Θετικό δίκαιο και υπερθετικές αξίες. Οι απαρχές της αντιπαράθεσης στην κλασσική Αθήνα και η σημερινή κατάληξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θετικό δίκαιο και υπερθετικές αξίες. Οι απαρχές της αντιπαράθεσης στην κλασσική Αθήνα και η σημερινή κατάληξη"

Transcript

1 Θετικό δίκαιο και υπερθετικές αξίες Οι απαρχές της αντιπαράθεσης στην κλασσική Αθήνα και η σημερινή κατάληξη Μιχαήλ Σταθόπουλου, Ακαδημαϊκού, Ομότιμου Καθηγητή Ι. Εισαγωγή Νομικοί και φιλόσοφοι προβληματίζονται, όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με άδικους νόμους, και διερωτώνται αν υπάρχουν όρια στη νομοθετική εξουσία της Πολιτείας. Πρέπει να γίνουν δεκτές αρχές υπερκείμενες του θεσπισμένου δικαίου, του λεγόμενου θετικού δικαίου, αρχές που δεσμεύουν τον νομοθέτη; Υπάρχουν κανόνες πριν και πάνω από το θετικό δίκαιο που υπερισχύουν σε περίπτωση σύγκρουσης μαζί του; Όχι, απαντά ο νομικός θετικισμός, ναι ο νομικός ιδεαλισμός και γενικότερα ο αντιθετικισμός. Η διαμάχη μεταξύ των δύο αυτών τρόπων σύλληψης και κατανόησης του δικαίου συνεχίζεται αιώνες τώρα και εξακολουθεί να είναι επίκαιρη και σήμερα. Οι θετικιστές αρνούνται κάθε άλλη πηγή κανόνων δικαίου πέρα από τη νομοθετική εξουσία της Πολιτείας ή από άλλες εξουσίες που διαμορφώνονται στην κοινωνία, παράγοντας π.χ. εθιμικό δίκαιο. Ο δικαστής δεν μπορεί να αρνηθεί την εφαρμογή ενός νόμου, επικαλούμενος αντίθεση του νόμου αυτού προς υπερκείμενες αρχές. Για την αξία και την ποιότητα του θετικού δικαίου θα κρίνει όχι ο δικαστής, αλλά η ιστορία. Αντίθετα, ο νομικός αντιθετικισμός θεωρεί ότι τα βαθύτερα θεμέλια του δικαίου βρίσκονται επέκεινα της κρατικής εξουσίας, ότι προϋφίστανται αυτής σε ένα επίπεδο ανώτερο του νομοθέτη. Οι υπερκείμενοι του θετικού δικαίου κανόνες περιέχουν αρχές ισχύουσες a priori ως αξιώματα, γιατί πρόκειται για πανανθρώπινες ιδέες και αξίες, που δεν εξαρτούν την ισχύ τους από την οποιαδήποτε θέσπισή τους από κρατική ή άλλη κοινωνική εξουσία. Σ αυτές τις αρχές, που ανήκουν στο λεγόμενο φυσικό δίκαιο (κατ αντιδιαστολή προς το θετικό), αναφερόταν ο Σοφοκλής, όταν μιλούσε, στην πασίγνωστη περικοπή της Αντιγόνης, για τα «άγραπτα κἀσφαλή θεών νόμιμα», τα οποία, προσθέτει ο ποιητής, «αείποτε ζη κουδείς οίδεν εξ 1

2 ότου φάνη». Στη νεότερη εποχή και ιδίως σήμερα γίνεται από τους αντιθετικιστές λιγότερο λόγος για φυσικό δίκαιο και περισσότερο για αρχές της δικαιοσύνης που πάντως δεσμεύουν τον νομοθέτη. ΙΙ. Ο θετικισμός των σοφιστών 1. Οι απαρχές της διαμάχης νομικού ιδεαλισμού και νομικού θετικισμού στην ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος ανάγονται στο δεύτερο μισό του 5ου π.χ. αιώνα, όταν οι σοφιστές, που έρχονταν από άλλες πόλεις και δίδασκαν στην Αθήνα, με την ανατρεπτική για τις ως τότε αντιλήψεις διδασκαλία τους τάραξαν τα νερά, ξεκινώντας μια καινούργια πνευματική κίνηση, η οποία προκάλεσε τον ισχυρό αντίλογο του Σωκράτη και στη συνέχεια του Πλάτωνα. 2. Όταν γίνεται λόγος για τη διδασκαλία των σοφιστών, συχνά σκέφτεται κανείς την αρνητική της πλευρά, π.χ. τα σοφίσματα με τη γνωστή μειωτική έννοια. Τούτο όμως, δεν πρέπει να μας εμποδίζει να βλέπουμε ορισμένα καίρια χαρακτηριστικά του σοφιστικού πνεύματος, τα οποία δικαιολογούν μια διαφορετική αξιολόγηση της διδασκαλίας τους. Έτσι: α) Πρώτον, οι σοφιστές ήταν εκείνοι που έστρεψαν την προσοχή τους (πριν από τον Σωκράτη) στον άνθρωπο και στα προβλήματά του ως μέλους της κοινωνίας. Ως τότε τους μεγάλους Ίωνες φιλοσόφους τους απασχολούσε κυρίως η κατανόηση του κόσμου, η αναζήτηση της πρωταρχικής ουσίας του, ενώ τους σοφιστές τους ενδιέφερε ο άνθρωπος. «Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος», είπε ο πρώτος των σοφιστών Πρωταγόρας. Άνοιξε έτσι ο δρόμος που οδηγούσε από την κοσμολογία και τον μακρόκοσμο του σύμπαντος στον άνθρωπο και τη σχέση του με την ηθική, την πολιτική, την αλήθεια και το δίκαιο. β) Δεύτερο βασικό γνώρισμα των σοφιστών, που -αυτό κυρίως- είχε καίρια επίπτωση στο Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη, είναι η κριτική και η αμφισβήτησή τους για τα πάντα. Οι σοφιστές αμφισβήτησαν ιδίως μεταφυσικές και υπερβατικές παραδοχές, που ως τότε θεωρούνταν αυτονόητες. Και ακόμη: Η πλήρης αμφισβήτηση οδηγούσε στον σχετικισμό. Στη διδασκαλία των μεγάλων σοφιστών οφείλεται η ανάπτυξη μιας πρώτης μορφής διαλεκτικής μεθόδου. Ο Πρωταγόρας υποστήριζε ότι για κάθε επιχείρημα υπάρχει αντίθετο επιχείρημα. Με την αντιπαράθεση επιχειρημάτων έχει σχέση η πρωταγόρεια προτροπή «τον ήττω λόγον κρείττω ποιείν», δηλαδή να καθιστούμε το ασθενέστερο επιχείρημα 2

