Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία. Θωµάς Καλπάκογλου 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία. Θωµάς Καλπάκογλου 1"

Transcript

1 Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία Θωµάς Καλπάκογλου 1 Η γνωσιακή θεραπεία 2 έχει από καιρό καταξιωθεί ως το είδος ψυχοθεραπείας µε τις ευρύτερες µορφές εφαρµογών. Τόσο σε πλαίσια ερευνών, όσο και κλινικών πειραµάτων, η γνωσιακή θεραπεία έχει αναδείξει σοβαρά πλεονεκτήµατα σε σχέση µε άλλες βραχυπρόθεσµες και µακροπρόθεσµες θεραπείες. Πρόκειται για µια καλά δοµηµένη µορφή θεραπείας που έχει τη δυνατότητα να προσφέρει στους θεραπευτές 3 ένα καλά οργανωµένο τρόπο δουλειάς, µε τον οποίο µπορούν να βοηθήσουν τους πελάτες 4 τους να αντιµετωπίσουν τα διάφορα προβλήµατα τους. Παράλληλα, αυτή της η ιδιότητα ενισχύει τη συµµετοχή του πελάτη στη θεραπεία, εφόσον αυτός καλείται να έχει ένα πιο ενεργό ρόλο κατά τη διάρκεια της. Τα τελευταία 35 περίπου χρόνια, η γνωσιακή θεραπεία έχει αναδυθεί µέσα από τις ερευνητικές και κλινικές προσπάθειες πολλών εκφραστών της και έχει πάρει πολλές µορφές ανάλογα µε τη µεθοδολογία που χρησιµοποιείται σε κάθε µια απ αυτές. Στη πορεία αυτής της εξέλιξης, τα σηµαντικότερα είδη γνωσιακής θεραπείας βασίστηκαν κυρίως σε µια από τις τρεις γενικότερες προσεγγίσεις: (1) αυτή της γνωσιακής αναδόµησης (cognitive restructuring), (2) των στρατηγικών επίλυσης προβληµάτων (problem-solving strategies), (3) της εκπαίδευσης δεξιοτήτων για την αντιµετώπιση δύσκολων καταστάσεων (coping skills training), ή (4) σε συνδυασµό κάποιων απ αυτές. Οι κύριοι εκφραστές της πρώτης προσέγγισης είναι οι Ellis (1962), Beck (1963), Meichenbaum (1977), Maultsby (1975) και Guidano & Liotti (1983), της δεύτερης οι D Zurilla & Goldfried (1971), Spivack & Shure (1974), Mahoney (1974) και Rehm (1977), και της τρίτης οι Suinn & Richardson (1971), Meichenbaum (1973) και Goldfried (1973). Ο βασικός πυρήνας όλων αυτών των µορφών γνωσιακής θεραπείας αποτελείται από τρεις βασικές αρχές (Dobson & Block, 1988): 1. Η γνωσιακή λειτουργία επηρεάζει τη συµπεριφορά. 2. Η γνωσιακή λειτουργία µπορεί να ελεγχθεί και να µεταβληθεί. 3. Οι επιθυµητές αλλαγές στη συµπεριφορά µπορούν να επηρεαστούν από τις γνωσιακές αλλαγές. Με τον όρο γνωσιακή λειτουργία αποδίδεται, σε ένα γενικότερο πλαίσιο, ο τρόπος µε τον οποίο σκέφτεται ένα άτοµο. Η γνωσιακή θεωρία υπογραµµίζει πως τα συναισθήµατα και η συµπεριφορά του ατόµου καθορίζονται από τον τρόπο µε τον οποίο το άτοµο δοµεί (σκέφτεται, πιστεύει) τον εαυτό του και τον κόσµο µέσα του. Οι σκέψεις του βασίζονται στα σχήµατα 5 ή τα συµπεράσµατα που έχουν δηµιουργηθεί από προηγούµενες εµπειρίες, καθώς και από γονεϊκές και κοινωνικές επιδράσεις (Χαρίλα, 1995). Όλες οι γνωσιακές θεραπείες βασίζονται στη εξέταση του τρόπου µε τον οποίο το άτοµο σκέφτεται και στην αναγνώριση πιθανών λαθών (διεργασιών) που κάνει σε αυτόν τον τρόπο, θεωρώντας ταυτόχρονα πως ασκείται έτσι µια πιθανή αρνητική επιρροή σε συναισθηµατικό και συµπεριφοριστικό επίπεδο. Εφόσον, βέβαια, ο τρόπος σκέψης είναι ελεγχόµενος, αυτό σηµαίνει πως µε την κατάλληλη παρέµβαση µπορεί να αλλάξει και, κατά συνέπεια, µπορεί να µεταβληθεί η αρνητική επιρροή που ασκεί. Έτσι, η γνωσιακή θεραπεία καταφέρνει να αποφέρει αλλαγές σ ένα άτοµο που αγγίζουν τον δυσλειτουργικό τρόπο σκέψης του, το συναίσθηµα, αλλά και τη συµπεριφορά του. Οι παρακάτω πέντε όροι αποτελούν τα γενικά χαρακτηριστικά της γνωσιακής θεραπείας και είναι ταυτόχρονα αποδεκτοί σ όλες τις µορφές της (Vallis, 1991). 1 ιδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας (School of Medicine, University of Manchester), Παπαδιαµαντοπούλου 11, Αθήνα. Τηλ , Με τον όρο αυτό θα αποδίδεται εφεξής ο όρος γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία. Εντούτοις, η έµφαση σ αυτό το κεφάλαιο θα δοθεί στο γνωσιακό κοµµάτι αυτής της προσέγγισης. 3 Με τον όρο θεραπευτής θα αποδίδεται εφεξής και ο όρος θεραπεύτρια. 4 Με τον όρο πελάτης θα αποδίδεται εφεξής ο όρος ασθενής. 5 Τα γνωσιακά σχήµατα ορίζονται ως λειτουργικές κατασκευές των σχετικά µόνιµων αναπαραστάσεων προηγούµενων πληροφοριών και εµπειριών (Καλπάκογλου, 1997). Πρόκειται για τη συγκεντρωµένη γνώση που έχει κάποιος γύρω από το άτοµο του, τους άλλους και τον υπόλοιπο κόσµο γενικότερα.

2 Φαινοµενολογία Πρόκειται για την πιο ξεχωριστή διάσταση της προσέγγισης που ακολουθεί η γνωσιακή θεραπεία και αναφέρεται τόσο στη ψυχοπαθολογία, όσο και στην κλινική αλλαγή. Ανεξάρτητα από το πως αντιλαµβάνεται ο θεραπευτής το πρόβληµα του πελάτη του, τη βάση για τη θεραπευτική παρέµβαση αποτελεί η υποκειµενική και ιδιοσυγκρασιακή αντίληψη του για το πρόβληµα του. Μ άλλα λόγια, η γνωσιακή θεραπεία ενδιαφέρεται να γνωρίζει πως ο πελάτης βλέπει τον κόσµο µέσα απ τα δικά του µάτια και, για να το πετύχει αυτό, δίνει έµφαση στις αναφορές για τα βιώµατα του και στο πως σκέπτεται γι αυτά. Ο σκοπός του θεραπευτή είναι να καταλάβει µε ποιον τρόπο ο πελάτης δοµεί τον κόσµο µέσα του και πως αυτό µπορεί να τον επηρεάζει συναισθηµατικά ή στην συµπεριφορά του. Όταν αναγνωρισθούν κάποια διεργασιακά λάθη στον τρόπο σκέψης του πελάτη, τότε ο σκοπός της θεραπείας, µέσα από ένα πλήθος διαφορετικών τεχνικών 6, είναι να αλλάξει αυτή τη δοµή, έτσι ώστε να γίνει περισσότερο λειτουργική για τον ίδιο τον πελάτη (γνωσιακή αναδόµηση 7 ). Συνεργασία Ενεργός συµµετοχή Εµπειρικός χαρακτήρας Πρόκειται για τον όρο που χρησιµοποιείται στην περιγραφή της φύσης της σχέσης ανάµεσα στον θεραπευτή και τον πελάτη, ως επακόλουθο του παραπάνω ορισµού της φαινοµενολογίας. ιάφορες πηγές αναφέρονται στη σχέση αυτή µε τον όρο συνεργασιακό τόλµηµα. Κάθε βήµα της θεραπείας και κάθε καινούργιος στόχος της βασίζεται σε αυτή τη συνεργασία. Πολλές φορές, οι θεραπευτές εκφράζουν αυτή τη διάσταση της γνωσιακής προσέγγισης στον πελάτης τους µε το ακόλουθο τρόπο: «Εσύ και εγώ θα συνεργαστούµε για να αντιµετωπίσουµε το πρόβληµα σου», αντί για το συνηθισµένο «εγώ θα σε θεραπεύσω». Στη γνωσιακή θεραπεία και ο θεραπευτής αλλά και ο πελάτης έχουν έναν καθοριστικό ρόλο στο να διαλέγουν τους θεραπευτικούς στόχους, να συζητούν και να συναποφασίζουν τους τρόπους µε τους οποίους αυτοί οι στόχοι θα επιτευχθούν. Μ αυτό τον όρο περιγράφονται οι τεχνικές που χρησιµοποιούνται για την εφαρµογή της γνωσιακής θεραπείας, όπως η αναγνώριση των γνωσιακών διαδικασιών, των αυτόµατων αρνητικών σκέψεων ή των σχηµάτων µέσα από τα οποία αντιλαµβάνεται ο πελάτης τον εαυτό του και τον κόσµο γύρω του, τη συλλογή στοιχείων γι αυτές τις διαδικασίες και τα σχήµατα, καθώς και την επανεξέταση και αναδόµηση τους έτσι ώστε να καταστούν περισσότερο λειτουργικά. Γενίκευση Η γνωσιακή θεραπεία χαρακτηρίζεται από δραστηριότητες (πχ. η δουλειά για το σπίτι 8 ) που αποσκοπούν στο να διευκολύνουν την εγκαθίδρυση των αλλαγών που κάνει ο πελάτης κατά τη διάρκεια της θεραπείας του, έτσι ώστε αυτές οι αλλαγές να πάρουν ένα γενικευµένο χαρακτήρα. Αποτελώντας µέρος της γενικότερης φιλοσοφίας της, η γνωσιακή θεραπεία δίνει ιδιαίτερη προσοχή στο πως σκέφτεται, συµπεριφέρεται και αισθάνεται ο πελάτης έξω από το χώρο των θεραπευτικών συνεδριών. 1. Η συµβολή του Aaron Tim Beck Σύµφωνα µε τις πιο πρόσφατες θέσεις του Beck, η σύνταξη µιας θεραπευτικής µεθόδου πρέπει να βασίζεται σε ένα καλά οργανωµένο και εµπεριστατωµένο µοντέλο. Ο ίδιος του ορίζει τη γνωσιακή θεραπεία µέσα από την ύπαρξη γνωσιακών µοντέλων και όχι γνωσιακών τεχνικών µόνο. Ο ορισµός αυτός ερµηνεύει τις ψυχολογικές διαταραχές ως αποτελέσµατα γνωσιακών δυσλειτουργιών που απορρέουν από δυσλειτουργικά γνωσιακά σχήµατα, στη µετατροπή των οποίων βασίζεται και η θεραπεία τους (Καλπάκογλου, 1997). Το µοντέλο πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η άποψη είναι το µοντέλο επεξεργασίας πληροφοριών (informationprocessing model). Σύµφωνα µ αυτό, «οι άνθρωποι συνεχώς συλλέγουν ερεθίσµατα από το περιβάλλον και αντιδρούν σε αυτά µε τρόπους που θα ενισχύσουν την επιβίωση τους. Έτσι, αντιλαµβάνονται, µεταφράζουν και ερµηνεύουν καταστάσεις, καθορίζοντας παράλληλα και τις στρατηγικές αντίδρασης τους απέναντι σε αυτές µε σκοπό την προσαρµογή στο περιβάλλον τους. Οι συναισθηµατικές και συµπεριφοριστικές αντιδράσεις επηρεάζονται κατά ένα 6 Οι τεχνικές διαφέρουν ανάλογα µε την γνωσιακή προσέγγιση που ακολουθεί ο θεραπευτής. Υπάρχουν σηµαντικές διαφορές, για παράδειγµα, ανάµεσα στις µεθόδους των µοντέλων του Beck, του Ellis και του Meichenbaum. 7 Η τεχνική της γνωσιακής αναδόµησης είναι ο πυρήνας της γνωσιακής θεραπείας και θα εξετασθεί µε λεπτοµέρεια παρακάτω. 8 Η δουλειά για το σπίτι παίρνει διαφορετική µορφή ανάλογα µε το στάδιο εξέλιξης της θεραπείας.

3 µεγάλο µέρος από τις γνωσιακές εκτιµήσεις που γίνονται» (Weishaar, 1993). Το µοντέλο επεξεργασίας πληροφοριών περιλαµβάνει τρεις βασικές αρχές (Weishaar, 1993): Γνωσιακή οργάνωση Μοντέλο Ψυχοπαθολογίας Η υπόθεση της συνέχειας Η γνωσιακή οργάνωση περιλαµβάνει επίπεδα σκέψης και φαντασίας που διαφέρουν µεταξύ τους από την άποψη της πρόσβασης και σταθερότητας. Οι περισσότερο προσιτές γνωσίες (σκέψεις) είναι οι εκούσιες, που εµφανίζονται στο συνειδητό επίπεδο. Λιγότερο προσιτές, και ταυτόχρονα πιο σηµαντικές για τη γνωσιακή θεραπεία, είναι οι αυτόµατες σκέψεις, οι οποίες φαίνεται να προκύπτουν ασυναίσθητα και που µπορεί να είναι δύσκολο να εµποδιστούν, κυρίως σε δύσκολες για το άτοµο περιόδους. Ακόµα βαθύτερα βρίσκονται τα πιστεύω και οι αξίες του ατόµου, ενώ σ ένα τελευταίο επίπεδο βρίσκονται τα σχήµατα. Τα σχήµατα ενεργοποιούνται όταν το άτοµο έρχεται αντιµέτωπο µε κάποιες συγκεκριµένες καταστάσεις της ζωής. Όταν τα σχήµατα ενεργοποιούνται, τότε αναπτύσσονται πλήρως, συνοδευόµενα από έντονα συναισθήµατα. Οι αυτόµατες σκέψεις, οι οποίες είναι η έκφραση του περιεχοµένου του σχήµατος, πολλαπλασιάζουν τη συνείδηση του ατόµου. Οι γνωσιακές δυσλειτουργίες 9, οι οποίες προκαταλαµβάνουν τη συλλογή και τη συγκρότηση των πληροφοριών από το περιβάλλον, λειτουργούν µε σκοπό να διατηρήσουν και να ενισχύσουν το σχήµα. Έτσι, οι σκέψεις γίνονται πιο αυστηρές και οι εκτιµήσεις πιο απόλυτες. Τέλος, γνωσιακές δυσκολίες, όπως η ανάκληση απ τη µνήµη, εµποδίζουν τους λειτουργικούς συλλογισµούς. Η θεωρία του Beck προτείνει πως τα διάφορα ψυχοπαθολογικά σύνδροµα είναι διογκωµένες µορφές φυσιολογικών συναισθηµατικών αντιδράσεων. Η υπόθεση αυτή υποστηρίζει την ύπαρξη συνοχής ανάµεσα στο περιεχόµενο των φυσιολογικών αντιδράσεων και των υπερβολικών αντιδράσεων που συναντώνται στη ψυχοπαθολογία. Για παράδειγµα, στην κατάθλιψη, τα συναισθήµατα της ήττας και της στέρησης γίνονται διάχυτα, µε αποτέλεσµα να αυξάνεται η λύπη. Στη µανία, κυριαρχεί µια αύξηση των δραστηριοτήτων για την ολοκλήρωση του ατόµου και την επίτευξη στόχων, µε αποτέλεσµα να αυξάνεται η ευφορία. Στο άγχος, η αύξηση του αισθήµατος της ευπάθειας οδηγεί στην αύξηση της επιθυµίας για φυγή και άµυνας (προστασίας) του ατόµου. 2. Ο γνωσιακός θεραπευτής Ένα από τα πολλά πλεονεκτήµατα της γνωσιακής θεραπείας είναι πως οι δηµιουργοί της, καθ όλη τη πορεία της εξέλιξης της, έχουν συστηµατικά συγκροτήσει διάφορα θεραπευτικά εγχειρίδια που αναλύουν τις γνωσιακές τεχνικές και µεθόδους. Αυτό έχει βοηθήσει τόσο στην εκπαίδευση των θεραπευτών, όσο και στις κλινικές έρευνες που γίνονται για να εξετάσουν την αποτελεσµατικότητα της γνωσιακής θεραπείας (Blackburn & Davidson, 1990). Πριν ασκήσει οποιαδήποτε θεραπευτικά καθήκοντα, ο γνωσιακός θεραπευτής πρέπει να έχει µια πλήρη βασική εκπαίδευση και αντίστοιχη κλινική εκπαίδευση µεταπτυχιακού επιπέδου. Εφόσον θα ακολουθήσει τη γνωσιακή προσέγγιση, αυτό σηµαίνει πως η εκπαίδευση του πρέπει να του παρέχει µια βαθιά γνώση και κατανόηση του γνωσιακού µοντέλου, να έχει µελετήσει τα αντίστοιχα για κάθε διαταραχή θεραπευτικά εγχειρίδια, να έχει ίσως παρακολουθήσει αντίστοιχα εκπαιδευτικά videos και, τέλος, να του παρέχεται εποπτεία από έναν έµπειρο γνωσιακό θεραπευτή για τουλάχιστον 3-4 περιστατικά. Γενικές δεξιότητες του θεραπευτή 10 Γνώση του κλινικού συνδρόµου Ο θεραπευτής πρέπει να έχει µια λεπτοµερή γνώση των διαταραχών, να είναι σε θέση να κάνει σωστή διάγνωση χρησιµοποιώντας τα διαγνωστικά κριτήρια, να έχει µια 9 Με τον όρο αυτό αποδίδονται και οι ευρύτερα γνωστοί όροι γνωσιακές παραποιήσεις, γνωσιακά λάθη, τα οποία αναφέρονται σε γνωσιακές λειτουργίες όπως οι ακόλουθες (Καλπάκογλου, 1997): 1. Αυθαίρετα συµπεράσµατα: συµπεράσµατα που εξάγονται χωρίς να έχουν εξεταστεί επαρκώς όλα τα στοιχεία µιας κατάστασης και χωρίς να έχει ελεγχθεί αν τα δεδοµένα είναι πραγµατικά. 2. Επιλεκτική αφαίρεση: η αξιολόγηση µιας κατάστασης η οποία βασίζεται σε µία µόνο από τις πολλές πλευρές της και όχι στο γενικό σύνολο των στοιχείων που τη συνθέτουν. 3. Υπεργενίκευση: ένα µεµονωµένο αρνητικό συµβάν θεωρείται ως αντιπροσωπευτικό παρόµοιων καταστάσεων, συναφών ή µη. 4. Μεγέθυνση και σµίκρυνση: µια τάση µεγιστοποίησης των αρνητικών και ελαχιστοποίησης των θετικών πλευρών µιας κατάστασης. 5. Προσωποποίηση: µια τάση του ατόµου να αναλαµβάνει την ευθύνη κάποιων αρνητικών εξωτερικών γεγονότων ακόµα κι όταν δε σχετίζονται καθόλου µε το ίδιο. 6. Απόλυτος διχοτοµισµός: µια τάση του ατόµου να κωδικοποιεί τα πράγµατα και τις καταστάσεις σε κατηγορίες «άσπρου-µαύρου». 10 Προσαρµογή από το βιβλίο των Blackburn & Davidson (1990), σελ. 46.

4 γενικότερη µόρφωση για κλινικά θέµατα που αφορούν ψυχιατρικές διαταραχές, να µπορεί να αξιολογεί τη σοβαρότητα της ασθένειας και να καταγράφει το ιστορικό. εξιότητες συνέντευξης Γενικές θεραπευτικές δεξιότητες εξιότητες για τη κλινική συνέντευξη είναι απαραίτητες, έτσι ώστε να συγκροτείται µια σωστή αξιολόγηση σηµαντικών συµπτωµάτων του πελάτη. Αναφέρονται στα προσωπικά χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει ένας θεραπευτής, τα οποία συµβάλλουν σηµαντικά στην επιτυχή διεξαγωγή της θεραπείας: Ενσυναίσθηση (empathy): πρόκειται για την ικανότητα του θεραπευτή να αντιλαµβάνεται τον πελάτη σαν να ήταν στη θέση του, χωρίς όµως να χάνει την αντικειµενικότητα του. Ζεστασιά (warmth): εκφράζεται µέσα από την ενσυναίσθηση και µια θετική αντιµετώπιση του πελάτη. Γνησιότητα (genuiness): ο θεραπευτής πρέπει να είναι σε θέση να αντανακλά στον πελάτη µε ειλικρίνεια το πώς αντιλαµβάνεται το πρόβληµα του. Κατανόηση (understanding): ο θεραπευτής πρέπει να είναι σε θέση να δείχνει και να έχει κατανόηση για οποιαδήποτε εµπειρία και αν του περιγράψει ο πελάτης. Ειδικές δεξιότητες του θεραπευτή Τα θεραπευτικά χαρακτηριστικά Συνεργασία (collaboration): ο θεραπευτής αναπτύσσει µια σχέση συνεργασίας µε τον πελάτη. Αυτό επιτυγχάνεται µέσα από ειλικρίνεια για την πορεία της θεραπείας και τον κοινό προγραµµατισµό των θεραπευτικών συνεδριών. Το µοντέλο που θέλει να περάσει ο θεραπευτής στον πελάτη είναι πως δουλεύουν δύο ειδικοί για τον ορισµό του προβλήµατος, τον εντοπισµό των πιθανών λύσεων, τη δροµολόγηση και εξέταση αυτών των λύσεων. Ευγένεια (gentleness): αναφέρεται στο βαθµό προσοχής, ζεστασιάς και ενσυναίσθησης που πρέπει να δείχνει ο θεραπευτής στον τρόπο µε τον οποίο κάνει ερωτήσεις ή συνοµιλεί µε τον πελάτη, έτσι ώστε αυτός να µην αισθάνεται πως του ασκείται κριτική. Ικανότητα να ακούει (ability to listen): ο θεραπευτής ακούει προσεκτικά αυτά που λέει ο πελάτης, προσέχοντας παράλληλα τα συναισθήµατα από τα οποία διακατέχεται, τις καθυστερήσεις, τις σιωπές και τα χαρακτηριστικά της σκέψης του. Επαγγελµατική συµπεριφορά (professional manner): αναφέρεται στην ικανότητα του θεραπευτή να κρατά µια επαγγελµατική στάση, να εστιάζει στο πρόβληµα του πελάτη, να δίνει σωστή ανατροφοδότηση, να διατηρεί τη θεραπεία στη σωστή πορεία και να χρησιµοποιεί το χρόνο για τη µεγιστοποίηση της αποτελεσµατικότητας της θεραπείας. Ευελιξία (flexibility): Ο θεραπευτής πρέπει να είναι σε θέση να κάνει καλή επιλογή και χρήση εκείνων των γνωσιακών τεχνικών που θα απαντήσουν στα ιδιαίτερα προβλήµατα του κάθε πελάτη. Χιούµορ: Η συνετή (διακριτική) χρήση του χιούµορ κρίνεται χρήσιµη και αποτελεσµατική για πολλούς λόγους. ηµιουργεί µια γέφυρα κατανόησης ανάµεσα στον πελάτη και τον θεραπευτή. 3. Τα χαρακτηριστικά της γνωσιακής θεραπείας 11 Κάθε θεραπευτική προσέγγιση ακολουθεί µια δοµή µέσα στην οποία εξελίσσεται. Τα γενικά χαρακτηριστικά της γνωσιακής προσέγγισης είναι τα ακόλουθα: Βραχυπρόθεσµη (time limited): η διάρκεια της γνωσιακής θεραπείας κυµαίνεται ανάµεσα στις συνεδρίες, προσαρµοσµένη για κάθε περίπτωση. Υπάρχουν θεραπευτικά πακέτα που έχουν συγκεκριµένη δοµή 12 (structure) µε λιγότερη ή περισσότερη διάρκεια, απαντώντας στις ανάγκες µιας ατοµικής ή οµαδικής θεραπείας, οικογενειακής θεραπείας, θεραπείας ζεύγους, κλπ. Κάθε συνεδρία διαρκεί περίπου µία ώρα. Σε οµαδικές παρεµβάσεις µπορεί να φτάσει τα 90 λεπτά. Πρόγραµµα ηµέρας (agenda): κάθε συνεδρία έχει µια δοµή 13 που εξυπηρετεί τη καλύτερη χρήση του χρόνου. 11 Προσαρµογή από το βιβλίο των Blackburn & Davidson (1990), σελ. 51. Βλέπε επίσης Καλπάκογλου (1997). 12 Η δοµή αποτελεί από µόνη της ένα χαρακτηριστικό της γνωσιακής θεραπείας. 13 Βλέπε παρακάτω.

5 Προσανατολισµένη στο πρόβληµα (problem-oriented): Ο θεραπευτής και ο θεραπευόµενος εστιάζουν στον ορισµό και τη λύση των προβληµάτων. Εστιάζεται στο παρόν (αhistorical): ενδιαφέρεται περισσότερο για το εδώ και τώρα, χωρίς να καταφεύγει στο µακρινό παρελθόν του πελάτη. Μοντέλο µάθησης (learning model): η γνωσιακή θεραπεία δεν χρησιµοποιεί ψυχοδυναµικές υποθέσεις για να ερµηνεύσει τη συµπεριφορά του πελάτη, αλλά βασίζεται στο µοντέλο της µάθησης. Η δυσλειτουργική συµπεριφορά αποδίδεται σε δυσπροσαρµοστική µάθηση. Ο στόχος είναι η εκµάθηση µιας περισσότερο λειτουργικής συµπεριφοράς. Επιστηµονική µέθοδος (scientific method): η θεραπεία περιλαµβάνει τη συλλογή πληροφοριών-στοιχείων (προβλήµατα, σκέψεις, στάσεις), διαµόρφωση υποθέσεων, επεξεργασία, πειραµατισµό και αξιολόγηση των αποτελεσµάτων. ουλειά στο σπίτι (homework): ανατίθεται στον πελάτη δουλειά για το σπίτι µε σκοπό τη συλλογή στοιχείων, την επαλήθευση των υποθέσεων και την εξάσκηση στις γνωσιακές δεξιότητες. Συνεργασία (collaboration): θεραπευτής και πελάτης δουλεύουν µαζί για τη λύση του προβλήµατος. Ενεργητική και κατευθυντική (active and directive): ο θεραπευτής υιοθετεί έναν ενεργητικό και κατευθυντικό ρόλο καθ όλη τη διάρκεια της θεραπείας. Μπορεί να είναι διδακτικός κάποιες φορές, αλλά ο κύριος ρόλος του είναι να διευκολύνει τον ορισµό και τη λύση των προβληµάτων. Σωκρατικός διάλογος (Socratic questioning): πρόκειται για την κύρια θεραπευτική µέθοδο που έχει ως στόχο να αναγνωρίσει ο πελάτης υποκείµενες σκέψεις, να διακρίνει εναλλακτικές λύσεις ή να µετατρέψει τα πιστεύω του. Ειλικρίνεια (openness): η θεραπευτική διαδικασία είναι σαφής και ανοικτή. Θεραπευτής και πελάτης κατανοούν αυτά που συµβαίνουν στην πορεία της θεραπείας. οµή της θεραπευτικής συνεδρίας 14 Επανεξέταση της κατάστασης του πελάτη (review of patient s state): µια γενική διερεύνηση µε σκοπό τον καθορισµό των στόχων της συνεδρίας. Καθορισµός προγράµµατος ηµέρας (set agenda): περιλαµβάνει σχόλια για την προηγούµενη συνεδρία, έλεγχο της δουλειάς για το σπίτι, στόχους για τη συνεδρία. Εξέταση της δουλειάς για το σπίτι (homework review): συζήτηση για το αποτέλεσµα, δυσκολίες, συµπεράσµατα και καθορισµό των επόµενων στόχων. Στόχος/οι συνεδρίας (session target(s)): περιλαµβάνει τον ορισµό του προβλήµατος, αναγνώριση των σχετικών αρνητικών σκέψεων, αναδόµηση αυτών, αξιολόγηση της επιρροής στα σχετικά πιστεύω και συναισθήµατα, τρόπους µε τους οποίους τα λόγια θα γίνουν πράξη. ουλειά για το σπίτι (homework): περιλαµβάνει ανάθεση καινούργιας δουλειά σχετική µε τους στόχους της συνεδρίας, εξήγηση της διαδικασίας, εξαγωγή αναµενόµενων δυσκολιών, επιφυλάξεων και προβλέψεων για το αποτέλεσµα, πρόβα εάν είναι απαραίτητο. Ανατροφοδότηση συνεδρίας (session feedback): έλεγχος του συναισθήµατος του πελάτη για τη συνεδρία, αν υπήρξε κάτι που τον αναστάτωσε, αν έγιναν όλα κατανοητά, αν φαίνονται χρήσιµα, αν υπάρχουν ερωτήσεις ή σχόλια. 4. Κύριες θεραπευτικές τεχνικές Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η γνωσιακή θεραπεία συνδυάζει ένα µεγάλο αριθµό θεραπευτικών τεχνικών και στρατηγικών, επικεντρώνοντας την προσοχή της στην ανακάλυψη των αυτόµατων αρνητικών σκέψεων, στην αναγνώριση των πιθανών συνεπειών και στην προσπάθεια αντικατάστασης αυτών των σκέψεων µ άλλες, περισσότερο λειτουργικές σκέψεις. Μια λεπτοµερής περιγραφή της φιλοσοφίας και των ερευνών που έχουν γίνει γι αυτές τις τεχνικές, καθώς επίσης και του τρόπου χρήσης τους στην πορεία της θεραπείας θα ξεπερνούσε τις ανάγκες αυτού του κεφαλαίου. Έτσι, τα παρακάτω αποτελούν απλούς ορισµούς ή περιγραφές των πιο σηµαντικών τεχνικών που χρησιµοποιούνται στη γνωσιακή θεραπεία. Εκµαίευση Αρνητικών Αυτόµατων Σκέψεων 15 Το σενάριο των χειρότερων συνεπειών αποτελεί µια από τις συνηθισµένες τεχνικές που επιτρέπει στον πελάτη να αναγνωρίσει τις πιο απειλητικές σκέψεις που κάνει για µια κατάσταση, ενώ παράλληλα τον οδηγεί σε κάποιους 14 Προσαρµογή από το βιβλίο των Blackburn & Davidson (1990), σελ Για την περιγραφή των τεχνικών ακολουθήθηκε η σειρά περιγραφής τους στο βιβλίο του Wells (1997).

6 βαθύτερους φόβους που τον επηρεάζουν. Η κύρια ερώτηση που χρησιµοποιείται γι αυτό το σκοπό είναι «ποιο είναι το χειρότερο πράγµα που θα µπορούσε να συµβεί αν». Μια λεπτοµερής διήγηση συγκεκριµένων επεισοδίων (πχ. άγχους) µπορεί να αναδείξει σηµαντικά στοιχεία για µια διαταραχή. Τα συναισθήµατα µπορεί να συνοδεύουν ή να συνοδεύονται από αυτόµατες αρνητικές σκέψεις και πιστεύω που είναι ενδεικτικά αυτής της διαταραχής. Όταν αυτά δεν είναι προφανή, τότε η διερεύνηση τους αρχίζει από το συναισθηµατικό επίπεδο αντιδράσεων (πχ. «όταν συνέβαιναν αυτά, πως αισθανόσουν»). Κατά τη διάρκεια µιας θεραπευτικής συνεδρίας το συναίσθηµα του πελάτη µπορεί να αλλάξει, σηµατοδοτώντας την αρχή µια σειράς από αυτόµατες αρνητικές σκέψεις. Όταν παρατηρούνται τέτοιες αλλαγές συναισθήµατος, ο θεραπευτής µπορεί να ξεκινήσει µια συζήτηση και µε τις πιο πάνω τεχνικές µπορεί να εκµαιεύσει τις σκέψεις αυτές. Γι αρκετούς πελάτες είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποσυνδέσουν το συναίσθηµα απ τη σκέψη και να περιγράψουν µόνο τις σκέψεις που κάνουν. Γι αυτό το λόγο, υπάρχει µια σειρά από ηµερολόγια (ηµερολόγια δυσλειτουργικών σκέψεων), ξεκινώντας απ τα απλά στα οποία ο πελάτης καταγράφει τα συναισθήµατα του µόνο, προχωρώντας στα πιο σύνθετα που συµπεριλαµβάνουν τα συναισθήµατα, τις σκέψεις και τη προσπάθεια της αναδόµησης που επιχειρεί ο πελάτης. Με τον όρο έκθεση περιγράφεται οποιαδήποτε δραστηριότητα, πραγµατική ή νοητή, που θα φέρει τον πελάτη κοντά στα ερεθίσµατα που του προκαλούν ανησυχία ή άλλα αρνητικά συναισθήµατα µε σκοπό την αναγνώριση των αυτόµατων αρνητικών σκέψεων που κάνει όταν βρίσκεται απέναντι σε αυτά. Τα παιχνίδια ρόλων αποτελούν µια µορφή έκθεσης και γίνονται κατά τη διάρκεια της συνεδρίας ανάµεσα στον θεραπευτή και τον πελάτη ή ανάµεσα σε πελάτες όταν πρόκειται για θεραπεία οµάδας. Ο στόχος τους είναι να προκαλέσουν µια κατάσταση παρόµοια µε αυτή για την οποία ανησυχεί ο πελάτης, να εντοπίσουν δυσλειτουργικούς τρόπους αντιµετώπισης και σκέψεις γύρω απ αυτές και να δοκιµάσουν πιο λειτουργικούς τρόπους αντιµετώπισης και σκέψης. Η ανατροφοδότηση µε ηλεκτρονικά µέσα (µαγνητόφωνο, video) αποτελεί µια µέθοδο που προσφέρεται σε περιπτώσεις που ο πελάτης ανησυχεί έντονα για την παρουσία του απέναντι σε τρίτους, όπως για παράδειγµα στην περίπτωση της κοινωνικής φοβίας. Μέσα από την ανατροφοδότηση του δίδεται η ευκαιρία να εντοπίσει δικές του (ή και άλλων) συµπεριφορές, στάσεις, τρόπους οµιλίας, κλπ., που µπορεί να του δηµιουργούν άγχος. Οι πελάτες που βιώνουν έντονο άγχος, µε αποτέλεσµα να ερµηνεύουν καταστροφικά πολλά από τα σωµατικά τους συµπτώµατα ή τις ίδιες τις καταστάσεις, συνήθως καταφεύγουν σε συµπεριφορές που τους κάνουν να αισθάνονται περισσότερο ασφαλείς. Ο χειρισµός των συµπεριφορών ασφάλειας (safety behaviours) κατά τη διάρκεια της θεραπείας αποτελεί εκείνη την τεχνική που έχει ως στόχο την αναγνώριση τους και την αναδόµηση των δυσλειτουργικών σκέψεων που τις προκαλούν. Η επαγωγή (δηµιουργία) συµπτωµάτων αναφέρεται σε διάφορες µορφές έκθεσης (βλ. παραπάνω), αλλά για συγκεκριµένα σωµατικά συµπτώµατα. Πολλές φορές µπορεί να είναι δύσκολο για τον πελάτη να λεκτικοποιήσει τις αρνητικές σκέψεις που κάνει µετά από κάποια ερεθίσµατα. εν αποκλείεται όµως να έχει κάποιες εικόνες οι οποίες µπορεί να περνούν από το µυαλό του. Η περιγραφή αυτών των εικόνων µπορεί να είναι εξίσου αποτελεσµατική για τον εντοπισµό αυτών των σκέψεων. 5. Μέθοδοι Αναδόµησης (reattribution methods) Η γνωσιακή θεραπεία στοχεύει στην αναδόµηση (µετατροπή, αλλαγή) των πιστεύω σε επίπεδο αυτόµατων αρνητικών σκέψεων και σχηµάτων. Η διάρκεια αυτής της αλλαγής εξαρτάται από τον τρόπο που ορίζεται και αλλάζει το πλήθος των παραγόντων που είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση των αρνητικών σκέψεων και των σχηµάτων. Γι αυτό το σκοπό, υπάρχει ένα πλήθος από στρατηγικές που χρησιµοποιούνται ανάλογα µε τη φύση του προβλήµατος του κάθε πελάτη. Προφορική Αναδόµηση Οι τεχνικές της προφορικής (λεκτικής) αναδόµησης βασίζονται πάνω στη συζήτηση και τον σωκρατικό διάλογο. Στη βιβλιογραφία καταγράφονται δώδεκα τεχνικές προφορικής αναδόµησης, αλλά αυτό δε σηµαίνει πως οι θεραπευτές δεν µπορούν να σχηµατίσουν και κάποιες άλλες στη πορεία της θεραπείας. Άλλωστε, αυτό είναι ένα από τα σηµαντικά πλεονεκτήµατα της γνωσιακής θεραπείας, πως µπορεί να τροποποιείται ανάλογα µε τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε πελάτη.

7 Ορισµός και χρήση των όρων (defining and operationalising terms): Το πρώτο βήµα στη θεραπεία είναι να εξασφαλιστεί πως δεν υπάρχει διαφοροποίηση ανάµεσα στο πως αντιλαµβάνονται, πως ορίζουν, ή πως χρησιµοποιούν κάποιους όρους (ή εκφράσεις) ο θεραπευτής και ο πελάτης. Αυτό είναι σηµαντικό να γίνεται πριν γίνει οποιαδήποτε προσπάθεια αναδόµησης, ειδάλλως µπορεί πολλά πράγµατα να παραποιηθούν. Παραδείγµατα ερωτήσεων που εξασφαλίζουν την κοινή κατανόηση είναι «όταν λες πως (δεν µπορείς να το καταφέρεις, θα χάσεις τον έλεγχο, δεν µπορείς να το ανεχθείς), τι εννοείς;», «εάν δεν θα µπορούσες να, ποιο είναι το χειρότερο πράγµα που θα µπορούσε να συµβεί;», κ.ά. Αναζήτηση αποδείξεων: Πρόκειται για µια τεχνική που χρησιµοποιείται συχνά στη θεραπεία και προσπαθεί να εκµαιεύσει τους λόγους για τους οποίους ο πελάτης κάνει κάποιες αρνητικές σκέψεις ή υποθέσεις. Υπάρχουν και φορές που ο πελάτης δεν έχει αποδείξεις. Έτσι, µ αυτό τον τρόπο έρχεται αντιµέτωπος µε τις µη ρεαλιστικές σκέψεις που κάνει. Παραδείγµατα ερωτήσεων που βοηθούν στην αναζήτηση αποδείξεων είναι «τι αποδείξεις έχεις πως αυτό θα συµβεί;», «τι σε κάνει να το πιστεύεις;», «πως ξέρεις ότι θα συµβεί;», κ.ά. Αναζήτηση αποδείξεων για το αντίθετο: Η τεχνική αυτή στοχεύει στο να βοηθήσει τον πελάτη να σκεφτεί τρόπους ή να κάνει σκέψεις που πιθανά θα ανέτρεπαν τον αποκλειστικό, και παράλληλα αρνητικό, τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβάνεται µια κατάσταση. Παραδείγµατα τέτοιων ερωτήσεων είναι «ποιες είναι οι ενδείξεις πως αυτό µπορεί να µην είναι αλήθεια ή ότι µπορεί να µην συµβεί;», «υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος για να βλέπεις το ίδιο πράγµα;», κ.ά. Παράλληλα, χρησιµοποιούνται ερωτήσεις που έχουν ως στόχο να εντοπίσουν βαθύτερους φόβους ή ανησυχίες του πελάτη, όπως «ποιο είναι το χειρότερο πράγµα που θα µπορούσε να σου συµβεί αν ;». Αναγνώριση γνωσιακών λαθών: Στα πρώτα στάδια της θεραπείας, η αναγνώριση των γνωσιακών λαθών γίνεται µέσα από τη συζήτηση µε τον θεραπευτή και τη χρήση των ηµερολογίων στα οποία ο πελάτης καταγράφει συναισθήµατα και σκέψεις που κάνει όταν αντιµετωπίζει ένα ερέθισµα. Κατόπιν, ο πελάτης προσπαθεί να αναγνωρίσει την κατηγορία των γνωσιακών λαθών στην οποία ανήκουν οι σκέψεις του και να τις αναδοµήσει ανάλογα. Χρήση των εναλλακτικών αντιδράσεων/σκέψεων: Ο άµεσος στόχος της γνωσιακής αναδόµησης είναι η παραγωγή εναλλακτικών, περισσότερο λειτουργικών, σκέψεων. Έµµεσα, αυτή η διαδικασία περιλαµβάνει και τη χρήση των σκέψεων αυτών, έτσι ώστε να διαπιστώσει ο πελάτης αν όντως συντελούν στην καλυτέρευση του. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι εναλλακτικές λύσεις µπορούν να τυπωθούν σε ειδικές κάρτες (flash cards), στις οποίες ο πελάτης µπορεί να καταφεύγει όταν τα συναισθήµατα του είναι πολύ έντονα και νιώθει πως δεν µπορεί να αντεπεξέλθει από µόνος του. Αυτό που πρέπει να αποφεύγει ο πελάτης είναι να γενικεύει τη χρήση των απαντήσεων ή των συµπεριφορών αυτών, έτσι ώστε να αντιµετωπίζει όλα τα δύσκολα γι αυτόν ερεθίσµατα µε τον ίδιο τρόπο. Ανάλυση κόστους-οφέλους: Η τεχνική αυτή εξετάζει την ύπαρξη κάποιων πιστεύω µέσα από ένα διαφορετικό πλαίσιο και έχει δύο στόχους: (1) να ανεβάσει το κίνητρο του πελάτη και (β) να αντλήσει σκέψεις, υποθέσεις και πιστεύω που µπορεί να υπογραµµίζουν κάποιες συµπεριφορές ή που διατηρούν κάποια πιστεύω ή σκέψεις. Είναι επίσης γνωστή και ως ανάλυση πλεονεκτηµάτων-µειονεκτηµάτων. Pie charts: Τα pie-charts (καταµερισµός σε κοµµάτια πίττας ) διερευνούν εναλλακτικές εξηγήσεις για κάποια γεγονότα, µε σκοπό τη ρεαλιστική εκτίµηση για τη πιθανότητα της καταστροφικής έκβασης µιας κατάστασης. Η κατασκευή της πίττας γίνεται σε δύο βήµατα. Πρώτα καταγράφονται οι αρνητικές σκέψεις, εκτιµήσεις και πιστεύω για µια κατάσταση, δηµιουργώντας παράλληλα µια λίστα από πιθανές εξηγήσεις (πχ. ο πονοκέφαλος µπορεί να προέρχεται από κούραση στα µάτια, ηµικρανία, ένταση, µεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, κρύωµα, αφυδάτωση, στρες, άγχος ή και όγκο στο κεφάλι). Το δεύτερο βήµα είναι ο σχεδιασµός της πίττας δίνοντας ένα κοµµάτι (και αντίστοιχο ποσοστό) για κάθε εξήγηση. Ο θεραπευτής ξεκινά µε τις πιο ήπιες εξηγήσεις για τα συµπτώµατα, αφήνοντας τις περισσότερο καταστροφικές εξηγήσεις τελευταίες. Συνήθως, όταν συνυπολογίζονται πολλές εξηγήσεις µ αυτό το τρόπο, µειώνεται το ποσοστό για την αρχική (καταστροφική) εξήγηση. Εκπαίδευση: Πολλές έρευνες υποστηρίζουν πως όσα περισσότερα πράγµατα γνωρίζει ο πελάτης για τη φύση της ασθένειας του, την προέλευση κάποιων οργανικών συµπτωµάτων, τα λάθη που µπορεί να κάνει στη σκέψη του, τον τρόπο θεραπείας, κλπ., τόσο πιο καθησυχαστικό µπορεί να είναι γι αυτόν. Η εκπαίδευση µπορεί να γίνει µέσα από έντυπο υλικό, video, ή και από τον ίδιο τον θεραπευτή που είναι και ο ειδικός. Συνεχής παρουσίαση του µοντέλου: Αναφέρεται στις τεχνικές και τον στόχο της θεραπείας, κατά τη διάρκεια της οποίας ο πελάτης εκπαιδεύεται έτσι ώστε να µπορεί να επεξεργάζεται τις αυτόµατες σκέψεις του και να τις αλλάζει.

8 Τεχνικές απεικονιστικής (imagery techniques): Ο πελάτης µπορεί να έχει εικόνες ή flashbacks από τραυµατικές ή στρεσογόνες εµπειρίες, οι οποίες µπορεί να του δηµιουργούν µια σειρά από αρνητικές σκέψεις. Οι τεχνικές της απεικονιστικής έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τον πελάτη µέσω αυτών των εικόνων να προσδιορίσουν τις σκέψεις αυτές και να τις προκαλέσουν. Παράλληλα, κάποιες ενοχλητικές αρνητικές εικόνες είναι πιθανό να πάψουν να έχουν αυτή την επιρροή αν φθάσουν στη χειρότερη πιθανή έκβαση τους (finishing out). Αυτή η διαδικασία µειώνει το δυσάρεστο συναίσθηµα που συνοδεύει την εικόνα και βοηθά τον πελάτη να ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο των εικόνων και σκέψεων. Σχέδια δράσης (action plans): Τα σχέδια δράσης αποτελούνται από στρατηγικές που προτείνονται για την αντιµετώπιση δύσκολων καταστάσεων και συνοδεύεται από τη συλλογή πληροφοριών για την κατάσταση και τη χρήση απαραίτητων δεξιοτήτων. Στον σχεδιασµό χρησιµοποιείται και η τεχνική της γνωσιακής πρόβας. Εκµαίευση υποθέσεων, αρνητικών αυτόµατων σκέψεων και πιστεύω Η πιο συνηθισµένη τεχνική για την εκµαίευση δυσλειτουργικών σκέψεων και πιστεύω είναι η τεχνική του κάθετου τόξου. Χρησιµοποιείται ο σωκρατικός διάλογος και µια σειρά από ερωτήσεις που σκοπό έχουν να προσδιορίσουν τη σηµασία των αυτόµατων αρνητικών σκέψεων για τον πελάτη. Για παράδειγµα, «εάν θα συνέβαινε, τι θα σήµαινε για σένα;» ή «εάν είναι αλήθεια, γιατί είναι τόσο κακό (ή ποιο είναι το κακό);». Ο παρακάτω πίνακας αναφέρει παραδείγµατα αρνητικών σκέψεων και πιστεύω που συναντώνται συχνά σε κάποιες διαταραχές άγχους 16. ιαταραχή Υποθέσεις Πιστεύω Κοινωνική Φοβία Αν δεν µπορέσω να σκεφτώ να πω κάτι, ο Είµαι βαρετός / ανεπαρκής κόσµος θα σκεφτεί πως είµαι βαρετός Γενικευµένη Αγχώδης ιαταραχή ιαταραχή Πανικού Αν αρχίσω να τρέµω, ο κόσµος θα το παρατηρήσει και θα σκεφτεί πως είµαι παράξενος. Αν έχω άγχος, θα µπορέσω να τα καταφέρω Πρέπει να µπορώ να ελέγχω την ανησυχία µου, ειδάλλως θα σταµατήσω να λειτουργώ Αν αγχωθώ πολύ θα σταµατήσει η αναπνοή µου Αν µε πιάσει πανικός σηµαίνει ότι είµαι πνευµατικά αδύναµος Είµαι διαφορετικός εν ταιριάζω Η ανησυχία µε βοηθά να τα καταφέρω (ή, δε µπορώ να τα καταφέρω) Η ανησυχία µου είναι εκτός ελέγχου (χάνω το µυαλό µου) Είµαι ευπαθής (το άγχος είναι επικίνδυνο) Είµαι αδύναµος (έχω καταστρέψει τον εγκέφαλο µου) Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή Αν δεν ελέγξω, δε θα ηρεµήσω Τα συναισθήµατα µου µπορούν να µε κυριέψουν Υποχονδρίαση Αν σκέφτοµαι πως έχω βλάψει κάποιον, είναι πιθανό πως τον έχω βλάψει Αν έχω απρόσµενα φυσικά συµπτώµατα, αυτό σηµατοδοτεί µια σοβαρή ασθένεια Αν αρρωστήσω θα είµαι ένα άχρηστο άτοµο Οι άσχηµες σκέψεις µου είναι αληθινές Θα τιµωρηθώ (από ασθένεια) Είµαι αυτό που κάνω Η µετα-γνωσιακή ανάλυση αποτελεί την τεχνική που εξετάζει την επιρροή που έχει ο τρόπος σκέψης του πελάτη στον ίδιο του. Σχετικά µ αυτή την ανάλυση, υπάρχει ο διαχωρισµός ανάµεσα στο είδος της ανησυχίας για εξωτερικά και σωµατικά ερεθίσµατα και στην ανησυχία για τις γνωσιακές λειτουργίες (µ άλλα λόγια εξετάζει τις σκέψεις για τις σκέψεις!). Η τεχνική του κάθετου τόξου µπορεί να εφαρµοστεί στον πρώτο τύπο για να εξακριβωθούν οι συνέπειες των αρνητικών σκέψεων, ενώ στον δεύτερο τύπο για να εξακριβωθούν οι συνέπειες του να κάνει κάποιος αυτές τις σκέψεις. 16 Προσαρµογή από το βιβλίο του Wells (1997), σελ. 86.

9 Οι τεχνικές απεικονιστικής χρησιµοποιούνται και εδώ για να εξάγουν το περιεχόµενο υποκείµενων δυσλειτουργικών σχηµάτων. Οι ερµηνείες που δίδονται σε γεγονότα (καταστάσεις) που αναπαραστώνται σε αυτόµατες εικόνες, διερευνώνται για να καθοριστούν οι υποκείµενες συνέπειες. Μετά την εφαρµογή της τεχνικής του κάθετου τόξου, φθάνοντας σε βαθύτερες σκέψεις και πιστεύω, η γνωσιακή θεραπεία συνεχίζει στην αναδόµηση τους. Έτσι, αναγνωρίζονται τα είδη των γνωσιακών λαθών που λαµβάνουν χώρα, προτείνονται εναλλακτικές, πιο ρεαλιστικές, σκέψεις και δοκιµάζονται για την αποτελεσµατικότητα τους. Τα πιστεύω σε επίπεδο σχηµάτων αναδοµούνται µε τον ίδιο τρόπο, εστιάζοντας πρώτα στην αναγνώριση του περιεχοµένου τους και στην εκπαίδευση του πελάτη για τη φύση και την αρνητική επιρροή τους. 6. Επίλογος Η γνωσιακή θεραπεία έχει επιφέρει αλλαγές στη φύση, διαδικασία και εφαρµογή της ψυχοθεραπείας µε πολλούς τρόπους και έχει ασκήσει ανάλογη επιρροή σε πολλές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, οι οποίες εστιάζουν ολοένα και περισσότερο στη σηµασία των γνωσιακών λειτουργιών. Όπως αναφέρεται και στη βιογραφία του Beck, ο προσανατολισµός του πέρα από την παραδοσιακή ψυχανάλυση έχει αλλάξει τον ρόλο του θεραπευτή, τη φύση της θεραπευτικής σχέσης, του τρόπου διεξαγωγής της θεραπείας και των θεραπευτικών στόχων. Ο συνεχώς αυξανόµενος όγκος βιβλιογραφίας που επισηµαίνει την αποτελεσµατικότητα της γνωσιακής θεραπείας σε παγκόσµιο επίπεδο, ασφαλώς επιβεβαιώνει τις επιλογές του. Βιβλιογραφία Beck, A.T. (1963). Thinking and depression: I. Idiosyngratic content and cognitive distortions, Archives of general psychiatry, 9, Blackburn, I.M., Davidson, K. (1990). Cognitive therapy for depression and anxiety. Blackwell Scientific Publications, Oxford. Dobson, K.S., Block, L. (1988). Historical and philosophical bases of the cognitive-behavioural therapies. In K.S. Dobson (Ed) Handbook of cognitive-behavioural therapies, pp 3-38, Hutchinson, London. D Zurilla, T.J., Goldfried, M.R. (1971). Problem solving and behaviour modification. Journal of abnormal psychology, 78, Ellis, A. (1962). Reason and emotion in psychotherapy. Stuart, New York. Goldfried, M.R. (1973). Reduction of generalized anxiety through a variant of systematic desensitization. In M.R. Goldfried & M. Merbaum (Eds.), Behavior change through self-control, Holt, Rinehart & Winston, New York. Guidano, V.F., Liotti, G. (1983). Cognitive processes and emotional disorders: a structural approach to psychotherapy. Guilford, New York. Mahoney, M.J. (1974). Cognition and behaviour modification. Ballinger, Cambridge. Maultsby, M.C. (1975). The evolution of rational behavior therapy. Paper presented at the first National Conference of Rational Emotive and Behavior therapists. Chicago. Meichenbaum, D.H. (1973). Cognitive factors in behaviour modification: modifying what clients say to themselves. In C.M. Franks & G.T. Wilson (Eds.), Annual review of behavior therapy, theory, and practice. Brunner/Mazel, New York. Meichenbaum, D.H. (1977). Cognitive behavior modification. Plenum, New York. Rehm, L. (1977). A self-control model of depression. Behaviour therapy, 8, Spivack, G., Shure, M.B. (1974). Social adjustment of young children. Jossey-Bass, San Fransisco. Suinn, R.M., Richardson, F. (1971). Anxiety management training: a nonspecific behaviour therapy program for anxiety control. Behaviour therapy, 2,

10 Vallis, T.M. (1991). Theoretical and conceptual bases of cognitive therapy. In T.M. Vallis, J.L. Howes, P.C. Miller (Eds), The challenge of cognitive therapy, pp 3-24, Plenum Press, London. Weishaar, M.E. (1993). Aaron T. Beck. Sage Publications, London. Wells, A. (1997). Cognitive therapy of anxiety disorders. A practical manual and conceptual guide. John Wiley & Sons, Chichester. Χαρίλα, Ν. (1995). Γνωσιακή θεραπεία της συµπεριφοράς. Στο βιβλίο Θέµατα γνωσιακής και συµπεριφοριστικής θεραπείας (επιµ. Γ. Μπουλουγούρης), σελ , Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα. Καλπάκογλου, Θ. (1996). Εκπαίδευση στη διεκδικητική συµπεριφορά. Στο βιβλίο Θέµατα γνωσιακής και συµπεριφοριστικής θεραπείας, Τόµος Γ, Επιµ. Γιάννης Μπουλουγούρης, σελ Ελληνικά Γράµµατα. Καλπάκογλου, Θ. (1997). Άγχος και πανικός: γνωσιακή θεωρία και θεραπεία. Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα. Καλπάκογλου, Θ. (1999). Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία. Στο βιβλίο Σύγχρονες ψυχοθεραπείες στην Ελλάδα, επιµέλεια Π. Ασηµάκης, University of Indianapolis Athens Press. (Το παρόν) Καλπάκογλου, Θ. (2000). Ξεπερνώντας τον Πανικό: ένας οδηγός αυτοβοήθειας µε γνωσιακέςσυµπεριφοριστικές τεχνικές. Επιστηµονική επιµέλεια του οµότιτλου βιβλίου των Derrick Silove & Vijaya Manicavasagar, στα πλαίσια της σειράς «Ψυχολογική βοήθεια και αυτοεκπαίδευση», Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Β έτος 2006 1 Σύµφωνα µε τον ορισµό των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Σοφία Πορτινού Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών Μονάδα Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών Αιγινήτειο Νοσοκομείο Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία Βασική γνωσιακή αρχή: «Ταράσσει τους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της Προσωποκεντρικής & Γνωσιακής Προσέγγισης

Παρουσίαση της Προσωποκεντρικής & Γνωσιακής Προσέγγισης Πέννυ Τσιριµώκου, Προσωποκεντρική Σύµβουλος Ειδική Παιδαγωγός Παρουσίαση της Προσωποκεντρικής & Γνωσιακής Προσέγγισης Εισαγωγή «Μας αρέσει πάντα να µιλάµε και να ανακαλύπτουµε χαρακτήρες, γιατί ο ανθρώπινος

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ Ι ΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΤΑΡΑΧΗΣ: ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ HELLENIC SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF PSYCHIATRY AND RELATED SCIENCES ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Journal Club. Journal club. Journal club

Journal Club. Journal club. Journal club Ορόλοςτηςγραπτήςµελέτηςπερίπτωσης (case study) ως εκπαιδευτικό εργαλείο και ως πιστοποίηση της επιτυχηµένης εκπαίδευσης στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο θεραπείας Κ. Ευθυµίου Ινστιτούτο Έρευνας και

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 EMDR Πρωτόκολλο Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 Τηλεσκοπική Επεξεργασία / Telescopic Processing Σημείο Αναστάτωσης EMD Περιορισμένη Εστίαση σε κάθε σημείο αναστάτωσης Στρατηγική EMDr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr οµή και οδηγίες για την γραπτή παρουσίαση (case study) της θεραπείας ενός περιστατικού 1 Κωνσταντίνος Ευθυµίου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής (επόπτης Ι.Ε.Θ.Σ.) Παπαδιαµαντοπούλου 14, Αθήνα. Τηλ.210-6136075,

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις για το 1 ο έτος. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια. Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς

Σηµειώσεις για το 1 ο έτος. Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια. Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Γνωσιακή-Συµπεριφοριστική Θεραπεία: Θεωρητικό υπόβαθρο - βασικές αρχές - ψυχοθεραπευτικές δεξιότητες και τεχνικές Σηµειώσεις για το 1 ο έτος Ντιάνα Χαρίλα Κλινική Ψυχολόγος (PhD)-Ψυχοθεραπεύτρια WWW. IBRT.GR

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΨΥΧΗΣ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ικανότητες του γραμματισμού. Έτσι, οι μαθητές με αναπτυγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΘΕΜΑ: ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Νίκος ρίτσας, Υπεύθυνος Συστηµάτων ιαχείρισης Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε., Κατερίνα Κατελάνου, Σύµβουλος Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε, Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

PSYCHOLOGY. Δηλώσεις συμμετοχής: seminars@bca.edu.gr. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Σεμινάρια του τμήματος Ψυχολογίας του BCA για το Ακαδημαϊκό έτος 2012/2013 Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία Το Τμήμα Ψυχολογίας του BCA σε συνεργασία με το Κέντρο Γνωσιακής και Συστημικής Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα