου επισηµαίνεται ότι η Εκκλησία επρόσεξε ιδιαίτερα τον δάσκαλο ως επαγγελµατία, αλλά µε µέσα Χριστιανικά), υψηλότερη ακόµα και από ό,τι στο παρελθόν. Στην βυζαντινή ύπαιθρο, µάλιστα, όπου ο αριθµός των αγραµµάτων ήταν µεγάλος, (του ιδίου, όπ.π., Η εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα 2004, σ. 28: η λέξη χωρικός ήταν συνώνυµη µε την έννοια αµόρφωτος), ο δάσκαλος, ( σχολαστικός ), έστω και αν δεν ήταν πάντα ιδεώδης γνώστης του αντικειµένου του, κυριολεκτικά εθαυµάζετο, (ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ, Οµιλίαι πνευµατικαί, ιζ PG 34, 685: εις χωρίον εάν τις απέλθη, ολίγα γράµµατα ειδώς, όπου εισίν ιδιώται, δοξάζεται υπ αυτών ως σχολαστικός (δάσκαλος), επειδή χωρικοί εισίν ολοτελώς µη ειδότες δοκιµάσαι. Επίσης, Κλήµεντος Πέτρου Επιδηµιών κηρυγµάτων επιτοµή εις οµιλίας είκοσιν, Οµιλία δ /PG 2, 169 και Φ. Κουκουλέ, Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. α, Ι, σ. 37). Στο βυζαντινό κράτος, βασικό κίνητρο της εκπαίδευσης των νέων, ιδίως, και συνήθως όσων εξ αυτών ανήκαν σε ευκατάστατες οικογένειες και επέλεγαν το δρόµο της συστηµατικής (µέσω εκπαίδευσης) κατάρτισής τους, κατέληξε να είναι, βασικά, η επαγγελµατική αποκατάστασή τους. Ιδού ένα δείγµα της, συν-τω-χρόνω επίδρασης της αντίληψης των σοφιστών περί παιδείας και εκπαίδευσης των νέων. Η συστηµατική εκπαίδευση, πάντως, συνδυαζόταν συχνότερα µε τα κοινωνικώς ανώτερα επαγγέλµατα [ιατρός (Μαρτύριον Αγίου Ζηνοβίου, PG 115, 1309: αναλούται δε και τα της ουσίας...περί την των ασθενών επιµέλειαν., πεπαίδευτο γάρ την ιατρικήν ο Ζηνόβιος ), δάσκαλος (Ευσεβείου Καισαρείας, Εκκλησιαστική Ιστορία, β /PG 20, 525: Προαχθείς δε υπό του πατρός εν τοις Ελλήνων µαθήµασιν,, εκθυµότερόν τε και µετά την εκείνου τελευτήν τη περί τους λόγους ασκήσει όλον επιδούς εαυτόν, ως και παρασκευήν περί τα γραµµατικά µετρίαν έχειν, µετ ου πολύ της του πατρός τελειώσεως τούτοις επιδεδωκώς εαυτόν, ευπόρει των αναγκαίων, ως εν εκείνη τη ηλικία, δαψιλώς. Α:νάλογη µαρτυρία έχουµε και από το: Νικηφόρου Καλλίστου, Εκκλησιαστική Ιστορία, δ / PG 145, 1076), µαθηµατικός, γεωµέτρης (Για την ύπαρξη του επαγγέλµατος του µαθηµατικού και γεωµέτρη, βλ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος λθ, Εις τα άγια Φώτα/ PG 36, 352, όπως και, παρακάτω υποσηµ.. 66), αρχιτέκτονας µηχανικός (Για την ύπαρξη του επαγγέλµατος του αρχιτέκτονα µηχανικού και της άµεσης εξάρτησής του από τα µαθηµατικά και τη γεωµετρία, βλ. Θεοδώρου Μετοχίτη, Πίναξ...ο / PG 144, 941), νοµικός (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae, 1892/ 3, 655, 5), λογιστής (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 2, 480, 41), κ.ά.] Κεντρικό κίνητρο εκπαίδευσης στο βυζαντινό κράτος, και κύρια αλλά όχι µοναδική, επιθυµία των βυζαντινών γονέων για τα παιδιά τους, ήταν η κατάκτηση γνώσης. η µόρφωση. Η επιθυµία αυτή κατελάµβανε µια προεξέχουσα θέση, µεταξύ των νέων και των γονέων τους, που κατοικούσαν ή διέµεναν για µακρό χρόνο ιδίως στα αστικά κέντρα. Συνδυαζόταν, εξάλλου, και µε την οικονοµική ευµάρεια των κατοίκων αυτών, γενικότερα. Στην αξιοκρατική της διάσταση η ενλόγω επιθυµία αποτυπώνεται στα κείµενα µε τη φράση ίνα καταστώσιν εις µεγάλην αξίαν (Βίο Ιωάννου Καλυβίτου, PG 114, 569. Επίσης, Guil. Wagner, Carmina Graeca mediiaevi, Lipsiae 1874/ 114, 71, 10 και Corpus Glossariorum Latinorum, 1892/ 3, 373, 6. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο καλλιεργηµένος άνθρωπος στο Βυζάντιο, ανεξάρτητα απ το επάγγελµα που ασκούσε, ετιµάτο ιδιαίτερα αποκαλούµενος ευµαθής ή µορφωµένος ). Το curriculum Με το πέρασµα του κλασσικού εκπαιδευτικού γίγνεσθαι από τον ελληνιστικό και τον ελληνορωµαϊκό κόσµο, τα βασικά στοιχεία του curriculum και των διδακτικών µεθόδων ISSN

4 της κλασσικής και των επόµενών της περιόδων, εκληροδοτήθηκαν και στα σχολεία της πρωτοχριστιανικής (υστερορρωµαϊκής) και, στη συνέχεια της βυζαντινής, εποχής. Εκείνο, όµως, που πρέπει να τονισθεί, είναι ότι το σχολείο, κατά τη βυζαντινή περίοδο, απέκτησε ένα χαρακτήρα, που υπογραµµισµένα σχετιζόταν µε τη χριστιανική πίστη, τα χριστιανικά κείµενα, τη χριστιανική ηθική αντίληψη, κ.ό. Το δεδοµένο αυτό έχει, πιστεύουµε, ως ουσιώδες αίτιό του το γεγονός, πως οι θρησκευτικοί ταγοί, που όχι σπάνια ελειτουργούσαν και ως δάσκαλοι στα σχολεία, προέτρεπαν τους νέους και τους γονείς τους να αγαπούν τη µόρφωση, να σπουδάζουν. Τόνιζαν χαρακτηριστικά, ότι η φροντίδα για την προσφορά παιδείας στα τέκνα, είναι κίνηση ασυγκρίτως υπέρτερη του πλούτου. Υπογράµµιζαν, ότι µη τοίνυν χρήµατα συλλέγειν σπουδάζοµεν, και ταύτα τοις παισί καταλιµπάνειν. Αλλ αρετήν αυτούς παιδεύωµεν, (ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Εις Γένεσ., Οµιλία LXVI). Την ίδια στιγµή αυτό που σήµερα γίνεται µέσα από τα διδακτικά εγχειρίδια, τότε γινόταν µέσα από την Αγία Γραφή, το Ιερό Ψαλτήριο, τα Πατερικά κείµενα, κ.ό., (βλ. ενδεικτικά ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 136, 1044 και Ιω. Χρυσοστόµου/ PG 28, 583-4). Γενικά, η µόρφωση όφειλε να έχει στη συνείδηση του κάθε χριστιανού την πρωτοκαθεδρία. Η Εκκλησία, πάλι, ως έχουσα καίριο λόγο στην οργάνωση και την προσφορά της Εκπαίδευσης, κατεύθυνε την ενγένει εκπαιδευτική πορεία της βυζαντινής κοινωνίας προς µια χροιά, που εξελίχθηκε ως ελληνορθόδοξη, µη υπαρχούσης καµιάς µορφωτικά καλύτερης ηθικο-παιδευτικής οδού. Τα βυζαντινά γραµµατοδιδασκαλεία διέθεταν προς τούτο τις απαραίτητες προϋποθέσεις, κατά τα δεδοµένα της εποχής. Με βάση εκείνες τις προϋποθέσεις µπορούσαν, ασφαλώς, να εξασφαλίζουν τις προβλεπόµενες γνώσεις στους παιδαγωγούµενους. Ιδίως, όµως, οι χριστιανοί νέοι εκαλούντο να δραστηριοποιούνται σύµφωνα µε τα ηθικο-παιδευτικά νεύµατα του Κλήρου. Να παρακολουθούν και µετέχουν τακτικά στις κηρυκτικές και ιεραποστολικές, στις κοινωνικές (ποιµαντικές), δραστηριότητες της Εκκλησίας. Έτσι, µπορούσαν να ενδυναµώνονται οι νέοι βυζαντινοί πολίτες και ως χριστιανοί, και ως φορείς µόρφωσης. Καθόλου λιγότερο, να παραδειγµατίζονται δι αυτών και οι θύραθεν. Επιπλέον να ενηµερώνονται γενικά οι βυζαντινοί πολίτες, άµεσα ή έµµεσα, για το περιεχόµενο και τη σηµασία της χριστιανικής πίστης για τον άνθρωπο και τον βίο, µε όλα τα εξ αυτού αγαθά επακόλουθα για το κοινωνικό σύνολο. Με αυτά τα δεδοµένα η Εκκλησία ασκούσε παράλληλα την ιεραποστολική και την ποιµαντική (κοινωνική) της δραστηριότητα. Και, για µεν τους θύραθεν πολίτες, εφαρµόζετο πρόγραµµα ενηµέρωσής τους για τις δογµατικές θέσεις και, γενικά, για την κατήχηση στη χριστιανική πίστη. Για δε τους χριστιανούς πολίτες εγίνετο προσπάθεια της ηθικο-κοινωνικής άσκησής τους, και ιδίως για το ποια ήσαν τα καθήκοντά τους έναντι των συν-κοινωνών. Και οι δύο αυτές προσπάθειες είχαν απόλυτη σηµασία για την πολιτισµική πρόοδο της βυζαντινής κοινωνίας. Συγκροτούσαν µια σύνθεση, που αποτελούσε την πιο σπουδαία διάσταση της εκκλησιαστικής δραστηριότητας, µε κοινωνικο-µορφωτικές διαστάσεις, αλλά και µε ιδιαίτερη σηµασία για την ίδια την εσωτερική πολιτική του κράτους. ISSN

5 ιδακτικές εφαρµογές Ας αναφερθούµε ειδικότερα στις διδακτικές εφαρµογές στο βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστηµα. Μια γενική επισήµανση είναι ότι κατά τη βυζαντινή περίοδο δεν φαίνεται να έχουν σηµειωθεί σηµαντικές αλλαγές, σε σύγκριση µε το εγγύς ιστορικό (το ρωµαϊκό) παρελθόν. Και τούτο ως προς ό,τι αφορούσε τους προβληµατισµούς για τις πρακτικές εφαρµογές (=πώς θα διδαχθούν οι διδακτικές ενότητες του curriculum), και τη διδακτική µεθοδολογία, ευρύτερα. Κοσµογονικές, όµως, ήσαν ασφαλώς οι αλλαγές ως προς το ουσιαστικό περιεχόµενο του διδακτικού αντικειµένου (=τί θα διδαχθεί), δηλ. το περιεχόµενο του curriculum. Είναι φανερό,ότι ο χριστιανικός λόγος διαφοροποίησε και τον εκπαιδευτικό προσανατολισµό του χωρόχρονου εκείνου. Τον αποµάκρυνε από την πολυθεΐα και τη µυθολογία της παγανιστικής παράδοσης. Συν-τω-χρόνω οι χριστιανοί Πατέρες αποκατέστησαν µια πολύ καλή σχέση της χριστιανικής διδασκαλίας µε τον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο. Εχρησιµοποίησαν την ελληνική (πλατωνική) φιλοσοφία, ως όχηµα για την κατανόηση της δογµατικής της διδασκαλίας. Χαρακτηριστική η περίπτωση του τριαδικού δόγµατος και της οµοουσιότητας Παρός, Υιού και Πνεύµατος Αγίου, (P. PARENTE, Εγχειρίδια ογµατικής, στο Encyclopedia Cattolica. Città del Vaticano Τόµ. ΧΙΙ, σ. 529 εξ.) Σε επίπεδο curriculum, εκείνο που ελκύει την προσοχή του ερευνητή, είναι η σηµαντική επήρεια της, συνδυασµένης, χριστιανικής χρηστοήθειας µε την καθαρή γνώση. Είναι ενδιαφέρον να επισηµανθεί συναφώς, ότι γινόταν, τότε, διάκριση µεταξύ ηδίστων και καλλίστων µαθηµάτων. Τα ήδιστα, εφόσον εκρίνοντο και ως διαφθείροντα µαθήµατα, αποκλείοντο από το curriculum, (βλ. ΠΕΤΡΟΥ Επιδηµιών Κηρυγµάτων επιτοµή/ PG 2, 169). Συνεπώς, εκ των µαθηµάτων απελαµβάναµεν...τα κάλλιστα, επειδή εξ αυτών τυπούται εις τους νέους η αρετή, (ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 36, 524). Οι Βυζαντινοί, πάντως, αντίθετα µε όσα συνέβησαν στον πρωτοχριστιανικό εκπαιδευτικό χώρο, έτρεφαν µεγάλο σεβασµό στους αρχαίους Έλληνες και τον στοχασµό τους. Αλλωστε, ο Ελληνικός πολιτισµός ήταν, τότε, ο γενικά επικρατών, ακολουθούµενος και παρακολουθούµενος από τον πολιτισµένο κόσµο, (Πρβλ. και ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ, Προτρεπτικός, ΙΙ/ΒΕΠ 7, 33, 5. και του ιδίου, Στρωµατείς α, VI/ΒΕΠ7, 246, 7-8). Ας δούµε, πώς γινόταν το ξεκίνηµα του υπό διαπαιδαγώγηση στην εκπαίδευση. Και πρώτο, η σχολική σπουδή άρχιζε µε την εκµάθηση του αλφαβήτου. Στη συνέχεια, εκτεινόταν στην άσκηση του µαθητή στην ανάγνωση, τη γραφή και στοιχεία γραµµατικής, όπως και κατά τις δύο προηγούµενες ιστορικές περιόδους. Να σηµειωθεί, πάντως, ότι και κατά τη βυζαντινή εποχή το κυρίως µάθηµα, που ήταν αυτό της γραµµατικής, περιλαµβανόταν στο curriculum της ανώτερης εκπαιδευτικής στάθµης, (Για λεπτοµέρειες του αναλυτικού προγράµµατος της Γραµµατικής, βλ. στο Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 122, 37. 3, 328, 12-17, 21-22, , , 71-72, , 1-4, 6-13, 16 εξ ). Εδιδάσκοντο, στην εξέλιξη του εκπαιδευτικού προγράµµατος, στοιχεία αριθµητικής και γεωµετρίας, όπως ήταν, άλλωστε, και η εκπαιδευτική παράδοση. Ο µαθητής, εξάλλου, από νωρίς ξεκινούσε να διδάσκεται το Μάθηµα της Ιστορίας, πολιτικής και εκκλησιαστικής, (ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ/ PG 144, 945, ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Α ΜΑΚΕ ΟΝΟΣ/ PG 107, XLIX, LVI, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 35, 933 και 37, 377 και Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 29, 212), και, ειδικότερα, από το ISSN

6 επίπεδο της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Η ιστορική γνώση εκτιµάτο τόσο ως τυπική προϋπόθεση, όσο και ως ουσιαστική γνωσιολογική αναγκαιότητα, για όσους θα προχωρούσαν τις σπουδές τους σε ανώτερα εκπαιδευτικά επίπεδα. Είναι άξιο εισήµανσης, ότι στα βυζαντινά χρόνια εδιδάσκετο έως και η αρχαία ελληνική µυθολογία, χωρίς να λείψουν ποικίλες συζητήσεις και αντιδράσεις, σχετικώς, (Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 328, , , 29. Επίσης Guil. Wagner, Carmina Graeca/127, , 1 εξ.). Ενδεικτικό των αντιδράσεων είναι το προταθέν από τον Μ. Βασίλειο (PG 31, 956) η αρχαία ελληνική µυθολογία να διδάσκεται ως µάθηµα µε τον τίτλο αφηγήσεις παραδόξων ιστοριών. Και αυτό, διότι κάποιοι µύθοι, λόγω των ηθικών διδαγµάτων που προέβαλαν, εκρίνοντο ως παιδαγωγικά χρήσιµοι. Επίσης, οι βυζαντινοί µαθητές ασχολούντο µε το σχέδιο, και µάλιστα στα συνηθέστερα παιχνίδια τους περιλαµβανόταν η ελεύθερη ζωγραφική, (ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 796). Εδιδάσκοντο και τοπικές γλώσσες ή γλωσσικές διαλέκτους, µε µεγαλύτερη δε επιµονή, σε περιοχές ό,που οι γειτνιάσεις καθιστούσαν κοινωνικο-πολιτιστικά και µορφωτικά ενδεδειγµένη τη γλωσσοµάθεια στα αιγυπτιακά, τα συριακά, τα εβραϊκά κ.λπ., (Analecta Bollandiana/ 2, 561 ). Τέλος, µεγάλη και καίρια σηµασία είχε, χωρίς άλλο, η καλή έως άριστη και σε φιλολογικό βάθος εκµάθηση της ελληνικής από όλους τους βυζαντινούς πολίτες. Ήταν κυρίαρχο µορφωτικό στοιχείο της πολυεθνικής βυζαντινής κοινωνίας. Παράλληλα, για λόγους παράδοσης αλλά και επικοινωνιακούς, ενδιέφερε η εκµάθηση και της λατινικής γλώσσας. Γι αυτούς τους λόγους τα ελληνικά και τα λατινικά είχαν υποχρεωτικό χαρακτήρα. Η αξία της άθλησης Λόγος γίνεται, πάλι, στις υπ όψη µας πηγές και για τη σηµασία της άθλησης. ( 1Τιµ. 4, 8 ). Για τη σηµασία της άθλησης των µαθητών γίνεται επανειληµένη µνεία στους Βυζαντινούς συγγραφείς, (βλ. ενδιαφέρουσες παράλληλες, καίτοι παλαιότερες, πληροφορίες στον ΚΛΗΜΕΝΤΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ/PG 8, και 640. Επίσης, βλ. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 808). Εξαίρεται, λοιπόν, η γυµναστική, µολονότι ως ιδιαίτερο Μάθηµα δεν φαίνεται να εντάχθηκε επίσηµα στο βυζαντινό σχολικό curriculum. Αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως δεδοµένο. Αποτελεί δε µια διαφοροποίηση από τα ιστορικά παραδιδόµενα curricula, (κλασσικό ελληνικό, ρωµαϊκό, ελληνιστικό). Ωστόσο, η απόδοση σηµασίας στη γυµναστική από το βυζαντινό curriculum, γίνεται µε τη χριστιανική έννοια του υπωπιασµού του σώµατος, ιδίως των εφήβων, για την καταστολή των υπερβολών και των βιολογικών ορµών. Σε ό,τι αφορά τα διδακτικά εγχειρίδια των βυζαντινών µαθητών, οι πληροφορίες των πηγών περιορίζονται, ατυχώς, µόνο στα τελευταία βυζαντινά χρόνια, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα 2004, σ. 23: Η µελέτη των ζητηµάτων της Βυζαντινής περιόδου έχει να αντιµετωπίσει µιαν έλλειψη: Την έλλειψη επαρκών ολοκληρωµένων και ιδίως συγκεντρωµένων πληροφοριών για τα ζητήµατα αυτά ). Οι πληροφορίες, µάλιστα, περιορίζονται ειδικότερα στα βιβλία της γραµµατικής (ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ/ PG 98, 1365 και 1368). * Ως προς τη µέθοδο διδασκαλίας στην καθηµερινή διδακτική πράξη έχουµε να παρατηρήσουµε, ότι στο βυζαντινό σχολείο ακολουθείτο η πορεία από τα γνωστά και εύκολα, προς τα δύσκολα και άγνωστα. Η ίδια πρακτική συνεχίσθηκε για πολλά χρόνια ISSN

7 µετά, (AMOS COMENIUS, Magna didactica, µτφρ. Ιωαννίδη Ολύµπιου, εν Αθήναις 1912, σ Επίσης, ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ Φιλοσόφου και Μάρτυρος /PG 6, Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 32, 69 και 125). Η διδασκαλία κάθε νεας ενότητας προϋπέθετε την τέλεια γνώση της προηγουµένως διδαχθείσας, (ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 49, , , 70. Πρβλ. σχετικώς και τις θέσεις του Ερβάρτου για το ίδιο θέµα στο: Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, Η εξέλιξη της παιδαγωγικής και διδακτικής σκέψης, Αθήνα 1993, σ. 90). Και η προϋπόθεση αυτή ετηρείτο από κάθε δάσκαλο αυστηρά. Το µάθηµα εξελισσόταν κάθε φορά σε όση έκταση µπορούσε να συγκρατείται και κατανοείται από τη διανόηση του µαθητή. Ο δάσκαλος ώφειλε να προσαρµόζεται, (να εξατοµικεύει τη διδασκαλία του από τότε κιόλας), ανάλογα µε το ατοµικό επίπεδο του µαθητή. Και τούτο, για χάρη της καλής παιδαγωγίας και της µόρφωσης του δευτέρου, και τις προσφοράς στη βυζαντινή κοινωνία σειρών πολιτών σωστά καταρτισµένων, (Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/PG 31, 481). Η ίδια θέση συναντάται πολλά χρόνια αργότερα στα χρόνια του Amos Comenius (βλ. παραποµπή στο Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, όπ.π.). Ως προς τη θέση του δασκάλου απέναντι στις δυνατότητες κατανόησης και αφοµοίωσης από µέρους του µαθητή πρβλ. τη θέση της σύγχρονης διδακτικής περί σχεσιοδυναµικού µαθησιακού µοντέλου ή περί εξατοµικευµένης διδασκαλίας. Το πρώτο αναφέρεται ιδίως στην προσαρµογή του δασκάλου στο επίπεδο της τάξης και του κάθε µαθητή (ΑΘ. ΝΙΚΑ, ιδακτική του Θρησκευτικού Μαθήµατος, εκδ. Βιβλιογωνία, Αθήνα 1992, σ. 98). Η δεύτερη συνίσταται σε µια διαρκώς διευρυνόµενη ποικιλία τεχνικών, που υπηρετούν τις ατοµικές διαφορές των µαθητών. εν υπάρχει µια µόνο τεχνική εξατοµίκευσης της διδασκαλίας, αλλά τόσες, όσες µπορούν να επηρεάζουν σε µια συγκεκριµένη περίπτωση τη µάθηση, (R.M. THOMAS, άρθρο εξατοµικευµένη διδασκαλία στην Παιδαγωγική και Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, τόµ. 4, Αθήνα 1990, σ εξ.) Αυτά, σε σύγκριση, πάντα, µε το προηγηθέν (κλασσικό ή µετακλασσικό) παρελθόν. Οπωσδήποτε, όµως, τονίζουµε, ότι εκχριστιανίστηκε αυτό τούτο το περιεχόµενο και ο προσανατολισµός του curriculum. Και τούτο, αναφέρεται κατεξοχήν το επίπεδο των πρώτων βαθµίδων της εκπαίδευσης των βυζαντινοπαίδων. Η µελέτη της Αγίας Γραφής όθηκε, επίσης, ξεχωριστά µεγάλη έµφαση στη µελέτη της Αγίας Γραφής και, γενικότερα, των Ιερών Βιβλίων όπως ήταν αναµενόµενο. (Γεωργίου Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή..., όπ.π., σ. 166). Επισηµαίνεται εκεί, ότι στον Χριστιανικό χώρο η φιλοσοφία, µε την µία ή την άλλη µορφή, έγινε πραγµατικό λαϊκό κτήµα. Οι Χριστιανοί απόκτησαν τη δυνατότητα ή καλλιέργησαν περαιτέρω την ικανότητά τους, να διανοούνται, να συλλογίζονται και να κατεργάζονται έννοιες και νοήµατα, ως προϊόντα γνήσια νοητικής διεργασίας. Μπορούσε να ήταν ακόµα και φτωχοί άνθρωποι και όχι η κοινωνική ελίτ. ηλαδή η µόρφωση δεν ήταν εφεξής προνόµιο των πλούσιων και της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Όλοι οι Χριστιανοί µάθαιναν να δουλεύουν µε νοήµατα και έννοιες. Και τούτο είναι πράγµατι κάτι το νέο και πρωτότυπο, που διευρύνει και επισπεύδει τον πολιτισµό. Η φιλοσοφία, λοιπόν, µέσω του Χριστιανισµού γίνεται προσιτή στο λαό και στον κοινό άνθρωπο. Παράλληλα, καταβλήθηκαν επίµονες προσπάθειες για να καλλιεργηθεί η βούληση (πρωτοβουλία), ( βουλησιαρχία ), του παιδαγωγούµενου. Και αυτό, διότι η τελευταία εκτιµήθηκε ως η ικανή και αναγκαία συνθήκη της ηθικής καλλιέργειας, και, ιδίως, της ISSN

8 σηµασίας της στις κοινωνικές συµπεριφορικές πρακτικές του παιδαγωγούµενου, (Η ηθική καλλιέργεια του νέου διατυπωνόταν µε σκεπτικό για το δεοντολογικό επίπεδο χριστιανικού κοινωνικού ήθους που περιγράφεται στο: ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 58, 583-4) και της θρησκευτικής κατάρτισής του. Και ενδεικτικά επικαλούµεθα στο προκείµενο την προτροπή συµβουλεύω τους πτωχούς και τους πλούσιους γονείς να τους εκπαιδεύσουν στα ιερά γράµµατα, (ΘΕΟ ΟΥΛΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 145, 540. Επίσης, ΑΚΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον / PG 115, 224 µε την πληροφορία, ότι ιδανικό κάθε Χριστιανού πολίτη ήταν να είναι σε θέση να µελετά και εµβαθύνει στην Αγ. Γραφή). Εξάλλου, να ληφθεί υπόψη και εκτιµηθεί ότι η στοιχειώδης εκπαίδευση ονοµαζόταν ιερά γράµµατα, ( ιαταγαί των Αποστόλων/ PG 1, 824. Μ. Βασιλείου/ PG 31, 389 κ.ά.) Σε αντίθεση, όµως, µε την κατώτερη εκπαίδευση, και σε αναφορά µε την ανώτερη, όπου οι ανώτερες σπουδές στο Βυζάντιο ονοµάζονταν περισπούδαστα γράµµατα, (ΑΚΑΚΙΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον/ PG 115, 224), το βυζαντινό εκπαιδευτικό σύστηµα διατήρησε τον ελληνοκλασσικό του χαρακτήρα (Βλ. παραπάνω τα περί του κλασσικού εκπαιδευτικού και διδακτικού περιβάλλοντος). Ο ιδανικός τύπος του καλλιεργηµένου ( πεπαιδευµένου ) πολίτη ήταν ποιοτικά σχεδόν ο όµοιος µε τον φορέα της κλασσικής παιδείας των προηγούµενων ιστορικών εποχών ( History of Education: Secondary Education στο: Encyclopaedia Britannica, Inc. DVD ). Ο αριθµός, όµως, των ατόµων που διέθεταν παιδεία αναµφίβολα αυξήθηκε σηµαντικά. Εκείνο, όµως, που, κλείνοντας, οφείλουµε να επισηµάνουµε, είναι ότι, µέσω της εκχριστιάνισης της κλασσικής Εκπαίδευσης στο βυζαντινό κράτος, η µόρφωση, ως κοινωνικό ιδανικό, εκλαϊκεύτηκε κυριολεκτικά. Έγινε προσιτή σε όλους τους πολίτες. Αυτό ακριβώς είναι το ουσιαστικό κέρδος και η πρόοδος του εκπαιδευτικού πολιτισµού από την εκχριστιάνιση της εκπαίδευσης. Κάτι που ποτέ στο παρελθόν δεν ίσχυσε µε την ίδια ένταση και, µάλιστα,στην ίδια έκταση. Όλοι οι χριστιανοί, µε άλλα λόγια, ενθαρρύνονταν να βιώνουν τη µελέτη της Αγίας Γραφής. άρα να ζουν συνεχώς µε αυτό το βιβλίο στό χέρι. Να εµβαθύνουν σε αυτό και να προσαρµόζουν το βίο τους στα δεδοµένα του. Ο Χριστιανισµός, ως Ορθοδοξία, έγινε, και παραµένει το σηµείο έκφρασης της αγάπης του ανθρώπου, και µάλιστα του παιδαγωγούµενου, προς το βιβλίο και τη µόρφωση. Αντί επιλόγου Το παρόν σύντοµο άρθρο, συγκροτήθηκε από µια σειρά από στιγµιότυπα, παιδαγωγικού και διδακτικολογικού ενδιαφέροντος. Στόχευσε να κάνει απλές υποµνήσεις, και όχι µια περισσότερο βαθειά ανάλυση δεδοµένων, σχετικά µε το πώς εξελίχθηκε ο Ελληνικός εκπαιδευτικός πολιτισµός. Ετσι εκτιµούµε, ότι µπορούν να διευκολυνθούν οι νεώτεροι, κυρίως, να γνωρίσουν το εθνικό µας εκπαιδευτικό παρελθόν, να ενδιαφερθούν να κατανοήσουν την εξέλιξή του, και, ασφαλώς, να συναγάγουν χρήσιµα συµπεράσµατα γι αυτό που είναι ο Ελληνικός εκπαιδευτικός πολιτισµός. Ένα, τέλος, µπορεί να διατυπωθεί ως γενικό δίδαγµα από τα παιδαγωγικά και γνωστά διδακτικολογικά στοιχεία που εντοπίζονται στη βυζαντινή εκπαίδευση: Οτι η παρέµβαση του Χριστιανισµού στον βυζαντινό (µετα-ελληνορρωµαϊκό) εκπαιδευτικό πολιτισµό, τον διαφοροποίησε ουσιωδώς. Η διαφοροποίηση δε, συνίσταται κυρίως, ISSN

9 1. στην έµµεση καθιέρωση της διαβίου εκπαίδευσης, (κάθε χριστιανός καλείται να µελετά διαβίου την Αγία Γραφή και τους Πατέρες της Εκκλησίας, να εµβαθύνει δε στα κείµενα αυτά), 2. στον εκδηµοκρατισµό της εκπαίδευσης, (όλοι οι πολίτες αποκτούν δικαίωµα στη µάθηση, ανεξάρτητα από κοινωνική διαστρωµάτωση και φύλλο, και µάλιστα δωρεάν από την Εκκλησία). Θα επισηµάνουµε, βέβαια, ότι και οι σοφιστές εγενίκευσαν το δικαίωµα στην εκπαίδευση, µε τη διαφορά, ότι εκείνοι απαίτησαν αντάλλαγµα (την αµοιβή του δασκάλου) για την προσφορά των εκπαιδευτικών τους δραστηριοτήτων, (A.P. CAVENDISH, Early Greek Philosophy, στον συλλ. τόµ. A Critical History of Western Philosophy, D.J.O Connor (ed), εκδ. The Free Pess, New York-Collier MacMillan Publishers, London 1964, σ. 12 εξ.). Η Εκκλησία παιδαγωγεί µέσα από τη µελέτη της Αγίας Γραφής, τα κείµενα των Πατέρων, τις θρησκευτικές γιορτές, κατ εξοχήν δε το ζωντανό πρότυπο (παράδειγµα προς µίµηση) του δασκάλου, (Γεωργ. Στ. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη 1989, σ. 173, και 163). Σηµειώνεται εκεί ότι ο χριστιανισµός έρχεται να εκλαϊκεύσει τις θύραθεν υψηλές φιλοσοφικές έννοιες της κλασσικής ελληνικής πνευµατικότητας να διαδόσει τα γράµµατα, την παιδεία τονίζοντας τη σηµασία της διά του χριστιανισµού οι άνθρωποι απέκτησαν εµπιστοσύνη στα γράµµατα... και ο µη δυνάµενος να σπουδάσει, µάθαινε µέσα από τη διδασκαλία της Εκκλησάς να αποφαίνεται µε βάσει έννοιες θρησκευτικές, που όµως είχαν και ένα φιλοσοφικό απόηχο µέσω της Εκκλησίας υπάρχει µια εκλαϊκευση της µόρφωσης όλοι καλούνται να µελετούν ένα βιβλίο, το Ευαγγέλιο ο χριστιανισµός έγινε και παραµένει η θρησκεία του βιβλίου και της παιδείας, και 3. στα µηνύµατα βαθύτατου ανθρωπισµού που η χριστιανική διδασκαλία παροχέτευσε στους παιδαγωγούµενους µέσα από τις διδακτικές ενότητες. Summary The present article aspires to deal with a section of the History of Didactic theory and action. The Bysantine era and its educational culture with the unique privilege to be, a. the indirect successor of greek classical education, enriched with the ameliorative interventions of the Hellenistic years as well as the Roman ones, and b. the direct reformative of the classical education, via the socio- ethical and deeply humanistic interference of the Christian teaching. The uniqueness of the Bysantine educational culture is the original interference of the Christian teaching to the data of the European educational culture and the Christianization of the education of the Western societies. In an approache of the Byzantine Didactic the following are exempt, a. the aspect of a teacher s imitation, as a role model, (a teacher educates via his behavior), b. the adoption of the combination of supervision and experience of those under a tutelage of a teacher, (the Holy Bible as a book and as a content explaning the imitation of Jesus Christ is constanly before the eyes of the pupil), c. the organization of the curriculum for the elaboration of concepts and meanings, and the collection of mental products that are original in regard of their mental process, (e.g. what truth is, or what life is etc. So the Philosophy becomes product of the mass), d. the adoption of supremacy of the will as a prerequisite for the culture of the ethic in pupil s mind and, in general, of every human being, e. the individualization of didactic practice, f. the inductive learning method of ISSN

10 teaching, g. the perception of the Physical Education course (gymnastice etc) as a means of exercising the spirit in virtue and abstinence, via the distression of the body. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ The Cambridge Medieval Hstory, τόµ. IV, σ. XIV, εκδ. 1923, µτφρ. εκδ. Μέλισσα, Αθήνα ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ, (Ιστορικού, Συνεχιστή), Χρονογραφία, iv, 27. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Γεωργ. Στ., Η θρησκευτική αγωγή στην Α/Βάθµια Εκπαίδευση, Συµβολή στη διδασκαλία του Θρησκευτικού Μαθήµατος, Θεσσαλονίκη Του ιδίου Το ζήτηµα άσκαλος-κατήχηση στην αρχαία Εκκλησία, στο: Θεµατολογία και διδακτική της Ορθόδοξης Χριστιανικής αγωγής, εκδ. Γρηγόριος ο Παλαµάς, Θεσσαλονίκη Του ιδίου, Η εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ, Οµιλίαι πνευµατικαί, ιζ PG 34, 685 ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΠΕΤΡΟΥ, Επιδηµιών κηρυγµάτων επιτοµή εις οµιλίας είκοσιν, Οµιλία δ /PG 2, 169. ΚΟΥΚΟΥΛΕ, Φ., Βυζαντινών βίος και πολιτισµός, τ. α, Ι, σ. 37. ΑΓΙΟΥ ΖΗΝΟΒΙΟΥ, Μαρτύριον, PG 115, ΕΥΣΕΒΕΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, β /PG 20, 525 ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, δ / PG 145, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ, Λόγος λθ, Εις τα άγια Φώτα/ PG 36, 352. ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ, Πίναξ...ο / PG 144, 941. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 2, 480, 41. Βίος ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΛΥΒΙΤΟΥ, PG 114, 569. WAGNER, Guil, Carmina Graeca mediiaevi, Lipsiae 1874/ 114, 71, 10. Corpus Glossariorum Latinorum, 1892/ 3, 373, 6. ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Εις Γένεσ., Οµιλία LXVI. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 136, 1044 και Ιω. Χρυσοστόµου/ PG 28, P. PARENTE, Εγχειρίδια ογµατικής, στο Encyclopedia Cattolica. Città del Vaticano Τόµ. ΧΙΙ. ΠΕΤΡΟΥ Ε ιδηµιών Κηρυγµάτων ε ιτοµή/ PG 2, 169. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 36, 524 ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ, Προτρεπτικός, ΙΙ/ΒΕΠ 7, 33, 5. Του ιδίου, Στρωµατείς α, VI/ΒΕΠ7, 246, 7-8. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 122, 37. 3, 328, 12-17, 21-22, , , 71-72, , 1-4, 6-13, 16 εξ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΜΕΤΟΧΙΤΗ/ PG 144, 945, ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Α ΜΑΚΕ ΟΝΟΣ/ PG 107, XLIX, LVI, ISSN

11 ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ/ PG 35, 933 και 37, 377 Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 29, 212. Corpus Glossariorum Latinorum, Lipsiae 1892/ 3, 328, , , 29. WAGNER, Guil,. Carmina Graeca/127, , 1 εξ. Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, PG 31, 956. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 796. Analecta Bollandiana/ 2, 561 1Τιµ. 4, 8. ΚΛΗΜΕΝΤΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΑ/PG 8, και 640. ΝΕΙΛΟΥ ΑΣΚΗΤΗ/ PG 79, 808. ΒΑΓΙΑΝΟΥ, Γεωργ. Στ., Εκπαιδευτική και διδακτική πράξη στο Βυζάντιο, σύµφωνα µε τις πηγές, Αθήνα ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ/ PG 98, 1365 και AMOS COMENIUS, Magna didactica, µτφρ. Ιωαννίδη Ολύµπιου, εν Αθήναις ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ Φιλοσόφου και Μάρτυρος /PG 6, Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 32, 69 και 125. ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 49, , , 70. Α. ΑΝΑΣΣΗ-ΑΦΕΝΤΑΚΗ, Η εξέλιξη της παιδαγωγικής και διδακτικής σκέψης, Αθήνα ΑΘ. ΝΙΚΑ, ιδακτική του Θρησκευτικού Μαθήµατος, εκδ. Βιβλιογωνία, Αθήνα R.M. THOMAS, άρθρο εξατοµικευµένη διδασκαλία στην Παιδαγωγική και Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, τόµ. 4, Αθήνα 1990 ΙΩ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ/ PG 58, ΘΕΟ ΟΥΛΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ/ PG 145, 540. ΑΚΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον / PG 115, 224. ιαταγαί των Α οστόλων/ PG 1, 824. Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ/ PG 31, 389. ΑΚΑΚΙΟΥ ΚΑΠΠΑ ΟΚΟΥ, Μαρτύριον/ PG 115, 224. Encyclopaedia Britannica, Inc. History of Education: Secondary Education, DVD A.P. CAVENDISH, Early Greek Philosophy, στον συλλ. τόµ. A Critical History of Western Philosophy, D.J. O Connor (ed), εκδ. The Free Pess, New York-Collier MacMillan Publishers, London ISSN

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη

Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Οι παιδαγωγικές απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη Γράφει ο Θεόδωρος Ζουρμπάνος Η Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών: Ραφαήλ Σάντι Στάνζα Ντέλλα Σενιατούρα, Βατικανό, 1509 1511 Στη σχολή των Αθηνών παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Β Λυκείου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Ιακωβίδης Γιώργος, Φυσικός Παπαχρήστου Μαίρη, Φιλόλογος Η Β Τάξη Γενικού Λυκείου μαθήματα γενικής παιδείας δύο (2) Ομάδες Μαθημάτων Προσανατολισμού, Ανθρωπιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Πάσχου Αικατερίνη 1 katpas@sch.gr 1 Εκπαιδευτικός Πληροφορικής, 2 ο ΕΠΑ.Λ. Καρδίτσας Περίληψη Το μάθημα Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά µε τις «Αναθέσεις µαθηµάτων Γυµνασίου, Γενικού Λυκείου, ΕΠΑ.Λ. και ΕΠΑ.Σ.»

σχετικά µε τις «Αναθέσεις µαθηµάτων Γυµνασίου, Γενικού Λυκείου, ΕΠΑ.Λ. και ΕΠΑ.Σ.» Κοινό Υπόµνηµα ΠΕΚΑΠ, +++? σχετικά µε τις «Αναθέσεις µαθηµάτων Γυµνασίου, Γενικού Λυκείου, ΕΠΑ.Λ. και ΕΠΑ.Σ.» Αξιότιµε Κύριε Υφυπουργέ Σε συνέχεια των εγγράφων που σας έχουµε αποστείλει σε σχέση µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε.

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. Συνοδευτικό Θέματος 2: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασικές θέσεις για αναλυτικά προγράμματα και σχολικά βιβλία με βάση τα πορίσματα και

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα παραδοσιακά συστήματα συνιστά το γεγονός ότι διδάσκοντες και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

http://www.gdimitrakopoulos.gr

http://www.gdimitrakopoulos.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση 1 Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά 2 Περιεχόμενο παρουσίασης: Παρούσα κατάσταση-ελλείψεις-ανάγκες Μεθοδολογίες μάθησης συμβατές

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Unité de Développement Pédagogique Réf.: 2010-D-239- el-2 Orig.:EL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΠΙΛΟΓΗ: ΑΡΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

9.00-10.00 11.00-12.00 12.00-13.00 ΓΑΛΛΙΚΑ Ι 4

9.00-10.00 11.00-12.00 12.00-13.00 ΓΑΛΛΙΚΑ Ι 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 5 ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 5 ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Πράξη «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 2252 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 2252 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 2252 ΛΕΥΚΩΣΙΑ Αρ. Φακ.: 7.7.09.7.10 Αρ. Τηλ.: 22 402370 Αρ. Φαξ: 22 402398 e-mail: infotpe@cyearn.pi.ac.cy 7 Απριλίου 2009 Διευθυντές/ντριες

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΟ ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΟ ΝΕΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ποια μαθήματα διδάσκονται οι μαθητές της Α Λυκείου; Ποια από τα μαθήματα ανήκουν στους ίδιους κλάδους μαθημάτων; Ο παρακάτω πίνακας περιέχει όλους τους κλάδους των μαθημάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Τι σχολείο είμαστε. Πολυδύναμο. Ευέλικτο. Ανθρωποκεντρικό. Ανοιχτό. Σύγχρονο. Πολυδιάστατο

Τι σχολείο είμαστε. Πολυδύναμο. Ευέλικτο. Ανθρωποκεντρικό. Ανοιχτό. Σύγχρονο. Πολυδιάστατο Τι σχολείο είμαστε Ένα σχολείο για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής μας είναι ανάγκη να πληρεί ορισμένες προϋποθέσεις δηλαδή πρέπει να είναι: Πολυδύναμο o Στελεχώνεται από ικανούς και φιλόδοξους

Διαβάστε περισσότερα