3 ισχυρότερο. Η έκφραση αυτή, που συχνά παρεξηγείται, υποδηλώνει τη σχετικότητα των προβαλλόμενων επιχειρημάτων και τη συνεχή δυνατότητα βελτίωσης και εκλέπτυνσής τους ή ανεύρευσης καλλίτερου επιχειρήματος, έτσι ώστε με την παρουσίαση του ενός αλλά και του άλλου λόγου να αναπτύσσεται η κριτική σκέψη και να μπορεί ο ενδιαφερόμενος να επιλέξει τελικά τον πιο πειστικό λόγο. Οι σοφιστές ανέπτυξαν κατ εξοχήν την τέχνη της πειθούς, τη ρητορική τέχνη. Με τη σημερινή ορολογία θα λέγαμε, τη δικηγορική τέχνη. Έτσι μπορεί να αντιληφθεί κανείς και σήμερα την (επίσης παρεξηγημένη και όμως ουσιώδη) συμβολή των δικηγόρων στην απονομή της δικαιοσύνης. Κάθε πλευρά υποστηρίζει τις δικές της απόψεις, αντίθετες προς εκείνες της άλλης πλευράς, και μ αυτόν τον τρόπο οι δύο πλευρές διευρύνουν τον ορίζοντα του δικαστή προς τα άκρα και τον διευκολύνουν να επιλέξει, μέσα στα έτσι διευρυμένα όρια της σκέψης του, την ορθή κατά την κρίση του λύση. Ο δικηγόρος, ως λειτουργός της δικαιοσύνης, πρέπει να νοείται πάντοτε με παρόντα και αντεπιχειρηματολογούντα τον αντίδικο δικηγόρο, όπως και στους σοφιστές ο κάθε λόγος συσχετίζεται με έναν αντίλογο. 3. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά της διδασκαλίας των σοφιστών οδηγούν ευθέως στον νομικό θετικισμό. Τον δρόμο προετοίμασε η προαναφερθείσα πρωταγόρεια αρχή «πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε ουκ όντων ως ουκ έστιν». Τούτο σημαίνει ότι οι νόμοι και τα ήθη που ρυθμίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να έχουν προέλευση από τον ίδιο τον άνθρωπο και όχι από δεδομένες μεταφυσικές θέσεις. Σημαίνει όμως ακόμη ότι η λύση για τα κοινωνικά ζητήματα αφήνεται στην υποκειμενική κρίση του ανθρώπου. Η πίστη σε αντικειμενικές αλήθειες παραχωρεί τη θέση της στον υποκειμενισμό. Οι σοφιστές δεν δέχονται μία μόνο εκδοχή του αγαθού, μία μόνο εκδοχή του δικαίου. Ποια εκδοχή τελικά θα ισχύσει, θα το πει ο νομοθέτης. Έτσι ο Πρωταγόρας υποστηρίζει ότι αυτά τα οποία θεσπίζει κάθε πόλη πιστεύοντάς τα ως νόμιμα, είτε είναι δίκαια είτε άδικα, αυτά είναι πράγματι γι αυτήν τα νόμιμα και σ αυτά τα ζητήματα δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε ένας ιδιώτης σοφότερος από άλλον ιδιώτη ούτε μία πόλη σοφότερη από άλλη πόλη («ουδέν σοφώτερον ούτε ιδιώτην ιδιώτου ούτε πόλιν πόλεως»). Τα ίδια υποστηρίζουν ο Γοργίας και ο Αντιφών, κατά τους οποίους το δίκαιο δεν καθορίζεται από τη φύση ή από τους θεούς ή από κάποια αναγκαιότητα, αλλά είναι δημιούργημα των ανθρώπων, είναι συνθήκη μεταξύ τους (μια πρώτη διατύπωση θεωρίας κοινωνικού συμβολαίου). 3

4 Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στη θετικιστική θέση του Θρασύμαχου, ο οποίος είχε πει: «Το δίκαιον ουκ άλλο τι ή το του κρείττονος ξυμφέρον». Έχει υποστηριχθεί ότι με το συμφέρον του «κρείττονος» ο Θρασύμαχος εννοεί το δίκαιο του ισχυροτέρου. Πειστικά όμως, νομίζω, έχει αντικρουσθεί η ερμηνεία αυτή, μεταξύ άλλων και σ αυτήν την αίθουσα από τον Γεώργιο Μιχαηλίδη-Νουάρο, που υποστήριξε (όπως και πολλοί άλλοι αλλοδαποί σχολιαστές του Θρασύμαχου) ότι ο σοφιστής αυτός με το εν λόγω απόφθεγμα εκθέτει, κατά τρόπο πρωτοποριακό για την εποχή του, τη ρεαλιστική κοινωνιολογική άποψη. (Ο Νίτσε έχει πει ότι οι σοφιστές δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ρεαλιστές). Συγχρόνως δε με τη φράση αυτή ο Θρασύμαχος εκφράζει την αρχή του κρατικού θετικισμού, ο οποίος, εννοεί ο Θρασύμαχος, απλώς εκδηλώνεται σύμφωνα με τις απόψεις και τα συμφέροντα της κρατούσας στην κοινωνία εξουσίας. Ο νομοθέτης είναι που αποφαίνεται για το δίκαιο, αυτός είναι που το δημιουργεί. Ο Θρασύμαχος προφανώς διαπιστώνει την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του, χωρίς αυτό να σημαίνει αναγκαίως ότι την εγκρίνει. 4. Και όμως οι σοφιστές δεν αρνούνται την ύπαρξη αυτού που αργότερα αποκλήθηκε φυσικό δίκαιο. Δεν χρησιμοποιούν τον όρο φυσικό δίκαιο, αφού ως δίκαιο δέχονται μόνο το θετικό, αλλά μιλούν για «τα της φύσεως». Αυτά τα θεωρούν ευρισκόμενα εκτός δικαίου. Ο Αντιφών, αφού ορίζει τη δικαιοσύνη ως «τα της πόλεως νόμιμα», προσθέτει ότι υπάρχουν και «τα της φύσεως», ή «ξύμφυτα». Το κυριότερο παράδειγμα ξυμφύτων το δίνει σε ένα άλλο απόσπασμά του: «Φύσει πάντα πάντ<ες> ὁμοίως πεφύκ<α>μεν και βάρβαροι και Ἓλλην<ες> εἶναι... οὒτε β<άρβα>ρος ἀφώρισ<ται> ἡμῶν ο<ὐδείς> οὒτε Ἓλλην< > ἀναπνέομέν τε γάρ εἰς τον ἀέρ<α> ἅπαντες κατά το στόμ<α κ>αί κατ<ά> τάς ῥῑνας κ<αί ἐσθίομε>ν χ<ερσίν ἅπαντες...>». Έτσι, για πρώτη φορά διατυπώνεται τόσο απλά και εύγλωττα η μεγάλη αλήθεια ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι. Κάτι ανάλογο επαναλαμβάνει και ο σοφιστής και μαθητής του Γοργία Αλκιδάμας, ο οποίος διακήρυττε, κατά την μαρτυρία του Αριστοτέλη, ότι «ελευθέρους αφήκε πάντας θεός, ουδένα δούλον η φύσις πεποίηκεν», κάτι που δεν το βρίσκουμε ούτε στον ίδιο τον Αριστοτέλη ούτε στον Πλάτωνα. Κριτική στους ισχύοντες νόμους με επίκληση της φύσης ασκούν και άλλοι σοφιστές. Ο Ιππίας έχει πει ότι «ο νόμος, τύραννος ὤν τῶν ἀνθρώπων, πολλά παρά τήν φύσιν βιάζεται». Ο δε Θρασύμαχος που μίλησε για «το του κρείττονος συμφέρον», 4

5 σε άλλο σωζόμενο απόσπασμα υποστήριξε ότι οι θεοί δεν προσέχουν τα ανθρώπινα, γιατί αλλιώς δεν θα παρέβλεπαν το μέγιστο αγαθό των ανθρώπων, τη δικαιοσύνη, την οποία οι άνθρωποι δεν εφαρμόζουν (δείγμα ότι ο Θρασύμαχος πράγματι δεν ενέκρινε τη νομοθετική πραγματικότητα με το «του κρείττονος ξυμφέρον»). 5. Ενόψει όλων αυτών (και ιδίως ενόψει της χειραφέτησης του σοφιστικού πνεύματος από το υπερβατικό και το άλογο) δεν είναι τυχαίο ότι η κίνηση των σοφιστών ονομάσθηκε διαφωτισμός (και μάλιστα ο πρώτος διαφωτισμός). Έτσι κι αλλιώς, γεγονός είναι ότι σ εκείνη τη μεγάλη πνευματική άνθηση του ταραγμένου και γεμάτου ιδεολογικές, πολιτικές και κοινωνικές αντιθέσεις και συγκρούσεις δεύτερου μισού του 5 ου π.χ. αιώνα οι σοφιστές άνοιξαν νέους δρόμους και προκάλεσαν τη δημιουργία αντίθετου στοχασμού, ιδίως τη γέννηση του σωκρατικού και του πλατωνικού ιδεαλισμού. ΙΙΙ. Η απάντηση του ιδεαλισμού - Ιδίως ο πλατωνισμός 1. Πράγματι, η σοφιστική και μαζί της ο νομικός θετικισμός είχε μεγάλες αντιδράσεις σχεδόν από την αρχή της εμφάνισής της. Ο Σωκράτης ήταν που πρώτος έδωσε την απάντηση του ιδεαλισμού. Είχε πολλά κοινά με τους σοφιστές. Στράφηκε, όπως και εκείνοι, από τον κόσμο στον άνθρωπο (έφερε τη φιλοσοφία, όπως γράφει ο Κικέρων, από τον ουρανό στη γη) και χρησιμοποίησε κατά βάση την ίδια μέθοδο, της διαλεκτικής. Είχε όμως διαφορετικούς στόχους. Αντικρούοντας τον υποκειμενισμό και σχετικισμό των σοφιστών δίδασκε ότι ο άνθρωπος, ανατρέχοντας στη συνείδησή του, έχει τη δυνατότητα να συλλαμβάνει σταθερές αντικειμενικές αλήθειες για το τι είναι αγαθό, τι είναι αρετή, τι είναι δίκαιο, τι άδικο αναζητούσε καθολικό (γενικής ισχύος) ορισμό για τις ηθικές αρετές. Και όμως ο Σωκράτης έμεινε στην ιστορία, περισσότερο με την ύστατη πράξη της ζωής του. Ο φιλόσοφος που σ όλη του τη ζωή δίδασκε την αρετή και το αγαθό ως τελικό σκοπό πάνω από τους νόμους του ανθρώπου ήταν αυτός που μετά την άδικη καταδίκη του σε θάνατο, αρνούμενος προτάσεις φυγής και προτιμώντας να συμμορφωθεί με το δίκαιο της πόλης του και να πιει το κώνειο, έδωσε μάθημα νομικού θετικισμού, μάθημα υποταγής στους νόμους της πόλης και τις δικαστικές αποφάσεις της, όσο άδικες και αν είναι. Ίσως όμως ο Σωκράτης πήρε αυτή τη θέση, επειδή αδικούμενος ήταν ο ίδιος και όχι τρίτοι. Όπως έλεγε, προτιμούσε να αδικείται παρά να αδικεί («ει δ αναγκαίον είη αδικείν ή αδικείσθαι, ελοίμην αν μάλλον αδικείσθαι ή αδικείν»). Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει, 5

6 ποια στάση θα τηρούσε ο φιλόσοφος που με ταπεινοφροσύνη εκήρυττε για τον εαυτό του το «εν οίδα ότι ουδέν οίδα», αν ήταν άλλος αυτός που καταδικαζόταν τόσο άδικα σε θάνατο. 2. Ο ιδεαλισμός όμως φθάνει στο αποκορύφωμά του με τον Πλάτωνα, ο οποίος, συνεχίζοντας τη σωκρατική κριτική στον σχετικισμό των σοφιστών, αναζητεί την αντικειμενική, υπερβατική αλήθεια και τη βρίσκει σε μια μεταφυσική πηγή, στις ιδέες που προϋπάρχουν κάθε αισθητής ύπαρξης, προϋπάρχουν κάθε νόμου και είναι αιώνιες και αμετάβλητες. Έτσι γεννήθηκε στην ιστορία του πνεύματος η «ιδέα» ως αξία, ως αρχή, ως οντότητα έτσι γεννήθηκε ο ιδεαλισμός και μάλιστα σε μια απόλυτη έκφρασή του. Για την κρίση τι είναι δίκαιο, τι άδικο ο Πλάτων προσφεύγει πάλι σε μια ιδέα, την ιδέα της δικαιοσύνης, την οποία θεωρεί ως αγαθό καθεαυτό που δεν αντλεί την αξία του από κάτι άλλο (δικαιοσύνη «αυτή δι αυτήν»). Σημειωτέον ότι στο τελευταίο έργο του, τους «Νόμους», ο Πλάτων φαίνεται να απολυτοποιεί ακόμη περισσότερο τη μεταφυσική του, ανατρέχοντας στη θεία βούληση, όταν αντιτάσσει στο πρωταγόρειο «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» το δικό του αξίωμα «θεός ημίν πάντων χρημάτων μέτρον». 3. Αργότερα ο Αριστοτέλης ανέλυσε ρεαλιστικότερα την έννοια της δικαιοσύνης, περιορίζοντας την απολυτότητα του δασκάλου του, ανέπτυξε, πρώτος με πληρότητα, τη διάκριση μεταξύ φυσικού δικαίου και θετικού «ιδίου» δικαίου, το έλεγε, και ανέδειξε την αρχή της επιείκειας, ως τρόπο αντιμετώπισης από τον δικαστή των άδικων νόμων. Αυτό που ο Πλάτων το έλυνε με τις δίκαιες αποφάσεις του σοφού νομοθέτη (νομοθέτες δε έπρεπε να είναι οι άριστοι των πολιτών), ο Αριστοτέλης το αντιμετώπιζε με την εκ μέρους του δικαστή χρήση της επιείκειας. Μεταξύ δικαίου και επιεικούς, «κρείτον το επιεικές» έλεγε. 4. Επιστρέφω όμως στον 5ο π.χ. αιώνα που γέννησε την αντιπαράθεση θετικισμού και ιδεαλισμού, για να πω συμπερασματικά ότι είναι γεγονός πως η αντιπαράθεση αυτή, όποια θέση και αν παίρνει κανείς, έφθασε σε πνευματικές κορυφές τότε στην Αθήνα και υπήρξε εξαιρετικά γόνιμη για την παγκόσμια ιστορία του πνεύματος. Εύγλωττα όσα γράφει η Romilly στο έργο της «Οι μεγάλοι σοφιστές στην Αθήνα του Περικλή», έστω υπερτονίζοντας κάπως την αντίθεση: «Έτσι», γράφει, «παρακολουθούμε το θαύμα, στην ίδια πόλη και τα ίδια χρόνια να γεννιούνται δύο αντίθετες μορφές σκέψης: στη μία τα πάντα υπάγονται στον άνθρωπο, στην άλλη τα 6

7 πάντα είναι υπερβατικά στη μία κυριαρχεί η πρακτική σκοπιμότητα, στην άλλη ο ιδεαλισμός». Για τους νομικούς τότε γεννήθηκε η φιλοσοφία του δικαίου, τότε ξεκινά το μεγάλο δίλημμα και η δυσκολία της επιλογής: Ναι ή όχι στη συμμόρφωση στο, οποιουδήποτε περιεχομένου, θετικό δίκαιο, ναι ή όχι στον θετικισμό; IV. Ο θετικισμός στη σύγχρονη εποχή - Ιδίως η «καθαρή» θεωρία περί δικαίου και η αναλυτική φιλοσοφία του δικαίου Δεν είναι πρόθεση αυτής της ομιλίας η παρακολούθηση της έκτοτε πορείας της αντιπαράθεσης αυτής και η έκθεση των ανά τους αιώνες ποικίλων σχετικών θεωριών. Ενδιαφέρον έχει να λεχθεί, ποια είναι η σημερινή εικόνα στο πρόβλημα. Με δυο λόγια μόνο θα πω ότι έως και τον 18ο μ.χ. αιώνα αναπτύχθηκαν πολλές σχολές φυσικού δικαίου, μεταξύ των οποίων, βέβαια, δεν υπήρχε ομοφωνία ως προς τον προσδιορισμό της πηγής των υπερθετικών κανόνων. Η πηγή αυτή έχει υποστηριχθεί ότι είναι άλλοτε η θεϊκή βούληση άλλοτε αργότερα ο ορθός λόγος ή ο ηθικός κανόνας ή η φύση του ανθρώπου ή το νόημα της ύπαρξης του ανθρώπου στον κόσμο κλπ. Από τον 19ο μ.χ. αιώνα, παράλληλα με την αλματώδη ανάπτυξη των θετικών επιστημών ή και υπό την επήρεια της ανάπτυξης αυτής, επικράτησε γενικότερα θετικιστικό πνεύμα και στον χώρο του δικαίου. Από τις διάφορες θετικιστικές θεωρίες θα αναφερθώ ενδεικτικά, για να δειχθεί το πνεύμα του σύγχρονου θετικισμού, μόνο στην αγγλοσαξονικής προέλευσης αναλυτική θεωρία του δικαίου, κύριος εκπρόσωπος της οποίας υπήρξε ο Άγγλος Herbert Lionel A. Hart. Η θεωρία αυτή διαχωρίζει αυστηρά από την ηθική (και τη μεταφυσική) το δίκαιο, θεωρώντας το ηθικά ουδέτερο. Για το δίκαιο σημασία έχει η περιγραφή και αναλυτική επεξεργασία των κανόνων του χωρίς αξιολογικές κρίσεις. Ο Ηart θεωρεί ότι οι κρίσεις αυτές έχουν αναγκαστικά υποκειμενικό και συχνά ιδεολογικό χαρακτήρα και θέλει να προφυλάξει τη νομική επιστήμη από τον κίνδυνο να την αλώσουν προσωπικές απόψεις, ιδεολογίες, πολιτικές επιδιώξεις. Με την προσέγγιση αυτή ο αναλυτικός θετικισμός υπόσχεται διαύγεια και προφάνεια. Απομακρυνόμενος όμως ο Hart από προγενέστερους υποστηρικτές του αναλυτικού θετικισμού, που θεωρούν ότι το θετικό δίκαιο εκπηγάζει πάντοτε από κάποια νομοθετική εξουσία, και θέλοντας να θέσει όρια μπροστά στον κίνδυνο αυθαιρεσίας της εξουσίας αυτής, απαιτεί την ύπαρξη ενός «κανόνα αναγνώρισης», κατά τον οποίο πρέπει να γίνεται δεκτό στην πράξη ως κοινό αγαθό, ότι είμαστε 7

8 υποχρεωμένοι να αναγνωρίζουμε πως πρέπει να συμμορφωνόμαστε με τις υποδείξεις του νόμου, ανεξάρτητα από το περιεχόμενό τους. Η διδασκαλία του Hart όμως έγινε αντικείμενο κριτικής και ευλόγως. Η ουδετερότητα της νομικής γλώσσας και η κάθαρσή της από αξιολογήσεις αποκόπτει τους κανόνες δικαίου από τον κοινωνικό και οικονομικό σκοπό τους, που δεν μπορεί παρά να είναι αξιολογικά χρωματισμένος. Κυρίως όμως μένει άλυτο το σχετικό με την αποδοχή του κανόνα αναγνώρισης ερώτημα, πώς (και από ποιον) οριοθετείται η αποδοχή αυτή από την κοινωνία και πώς ελέγχεται η ύπαρξη τέτοιας αποδοχής και μάλιστα ανεπηρέαστης, παρά τις κρατούσες γνωστές επικοινωνιακές συνθήκες κατευθυνόμενης πληροφόρησης. Μήπως αρκεί αποδοχή και αναγνώριση κατά τις επικρατούσες στην κοινωνία απόψεις; Και πώς προστατεύονται τότε οι μειονότητες και τα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των ατόμων; Ο αναλυτικός θετικισμός δυσκολεύεται να λύσει, με συνέπεια προς τις βασικές θέσεις του, το πρόβλημα της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων. V. Η αναγέννηση του ιδεαλισμού/αντιθετικισμού Ιδίως μετά τον β παγκόσμιο πόλεμο όμως σημειώθηκε διεθνώς στροφή προς τον αντιθετικισμό, μάλιστα και υπό την επήρεια της τραυματικής εμπειρίας από τα εγκλήματα του ναζισμού, μια ιδεαλιστική στροφή που χαρακτηρίσθηκε ως «αναγέννηση του φυσικού δικαίου», τώρα όμως σε ηπιότερη μορφή, με αναφορά σε υπερθετικές αρχές περισσότερο παρά σε σύστημα κανόνων φυσικού δικαίου, αρχές πάντως που δεσμεύουν τον νομοθέτη. Ο κανόνας του θετικού δικαίου που βρίσκεται σε αντίθεση με τις αρχές αυτές χάνει την ισχύ του. Τα δικαστήρια πρέπει να αρνηθούν να τον εφαρμόσουν. Ο Γερμανός φιλόσοφος του δικαίου Gustav Radbruch, έγραφε το 1932, εξαίροντας την πίστη του δικαστή στον νόμο: «Για τον δικαστή συνιστά επαγγελματικό καθήκον να πραγματώνει τη βούληση του νόμου για ισχύ [«den Getungswillen des Gesetzes»], να θυσιάζει το προσωπικό του αίσθημα δικαίου στην εξουσιαστική επιταγή του νόμου και να ερωτά μόνο τι είναι νόμιμο και ποτέ αν αυτό είναι και δίκαιο». Ο ίδιος όμως ο Radbruch μετά τον β παγκόσμιο πόλεμο ήταν από αυτούς που συνέβαλαν στη στροφή προς τον ιδεαλισμό και παραδέχθηκε ότι όφειλε να αναθεωρήσει κάποιες από τις απόψεις του. Έτσι έγραψε, μεταξύ άλλων: «Αν νόμοι διαψεύδουν ενσυνείδητα τη βούληση για δικαιοσύνη, π.χ. αυθαίρετα απονέμουν ή καταργούν ανθρώπινα δικαιώματα, τότε εξαφανίζεται η ισχύς αυτών των νόμων, τότε ο 8

9 λαός δεν τους οφείλει υπακοή, τότε και οι νομικοί οφείλουν να βρουν το θάρρος να τους αρνηθούν τον χαρακτήρα δικαιικού κανόνα». Στον αγγλοσαξονικό χώρο υπήρξε επίσης αντίδραση στις θετικιστικές απόψεις του Hart, με κυριότερο εκπρόσωπο της αντιθετικιστικής αυτής τάσης τον αμερικανό Ronald Dworkin. Το δίκαιο, υποστηρίζει ο Dworkin, δεν εξαντλείται στους κανόνες που θεσπίζουν τα νομοθετικά όργανα, αλλά βασικό μέρος του είναι οι ηθικού χαρακτήρα αρχές του δικαίου. Για την αναγνώριση της ισχύος των αρχών αυτών δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε, υποστηρίζει ο Dworkin, την πηγή προέλευσής τους, το αν ανήκουν στο θετικό δίκαιο ή έχουν υπερθετικό χαρακτήρα. Αρκεί ότι χρειάζονται για τη θεμελίωση των πάσης φύσεως νομικών αποφάνσεων. Έτσι, όμως, η γνώμη αυτή μάλλον παρακάμπτει ένα υπαρκτό πρόβλημα. Γιατί το ζήτημα του (ασφαλούς και γενικά αποδεκτού) καθορισμού της πηγής προέλευσης των αρχών δικαίου κάθε άλλο παρά στερείται σημασίας για το περιεχόμενό τους. Στην Ελλάδα και στην εποχή μας ο αντιθετικισμός (και με τη μορφή του νομικού ιδεαλισμού) είναι η κρατούσα θέση μεταξύ των θεωρητικών του δικαίου, με κύριους εκπροσώπους τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, τον Γεώργιο Μητσόπουλο και τον Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο, ενώ κύριος εκπρόσωπος του νομικού θετικισμού ο Αριστόβουλος Μάνεσης. VI. Συγκρίσεις Ασφάλεια δικαίου ή δικαιοσύνη; Μια σύγκριση τώρα των δύο απόψεων πριν από την έκφραση της ιδίας του ομιλούντος γνώμης: Το κοινό γνώρισμα όλων των εκδοχών του νομικού αντιθετικισμού είναι η πίστη στην ιδέα της δικαιοσύνης και στις ηθικές αρχές και αξίες, που πρέπει να γίνονται δεκτές ανεξάρτητα από οποιαδήποτε θέσπισή τους. Αυτή είναι η μεγάλη ηθική δύναμη του ιδεαλισμού που του δίνει κύρος και αίγλη. Κανένας σχετικισμός, κανένας ψυχολογισμός ή υποκειμενισμός ή κοινωνιολογισμός, κανένας ιστορισμός ή θετικισμός δεν μπορεί να εκτοπίσει το αίσθημα του δικαίου, την αναφορά στην ιδέα της δικαιοσύνης. Αδυναμία όμως του αντιθετικισμού συνιστά η δυσχέρεια εξειδίκευσης της ιδέας αυτής και των αρχών της και προσδιορισμού του περιεχομένου τους και κυρίως η αβεβαιότητα ως προς την πηγή από όπου αντλούνται οι υπερθετικοί κανόνες. Περαιτέρω, ερωτάται, ποιος θα διαπιστώσει, σε περίπτωση διχογνωμίας, το 9

10 περιεχόμενο των υπερθετικών αρχών. Εφόσον μάλιστα αυτές ισχύουν αυτοδικαίως, ανεξάρτητα από θέσπισή τους, και θέτουν εκποδών τους τυχόν αντίθετους κανόνες του θετικού δικαίου, μήπως πρέπει να δεχθούμε ότι η αντίθεση αυτή, ανεξάρτητα από δικαστική διαπίστωσή της, δίνει το δικαίωμα στον πολίτη να αρνηθεί την τήρηση του νόμου, άρα δικαίωμα ανυπακοής ή και ενεργητικής αντίστασης; Δικαίωμα που γενικευόμενο μπορεί να οδηγήσει στην αναρχία; Η δυσκολία αντιμετώπισης αυτών των ερωτημάτων δείχνει ποιο είναι το πλεονέκτημα του θετικισμού: Η ασφάλεια δικαίου. Σύμφωνα με το πνεύμα του θετικισμού είναι προτιμότερο να ανεχθούμε ένα κακό νόμο παρά να υπάρχει κοινωνία χωρίς νόμους. Οι θετικιστές παραδέχονται ότι το θετικό δίκαιο είναι ατελές ως ανθρώπινο έργο, αλλά το θεωρούν το μόνο βέβαιο για τους πολίτες, το μόνο που έχει ασφαλή προέλευση. Αδυνατεί όμως ο θετικισμός να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των καταφανώς άδικων νόμων. Με τη θέση ότι ο νόμος είναι νόμος και πρέπει να τηρείται από όλους ανοίγει η πόρτα για αυθαιρεσίες της κρατικής εξουσίας και για πολιτική χειραγώγηση της κοινωνίας από τις εκάστοτε κυρίαρχες κοινωνικές δυνάμεις. Η παντοδυναμία του νομοθέτη, έστω και με αποδοχή από τις δυνάμεις που επικρατούν στην κοινωνία, είναι το κατ εξοχήν «προπατορικό αμάρτημα» του νομικού θετικισμού. Παραμένει λοιπόν μια σχέση έντασης ανάμεσα στον θετικισμό και τον αντιθετικισμό, τελικά ανάμεσα στα δύο αγαθά, την ασφάλεια δικαίου και την ιδέα της δικαιοσύνης. Όταν συγκρούονται, ποιο αγαθό θα υπερισχύσει; VII. Υπέρβαση της αντιπαράθεσης: Θετικοποίηση των υπερθετικών αξιών 1. Μια πρώτη παραδοχή είναι, ότι ένα έλλογο και προικισμένο με συνείδηση άτομο, που αποδέχεται τη συμβίωσή του στην κοινωνία, συλλαμβάνει και αποδέχεται, είτε με τη διαίσθησή του είτε με τον λόγο, αρχές, έστω γενικότατες, που τις θεωρεί ισχύουσες a priori, ανεξάρτητα δηλαδή από οποιαδήποτε θέσπισή τους. Συγκεκριμένα: Με τη διαίσθησή του το προικισμένο με λογική και συνείδηση άτομο αποκτά άμεση γνώση, χωρίς προσφυγή σε συλλογισμούς και χωρίς διαπιστώσεις εμπειρικών καταστάσεων. Πρόκειται για μια σύλληψη που δεν περνά από λογική επεξεργασία, για έναν «εσωτερικό φωτισμό», μια ενόραση. Σ αυτόν τον τρόπο σύλληψης αρχών της δικαιοσύνης αναφερόμαστε, όταν μιλάμε για «αίσθημα του δικαίου» ή για την 10

11 «περί δικαίου συνείδηση». Ακόμη και ο πιο ορθολογικός νους έχει ενοράσεις, έχει π.χ. εξεγέρσεις της συνείδησής του μπροστά στο καταφανώς άδικο και πριν τυχόν αναζητήσει κάποια λογική τεκμηρίωση. Αλλά παράλληλα έχουμε την ικανότητα να συλλαμβάνουμε αρχές της δικαιοσύνης με τον διαλογικό χαρακτήρα της λογικής σκέψης, με χρήση δηλαδή του λόγου ως μέσου για να πείσουμε όχι μόνο τον εαυτό μας, αλλά και τους άλλους, ότι οι αρχές που δεχόμαστε ισχύουν και γι αυτούς, είναι δεκτικές γενίκευσης. Και οι τυχόν πρώτες λογικές συλλήψεις υποβάλλονται σε λογική διεργασία, σε συλλογισμούς, σε επιχειρηματολογία, σε έλλογη τεκμηρίωση της δυνατότητας γενίκευσής τους, η οποία μπορεί να είναι πειστική για όλους. Η διαισθητική και η ορθολογική σύλληψη των αρχών της δικαιοσύνης δεν αλληλοαποκλείονται. Αντίθετα αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται. Διαισθητικά τις συλλαμβάνουμε αμέσως ως πρόδηλες ηθικές αλήθειες. Επειδή όμως οι αλήθειες αυτές είναι πρόδηλες, είναι συγχρόνως και ορθολογικά γενικεύσιμες. Το πρόδηλο είναι και πασίδηλο. Για το ποιες είναι αυτές οι a priori αρχές θα μιλήσω σε λίγο. Εδώ αρκεί η επισήμανση ότι κακώς τις αμφισβητεί ο ακραίος θετικισμός. Το ερώτημα όμως είναι, αν αυτές οι a priori αρχές της δικαιοσύνης είναι ως τέτοιες δεσμευτικές για τον νομοθέτη. Αυτό ακριβώς το ερώτημα διχάζει τους μετριοπαθείς θετικιστές και τους αντιθετικιστές. 2. Η απάντηση, νομίζω, πρέπει να είναι ότι το ερώτημα αυτό χάνει τη σημασία του, αν και από τη στιγμή που οι προδικαιικές αρχές εισέρχονται στο θετικό δίκαιο. Οι αρχές γίνονται τότε κανόνες δικαίου. Γιατί αποκτούν με τη θετικοποίησή τους, ούτως ή άλλως, νομική ισχύ και δεσμευτικότητα. Το να πούμε ότι υπάρχει διπλός λόγος για να ισχύουν, πρώτον ως a priori κανόνες και δεύτερον ως αναγνωρισθέντες από το θετικό δίκαιο, δεν μεταβάλλει, δεν «διπλασιάζει» την ισχύ τους. Αυτή παραμένει η ίδια. Το ζήτημα είναι, ποια λύση προσήκει για ηθικές αξίες και αρχές που δεν έχουν θετικοποιηθεί. Υπάρχουν όμως, και ειδικά μάλιστα στην ελληνική έννομη τάξη, μη θετικοποιημένες αξίες της δικαιοσύνης; Αν αναζητήσει κανείς, ποιες είναι οι αρχές και αξίες που απορρέουν από την ιδέα της δικαιοσύνης, είτε διαισθητικά είτε ορθολογικά είτε και με τα δύο, θα διαπιστώσει ότι αυτές είναι ακριβώς οι κατοχυρωμένες στο Σύνταγμά μας ως μη αναθεωρήσιμες. Πράγματι, ο συντακτικός νομοθέτης έκρινε ότι ορισμένες διατάξεις του Συντάγματος, λίγες αλλά οι πλέον θεμελιώδεις, σε αντίθεση με τις άλλες, πρέπει να εξαιρεθούν από την αναθεώρηση. 11

12 Τις κατέστησε έτσι αναλλοίωτα και ακατάλυτα ισχύουσες δικαιικές αρχές. Ποιες είναι; Είναι αφενός η κατοχύρωση της αξίας του ανθρώπου, των βασικότερων ελευθεριών του και της ισότητας ενώπιον του νόμου και αφετέρου η κατοχύρωση της λαϊκής κυριαρχίας. Είναι οι αρχές που αποτελούν την πεμπτουσία της δικαιοσύνης και ενέχουν αξίες φυσικοδικαιικής προέλευσης είναι οι a priori αρχές, για τις οποίες μίλησα προηγουμένως. Αφού, επομένως, οι αρχές αυτές έχουν υιοθετηθεί σήμερα από το Σύνταγμά μας (όπως άλλωστε και από τα περισσότερα Συντάγματα των προηγμένων χωρών, καθώς και από διεθνείς συμβάσεις), αρκεί να αναφερόμαστε στο Σύνταγμα. Επίκληση υπερθετικών αρχών είναι είτε περιττή είτε, αν οδηγεί σε αλλοίωση του θετικού δικαίου, επικίνδυνη. Γιατί θα μπορούσε να νοθεύσει τις, κατά τα λεχθέντα, ενσωματωμένες στο θετικό δίκαιο αρχές της δικαιοσύνης. Αυτές οι μη αναθεωρήσιμες συνταγματικές διατάξεις δεσμεύουν εξ ορισμού και τον μελλοντικό νομοθέτη (και εκείνον που τυχόν θα αυτοανακηρυσσόταν ως συντακτικός νομοθέτης), σε οσοδήποτε μεγάλη πλειοψηφία του λαού και αν αυτός στηρίζεται. Διότι η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, που πραγματώνεται, βεβαίως, με εφαρμογή της αρχής της πλειοψηφίας, είναι ισότιμη με τις άλλες μη αναθεωρήσιμες συνταγματικές διατάξεις που αφορούν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και βρίσκει τα όριά της σ αυτές. Αυτά δεν μπορούν να παραμερισθούν από καμιά πλειοψηφία, από κανένα δημοψήφισμα, γιατί αφορούν ακριβώς την προστασία του ατόμου, του κάθε μεμονωμένου ατόμου, προστασία και έναντι της πλειοψηφίας. Τυχόν παραβίαση των αρχών αυτών ή -πολύ περισσότερο- τυχόν βίαιη κατάλυσή τους δεν θα έχει ως αποτέλεσμα την κατάργησή τους, αφού πρόκειται, όπως εξηγήσαμε, για ακατάλυτες αρχές, εσαεί ισχύουσες, έστω και αν η παραβίασή τους είναι διαρκής. Προσφυγή σε υπερθετικούς κανόνες για την προστασία τους είναι και πάλι περιττή. Σε τέτοια παράνομη πράξη δεν είναι υποχρεωμένοι οι πολίτες να υπακούουν αντίθετα οφείλουν να αντισταθούν. Η διάκριση των μη αναθεωρήσιμων από τις αναθεωρήσιμες διατάξεις του ελληνικού Συντάγματος έχει περαιτέρω πρακτική σημασία: Από τη σκοπιά της ελληνικής έννομης τάξης θα πρέπει να θεωρηθεί, ακόμη και από εκείνους που δέχονται κατ αρχήν την υπεροχή του Κοινοτικού Δικαίου και έναντι του Συντάγματός μας, ότι τουλάχιστον οι μη αναθεωρήσιμες συνταγματικές διατάξεις είναι και έναντι του κοινοτικού νομοθέτη ακατάλυτες. 12

13 3. Η εισδοχή των αρχών της δικαιοσύνης στο θετικό δίκαιο μεταφέρει βέβαια κατά ένα μέρος την αβεβαιότητα του αντιθετικισμού (που είναι, όπως είδαμε, η αχίλλειος πτέρνα του) στον χώρο της ερμηνείας του θετικού δικαίου. Γιατί, βεβαίως, δεν μπορούμε πλέον να επιστρέψουμε σε μορφές φορμαλιστικού θετικισμού του παρελθόντος. Η κρίση για το αν ένας νόμος προσκρούει στις θεσπισμένες στο Σύνταγμα αρχές της δικαιοσύνης είναι συχνά εξαιρετικά δύσκολη και απαιτεί αξιολογήσεις, μερικές φορές αλληλοσυγκρουόμενες. Δεν θα είναι όμως θέμα του κάθε πολίτη, του κάθε ερμηνευτή να θέσει εκτός ισχύος ένα νόμο και να μη δεχθεί την εφαρμογή του, επειδή ο ίδιος τον θεωρεί αντίθετο προς τις κατοχυρωμένες στο Σύνταγμα αρχές. Σε μια οργανωμένη κοινωνία υπάρχουν αρμόδια όργανα γι αυτό. Στην ελληνική έννομη τάξη την αρμοδιότητα και την ευθύνη αυτή την έχουν τα δικαστήρια, στα οποία βέβαια μπορεί να προσφύγει κάθε ενδιαφερόμενος και θιγόμενος πολίτης. Αυτονόητο, ότι τούτο προϋποθέτει εμπιστοσύνη του πολίτη στη δικαιοσύνη. Η δημιουργία αυτής της εμπιστοσύνης εξαρτάται κυρίως από τους ίδιους τους δικαστές. Αυτό είναι το πρώτιστο χρέος τους. Μεταξύ άλλων, πρέπει να δίνουν πρώτοι το παράδειγμα συμμόρφωσης προς τους νόμους, έστω και αν νομίζουν ότι αυτοί τους αδικούν. Η αβεβαιότητα ως προς το ποιο θα είναι το ερμηνευτικό πόρισμα σε δυσχερή ζητήματα όπου ανακύπτουν έντονες διχογνωμίες είναι πάντως σημαντικά μικρότερη από την αβεβαιότητα που είναι συνυφασμένη με τις υπερθετικές αρχές. Η μεταφορά του προβλήματος στο πεδίο της ερμηνείας του θετικού δικαίου (και της συμπληρωτικής ερμηνείας προς κάλυψη κενών) συνιστά, πράγματι, πρόοδο για την ασφάλεια του δικαίου. Συγκεκριμένα: Με τη μεταφορά αυτή υπάρχει ασφάλεια ως προς την πηγή του δεσμευτικού κανόνα, η οποία είναι ακριβώς το θεσπισμένο δίκαιο. Δεν χρειάζεται να ρωτάμε, όπως συμβαίνει με τον υπερθετικό κανόνα, ποια είναι η πηγή προέλευσης του εφαρμοζόμενου κανόνα, δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε στην πηγή. Γνωρίζουμε ακόμη σε τι δεσμεύεται ο δικαστής. Δεσμεύεται να στηρίξει την απόφασή του στο θετικό δίκαιο και στις αρχές που το διαπνέουν. Δεν μπορεί να επικαλεσθεί αρχές που δεν τις θεμελιώνει στο Σύνταγμα ή τους νόμους. Και τέλος, υπάρχει ασφάλεια κατά το ότι κανόνας που δεν ανάγεται στις ακατάλυτες, μη αναθεωρήσιμες διατάξεις του Συντάγματος ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του νομοθέτη (ή της παράγουσας έθιμα κοινωνίας). Τελικά αυτό που ισχύει είναι το θετικό δίκαιο, αυτό που θέσπισε ο Έλληνας νομοθέτης ή που παράγει η κοινωνία μέσω εθιμικού δικαίου. Η δικαιοσύνη, που πραγματώνεται στη δημοκρατική αρχή με τους 13

14 δύο πυλώνες της (λαϊκή κυριαρχία και θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα), είναι πλέον μέγεθος της θετικής μας νομοθεσίας. Κυρίες και κύριοι Οι σκέψεις που είχα την τιμή να σας εκθέσω αφορούν το δίκαιο, το οποίο περιέχει προτάσεις κανονιστικού χαρακτήρα, δηλαδή προτάσεις δεοντολογικές. Μεταξύ του δέοντος όμως και του είναι (του όντος) πολλές φορές υπάρχει διάσταση, καμιά φορά και χάσμα. Η κοινωνική πραγματικότητα δεν συμβαδίζει ή δεν συμβαδίζει πλήρως προς τη δικαιική ρύθμιση. Συχνά η πράξη αδιαφορεί για την εφαρμογή του θετικού δικαίου ή και σκόπιμα αρνείται την εφαρμογή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι την καταργεί. Το θετικό δίκαιο εξακολουθεί να ισχύει απλώς παραβιάζεται. Στην ανομία μάλιστα αυτή καμιά φορά συμμετέχουν και εκείνοι που είναι ταγμένοι να είναι φρουροί του νόμου. Αλλά, για να επανέλθουμε στο δέον (σ αυτό είναι αφιερωμένη η ομιλία μου), μπορούμε τώρα να συναγάγουμε το τελικό συμπέρασμά μας: Ο ιδεαλισμός με τη θετικοποίηση των αξιών του και εν γένει οι προϋφιστάμενες των νόμων αρχές της δικαιοσύνης κατέκτησαν το θετικό δίκαιο ή, αντιστρόφως, ο θετικισμός πέτυχε, με την ενσωμάτωση εντός του θετικού δικαίου προϋφιστάμενων αξιών και αρχών, να αποδυναμώσει την αντιπαράθεση, μη αφήνοντας περιθώρια για υπερθετικούς κανόνες. Οι αρχές αυτές, που πολλές φορές πράγματι κακοποιήθηκαν από το θετικό δίκαιο, επιζούν και σήμερα, αλλά εντός του θετικού δικαίου, όχι εκτός αυτού. Επομένως η μη συμμόρφωση στο θετικό δίκαιο, η χαλάρωση της νομιμοφροσύνης με οποιεσδήποτε υπερθετικές αναφορές δεν συγχωρείται δεν υπάρχει γι αυτήν καμιά δημοκρατική δικαιολόγηση. Η διαμάχη στην ιστορία του πνεύματος και στη φιλοσοφία του δικαίου, που ξεκίνησε το β μισό του 5 ου π.χ. αιώνα στην Αθήνα και δίχασε τα μεγάλα πνεύματα της εποχής, κατέληξε σήμερα, τουλάχιστον στη χώρα όπου γεννήθηκε, στη σύζευξη θετικού δικαίου και φυσικοδικαιικών αρχών. 14

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη-κράτος είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού (πράγματι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ

Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ Toυ Mιχαλη Σταθοπουλου* Μια πρώτη διαπίστωση: οι πανεπιστημιακές αρχές δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν ομαλή λειτουργία των πανεπιστημίων. Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ εισάγει μια ριζική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΘΕΜΑ: Νομική αξιολόγηση των διατάξεων του σχεδίου νόμου για τις προτεινόμενες «Ρυθμίσεις για την εξυγίανση του Ειδικού Λογαριασμού του άρθρου 40 ν. 2773/1999 και λοιπές διατάξεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΚΑΤΛΙΔHΣ - ΚΟΝΤΙΑΔΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΟΚΑΤΛΙΔHΣ - ΚΟΝΤΙΑΔΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΟΚΑΤΛΙΔHΣ - ΚΟΝΤΙΑΔΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 77 79 ΑΘΗΝΑ Τ.Κ. 104 34 ΤΗΛ..: (+ 30) 210 8814601 / 7211130 FAX: (+ 30) 210 8813847 / 7211643 Υπόθεση ανταλλαγής ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών Εκδήλωση του KEBE και ΟΠΕΚ με θέμα «Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές για την ανάπτυξη» Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65 Προστιθέμενης Αξίας. Πάγια αντιμισθία. Κανονιστική απόφαση διοίκησης. Aριθ. Aπόφ. 909/2011 (Β τμ. Σ.τ.Ε.) Πρόεδρος: Φ. Αρναούτογλου, Αντιπρόεδρος. Εισηγητής: Ε. Νίκα, Σύμβουλος. Δικηγόροι: Π. Γιαννόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών 1. Έννοια και διακρίσεις των νομικών προσώπων Νομικό πρόσωπο είναι ένωση προσώπων ή σύνολο περιουσίας που επιδιώκει ή εξυπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΔΗΛΩΣΗ

ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΔΗΛΩΣΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΑΡΧΗΣ ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΔΗΛΩΣΗ Της ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΠΙΣΤΗ- ΜΟΝΙΚΟΥ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΟΠΥΥ (ΠΟΣΕΥΠ-

Διαβάστε περισσότερα

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Μερικά απλά λόγια για την κρίση Η κρίση ξεκίνησε στις ΗΠΑ το 2008

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Δ. ΜΙΧΑΗΛ Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2012 Κύριο Δημήτριο Βαρνάβα Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας (Ο.Ε.Ν.Γ.Ε.) Οδός Λαμίας, αριθ. 2 Αθήνα Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1 Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο αγαθό, (πράγματι όλοι κάνουν τα πάντα

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΜΕ ΘΕΜΑ «ΝΑΙ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΟΧΙ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΧΟΛΕΙΑ»

ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ Υ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΜΕ ΘΕΜΑ «ΝΑΙ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΟΧΙ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ 19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Α.Π.: 37 ΠΡΟΣ ΤΟ ΔΣ ΤΗΣ ΟΛΜΕ ΚΟΙΝ.: ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. κ. ΜΠΑΛΤΑ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ Αν. ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. κ. ΚΟΥΡΑΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟ ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ.Σ. ΤΗΣ Ο.Λ.Μ.Ε. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΚΗ ΗΓΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν Παράδοση 3η : Παραγωγή (έκδοση) της Διοικητικής πράξης και η Διοικητική Διαδικασία. Ανάκληση των Διοικητικών πράξεων.

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών»

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΔΟΕ ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» Σύμφωνα με το άρθρο 13 του ν.1566/1985 και συγκεκριμένα με την παράγραφο 7 (όπως αυτή αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 3 του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ποινική νομοθεσία για τα ναρκωτικά και η εφαρμογή της στην δικαστηριακή πρακτική.

Η ποινική νομοθεσία για τα ναρκωτικά και η εφαρμογή της στην δικαστηριακή πρακτική. Η ποινική νομοθεσία για τα ναρκωτικά και η εφαρμογή της στην δικαστηριακή πρακτική. Κώστας Κοσμάτος Δ.Ν., Δικηγόρος Ειδικός Επιστήμονας Νομικής Δ.Π.Θ. kkosmato@law.duth.gr Τα τελευταία χρόνια σε διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1 ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1.Πολύ συχνά άγονται ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις, κυρίως οικογενειακής υφής, στις οποίες ένα εκ των εµπλεκοµένων µερών, παρουσιάζει σοβαρά προβλήµατα υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

Ενώπιον: Τ. Ψαρά Μιλτιάδου, Π.Ε.Δ Αρ. αγωγής 2419/2004

Ενώπιον: Τ. Ψαρά Μιλτιάδου, Π.Ε.Δ Αρ. αγωγής 2419/2004 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Τ. Ψαρά Μιλτιάδου, Π.Ε.Δ Αρ. αγωγής 2419/2004 Μεταξύ: 1. ITS-RAISEN ZWEIGNIEDERLASSUNG DER REWE ZENTRALFINANZ E.G. εκ Γερμανίας 2. LTU TOURISTIK GESELLSCHAFT mbh,

Διαβάστε περισσότερα

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ)

Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΚΕΙΜΕΝΟ (ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ) Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη είναι μια κοινότητα και κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για χάρη κάποιου αγαθού (γιατί όλοι κάνουν τα πάντα γι αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 37 2. Σχέση με επιείκεια... 40 3. Σχέση με ηθική... 42 ΠΗΓΕΣ - ΙΣΧΥΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø

Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø Àª. π π π Àªµ À π - π 02-03-07 05:26 Page 1 Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø Είναι ωφέλιµη ή όχι η συµµετοχή εκπροσώπων των εργαζοµένων στα.σ.; Ùfi Ó apple ÓÙ ÛÔ Ó ÔÈ ÈÔÈÎ ÛÂÈ ÙˆÓ ÙÚ appleâ ÒÓ Î È fi È Ó Àƒ º

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΤΚΕΙΟΤ ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΣΑ Διδαγμένο κείμενο Αριστοτέλους Πολιτικά Α1, 1 Ἐπειδή πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινά οὖσαν καί πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἓνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γάρ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα