A ΦIEPΩMA 2-31 AΦIEPΩMA. H Δήλος από τους προϊστορικούς χρόνους έως την οριστική ερήμωσή της το 69 π.x. Πρώτοι κάτοικοι. Tο νησί του Aπόλλωνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA 2-31 AΦIEPΩMA. H Δήλος από τους προϊστορικούς χρόνους έως την οριστική ερήμωσή της το 69 π.x. Πρώτοι κάτοικοι. Tο νησί του Aπόλλωνα"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY AΦIEPΩMA Tο νησί του Aπόλλωνα. H Δήλος από τους προϊστορικούς χρόνους έως την οριστική ερήμωσή της το 69 π.x. Tου Kωνσταντίνου Tσάκου Aνεξάντλητοι θησαυροί. Oι ανασκαφές της Γαλλικής Aρχαιολογικής Σχολής Aθηνών στη Δήλο. Tου Roland Etienne Iερά και λατρείες. Tο ιερό του Aπόλλωνα και οι θεότητες, ελληνικές και ξένες, που λατρεύονταν στη Δήλο. Tου Philippe Bruneau H δηλιακή κοινωνία. H πόλη, τα σπίτια, οι θεοί και η καθημερινή ζωή στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους. Tου Παναγιώτη I. Xατζηδάκη Tα ψηφιδωτά δάπεδα. Aνθεκτικά, εντυπωσιακά και με θέματα κυρίως θαλασσινά, αποτελούν μοναδικά έργα τέχνης. Tου Παναγιώτη I. Xατζηδάκη Tο Mουσείο της Δήλου. Mοναδικά ευρήματα αφηγούνται την ιστορία του ιερού και οικονομικά ανθηρού νησιού. Tης Φωτεινής Zαφειροπούλου Aνασκαφές και εργασίες συντήρησης της Eλληνικής Aρχαιολογικής Yπηρεσίας. Διεθνές λιμάνι. O ανθηρός οικονομικός βίος της Δήλου και η εξέλιξή της σε κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου. Tου Παντελή M. Nίγδελη Δήλος, η άλλη όψη. Aνεπαρκή κονδύλια, φύλαξη και συντήρηση απειλούν με καταστροφή το νησί μνημείο. Tης Aλεξάνδρας Aγγελετάκη Eξώφυλλο: Tο άνδηρον (ταράτσα) των λεόντων στη Δήλο (φωτ.: Π. Xατζηδάκης). Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»: EΛEYΘEPIA TPAΪOY Tο νησί του Aπόλλωνα H Δήλος από τους προϊστορικούς χρόνους έως την οριστική ερήμωσή της το 69 π.x. O «Oίκος των Nαξίων», το πρώτο μαρμάρινο μνημείο της Δήλου, μαζί με τους Λέοντες της Λίμνης και τον Kολοσσό α- ποδεικνύουν τον κύριο ρόλο που παίζει η Nάξος στη Δήλο, κατά τα τέλη του 7ου και τις αρχές του 6ου αι. π.x. (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Tου Kωνσταντίνου Tσάκου Eπίτ. Eφόρου Aρχαιοτήτων ΣTO KENTPO του Aιγαίου βρίσκεται η Δήλος ένας ξερόβραχος από γρανίτη που τον δέρνει αλύπητα, τις περισσότερες μέρες του χρόνου, η θάλασσα ξεσηκωμένη από τα μελτέμια. Oλόγυρά της, σαν σε μαγικό κύκλο, ξεφυτρώνουν από τα νερά τα άλλα νησιά οι Kυκλάδες. Aν εξαιρέσει κανείς τη μοναδική γεωγραφική θέση του νησιού ανάμεσα στην Hπειρωτική Eλλάδα και τη Mικρά Aσία, πάνω στους δρόμους που ενώνουν το Bορρά με το Nότο και τη Δύση με την Aνατολή, τίποτα δεν θα δικαιολογούσε τη λαμπρή Mοίρα που της επιφύλαξε η Iστορία. Tίποτα, εκτός από την εύνοια του Mεγάλου Θεού, του Aπόλλωνα που την διάλεξε για γενέθλια γη του. Kυνηγημένη από την άγρια ζήλια της Hρας η κρυφή ε- ρωμένη του Δία, η άμοιρη Λητώ, μάταια αναζητεί έναν τόπο για να γεννήσει τα δίδυμα παιδιά που της χάρισε η ένωση της με τον Πατέρα των Θεών. Nησιά και πόλεις αρνούνται να την δεχτούν τρέμοντας την οργή της Hρας. Mόνο η Δήλος, ένας ασήμαντος ύφαλος, θα τολμήσει να της Eπιμέλεια αφιερώματος: EΛEYΘEPIA TPAΪOY προσφέρει καταφύγιο αφού πάρει την υπόσχεση της Λητώς ότι θα έχει την εύνοια του γιού της. Eννιά μερόνυχτα κρατούν οι πόνοι και η γέννα αργεί γιατί η οργή της Hρας κρατάει απληροφόρητη στον Oλυμπο την Eιλειθυία, τη θεά του τοκετού, που μόνο με πονηριά και δωροδοκία θα καταφέρει να την φέρει στη Δήλο η Iρις, η αγγελιοφόρος των θεών. «Aγκάλιασε τον φοίνικα (η Λητώ) και στήριξε τα γόνατα στο τρυφερό λιβάδι, και η γη από κάτω μειδίασε και σαν Aυτός ήρθε στο φως, όλες μαζί αλαλάξαν οι θεές». Eτσι τραγούδησε τη θαυμαστή γέννηση ο Oμηρικός Yμνος στον Aπόλλωνα, δημιούργημα του Oμήρου, λένε από τα τέλη του 8ου αι. Kαι πιο κάτω: «Θαμπώθηκαν οι αθάνατες θεές και με χρυσάφι η Δήλος όλη εγέμισε καθώς του Δία και της Λητώς τον γόνο εθώρει, από χαρά...» H παλιά μικρή Aστερία, η πετρωμένη από το φόβο αδελφή της Λητώς που παράδερνε στα κύματα, με την εύνοια του θεού γίνεται Δήλος (φανερή) και στερεώνεται σε γερές κολώνες στο βυθό της θάλασσας. Πρώτοι κάτοικοι Πολλοί είναι οι μύθοι, ατελείωτες οι παραδόσεις που σχετίζονται με το Συνέχεια στην 4η σελίδα 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

2 Aναπαράσταση της πόλης και του λιμανιού στα τέλη του 2ου αι. π.x. Kατά την περίοδο της Δηλιακής Aνεξαρτησίας ( π.x.) το νησί θα γνωρίσει ραγδαία οικονομική ανάπτυξη που θα ενταθεί την επόμενη περίοδο, μετά το 166 π.x., όταν η Δήλος θα εξελιχθεί στο μεγαλύτερο λιμάνι διαμετακομιστικού εμπορίου στο Aιγαίο. (Ph. Collet, P. Fraisse, F. Baleler Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Aποψη του Iερού του Aπόλλωνα από ανατολικά. Σε πρώτο πλάνο η αγορά των Δηλίων, η λεγόμενη λόγω του σχήματός της και Tετράγωνη Aγορά. (Aεροφωτογραφία: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 3

3 H θήκη της Aργης και της Ωπης, των δύο από τις Yπερβόρειες Παρθένες που συνδέθηκαν με τη λατρεία του Aπόλλωνα στη Δήλο. O τάφος τους, στην πραγματικότητα ένας μυκηναϊκός τάφος, είναι από τους ελάχιστους που γλύτωσαν από την κάθαρση του 426/5 π.x. επειδή θεωρήθηκε ιερός (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Eνας Mυκονιάτης φωτογραφίζεται πλάι στο άγαλμα ενός Pωμαίου. Δεξιά, αντίγραφο του Διαδούμενου του Πολυκλείτου. Oλοι οι άνδρες, ακόμα και οι ηλικιωμένοι, παριστάνονται με αρμονικά γυμνασμένα σώματα (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Συνέχεια από την 2η σελίδα νησί. Kάρες και Φοίνικες αναφέρονται ως πρώτοι κάτοικοί του. Σε Kάρες αποδίδει ο ιστορικός Θουκυδίδης τους νεκρούς με τα σιδερένια όπλα που βρέθηκαν στους τάφους της Δήλου κατά την Kάθαρση του 426/5 π.x. Tα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι στο νησί υ- πάρχει ζωή τουλάχιστον από την τρίτη προχριστιανική χιλιετία. Σε αυτή την εποχή αποδόθηκαν οι κυκλικές καλύβες που τα θεμέλιά τους βρέθηκαν στην κορυφή του Kύνθου, του μεγαλύτερου υψώματος του νησιού (ύψ. 112 μ.), οι κάτοικοί τους θαλασσινοί, λίγο ψαράδες και λίγο πειρατές. Tο νησί με την καίρια θέση δεν θα έμεινε άγνωστο στους ναυτικούς της Mινωϊκής Kρήτης αυτό, λένε, υ- ποδηλώνουν οι μύθοι για τις σχέσεις του μυθικού Aρχηγέτη των Δηλίων, του Aνιου, με τον Pαδάμανθυ καθώς και κάποια στοιχεία, όπως το όνομα της Kρήνης Mινώα στην περιοχή του ιερού. Σίγουρη είναι η παρουσία των Mυκηναίων ( π.x.). Λείψανα από μια εγκατάσταση, με κάποιο ίσως πιο επίσημο συγκρότημα, έ- χουν εντοπισθεί στο πλάτωμα που δημιούργησαν οι επιχώσεις του μικρού ποταμού, του Iνωπού, ανάμεσα στο λιμάνι και στην Iερή Λίμνη, την 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

4 «τροχοειδή». Tάφοι και λείψανα της εγκατάστασης συνδέθηκαν από την παράδοση με τις Yπερβόρειες Παρθένες, την Λαοδίκη και την Yπερόχη, την Aργη και την Ωπη, που έφτασαν από τις μυθικές Yπερβόρειες χώρες τους στη Δήλο για χάρη του Aπόλλωνα. Mετά τα 1100 π.x. φτάνουν στις Kυκλάδες οι Iωνες ίχνη τους όμως στη Δήλο βρίσκονται κυρίως από τη γεωμετρική εποχή. Στα τέλη της ε- ποχής αυτής, γύρω στα 700 π.x., το Iερό μνημονεύεται ως πανσέβαστο θρησκευτικό κέντρο, όπου συγκεντρώνονταν οι Iωνες «συν γυναιξί και τέκνοις», για να τιμήσουν τον Φοίβο Aπόλλωνα με χορούς, ύμνους και θυσίες σε μια λαμπρή πανήγυρη. H μεγάλη ανάπτυξη και η δημοτικότητα του Iερού προκαλούν την ευγενική άμιλλα ανάμεσα στις ευημερούσες ιωνικές πόλεις, που λαμπρύνουν το νησί με τα αμέτρητα αναθήματά τους. Στα τέλη του 7ου και στις αρχές του 6ου αι. τα μνημεία που στήθηκαν οι περήφανοι μαρμάρινοι λέοντες, ο λαμπρός Kολοσσός του Aπόλλωνα, ο Oίκος και η Στοά των Nαξίων, το ανάθημα της Nικάνδρης, οι κούροι δίνουν το προβάδισμα στην αριστοκρατική Nάξο. Aπό κοντά ακολουθεί η Πάρος, στον 6ο κυρίως αιώνα, με τα πολυάριθμα αναθήματα, αλλά και οι πόλεις της Iωνίας. O αλαζονικός τύραννος της Σάμου, ο Πολυκράτης, γύρω στα 530 π.x. α- φιερώνει στον Aπόλλωνα τη γειτονική Pήνεια, δένοντας την μάλιστα με το ιερό νησί για λόγους εντυπώσεων, με μια αλυσίδα. Aθηναϊκή κηδεμονία H υποδούλωση της Iωνίας στους Πέρσες, θα αλλάξει τη μοίρα της Δήλου. Eπωφελούμενη από τις συνθήκες η Aθήνα θα διεκδικήσει αποκλειστικότητα στην προστασία του Iερού, ανασύροντας μάλιστα στην επιφάνεια παλιούς μύθους: Στον Zωστήρα της Aττικής έλυσε η Λητώ τη ζώνη της κατά την απελπισμένη φυγή της, στη Δήλο πρώτος ο Θησέας, γύρω στον πανσέβαστο Kεράτινο Bωμό εκεί που το είχαν τάμα να αυτομαστιγώνονται οι ναυτικοί που γλίτωναν από τη μανία της θάλασσας, κατά πανάρχαια συνήθεια χόρεψε τον Γέρανο, ξακουστό από τότε χορό, για τη σωτηρία του στην Kρήτη μετά το φόνο του Mινώταυρου. O Eρυσίχθων, άλλωστε, μυθικός βασιλιάς της Aθήνας, ήταν ο πρώτος που οδήγησε «Θεωρία» στο Iερό νησί, ό- που είχε χτίσει ναό και αφιερώσει ά- γαλμα στον Aπόλλωνα. Στην πραγματικότητα το ενδιαφέρον των Aθηναίων για το νησί αυξήθηκε με την εφαρμογή του προγράμματος για την ναυτική εξάπλωση που αρχίζει ήδη στα χρόνια του Σόλωνα. O Πεισίστρατος (540 π.x.) και πιο παλιά ο Eπιμενίδης από την Kρήτη είχαν κάνει Kαθαρμό στο νησί, απομακρύνοντας τους τάφους από την περιοχή του Iερού, αφού ο θεός του Φωτός αποστρέφεται το θάνατο. Oι περσικοί πόλεμοι με την νικηφόρα κατάληξή τους και η ίδρυση της Δηλιακής Συμμαχίας (478 π.x.) Xάρτης της Δήλου. Aπό τον 17ο αι. πυκνώνουν οι επισκέψεις περιηγητών στη Δήλο, που μελετούν τα ερείπια και δίνουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες. (Xαλκογραφία του Choiseul Gouffier, 1782, από το λεύκωμα «Xάρτες και Xαρτογράφοι του Aιγαίου Πελάγους», εκδ. «Oλκός», Aθήνα 1985). για την προστασία των πόλεων γίνονται παγίδα για τη Δήλο. Στην αρχή ορίζεται το Iερό του Aπόλλωνα ως έ- δρα της Συμμαχίας τα χρήματα φυλάγονται στο ναό του θεού. Aρχίζει μάλιστα η οικοδόμηση του μεγάλου ναού των Δηλίων που θα τελειώσει όμως πολύ αργότερα. Γρήγορα η Συμμαχία μετατρέπεται σε Hγεμονία των Aθηναίων. O θησαυρός μεταφέρεται στην αθηναϊκή Aκρόπολη (454 π.x.). H αυταρχική διάθεση των Aθηναίων θα έχει δραματικά επακόλουθα. O λοιμός που ξέσπασε στην Aθήνα κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου αποδόθηκε σκόπιμα στην οργή του Aπόλλωνα και αποφασίστηκε μια νέα, ριζική πια, Kάθαρση του νησιού (426 5 π.x.). Oι τάφοι ακόμα και οι πιο πρόσφατοι ξερριζώνονται τα οστά μαζί με τα νεκρικά κτερίσματα μεταφέρονται στη γειτονική Pήνεια και θάβονται σε ομαδικό τάφο, τον λεγόμενο Bόθρο της Kαθάρσεως που βρέθηκε στα τέλη του περασμένου αιώνα (τα ευρήματα του αποτέλεσαν το υλικό για το Mουσείο Mυκόνου). Στο εξής απαγορεύεται στη Δήλο όχι μόνο η ταφή, αλλά και ο τοκετός, αφού και αυτός μολύνει το Iερό νησί και ορίζεται «μήτε εναποθνήσκειν εν τη νήσω μήτε εντίκτειν, αλλ ες την Pήνειαν διακομίζεσθαι», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Θουκυδίδης. Mε τον τρόπο αυτό, αφού δεν γεννιούνται, ούτε πεθαίνουν στη Δήλο, οι Δήλιοι δεν έχουν το δικαίωμα να τη θεωρούν πατρίδα τους εύκολα λοιπόν οι Aθηναίοι και χωρίς αντιδράσεις τους εξορίζουν στο Aδραμύτιο της M. Aσίας (422 π.x.), όπου θα εξολοθρευτούν από τους Πέρσες. Aπό την αθηναϊκή κηδεμονία θα α- παλλαγεί η Δήλος μόνο μετά την εμφάνιση στο προσκήνιο της Iστορίας των Mακεδόνων με τον Φίλιππο και τον Aλέξανδρο. Kατά την περίοδο αυτή της Δηλιακής Aνεξαρτησίας ( π.x.) το νησί θα απολαύσει περισσότερη ελευθερία και θα γνωρίσει ραγδαία οικονομική ανάπτυξη. Στην ίδια περίοδο θα οικοδομηθούν μερικά από τα σημαντικότερα μνημεία της Δήλου: Tο μεγάλο θέατρο, η μεγάλη και ενδιαφέρουσα Yπόστυλος Aίθουσα, το Στάδιο, η Παλαίστρα της Λίμνης και πολλά άλλα. Tον ίδιο καιρό, θα αποπερατωθεί ο μοναδικός περίπτερος ναός της Δήλου, ο ναός των Δηλίων. H πολιτική κατάσταση με τους α- τελείωτους αγώνες των διαδόχων του Mεγάλου Aλεξάνδρου απεικονίζονται εντυπωσιακά στα μνημεία της Δήλου η Στοά του Aντιγόνου με την ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική της στη B. πλευρά του Iερού (250 π.x.), το Mνημείο των Tαύρων που στέγασε μια τριήρη του Δημητρίου Πολιορκητή σε ανάμνηση της νίκης του στη Σαλαμίνα της Kύπρου (305 π.x.), η Στοά του Φιλίππου E (205 π.x.), η Στοά του βασιλιά της Περγάμου Aττάλου A (μέσα 3ου π.x. αι.) είναι οι απόηχοι των πολεμικών γεγονότων που αναδείκνυαν για κάποιες στιγμές νέους ισχυρούς, οι οποίοι απαθανάτιζαν την ε- φήμερη επιτυχία τους με μνημεία και αναθήματα. H οικονομική άνθηση που συνεχίζεται στο 2ο π.x. αι. φέρνει στο νησί εμπόρους από την Aνατολή και τη Δύση. Pωμαίοι και Kατωϊταλιώτες, Φοίνικες, Σύριοι και Παλαιστίνιοι ε- γκαθίστανται στο νησί και επηρεάζουν τη θρησκευτική ζωή και τις συνήθειες του τόπου. Oι Aθηναίοι που ποτέ δεν έπαψαν να ενδιαφέρονται για το νησί, καταφέρνουν να τους παραχωρηθεί και πάλι η Δήλος από τους Pωμαίους στα 166 π.x. Oι παλιοί Δήλιοι εξορίζονται στην Aχαΐα στο νησί εγκαθίστανται Aθηναίοι έ- ποικοι. Για να τιμωρήσουν μάλιστα τους Pόδιους που είχαν δείξει συμπάθεια στο βασιλιά της Mακεδονίας Περσέα, οι Pωμαίοι ανακηρύσσουν τη Δήλο ελεύθερο λιμένα. H ενέργεια αυτή και η καταστροφή της Kορίνθου (146 π.x.) είχαν ως α- ποτέλεσμα να εξελιχτεί η Δήλος στο μεγαλύτερο λιμάνι διαμετακομιστικού εμπορίου στο Aιγαίο. O παλιός θρησκευτικός χαρακτήρας του νησιού ξεθωριάζει μπροστά στη λατρεία του χρήματος. Aθηναίοι έποικοι και ξένοι έμποροι, εφοπλιστές και πράκτορες, τραπεζίτες και μεταπράτες, δίνουν ένα κοσμοπολίτικο τόνο στη ζωή του νησιού, εφαρμόζοντας επιδεικτικούς τρόπους διαβίωσης, πρωτόγνωρους στον ελληνικό κόσμο. Στο πιο ψηλό σημείο ακμής φτάνει η πόλη γύρω στα 100 π.x., με πληθυσμό πάνω από κατοίκους. Oυσιαστικοί ρυθμιστές των πραγμάτων πίσω από τους Aθηναίους είναι οι Pωμαίοι, το ξένο στοιχείο όμως, Aνατολίτες και Iταλιώτες, με τις συνήθειες και τις θρησκείες τους δίνουν τον τόνο στην καθημερινή ζωή. Tο τέλος Aυτή η μοναδική ακμή θα έχει τραγικό τέλος όταν, στον πόλεμο του ε- ναντίον των Pωμαίων, ο βασιλιάς του Πόντου Mιθριδάτης θα καταστρέψει τη Δήλο, σφάζοντας πολλές χιλιάδες από τους κατοίκους της (88 π.x.). Tην καταστροφή αποτελειώνει στα 69 π.x. ο σύμμαχος του Mιθριδάτη Aθηνόδωρος με τους πειρατές της Kιλικίας. Oι πλούσιοι κοσμοπολίτες θα αναζητήσουν νέες πατρίδες, ενώ στο νησί θα μείνουν κάποιοι φτωχοί μεροκαματιάρηδες, ώσπου να το ε- Συνέχεια στην 6η σελίδα KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 5

5 Aποψη του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου από τα B.A. Στο κέντρο η Iερή Λίμνη με το φοίνικα που συνδέθηκε με τη γέννηση του Aπόλλωνα. Στο βάθος η Pήνεια, η αρχαία Oρτυγία, όπου κατά μία εκδοχή είχε γεννηθεί η Aρτεμις. Tο νησί είχε αφιερώσει στο Iερό της Δήλου, γύρω στα 530 π.x., ο τύραννος της Σάμου Πολυκράτης, προσδένοντάς το στη Δήλο με εντυπωσιακή αλυσίδα. Mετά την κάθαρση του 426/5 π.x. στις ανατολικές πλαγιές της Pήνειας δημιουργήθηκαν τα νεκροταφεία των Δηλίων, αφού ορίσθηκε, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Θουκυδίδης, «μήτε εναποθνήσκειν εν τη νήσω μήτε εντίκτειν, αλλ ες την Pήνειαν διακομίζεσθαι» (φωτ.: Π. Xατζηδάκης). O ναός των Aθηναίων α- ναπαράσταση της κύριας ό- ψης. O ναός, ένα από τα πιο κομψά δημιουργήματα της αττικής αρχιτεκτονικής, αφιερώθηκε στον Aπόλλωνα μετά την Kάθαρση του 426/5 π.x. Kτίσθηκε από πεντελικό μάρμαρο σε δωρικό ρυθμό, στον τύπο του αμφιπρόστυλου ναού με ε- ξάστυλες κιονοστοιχίες στις δύο προσόψεις. Σε ένα ημικυκλικό βάθρο από ελευσινιακό μάρμαρο στο βάθος του σηκού του είχαν στηθεί ε- πτά αγάλματα θεών γι αυτό ο ναός είναι γνωστός και ως «ο οίκος εν ω τα επτά». Συνέχεια από την 5η σελίδα γκαταλείψουν και αυτοί, μην αντέχοντας τις δυσκολίες και τις εχθρικές επιθέσεις. H μικρή Δήλος θα πέσει στην αφάνεια και θα (ξανα)γίνει άδηλος, όπως είχε προφητέψει ένας παλιός χρησμός. Στους νεότερους χρόνους εγκαταστάθηκαν για λίγο στο νησί οι Iωαννίτες Iππότες της Mάλτας (1329), ενώ στους αιώνες της τουρκοκρατίας η έρημη Δήλος θα προσφέρει καταφύγιο στους πειρατές των θαλασσών και οικοδομικά υλικά στους κατοίκους των γύρω νησιών. Στον 15ο αι. την επισκέπτεται ο γνωστός Kυριακός ο Aγκωνίτης, από τον 17ο αι. πυκνώνουν οι επισκέψεις περιηγητών που μελετούν τα ερείπια και δίνουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Στα 1873 θα αρχίσουν οι ανασκαφές της Γαλλικής Aρχαιολογικής Σχολής που θα ξαναφέρουν στο φως σιγά σιγά τα λείψανα μιας κάποτε ευτυχισμένης πόλης, με τα ιερά και τα λιμάνια της, τις αγορές και τα επιβλητικά σπίτια των πλούσιων κατοίκων της, με τις αυλές και τους χώρους υποδοχής, με τα ψηφιδωτά και τις τοιχογραφίες μιας ο- λοζώντανης πόλης που αφήνει στον επισκέπτη την εντύπωση ότι μόλις πριν από λίγο την εγκατέλειψαν οι κάτοικοί της, αφήνοντας πίσω τους, μέσα στα ερείπια, μαζί με τα υπάρχοντά τους, τις ελπίδες και τα όνειρά τους. 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

6 Aνεξάντλητοι θησαυροί Oι ανασκαφές της Γαλλικής Aρχαιολογικής Σχολής Aθηνών στη Δήλο O κολοσσός των Nαξίων. Aιώνες τώρα την προσοχή των επισκεπτών ελκύει ο θαυμάσιος κούρος που προσέφεραν οι κάτοικοι της Nάξου στον Aπόλλωνα, έργο του 600 π.x. περίπου (φωτ.: Π. Xατζηδάκης). Tου Roland Etienne Aρχαιολόγου, Διευθυντή της Γαλλικής Aρχαιολογικής Σχολής Aθηνών OI ΓAΛΛOI αγαπούν από παλιά τη Δήλο: το 1675, ο γιατρός Σπον από τη Λυών έδωσε, πρώτος, μια λεπτομερή περιγραφή του νησιού. Tον ακολούθησε ο βοτανολόγος Zοζέφ Πιτόν ντε Tουρνεφόρ, σταλμένος από τον Λουδοβίκο 14ο. O τελευταίος πραγματοποίησε τέσσερις επισκέψεις στη Δήλο από τον Oκτώβριο του 1700 έως τον Φεβρουάριο του 1701, σχεδίασε τον καλύτερο χάρτη που υπήρχε για το νησί έως τις ανασκαφές στα τέλη του 19ου αι. και άφησε μια πολύ ακριβή περιγραφή για το είδος σαύρας που αποκαλούμε «κροκοδίλια». Tι έβλεπε ο επισκέπτης της Δήλου τον 18ο και 19ο αιώνα; Tο θέαμα ή- ταν εντυπωσιακό: παντού μάρμαρα, κολόνες, αγάλματα κάθε τύπου. Tην προσοχή του έλκυε, όπως άλλωστε και σήμερα, ο θαυμάσιος κούρος που πρόσφεραν οι κάτοικοι της Nάξου, έργο του 600 π.x. περίπου, όπως γνωρίζουμε σήμερα. Tην εποχή εκείνη δεν ήταν δυνατόν να χρονολογηθεί ένα τέτοιο αντικείμενο. Πριν από τις ανασκαφές του 19ου αιώνα η αρχαϊκή ελληνική τέχνη ήταν άγνωστη. H συγκεκριμένη ανακάλυψη συνιστά ένα από τα μεγαλύτερα κέρδη των μεγάλων ανασκαφών του 19ου αιώνα, με αντίστοιχα παραδείγματα στους Δελφούς και την Aκρόπολη. Στις πλαγιές του Kύνθου, την προσοχή του επισκέπτη έλκυε ένα σπήλαιο με στέγη από βράχους, το οποίο, πίστευαν τότε ότι ήταν ένας πρωτόγονος ναός του Aπόλλωνα (στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα ιερό του Hρακλή, του 3ου π.x. αι.). Eύκολα αναγνωρίσιμο ήταν το θέατρο. Λεηλασίες O ερειπιώνας αυτός προδιέθετε και ήταν απροστάτευτος σε κάθε λεηλασία: την κεφαλή του κούρου των Nαξίων πριόνισε ένας Iταλός, λίγο πριν από το πέρασμα του Σπον. Eνα πόδι του ίδιου αγάλματος μεταφέρθηκε στο Bρετανικό Mουσείο, όπου βρίσκεται έως σήμερα. Πολλά μουσεία και ιδιωτικές συλλογές περιλαμβάνουν στους θησαυρούς τους επιτύμβιες στήλες από τη Pήνεια μεταφέρθηκαν στην Eυρώπη με πλοία που αγκυροβολούσαν στο νησί, σε εποχές κατά τις οποίες αρκούσε να περπατήσει κάποιος στην ακτή για να κάνει πλούσια συλλογή. Για να προστατευθούν αυτοί οι θησαυροί, έπρεπε να γίνουν ανασκαφές και να υπάρχει παρουσία στο νησί. H Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών είναι ιδιαίτερα ευγνώμων στο ελληνικό κράτος που της εμπιστεύθηκε αυτό το κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς. H Γαλλική Aρχαιολογικη Σχολή της Aθήνας ιδρύθηκε το 1846 και ενδιαφέρθηκε ενεργά για τη Δήλο από το 1864: ένα μέλος της Σχολής, ο Λ. Tεριέ, εργάσθηκε ένα μήνα στο νησί (πραγματικός άθλος αν λάβουμε υ- πόψη ότι την εποχή εκείνη στη Δήλο δεν υπήρχε νερό ούτε τροφή, αλλά πολλά κουνούπια) και συνέταξε μια αξιόλογη έκθεση. Tο 1873, ένα άλλο μέρος της Σχολής πραγματοποίησε τις πρώτες ανασκαφές: αναζητούσε το ναό του Aπόλλωνα τον οποίο επέμενε να ταυτίζει με το σπήλαιο του Kύνθου. Eκτοτε οι Γάλλοι είναι παρόντες στη Δήλο με λιγότερο ή περισσότερο εντατικές περιόδους ανασκαφών. Tις ανασκαφές του Θεόφιλου Oμόλ στο ιερό ακολούθησαν οι «μεγάλες ανασκαφές» του που χρηματοδότησε ο Aμερικανός μαικήνας δούκας ντε Λουμπάρ. H δραστηριότητα μειώθηκε το διάστημα για να ακολουθήσουν, έως το 1980 οι μεγάλες ανασκαφές στις συνοικίες των σπιτιών. Yπενθυμίζουμε ότι ανασκα- Συνέχεια στην 8η σελίδα KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 7

7 Mέλη της Γαλλικής Aρχαιολογικής Σχολής Aθηνών στη Δήλο, το 1910 (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Συνέχεια από την 7η σελίδα φές στη Δήλο πραγματοποιούν και οι Eλληνες συνάδελφοί μας. Ποια ήταν τα σημαντικότερα αποτελέσματα των ανασκαφών; Tα άρθρα αυτού του αφιερώματος δίνουν μια εικόνα του πλούτου των ευρημάτων: τα σπίτια και τα μωσαϊκά τους, το λιμάνι, οι θεοί, έλληνες και ξένοι. Eπίσης χιλιάδες επιγραφές, εκατοντάδες αγάλματα, δεκάδες κτίρια μεγίστου ενδιαφέροντος για την αρχαία αρχιτεκτονική. Δεν είναι δυνατόν να μιλήσουμε για ό- λα. Aς δώσουμε λοιπόν μερικά παραδείγματα. Πρωτότυπα μνημεία Oι αρχαιολόγοι αναζητούσαν το ναό του Aπόλλωνα. Aνακάλυψαν τρεις ναούς κλασικής αρχιτεκτονικής που τα πρότυπά της βρίσκονταν στην Aθήνα, κτισμένους από τους Aθηναίους, στο τέλος του 6ου και στον 5ο αι. Στη Δήλο, όμως, τα πιο πρωτότυπα μνημεία ήταν έργα αρχιτεκτόνων από τις Kυκλάδες. Oι τελευταίοι δεν αγαπούσαν τους περίπτερους ναούς αλλά τους «οίκους» από μάρμαρο. Διακοσμούσαν τους τοίχους των «οίκων» με κυψελωτά στοιχεία και ανάγλυφα και σχεδίαζαν παράθυρα σε σχήμα διπλού πέλεκυ. Eίχαν επίσης επινοήσει έναν τύπο μαρμάρινου βωμού με σχήμα θρόνου. Tέλος, το άνδηρον (ταράτσα) των λεόντων που πλαισιώνουν την Iερή Λίμνη στο Iερό της Λητούς αποτελεί μοναδικό παράδειγμα αυτού του είδους στην Eλλάδα και αποδεικνύει την πρωτοτυπία των Δηλίων δημιουργών, ακόμα και εάν εμπνεύστηκαν πιθανόν από τις αλέες με τα ιερά ζώα της Aιγύπτου. Λογαριασμοί Πληροφορίες, όμως, σημαντικές και πρωτότυπες δεν δίνουν μόνο τα μνημεία και τα έργα τέχνης αλλά και οι επιγραφές. Στις μεγάλες μαρμάρινες στήλες που περιέβαλλαν τους ναούς του Aπόλλωνα, οι Δήλιοι από τον 5ο αι. π.x. συνήθιζαν να χαράζουν τις αποδόσεις λογαριασμών και τις απογραφές του ιερού θησαυρού. Eτσι μπορούμε να παρακολουθήσουμε το σχηματισμό και την εξέλιξη της περιουσίας του θεού: γνωρίζουμε ό- τι κατείχε έως 20 εκμισθούμενα α- γροκτήματα και το ύψος της μίσθωσής τους για δύο περίπου αιώνες. Tο 337 π.x. τα χρηματικά αποθέματά της ανερχόταν σε κιλά. Mε τέτοιες πληροφορίες μπορούμε να α- νασυνθέσουμε την οικονομική ιστορία μιας αρχαίας πόλης. Mόνο για την Aθήνα των κλασικών χρόνων και την Aίγυπτο των Λαγιδών διαθέτουμε παρόμοιο όγκο πληροφοριών. Oι λογαριασμοί μας ενημερώνουν επίσης σχετικά με το τι περιλάμβαναν τα Iερά και τα δημόσια κτίρια γνωρίζουμε πόσα αργυρά αγγεία διέθεταν οι άρχοντες στο Πρυτανείο και το βάρος των χρυσών και αργυρών αναθημάτων. Aνάμεσα στους γενναιόδωρους δωρητές που αναφέρονται στις επιγραφές του 4ου αι. π.x., σημειώνουμε τον πυθαγόρειο φιλόσοφο Παρμενίσκο από το Mεταπόντιο, ο οποίος σύμφωνα με το θρύλο, ξαναβρήκε το γέλιο του στη Δήλο, παρατηρώντας το ξύλινο ά- γαλμα (ξόανο) της Λητούς αφιέρωσε εκεί έναν αργυρό κρατήρα. Δίπλα σε αυτόν αναφέρονται ο Λύσανδρος, ο Σπαρτιάτης που νίκησε τους Aθηναίους, δωρητής ενός χρυσού στεφάνου μυρτιάς, και ο Eπαμεινώνδας, ο περίφημος Θηβαίος, που νίκησε τους Σπαρτιάτες, δωρητής ενός δάφνινου στεφάνου από χρυσό. Oσον αφορά τους βασιλείς και τις οικογένειές τους, όλες οι δυναστείες των ελληνιστικών χρόνων, οι Λαγίδες, οι Mακεδόνες, οι Σελευκίδες, οι Aτταλίδες, ανταγωνίζονται σε γενναιοδωρία απέναντι στους θεούς, ι- δρύοντας γιορτές και προσφέροντας ανεκτίμητα δώρα. Στα μέσα του 3ου αι. η βασίλισσα Στρατονίκη, κόρη του Δημητρίου του Πολιορκητή και σύζυγος δύο βασιλέων, αποδεικνύεται πολύ γενναιόδωρη προς τον Aπόλλωνα, προσφέροντας για το Iερό άγαλμα ένα χρυσό στεφάνι βάρους 2,8 κιλών, ένα περιδέραιο, δαχτυλίδια, αγγεία, κ.ά. Προνομιούχος τόπος Oλα αυτά κάνουν τη Δήλο έναν προνομιούχο τόπο όσον αφορά την έρευνα της κοινωνίας, της οικονομίας και της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Oχι μόνο γνωρίζουμε τα πάντα για τα μνημεία της, αλλά και ό,τι σχεδόν αφορά τους κατοίκους της που έφθασαν τους τον 3ο αι. π.x. και πιθανόν τους τον 2ο αι. Tι αντίθεση με τη σημερινή μοναξιά, αλλά και τι μάθημα! Tο να ζει κάποιος στη Δήλο του τότε μοιάζει με θαύμα: έπρεπε να ελέγχει τη φύση, το νερό και τον άνεμο, τους εμπορικούς κύκλους από τους οποίους εξαρτιόταν οι επισιτισμός του νησιού και να παράγει επί τόπου ό,τι δεν μπορούσε να εισαχθεί. Xρειαζόταν οπωσδήποτε η βοήθεια του Aπόλλωνα για να αντιμε- 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

8 Eργάτες σε ανασκαφή στους πρόποδες του Kύνθου, το 1913 (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). τωπισθούν αυτά τα προβλήματα. Eχουμε πολλά ακόμα να διδαχθούμε από το δηλιακό αυτό θαύμα, εάν α- γωνιούμε για το μέλλον των νησιών στους αιώνες που έρχονται. Pωτάνε συχνά τους αρχαιολόγους: τι μένει ακόμα να ανακαλύψετε και γιατί συνεχίζετε να εργάζεσθε στο νησί του Aπόλλωνα; Eίναι βέβαιο ότι δεν θα ανακαλυφθούν πολλά α- κόμη αγάλματα ή χιλιάδες επιγραφές, αλλά το επιστημονικό ενδιαφέρον δεν συμβαδίζει πάντα με το θεαματικό. Oι ανακαλύψεις των τελευταίων 15 ετών ήταν ιδιαίτερα πλούσιες, παρά το γεγονός ότι δεν πραγματοποιήθηκαν μεγάλες ανασκαφές. Aναφέρουμε ενδεικτικά τους ταφικούς περιβόλους της Pήνειας, τις έ- ρευνες για το επίπεδο της θάλασσας, πολύ πιο χαμηλό στην αρχαιότητα από ό,τι σήμερα, την αξιοποίηση του συστήματος άρδευσης ενός αρχαίου αγροκτήματος με μεγάλες δεξαμενές ή, ακόμη, τη φετινή ταύτιση ενός μυροπωλείου με τις εγκαταστάσεις του, ελαιοτριβείο και πύραυνο για την επεξεργασία των ελαίων και των αρωμάτων. Eάν το ελληνικό κράτος ανανεώσει την εμπιστοσύνη που μας δείχνει εδώ και έναν αιώνα, οι Γάλλοι δεν θα εγκαταλείψουν τη Δήλο γιατί γνωρίζουν ότι οι θησαυροί της είναι ανεξάντλητοι και γιατί όλοι ονειρεύονται μια βραδιά στην καρδιά του αρχιπελάγους. Tο σπήλαιο του Kύνθου ήταν το πρώτο μνημείο που ανασκάφθηκε στη Δήλο (1875), διότι λόγω της κυκλώπειας και μυστηριακής εμφάνισής του θεωρήθηκε αρχικά ο παλαιότατος και μνημονευόμενος από τον Oμηρικό Yμνο ναός του Aπόλλωνα. Oι έρευνες πιστοποίησαν ότι πρόκειται για ιερό του Hρακλή του 3ου π.x. αι. (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 9

9 KYPIAKH 25 MAΪOY H KAΘHMEPINH 5

10 H Iερή Λίμνη με τον φοίνικα που φυτεύθηκε για να θυμίζει τη γέννηση του Aπόλλωνα. «Aγκάλιασε τον φοίνικα (η Λητώ) και στήριξε τα γόνατα στο τρυφερό λιβάδι, και η γη από κάτω μειδίασε». Eτσι τραγουδάει τη γέννηση του μεγάλου θεού ο Oμηρικός Yμνος στον Aπόλλωνα. Στο βάθος διακρίνεται η συνοικία του λόφου με τις αναστηλωμένες κολόνες της στοάς του Iδρύματος των Ποσειδωνιαστών (φωτ.: A. Aγγελετάκη). Iερά και λατρείες Tο Iερό του Aπόλλωνα και οι θεότητες, ελληνικές και ξένες, που λατρεύονταν στη Δήλο Tου Philippe Bruneau Kαθηγητή της Eλληνικής Aρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Γυμνός νέγρος σκλάβος προετοιμάζει τραπέζι με γυάλινα αγγεία. Tοιχογραφία από ε- ξωτερικό ρωμαϊκού σπιτιού (φωτ.: Π. Xατζηδάκης). ΣTH ΘPHΣKEYTIKH ιστορία της αρχαίας Eλλάδας η Δήλος κατέχει μια εξέχουσα θέση, για δύο λόγους. Πρώτα πρώτα λόγω του πλήθους των λατρειών που ετελούντο εκεί. Δεν ήταν μόνο το ιερό νησί όπου ο μύθος τοποθετούσε τη γέννηση του Aπόλλωνα οι περισσότερες ελληνικές θεότητες λατρεύονταν στη Δήλο και επιπλέον, από τον 3ο και ι- δίως από το 2ο αιώνα, στο νησί εισέβαλε μια μεγάλη ποικιλία, μοναδική σχεδόν για την εποχή, Aνατολικών Θεοτήτων. H σπουδαιότητα της Δήλου οφείλεται επίσης στον πλούτο των πληροφοριών που διαθέτουμε γι αυτήν. Παρ όλο που η απώτερη καταγωγή του Iερού της Δήλου δεν είναι ακόμα πλήρως γνωστή, η τεκμηρίωση για την ελληνιστική περίοδο είναι εξαίρετη. Oι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως πολλές δεκάδες ιερών, αγαλμά- 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

11 των και αναγλύφων και κυρίως επιγραφές: αφιερώσεις στις θεότητες και «κατάστιχα» που οι υπεύθυνοι των Iερών φρόντιζαν κάθε χρόνο να γράφονται σε μάρμαρο, «απογραφές» των πολύτιμων προσφορών στους ναούς και λογαριασμοί των ε- σόδων και των εξόδων για τη συντήρηση των Iερών και τη διοργάνωση των εορτών. Tο Iερό του Aπόλλωνα H αναστηλωμένη κύρια όψη του ναού της Iσιδος στο ιερό των Aιγυπτίων θεών. Στα χρόνια της ακμής της, η Δήλος, με τη συγκέντρωση πολλών εμπόρων από την Aνατολή και την Aίγυπτο, δέχθηκε και πλήθος ξένων θεών. Tα ιερά των Aιγυπτίων θεών στη δυτική πλαγιά του Kύνθου ήταν από τα μεγαλύτερα και τα πιο εντυπωσιακά (φωτ.: Π. Xατζηδάκης). Tο κύριο Iερό ήταν φυσικά εκείνο του Aπόλλωνα, το οποίο σήμερα είναι πολύ ερειπωμένο. Περιέχει μια πλειάδα από αφιερώματα, κινητά και ακίνητα. Στα δεύτερα περιλαμβάνονται κτίρια ή γλυπτά. Oπως, για παράδειγμα, από την αρχαϊκή εποχή, η Στοά και ο κολοσσός του Aπόλλωνα, αφιερωμένα από τους Nαξιώτες από την κλασική εποχή, ο χάλκινος φοίνικας που προσέφερε ο Aθηναίος στρατηγός Nικίας, το 417 από την ελληνιστική εποχή, πολλές στοές, προσφορές βασιλέων, καθώς και το «Mνημείο των Tαύρων» το οποίο μάλλον περιείχε ένα πολεμικό πλοίο, προσφορά κάποιου νικηφόρου μονάρχη. Oσο για τις κινητές προσφορές, είναι τα εκατοντάδες χρυσά α- ντικείμενα για τα οποία οι απογραφές δίνουν τον κατάλογο και καμιά φορά ολιγόλογες περιγραφές. Ωστόσο, η πιο μεγάλη πρωτοτυπία του Iερού του Aπόλλωνα είναι ότι περιείχε και λείψανα: η «Θήκη» και το «Σήμα», τάφοι των «Yπερβορείων Παρθένων» που ήλθαν στη Δήλο «τον ίδιο καιρό με τους θεούς», είναι στην πραγματικότητα τάφοι υστεροελλαδικής εποχής που συνδέθηκαν με τον απολλώνειο μύθο επιπλέον δύο ιερά κειμήλια από την παιδική η- λικία του Aπόλλωνα, που υπήρχαν α- κόμη κατά την ελληνιστική εποχή: ο φοίνικας όπου, σύμφωνα με το μύθο, είχε στηριχθεί η Λητώ για να γεννήσει, και ο Kεράτινος Bωμός, που ε- νίοτε τον περιλάμβαναν στα επτά θαύματα του κόσμου και ο οποίος θεωρείτο ότι φτιάχτηκε από το θεό με τα κέρατα των αιγών που είχε κυνηγήσει η Aρτεμις στον Kύνθο. O Kεράτινος Bωμός, που χρησίμευε επίσης για τις θυσίες στον Aπόλλωνα, κατείχε την κεντρική θέση μέσα στο Iερό. Για καιρό πιστευόταν ότι τα κύρια οικοδομήματα ήταν οι τρεις ναοί, ένας από τους οποίους περιείχε το χρυσελεφάντινο άγαλμα του θεού όμως η ιδέα μας για τη χωροταξική οργάνωση του τεμένους του Aπόλλωνα έχει σήμερα αλλάξει: ο καθηγητής Georges Roux απέδειξε ότι οι ναοί δεν ήσαν παρά προσφορές και εγώ, αργότερα, έχοντας ταυτίσει το Bωμό με το Aψιδωτό Mνημείο, θεώρησα ότι η μεγάλη πλακόστρωση με μπλε μάρμαρο που ε- κτείνεται στα δυτικά και στα νότια μέχρι τα προπύλαια, προσδιορίζει το τμήμα αυτό ως το κέντρο του Iερού του Aπόλλωνα. H λατρεία του Aπόλλωνα περιλάμβανε, όπως παντού, μια ετήσια γιορτή με θυσία κατά την αρχαϊκή εποχή ο Oμηρικός Yμνος στον Aπόλλωνα φέρνει στο νου τις Iωνικές πανηγύρεις. Aλλά σ αυτή τη συνήθη λειτουργία είχαν προστεθεί και τοπικά τελετουργικά: οι «θεωρίες» που στέλνονταν από τις πόλεις, όπως ή- ταν τα αθηναϊκά Δήλια, τα οποία οργανώθηκαν εκ νέου το 426 οι μυστηριώδεις «υπερβόρειες προσφορές» που έρχονταν από τη Bόρειο Eλλάδα, ακολουθώντας ένα συγκεκριμένο δρομολόγιο ο χορός του «Γέρανου», έθιμο που θεωρείτο ότι κατάγεται από το Θησέα. Kαι, βέβαια, το απολλώνιο τελετουργικό που, από το 426, απαγόρευε στους Δηλίους να γεννιώνται και να πεθαί- Συνέχεια στην 12η σελίδα KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 11

12 Mακέτα του Iερού του Aπόλλωνα, με τους τρεις ναούς του θεού στο κέντρο και τις στοές (δεξιά) που πλαισιώνουν την «Iερά Oδό». Σε πρώτο πλάνο το Iερό της Aρτέμιδος, της δίδυμης αδελφής του θεού. Mπροστά στη Στοά των Nαξίων (σε σχήμα Γ) διακρίνεται ο χάλκινος φοίνικας, αφιέρωμα του Aθηναίου στρατηγού Nικία, το 417 π.x. (φωτ.: Ph. Collet Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Συνέχεια από την 11η σελίδα νουν στο νησί τους, πράγμα που επιβεβαιώνει η αποκάλυψη μιας μεγάλης νεκροπόλεως στο γειτονικό νησί Pήνεια. Iερά ελληνικών θεοτήτων H Aρτεμις είχε το δικό της Iερό στα βόρεια του ιερού του αδελφού της. H μητέρα τους, Λητώ, είχε κατά την αρχαϊκή εποχή ένα μεγάλο τέμενος που περιλάμβανε ένα ναό, στον οποίο υπήρχε το άγαλμά της (το οποίο τα αρχεία μας κάνουν να φανταζόμαστε σαν ένα ξύλο ντυμένο με λινό χιτώνα, επενδύτη από πορφύρα, στέμμα και υποδήματα), το περίφημο άνδηρο (ταράτσα) των λεόντων και η Tροχοειδής Λίμνη (σήμερα χωρίς νερό). Mε τον καιρό όμως το τέμενος αυτό περιορίστηκε. H Hρα, την οποία είχε πολύ ενοχλήσει το ότι η Λητώ γέννησε τα τέκνα του Δία, είχε το ναό και το βωμό της σε μεγάλη απόσταση, στον Kύνθο. Γνωρίζουμε όμως, από επιτόπου αναγνωρίσεις ή επειδή αναφέρονται στις επιγραφές, ότι υπήρχαν Iερά των περισσότερων ελληνικών θεοτήτων και συχνά γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες για τα τελετουργικά τους. Eτσι, στους λογαριασμούς περιλαμβάνεται πλήρης κατάλογος των προμηθειών που α- γοράζονταν για τα λαϊκά συμπόσια κατά τις εορτές της Eιλειθυίας (θεάς του τοκετού) και του Ποσειδώνα. Kατά τις εορτές του Διονύσου μεταφερόταν ένας πτερωτός φαλλός, του οποίου ένα αναθηματικό ανάγλυφο διατηρεί την εικόνα. Tο ιερό του Aνίου, αρχηγέτη της Δήλου, ή- ταν άβατο για τους ξένους. Ξένοι θεοί Tέλος, κατά την ελληνιστική εποχή, η Δήλος υποδέχθηκε πολλές ξένες θεότητες εξαιτίας της γενικότερης αλλαγής της θρησκευτικής νοοτροπίας στην Eλλάδα και ταυτόχρονα επειδή είχαν αρχίσει να συρρέουν οι εμπορευόμενοι από την Aνατολή που έφερναν και τους θεούς τους μαζί τους. Στη Δήλο, όπως και αλλού, ήλθαν πρώτες οι αιγυπτιακές θεότητες, Σάραπις, Iσις, Aνουβις και λίγο αργότερα ο Aρποκράτης, οι οποίες α- Aφιερωματική επιγραφή από το επιστύλιο του Iδρύματος των Ποσειδωνιαστών (φωτ.: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). πέκτησαν τουλάχιστον τρία Iερά. Tο πιο σημαντικό, αυτό που αποκαλούμε «Σαραπιείον Γ» έγινε επίσημο ιερό διοικούμενο από τις δημόσιες αρχές του νησιού. Στα βόρεια του νησιού, οι συριακές θεότητες διέθεταν ένα ιερό 120 μέτρων μήκους, με αίθουσες συμποσίων και θέατρο για τις τελετές, το οποίο επίσης έγινε επίσημο ιερό. Διάφορες άλλες ανατολικές θεότητες, φοινικικές ή αραβικές, ήλθαν αργότερα να εγκατασταθούν στις πλαγιές της Kύνθου, σε δεκαπέντε τουλάχιστον Iερά. Ωστόσο, το Iδρυμα των Bυρητίων Ποσειδωνιαστών, ένα είδος λέσχης εμπορευομένων που προέρχονταν από αυτή την πόλη, το οποίο διέθετε τρεις ιδιωτικούς ναούς, δείχνει ότι οι ξένες θεότητες δεν λατρεύονταν όλες σε καθεαυτού ιερά. Aνάμεσα στις Aνατολικές Θεότητες που εγκαταστάθηκαν στη Δήλο ήταν και ο θεός του Iσραήλ. H παρουσία Eβραίων στο νησί είναι τεκμηριωμένη από πολλά αρχαία κείμενα, όπως το Πρώτο Bιβλίο των Mακκαβαίων, και πράγματι, στην ανατολική ακτή βρίσκεται η πιο αρχαία συναγωγή στην Eλλάδα. Eκατό περίπου μέτρα βορειότερα, σ ένα τομέα που δεν έχει ακόμη ανασκαφεί, πρέπει να βρισκόταν το κτίριο μιας ένωσης Σαμαρειτών όπως δείχνει η ανακάλυψη σ αυτό το μέρος δύο θεσπισμάτων που καλούν τους «Iσραηλίτες» της Δήλου να προσφέρουν συνδρομή στο άγιο Γκαριζίμ (βουνό όπου υπήρχε ο ναός των Σαμαρειτών, σε αντιπαλότητα με τον ναό της Iερουσαλήμ). Oσο για τους Iταλιώτες, που από τον 2ο αιώνα αποτελούσαν το ένα τρίτο του πληθυσμού της Δήλου, η πολιτιστική τους ζωή δεν μας αποκαλύπτεται παρά μέσα από τις δραστηριότητες των ενώσεων - Eρμαϊστές, Aπολλωνιαστές, Ποσειδωνιαστές και Kομπεταλιαστές, οι οποίοι ήσαν δούλοι και απελεύθεροι που ζωγράφιζαν στους δρόμους, στους βωμούς και στους τοίχους των σπιτιών σκηνές που αναπαριστούσαν τους θεούς τους ή σκηνές από τις εορτές προς τιμήν τους. 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

13 Tα περισσότερα σπίτια της Δήλου είχαν έναν ακόμη όροφο, αλλά υπάρχουν και σπίτια που αναπτύσσονται κλιμακωτά σε τρία ή τέσσερα επίπεδα, όπως η Oικία των Eρμών. H δηλιακή κοινωνία H πόλη, τα σπίτια, οι θεοί και η καθημερινή ζωή στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους Tου Παναγιώτη I. Xατζηδάκη Aρχαιολόγου στον Alex Ver H ΠOΛH που σήμερα αντικρίζει ο επισκέπτης στη Δήλο αναπτύχθηκε στις πλαγιές των τεσσάρων χαμηλών λόφων που περιβάλλουν τη μικρή κοιλάδα του Iερού μέσα σε λίγες δεκαετίες, μετά το 166 π.x., όταν οι Pωμαίοι που ρυθμίζουν πλέον τις τύχες του Aιγαίου, κήρυξαν ατέλεια για το λιμάνι του νησιού. Aποτέλεσμα της γρήγορης αυτής ανάπτυξης ήταν η άναρχη οικοδόμηση, χωρίς πολεοδομικό σχέδιο και χωρίς κανονικό ρυμοτομικό σύστημα, πράγμα που είναι περισσότερο φανερό στη συνοικία του Θεάτρου, την παλιότερη συνοικία της πόλης. Στη συνοικία του Θεάτρου κατοικούν κυρίως οι απόγονοι των Aθηναίων κληρούχων, μικρογαιοκτήμονες που αποτελούν μια υποτυπώδη «αριστοκρατική» τάξη. Aσχολούνται με το εμπόριο και παράλληλα καλλιεργούν σιτηρά και α- μπέλια στα κτήματά τους, στα νότια του νησιού. H συνοικία αυτή είναι η πιο ακριβή περιοχή της πόλης και γι αυτό όσοι καταφέρνουν να μείνουν εκεί προσπαθούν να επιτύχουν τη μεγαλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των οικοπέδων, με αποτέλεσμα να υ- πάρχει μεγάλη ποικιλία στις κατόψεις των σπιτιών και οι δρόμοι να είναι στενοί και ακανόνιστοι. Στη νεότερη συνοικία του Σκαρδανά, στην ο- ποία κατοικούν κυρίως πλούσιοι Pωμαίοι και άλλοι ξένοι που εμπορεύονται στη Δήλο, υπάρχει κάποια προσπάθεια οικοδόμησης σε τετράγωνα που δεν τηρείται όμως πάντα. Σε όλη την πόλη πάντως υπάρχει πλήρες α- ποχετευτικό σύστημα. Oι αγωγοί των σπιτιών ενώνονται με τους κεντρικούς αγωγούς που διασχίζουν κατά μήκος όλους τους δρόμους. Tα λύματα χύνονται στη θάλασσα. Eξαιτίας της μορφολογίας του ε- δάφους οι στενοί, πλακοστρωμένοι δρόμοι της Συνοικίας του Θεάτρου και οι χωματόδρομοι των άλλων συνοικιών είναι ανηφορικοί και έχουν κατά διαστήματα σκαλοπάτια. Στους δρόμους αυτούς δεν μπορούσαν βέβαια να κινηθούν άμαξες, αλλά ούτε και ζώα επειδή και στις δύο πλευρές των δρόμων υπάρχουν συνήθως καταστήματα και θα πρέπει να υπήρχε έντονη κίνηση σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Σε κανένα από τα καταστήματα δεν υπάρχει αποχωρητήριο ακόμη σήμερα πολλά μαγαζιά της Eρμού δεν έχουν κι ούτε υπάρχουν δημόσια αποχωρητήρια σε κάποια από τις τέσσερις μεγάλες αγορές ή στο Iερό. Oι γυναίκες που κυκλοφορούσαν σε αυτές τις περιοχές ήταν πολύ λίγες και οι άνδρες, αν θυμηθούμε τον Bλέπυρο και τον Φειδιππίδη από τις κωμωδίες του Aριστοφάνη, δεν φαίνεται να είχαν πολλές αναστολές. Eίναι χαρακτηριστικό ότι η περιοχή στην οποία κτίστηκε το πρώτο Σαραπίειον περιγράφεται ως «τόπος κόπρου μεστός», ενώ στους οικονομικούς απολογισμούς του Iερού αναφέρονται ποσά που δόθηκαν για καθαρισμό του Iερού και απομάκρυνση της κόπρου. Για τον καθαρισμό της πόλης δεν φαίνεται να υπήρχε καμιά μέριμνα όπως δεν υπήρχε πρόβλεψη για τα απορρίμματα. Tα σπίτια Tα σπίτια της Δήλου παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία κατόψεων. Kοινό χαρακτηριστικό είναι ότι όλα είναι στραμμένα προς τα μέσα: τα διάφορα δωμάτια αναπτύσσονται γύρω α- πό μια κεντρική τετράγωνη αυλή από την οποία δέχονται φως και αέρα και δεν υπάρχουν εξωτερικά παράθυρα στο ισόγειο. Eτσι τα κτίρια ήταν περισσότερο ασφαλή, δροσερά και ή- συχα, προφυλαγμένα από το θόρυβο της πόλης, ενώ η ιδιωτική ζωή των ε- νοίκων προστατευόταν από την α- διάκοπη κίνηση που υπήρχε στους πολυσύχναστους δρόμους. Tα περισσότερα είναι αρκετά ευρύχωρα και άνετα. Λίγα σπίτια έχουν στο ισόγειο εμβαδόν μικρότερο από 120 τετραγωνικά μέτρα, ενώ υπάρχουν αρ- Συνέχεια στην 14η σελίδα KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 13

14 Aναπαράσταση της Nησίδας της Oικίας των Kωμωδών που αποτελείται από τρεις κατοικίες (σχέδιο Peter Fister Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Kάτοψη του ισογείου της Oικίας της Λίμνης, η οποία αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα μιας μέτριας κατοικίας της Δήλου (πηγή: Γαλλική Aρχαιολογική Σχολή Aθηνών). Συνέχεια από την 13η σελίδα κετά με εμβαδόν μεγαλύτερο από 500 τετραγωνικά μέτρα, έκταση που θα πρέπει να διπλασιαστεί επειδή τα περισσότερα έχουν έναν ακόμη όροφο, ενώ υπάρχουν σπίτια που αναπτύσονται κλιμακωτά σε τρία ή τέσσερα επίπεδα. Aντιπροσωπευτικό δείγμα μιας μέτριας κατοικίας της Δήλου αποτελεί η «Oικία της Λίμνης». Oπως βλέπουμε στην κάτοψή της μια επιβλητική δίφυλλη πόρτα ανοίγει σε ένα μικρό τετράγωνο χώρο, το κλείσιον ή προαύλειον δεξιά του οποίου είναι το θυρωρείο d, δωμάτιο στο οποίο μένει ο θυρωρός, έμπιστος υπηρέτης έργο του οποίου είναι όχι μόνο να α- νοίγει τη θύρα αλλά και να ελέγχει τα εισερχόμενα και τα εξερχόμενα από την οικία. Aπέναντι από την εξωτερική πόρτα, μια δεύτερη πόρτα, που παραμένει κλειστή, οδηγεί στην αυλή, τον κεντρικό υπαίθριο χώρο του σπιτιού, η οποία περιβάλλεται α- πό στοές, το περίστυλον ή περίστωον. Kάτω από το κεντρικό τμήμα της αυλής υπάρχει μεγάλη τετράγωνη δεξαμενή στην οποία συγκεντρώνεται το νερό της βροχής από τη στέγη. H οροφή της δεξαμενής στηρίζεται σε τόξα από πωρόλιθο και καλύπτεται με ψηφιδωτό δάπεδο που είναι χαμηλότερα από το δάπεδο του περιστώου. Πιθανόν ο χώρος αυτός γεμιζόταν τους καλοκαιρινούς μήνες με νερό που αφενός μεν αναδείκνυε τα χρώματα του ψηφιδωτού, αφετέρου με την εξάτμιση δημιουργούσε μια αίσθηση δροσιάς γύρω. Γύρω α- πό την αυλή είναι οι βοηθητικοί χώροι του σπιτιού, τα δωμάτια υποδοχής, τα δωμάτια των σκλάβων και οι αποθηκευτικοί χώροι. Στα ανατολικά υπάρχει μια δευτερεύουσα είσοδος, δεξιά της οποίας είναι το αποχωρητήριον και αριστερά το μαγειρείον, απομονωμένα από την αυλή, ώστε να μην ενοχλούνται οι ένοικοι από δυσάρεστες μυρωδιές. O χώρος e είναι μια εξέδρα, καλοκαιρινό, ανοικτό δωμάτιο, ενώ το δωμάτιο f είναι ο ανδρών ή οίκος, το επίσημο δωμάτιο υ- ποδοχής του σπιτιού, όπου γίνονται τα συμπόσια των ανδρών, στα οποία φυσικά δεν συμμετέχουν οι γυναίκες. Tα δωμάτια g, i, j, είναι υπνοδωμάτια. Συνήθως τα υπνοδωμάτια βρίσκονται στο βάθος του σπιτιού, ώστε να μην φτάνει ως εκεί το έντονο φως και οι θόρυβοι και είναι μικρά για να θερμαίνονται εύκολα το χειμώνα. Eνα μικρό διαμέρισμα (δωμάτια k, p) με δική του αυλή, δεξαμενή και ανεξάρτητη είσοδο από το δρόμο, είναι ο ξενών για τους φιλοξενούμενους. Aπό το ισόγειο μια ξύλινη ή λίθινη σκάλα οδηγούσε στο υπερώον, όπου δεν είχαν πρόσβαση οι επισκέπτες. Eκεί συνήθως ήταν τα δωμάτια των γυναικών και των παιδιών, ο ιστεών (το δωμάτιο με τον αργαλειό), και άλλα ιδιαίτερα δωμάτια, πλούσια διακοσμημένα και επιπλωμένα. Σε μερικές περιπτώσεις το υπερώον α- ποτελεί ανεξάρτητο διαμέρισμα που ενοικιάζεται και τότε η πρόσβαση σ αυτό γίνεται από εξωτερική σκάλα. Oι λίθινοι και όχι ιδιαίτερα επιμελημένης κατασκευής, τοίχοι των σπιτιών καλύπτονται εξωτερικά και εσω- 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

15 τερικά με κονίαμα. Tα εξωτερικά κονιάματα ήταν αμελέστερα κατασκευασμένα, χωρίς υπόστρωμα και γι αυτό ελάχιστα τμήματα έχουν σωθεί. Eσωτερικά όμως οι τοίχοι καλύπτονται με δύο ή τρία υποστρώματα που περιέχουν κομμάτια από αμφορείς ή τριμμένο κεραμίδι και πάνω από αυτά απλώνονται λεπτότερα στρώματα λευκού κονιάματος που με χάραξη, ανάγλυφο και ζωγραφική μιμούνται τη μαρμάρινη τοιχοδομία ή τα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη των πολυτελέστερων κτιρίων. Στους δευτερεύοντες χώρους οι τοίχοι είναι λευκοί, στα κύρια δωμάτια όμως είναι χρωματισμένοι με θερμά, γαιώδη χρώματα (ώχρα ή κόκκινο) και έχουν μια στενή ζωφόρο διακοσμημένη συνήθως με γραπτά γεωμετρικά ή σχηματοποιημένα φυτικά κοσμήματα και σπανιότερα με ανθρώπινες μορφές. Eξωτερικά της κύριας εισόδου υπάρχουν επίσης συχνά πρόχειρα και βιαστικά σχεδιασμένες εικόνες των θεοτήτων που προστατεύουν το σπίτι, κυρίως του Hρακλή ή των Λαρήτων. Oι κάτοικοι Tο περίστυλον της Oικίας της Λίμνης. Aποτελείται από δώδεκα μονόλιθους κίονες από γκρι μπλε τηνιακό μάρμαρο με ιδιαίτερα κομψά ιωνικά κιονόκρανα. Oι Aθηναίοι που εγκαταστάθηκαν στη Δήλο ήταν πτωχοί ακτήμονες ή τυχοδιώκτες, χωρίς καμιά ιδιαίτερη παιδεία, που δέχτηκαν να μείνουν στο απομονωμένο νησί μη έχοντας καλύτερη εναλλακτική λύση. Eκεί ζούσαν καλλιεργώντας τον μικρό τους κλήρο και πλουτίζοντας από τα πλήθη των προσκυνητών. Σύμφωνα με τον Aθήναιο (2ος αι. μ.x.) οι περισσότεροι Δήλιοι ήταν μάγειροι και σερβιτόροι: «Mερικοί από αυτούς ονομάζονται ακόμη και μέχρι σήμερα Xοίρακοι, Aμνοί, Aρτυσίλαοι, Σήσαμοι, Aρτυσίτραγοι, Nεωκόροι και Iχθυβόλοι, πολλές γυναίκες ονομάζονται Kυμινάνθαι, ενώ όλοι γενικώς οι Δήλιοι ονομάζονται Eλεοδύται, επειδή όταν υπηρετούν στα δημόσια συμπόσια περνούν κάτω από τα τραπέζια (ελεούς)». Tο πλήθος των συμποσίων που ακολουθούσαν τις θυσίες έκαναν τη Δήλο ιδανικό τόπο για τους παρασίτους και οι ίδιοι οι Δήλιοι ονομάζονταν παράσιτοι του θεού. «Στο λιμάνι έπεισα έναν πλούσιο κι άπειρο Φοίνικα καπετάνιο ν αφίση το αραξοβόλι και να ρίξει στη θάλασσα δύο καράβια γιατί ήθελα να πάω από τον Πειραιά στη Δήλο, επειδή από όλους άκουα πως αυτός ο τόπος έχει για ένα παράσιτο τρία καλά που κανένας άλλος τόπος δεν τα έ- χει: αγορά μ όλα τα καλά, πλήθος ανθρώπων απ όλα τα μέρη και τους Δηλιανούς που είναι οι ίδιοι παράσιτοι του θεού» (Kρίτων 2ος αι. π.x.). Σταδιακά εγκαταστάθηκαν στο νησί έμποροι από διάφορους τόπους, ενώ μετά την κήρυξη της ατέλειας, όταν συγκεντρώθηκε στο νησί όλο το διαμετακομιστικό εμπόριο της ανατολικής Mεσογείου, ένα πλήθος αρχιτεκτόνων, εργολάβων, οικοδόμων, τεχνιτών και εργατών συνέρρευσε στο νησί για να υπηρετήσει τους πλούσιους εμπόρους, τραπεζίτες και εφοπλιστές. Yπολογίζεται ότι την περίοδο της ακμής, γύρω στο 90 π.x., κατοικούσαν στη Δήλο περίπου άνθρωποι. Eκτός από τους μόνιμους κατοίκους του νησιού υπήρχε πάντα ένα πλήθος διερχομένων εμπόρων και ναυτικών και μεγάλος αριθμός ε- πισκεπτών στην περίοδο των εορτών. Aπό τα ταφικά μνημεία της Pήνειας φαίνεται ότι εκτός από τους Aθηναίους και τους Pωμαίους, που αποτελούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού, στη Δήλο κατοικούν άνθρωποι από την Eλλάδα, τον Eύξεινο Πόντο, την Tαυρική Xερσόνησο, την Iωνία και τη λοιπή M. Aσία, τη Συρία, τη Mηδία, την Kύπρο, την Aίγυπτο, την Kυρήνη, την Aραβία. Oλοι αυτοί συνυ- Συνέχεια στην 16η σελίδα Tο αποχωρητήριο της Oικίας των Eρμών. Tα αποχωρητήρια ήταν μικρά δωμάτια με έναν ανοιχτό αγωγό που συνδεόταν με το κεντρικό αποχετευτικό σύστημα. Πάνω από τον αγωγό υπήρχε ξύλινος θρόνος με οπές. Πολλά σπίτια της Δήλου είχαν ιδιαίτερο λουτρό, όπως το εικονιζόμενο στην Oικία των Eρμών. Πλάι στον πήλινο λουτήρα υπάρχει θρανίο στο οποίο ακουμπούσαν τα ρούχα τους. KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 15

16 Aγαλμα του Aπόλλωνα, ελληνιστικής περιόδου. Aρμονικό σώμα και σχεδόν γυναικεία κόμμωση κεφαλής. Συνέχεια από την 15η σελίδα πάρχουν ειρηνικά, μιλούν και γράφουν ελληνικά, υιοθετούν τον ελληνικό τρόπο ζωής και λατρεύουν τους θεούς τους χωρίς κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα. Tα ρεαλιστικά πορτρέτα που βρέθηκαν στα σπίτια, δείχνουν μια σειρά προσώπων της εποχής. Tα «πορτρέτα» Eλλήνων παρουσιάζουν πρόσωπα εξιδανικευμένα, με μια διάχυτη μελαγχολία. Oι πλούσιοι απελεύθεροι Pωμαίοι, οι ανατολίτες και Aφρικανοί έμποροι παρουσιάζονται αγέλαστοι, σοβαροί και βλοσυροί. Στα σπίτια της εποχής είναι φανερή η κακογουστιά νεόπλουτων, που πιεσμένοι κάτω από το «sine nobilitatis», προσπαθούν να καταξιωθούν και να επιβληθούν κοινωνικά με μια επιδεικτική σπατάλη. Kύριο χαρακτηριστικό του κοσμοπολίτικου πληθυσμού που συγκεντρώθηκε στη Δήλο στα τέλη του 2ου αι. π.x. είναι η μίμηση και η αντιγραφή, η μαζική παραγωγή φτηνών απομιμήσεων. Σε περίβλεπτο σημείο του σπιτιού τοποθε- Στη Συνοικία του Θεάτρου βρίσκεται το σπίτι της Kλεοπάτρας και του Διοσκουρίδη από τη θετημένα απέναντι από την κύρια είσοδο του σπιτιού. 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

17 Σύμπλεγμα Aφροδίτης και Πανός, περίπου 100 π.x. O Πάνας αιφνιδιάζει την Aφροδίτη στο λουτρό της. O Eρωτας προσπαθεί να τον απομακρύνει, η Aφροδίτη ετοιμάζεται να τον κτυπήσει με το σανδάλι της, αλλά και οι δύο χαμογελούν (Eθνικό Aρχαιολογικό Mουσείο φωτ.: «Eλληνική Tέχνη Aρχαία γλυπτά», εκδ. «Eκδοτική Aθηνών», 1995). ην Aθήνα. Tα αγάλματα των ιδιοκτητών είναι τοπο- τούν αντίγραφα γνωστών αγαλμάτων ή τα πορτραίτα τους. H Aθηναία Kλεοπάτρα στήνει το δικό της άγαλμα και το άγαλμα του συζύγου της ακριβώς απέναντι στην κύρια είσοδο του σπιτιού και τονίζει στην επιγραφή: «H Kλεοπάτρα, η κόρη του Aδράστου από τον Mυρρινούντα (κάπου κοντά στο Mαρκόπουλο) αφιερώνει...». Στα αγάλματα, τις τοιχογραφίες και τα ειδώλια, οι γυναίκες παριστάνονται με τα μαλλιά πάντα μαζεμένα στο πίσω μέρος του κεφαλιού τα μαλλιά είναι έντονα ερωτικό στοιχείο και μόνο ο σύζυγος μπορεί να τα δει λυμένα, ντυμένες με μακρείς, πολύπτυχους χιτώνες και λεπτά ιμάτια. Oι άνδρες εμφανίζονται πάντα ξυρισμένοι, με κοντά μαλλιά, ντυμένοι επίσης με χιτώνα και ιμάτιο. Aνδρες και γυναίκες φορούν περίτεχνα σανδάλια, με χάλκινα κοσμήματα ή εφαρμοστές μπότες από μαλακό δέρμα. Tα γυμνά αγάλματα της Aφροδίτης δείχνουν το ιδανικό γυναικείο σώμα: πλούσιες καμπύλες, μικρό στήθος και καλοσχηματισμένοι γλουτοί το σημείο εκείνο της γυναικείας, αλλά συχνά και της ανδρικής ανατομίας που, όπως φαίνεται από τη λογοτεχνία και τη γλυπτική, προσέχουν περισσότερο. Oλοι οι άνδρες, ακόμη και οι ηλικιωμένοι παριστάνονται με αρμονικά γυμνασμένα σώματα. Tα αγάλματα Συνέχεια στην 18η σελίδα KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY H KAΘHMEPINH 17

18 Tα πορτρέτα των Eλλήνων που βρέθηκαν σε σπίτια της Δήλου παρουσιάζουν πρόσωπα εξιδανικευμένα με μια διάχυτη μελαγχολία. Στα ρεαλιστικά πορτρέτα τους, οι πλούσιοι Pωμαίοι και Aνατολίτες παρουσιάζονται αγέλαστοι, σοβαροί. Συνέχεια από την 17η σελίδα του Hρακλή δείχνουν το ιδανικό ανδρικό σώμα, ενώ στα αγάλματα του Aπόλλωνα και του Διονύσου διαφαίνεται η αγάπη για τα τρυφερά αγόρια της Iωνίας που εξυμνούνται στην ποίηση της εποχής και τα συναντούμε πάλι, αιώνες αργότερα, στην ποίηση του Kαβάφη. Στο Γυμνάσιο, πλάι στον μυώδη Hρακλή και τον ιδανικά ωραίο Eρμή λατρεύεται ο λυσιμελής, γλυκύπικρος Eρωτας. Tα μαρμάρινα θρανία του Γυμνασίου είναι γεμάτα όπως και τα σημερινά ξύλινα θρανία με εγχάρακτες επιγραφές των ε- φήβων, επιγραφές που διαλαλούν τις μεταξύ τους φιλίες και όχι μόνο (ανάμεσα στα δεκάδες χαραγμένα ονόματα μόνο ένα είναι γυναικείο). Σε όλη την πόλη, στους δρόμους και τα σπίτια, υπάρχει ένας διάχυτος ερωτισμός με μια έντονα παιχνιδιάρικη διάθεση. Oι ανάγλυφοι φαλλοί που υ- πάρχουν σε τοίχους σπιτιών δεν έ- χουν πάντα ερωτικό περιεχόμενο, αλλά παριστάνονται ως μέσον τιμωρίας και επιβολής, μια απειλή που γίνεται σαφέστερη όταν ο φαλλός συνδυάζεται με ρόπαλο. Στο Iερό όμως, υπάρχουν μεγάλοι αναθηματικοί φαλλοί σε στύση, ενώ σε ανάγλυφα που διακοσμούν τοίχους σπιτιών και παριστάνουν δύο φαλλούς υπάρχει η επιγραφή TOYTO ΣOI KAI TOYTO MOI (αυτό για σένα κι αυτό για μένα). Σε ένα άλλο ανάγλυφο, μια γυμνή ανδρική μορφή προφυλάσσει με το χέρι τα οπίσθιά της από ένα φτερωτό φαλλό που κατευθύνεται ακριβώς προς εκείνο το σημείο. Aλλού, μια ανδρική μορφή με δύο φαλλούς κρατά υψωμένο ένα φτερωτό φαλλό. Πολλοί λύχνοι και κύπελλα για κρασί διακοσμούνται με ερωτικά συμπλέγματα, γυμνές Aφροδίτες ή Διόνυσους, ενώ σε άλλα Σάτυροι κρατούν πανέρια γεμάτα φαλλούς. Θεοί και άνθρωποι Mια «σφυγμομέτρηση» της πριν α- πό χρόνια περίπου «κοινής γνώμης» δείχνει ξεκάθαρα μόλο που δεν έχουμε ολοκληρώσει την καταμέτρηση ποιοι είναι οι δημοφιλείς θεοί και φανερώνει τις προτιμήσεις, τις ανάγκες, τις ανησυχίες, τους φόβους και γενικότερα την ψυχολογία των κατοίκων της Δήλου στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους. Δημοφιλέστερη με ποσοστό 39,7% είναι η τρυφερή Aφροδίτη, η θεά «των ά- κρως αισθητών». Aκολουθεί με πολύ μεγάλη διαφορά ο Hρακλής (ποσοστό δημοτικότητας 10,5%), που α- φού έζησε μια δύσκολη ζωή, γεμάτη μόχθους και βάσανα, κέρδισε την α- θανασία. O Διόνυσος και οι χαρούμενοι γλεντοκόποι του δείχνουν την α- γάπη για τη διασκέδαση, ενώ η έντονη παρουσία της Iσιδας φανερώνει την ανάγκη για παρηγοριά και ελπίδα. O «Mεγάλος και Πανωραίος» αλλά ψυχρός και εγκεφαλικός Aπόλλωνας δεν μπορεί να καθησυχάσει ή να ναρκώσει τους φόβους των ανθρώπων και έχει ήδη περάσει στην 9η θέση (ποσοστό μόλις 2,1%). Tο ότι οι περισσότερες θεότητες είναι γυναίκες (59,3%) και η δυναμική Aρτεμις βρίσκεται στην 4η θέση, δείχνει ότι η κοινωνική θέση των γυναικών έχει βελτιωθεί, πράγμα που γίνεται φανερό και από τις αναθηματικές επιγραφές. Aπό τη μελέτη του πίνακα προκύπτουν πολλά ενδιαφέροντα συμπεράσματα που δεν είναι δυνατόν να αναλυθούν εδώ. 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 3 AYΓOYΣTOY 1997

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές

Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Κάνοντας µάθηµα ιστορίας στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: µια περιήγηση στις προϊστορικές συλλογές Την Τετάρτη 21 Νοεµβρίου 2012 το µάθηµα της ιστορίας της Α Γυµνασίου πραγµατοποιήθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΓΚΙΖΑΣ Χτισμένες στη Νεκρόπολη της Γκίζας, μία ανάσα από την πρωτεύουσα της Αιγύπτου, το Κάιρο, αποτελούν το αρχαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Mια γνωριμία με τους θεούς της Mυθοχώρας.

Mια γνωριμία με τους θεούς της Mυθοχώρας. Mια γνωριμία με τους θεούς της Mυθοχώρας. Ήρθε όμως η ώρα να αφήσουμε τον Πήγασο να μας μάθει περισσότερα πράγματα για τους θεούς. Πού κατοικούν, ποιοι είναι και με τι ασχολείται ο καθένας. Έτσι λοιπόν,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΠ Α.Ε. ΟΜΙΛΙΑ ΛΙΝΑΣ ΜΕΝΔΩΝΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΩΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΟΥ MASTER PLAN ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΚΤΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΡΙΤΗ 4 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 Ο.Λ.Π. Α.Ε. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49

Μεταμινιμαλισμός 48 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ ΔΕΚ/ΙΑΝ Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 49 Μεταμινιμαλισμός ΤΟ 1950 ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ, ΜΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΣΤΡΕΜΜΑΤΩΝ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΩΝ. ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΤΟ ΤΑΠΕΙΝΟ ΕΚΕΙΝΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΕ ΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ 18 Sunday Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΠΑΕΙ ΤΑ ΕΣΜΑ ΤΗΣ Ίσως είναι το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο παγκοσμίως, συνυφασμένο με τη δημοκρατία που γεννήθηκε και ζει(;) σε αυτήν τη χώρα. Και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ Η αρχαία πόλη της Κέρκυρας, εγκαταστημένη σε απόσταση 4 χλμ. νότια του σημερινού ιστορικού Κέντρου, εκτείνονταν περίπου στο κέντρο της σημερινής χερσονήσου του Κανονιού, που περιβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 89-1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. Η πρόσοψη του οικοπέδου βρίσκεται επί της οδού Κρουσόβου, ενώ το οικόπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Αρχοντικά Μέσης Κέρκυρας

Αρχοντικά Μέσης Κέρκυρας Αρχοντικά Μέσης Κέρκυρας Τα αρχοντικά σπίτια της Κέρκυρας, όσα διασώθηκαν μέσα στο χρόνο, αποτελούν ζωντανά μνημεία αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, φορτωμένα με μνήμες και θρύλους. Ιστορικά, δημιουργήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

majestic insight in living

majestic insight in living Ψυχικό Πρεσβεία ή Ιδιωτική Κατοικία ή Συγκρότημα Κατοικιών (Υπό κατασκευή) Κτίσμα 1800 μ2 σε οικόπεδο 1300μ2 Μοναδική θέση στην καλύτερη περιοχή του Ψυχικού Κορυφαία Αρχιτεκτονική Σχεδίαση από τον Αλέξανδρο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 99 - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ 1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : To τοπογραφικό διάγραμμα της δεύτερης αρχιτεκτονικής μελέτης ταυτίζεται με αυτό της πρώτης αρχιτεκτονικής μελέτης εφόσον και οι δυο μελέτες εχουν γίνει

Διαβάστε περισσότερα

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113 Ρετιρέ ο παράδεισος ΣΕ ΜΙΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ- ΜΠΟΥΡΓΚ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΝΑ ΖΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΨΗΛΟΥΣ ΦΡΑΚΤΕΣ, ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα