ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ BIOHΘΙΚΗ: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ BIOHΘΙΚΗ: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ BIOHΘΙΚΗ: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

2 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ BIOHΘΙΚΗ: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Σωκράτης Δεληβογιατζής και Ελένη Καλοκαιρινού: επιστημονική επιμέλεια ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014

3 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 1 Διευθυντές σειράς: Σωκράτης Δεληβογιατζής και Ελένη Καλοκαιρινού 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ BIOHΘΙΚΗ: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ISBN Επιστημονική επιμέλεια: Σωκράτης Δεληβογιατζής Καθηγητής Φιλοσοφίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ελένη Καλοκαιρινού Αν. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Εκδότης: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Χριστίνα και Βασιλική Κορδαλή O.E. Αρμενοπούλου Θεσσαλονίκη τηλ. & fax: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή εν όλω ή εν μέρει ή και περιληπτικά, κατά παράφραση ή διασκευή, του παρόντος έργου με οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό και ηχογραφήσεως ή άλλως πως σύμφωνα με τους Ν. 2387/1920, 4301/1929, τα Ν.Δ. 2565/56, 4254/62, 4264/75, Ν. 100/75, Ν. 2121/93 και λοιπούς εν γένει κανόνες Διεθνούς Δικαίου, χωρίς προηγoύμενη γραπτή άδεια του εκδότη.

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος των επιμελητών... 7 (α) Ιστορικές προσεγγίσεις: Ιατρική δεοντολογία στην αρχαιότητα Μυρτώ Δραγώνα-Μονάχου Aυτονομία - πατερναλισμός και η Ιπποκρατική ιατρική ηθική Άννα Κελεσίδου «Συμφέρειν πρὸς ὑγίειαν»: (Δεύτερος) διάλογος με τον Πλάτωνα Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης Η ευθανασία και το θανάσιμον φάρμακον: ξαναδιαβάζοντας τον όρκο του Ιπποκράτους Δημήτρης Τζωρτζόπουλος Ριζώματα Βιο-ηθικής στην αρχαία ελληνική σκέψη (β) Συστηματικές προσεγγίσεις: Βελτιωτικές και γενετικές τεχνολογίες Urban Wiesing Η ιστορία της ιατρικής βελτίωσης: από την αποκατάσταση στο ακέραιο στην αποκατάσταση στο άριστο; Χρήστος Χατζημιχαήλ Ηθική θεώρηση του προγεννητικού ελέγχου και της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης Dieter Birnbacher Πρόκειται η βελτιωτική τεχνολογία να αλλάξει την ανθρώπινη φύση; Τάκης Κ. Βιδάλης Συνθετική βιολογία: είναι έτοιμο το δίκαιο;

5 9. Ludwig Siep Δύο έννοιες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας Eλένη Καλοκαιρινού Είναι οι ρίζες της ηθικής και δικαϊκής αυτοκατανόησής μας υπό απειλή; Οι απόψεις του Jürgen Habermas για τις γενετικές τεχνολογίες Jean-Yves Goffi Διανθρωπιστές και βιοσυντηρητικοί Βιογραφικά συγγραφέων και επιμελητών

6 Η ευθανασία και το θανάσιμον φάρμακον: ξαναδιαβάζοντας τον όρκο του Ιπποκράτους Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης Κανένα κείμενο δεν έχει αποδειχθεί τόσο καθοριστικό για οποιονδήποτε επιστημονικό χώρο, όσο ο όρκος του Ιπποκράτους για το ιατρικό λειτούργημα αλλά και κανένα άλλο δεν έχει τύχει τόσων αναλύσεων, παρερμηνειών, αμφισβητήσεων, επιδοκιμασίας που αγγίζει τα όρια του λατρευτικού ζήλου, καθώς και αμείλικτης πολεμικής. 1 Ωστόσο, είτε ως στείρο απολίθωμα του παρελθόντος, το οποίο λειτουργεί ανασχετικά ως προς την προσαρμογή της ιατρικής ηθικής στις συνθήκες που η νέα εποχή επιβάλλει, 2 είτε ως πολικός αστήρ που σταθερά επί αιώνες δείχνει τον δρόμο του ιατρικού καθήκοντος, 3 ο όρκος του Ιπποκράτους συνεχίζει να αποτελεί σημείο οξείας αντιλογίας, πράγμα που, αν μη τι άλλο, καταδεικνύει την διαχρονική σπουδαιότητα των προβλέψεών του. 4 Είναι προφανές πως κάθε επαγγελματικός όρκος, πέρα από την όποια θρησκευτική σημασία μπορεί να διαθέτει, αποτελεί, παράλληλα, ευρύτερα κανονιστικό κείμενο. Αφ ενός συνιστά έναν ιδιαίτερα συμπαγή και απολύτως δεσμευτικό ηθικό κώδικα, αφ ετέρου λειτουργεί ως αποκρυσταλλωμένη συμφωνία μεταξύ του καθομο- 1 Daniel Fu-Chang Tsai, An Oath for Bioscientists, Journal of Biomedical Science, τ. 10 (2003), σ Robert Veatch, A Theory of Medical Ethics, Basic Books, Νέα Υόρκη 1981, σσ Steven H. Miles, The Hippocratic Oath and the Ethics of Medicine, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 2004, σσ E.D. Pellegrino και D.C. Thomasma, A philosophical basis of medical practice, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 1981, σ. 195.

7 58 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ λογούντος και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. 5 Με άλλα λόγια, ο λειτουργός του Ασκληπιού, πέρα από οτιδήποτε άλλο, ομνύοντας τον συγκεκριμένο όρκο παρείχε ορισμένες απαραίτητες εγγυήσεις τόσο προς την κάστα του, 6 όσο και προς το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο απευθυνόταν, απαντώντας με τον τρόπο αυτό σε συναφείς ανησυχίες, και προσπαθώντας να άρει δικαιολογημένους φόβους. Ένας όρκος, όπως ακριβώς και ένας νόμος, ως εκ της φύσεώς του στοχεύει στην πρόληψη ή στην άρση μιας δεδομένης πραγματικότητας, στην αποτροπή ενός υπαρκτού κινδύνου δεν αποτελεί απάντηση σε κάποιο υποθετικό πρόβλημα, ούτε προτεινόμενη λύση σε μια ευφάνταστη υπόθεση εργασίας. Ως εκ τούτου μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η κοινωνία, της οποίας απότοκος είναι ο όρκος του Ιπποκράτους, έτρεφε βάσιμους φόβους πως ο γιατρός δεν θα λειτουργούσε όπως ο όρκος απαιτεί. 7 Είναι προφανές πως οι θρησκευτικές αντιλήψεις, αλλά και η θρησκευτικότητα, εν γένει, έχουν μεταβληθεί από την εποχή του Ιπποκράτους έως σήμερα. Συνεπώς, ως προς αυτήν την πτυχή του τουλάχιστον, ο όρκος δεν έχει να πει κάτι στον σύγχρονο γιατρό, αλλά ούτε στο κοινωνικό σύνολο γενικότερα. Κατά τον 5 ο π. Χ. αιώνα, επί παραδείγματι, τη εξαιρέσει ελαχίστων στοχαστών, ουδείς ήταν δεδηλωμένα άθρησκος. Στις μέρες μας, ωστόσο, υπάρχουν πολλοί, και για αυτούς ένα κείμενο θρησκευτικής δέσμευσης, όπως ο όρκος του Ιπποκράτους, δεν θα μπορούσε να διαθέτει καμία κανονιστική αξία. Είναι, επομένως, σαφές πως, εάν επιθυμούμε να ανιχνεύσουμε το όποιο νόημα ο όρκος διατηρεί στις μέρες μας, θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε όχι ως θρησκευτικό κείμενο, αλλά είτε ως ηθικό κώδικα, είτε ως σύμβαση. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, βεβαίως, 5 Dale C. Smith, The Hippocratic Oath and Modern Medicine, The Journal of the History of Medicine and Allied Sciences, τ. 51 (1996), σ V. Nutton, Hippocratic morality and modern medicine, σε H. Flashar (επιμ.), Médecine et morale dans l Antiquité, Fondation Hardt, Γενεύη 1997, σ Daniel P. Sulmasy, What is an Oath and Why Should a Physician Swear One?, Theoretical Medicine and Bioethics, τ. 20 (1999), σ. 337.

8 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 59 είναι απαραίτητο να διευκρινισθεί τι εκ των δια του όρκου αναλαμβανομένων αποτελεί εγγύηση προς την κοινωνία της εποχής, και τι per se ηθική δέσμευση του γιατρού προς τον εαυτό του, την κάστα του και το λειτούργημα που διακονεί. Η διευκρίνιση αυτή είναι απολύτως αναγκαία, εάν επιθυμούμε να επικαλούμαστε και σήμερα τον όρκο του Ιπποκράτους. Και τούτο διότι οι συμβατικές εγγυήσεις (εκείνες, δηλαδή, που επιβάλλονται από την κοινωνική αναγκαιότητα) υπόκεινται στις αλλαγές που ο χρόνος επιφέρει στην δομή μιας κοινωνίας και γρήγορα παροίχονται, 8 ενώ οι ελεύθερα αναλαμβανόμενες ηθικές δεσμεύσεις επιβιώνουν ενίοτε δια μακρόν των όποιων μεταβολών της συγκυρίας, όσο ριζικές και εάν είναι αυτές. Είναι προφανές, λοιπόν, πως η σημερινή αξία του όρκου αφορά όχι στην κοινωνική, αλλά κατ εξοχήν στην ηθική του λειτουργία. Η σαφής επιταγή του όρκου, επί παραδείγματι, που αφορά στην μετάδοση των ιατρικών γνώσεων στους απογόνους του γιατρού αλλά και σε εκείνους του δασκάλου του κατ άρρενα διαδοχή, αναμφίβολα αποτελεί ανταπόκριση σε δεδομένη κοινωνική ανάγκη της εποχής, η οποία στις μέρες μας δεν μπορεί να έχει καμία ισχύ, όπως και η αντίστοιχη περί της αμισθί διδασκαλίας σήμερα στις ιατρικές σχολές γίνονται δεκτές τόσον οι θυγατέρες των γιατρών, όσον και οιουδήποτε άλλου, οι οποίες διδάσκονται στις πλείστες των περιπτώσεων, ιδίοις αναλώμασι από καλά αμειβόμενους δασκάλους της ιατρικής επιστήμης. Η διάκριση, επίσης, του ἰητροῦ (θεραπευτού, γενικού γιατρού, physician) από τον ἐργάτη (χειρουργό, surgeon), στις μέρες μας δεν έχει νόημα, αφού η γενική ιατρική είναι ένας μόνο από τους δεκάδες κλάδους της ιατρικής επιστήμης, όπως και η γενική ή ειδική χειρουργική. Οι σχετικές προβλέψεις του όρκου, συνεπώς, αποκτούν νόημα μόνο στο πλαίσιο της δεδομένης ιστορικής συγχρονίας, ως ανάληψη, δηλαδή, συμβατικών υποχρεώσεων έναντι μιας συγκεκριμένης κοινωνικής και πολιτισμικής συγκυρίας. 8 T. Scanlon, Promises and practices, Philosophy and Public Affairs, τ. 19 (1990), σσ

9 60 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Αντιθέτως, ο σεβασμός προς τον διδάσκαλο (ἡγήσεσθαι μὲν τὸν διδάξαντά με τὴν τέχνην ταύτην ἴσα γενέτῃσιν ἐμοῖσι), και η εξάντληση των επιστημονικών ικανοτήτων του γιατρού προς όφελος του ασθενούς (Διαιτήμασί τε χρήσομαι ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων κατὰ δύναμιν καὶ κρίσιν ἐμήν), αποτελούν ηθικές δεσμεύσεις, οι οποίες, ακριβώς επειδή είναι τέτοιες, διατηρούν την ισχύ τους έως και σήμερα. Θα ήταν, προφανώς, αλυσιτελές για μια σύντομη μελέτη, όπως αυτή, να αποπειραθεί να αναμετρηθεί με το ακανθώδες ζήτημα που αφορά στο ποιες από τις προβλέψεις του όρκου εκφράζουν την διαχρονική ηθική του κλάδου, και ποιες θεραπεύουν την στενή κοινωνική συγκυρία της εποχής. Αντ αυτού, η παρούσα θα περιορισθεί στην εξέταση ενός ζητήματος που ανακύπτει από τον όρκο, και αποτελεί σημείο αντιλογίας για την σύγχρονη βιοηθική και την ιατρική ηθική. Πρόκειται για την πρόβλεψη «Οὐ δώσω δὲ οὐδὲ φάρμακον οὐδενὶ αἰτηθεὶς θανάσιμον, οὐδὲ ὑφηγήσομαι ξυμβουλίην τοιήνδε», η οποία συνήθως εκλαμβάνεται ως ρητή απαγόρευση της ευθανασίας. Σκοπός της ανά χείρας μελέτης είναι να καταδείξει πως η ανωτέρω πρόβλεψη του όρκου εντάσσεται στην εγγυοδοτική λειτουργία αυτού, τουτέστιν υφίσταται ως lex lata και, ως εκ τούτου, αδυνατεί να καθορίζει την ιατρική δεοντολογία και ηθική σε χρονικό ορίζοντα ο οποίος υπερβαίνει τα όρια της εποχής κατά την οποία ο όρκος συνεπήχθη. Αντιθέτως, δυνάμει του πνεύματος του όρκου, όπως αυτό διαφαίνεται δις στην αγωνία του θεσμοθέτη να εξασφαλίσει την επέλευση του ιατρού «ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων», de lege ferenda η συμμετοχή του γιατρού στην διενέργεια ευθανασίας θα μπορούσε να αποκτήσει θετικό ηθικό πρόσημο, τουλάχιστον όσον αφορά στην βιοηθική και την ιατρική ηθική. I Ένα από τα πλέον πειστικά επιχειρήματα εναντίον της ευθανασίας είναι πως η εν λόγω ιατρική πρακτική συγκρούεται με το ιατρικό καθήκον και την ιατρική δεοντολογία, όπως αμφότερα αυτά

10 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 61 εκφράζονται στον όρκο του Ιπποκράτους. 9 Στην εύλογη ένσταση ότι ο όρκος ως κείμενο είναι κατά τετρακόσια τουλάχιστον έτη παλαιότερος της Καινής Διαθήκης και, συνεπώς, όπως και η τελευταία σε πολλά σημεία, ο όρκος δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται κατά γράμμα, αλλά, αντίθετα, να ανιχνεύεται το πνεύμα του, 10 οι πολέμιοι της ευθανασίας υποστηρίζουν πως κάτι τέτοιο θα οδηγούσε ακριβώς στο ίδιο αποτέλεσμα, αφού ο όρκος αναφέρεται ρητώς στην ευθανασία, με αποτέλεσμα το πνεύμα του να συμπίπτει με τον γράμμα του στην περίπτωση της εν λόγω πρακτικής. 11 Και πράγματι, μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να επιβεβαιώνει την θέση αυτή. Ωστόσο, η άποψη αυτή σε καμιά περίπτωση δεν τίθεται πέραν πάσης αμφισβητήσεως. Εν πρώτοις, θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει, είναι λογικώς αδύνατον ένα κείμενο με ηλικία δυόμισι χιλιάδων χρόνων, να απαγορεύει πρακτικές που είτε πρόσφατα επινοήθηκαν, είτε έχουν σε τέτοιο βαθμό επαναπροσδιορισθεί στο διάβα του χρόνου, ώστε σε ελάχιστα σημεία να ταυτίζονται με εκείνες που υφίσταντο κατά την εποχή που (υποτίθεται πως) δυνάμει του υπό συζήτηση κειμένου απηγορεύθησαν. Κατά δεύτερον, η επίκληση της ρητής δια του όρκου απαγόρευσης της ευθανασίας, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Και τούτο διότι η ευθανασία δεν κατονομάζεται στον όρκο, στην καλύτερη περίπτωση απλώς υπονοείται. Είναι, ωστόσο, αντικείμενο διερεύνησης εάν η φράση θανάσιμον φάρμακον υπονοεί, πράγματι, την ευθανασία. Ένα τρίτο σημείο αμφισβήτησης, το πλέον σημαντικό κατά την γνώμη μου, αφορά στην ενδεχόμενη σύγκρουση του γράμματος του όρκου, όπως αυτό, τουλάχιστον, αναγιγνώσκεται από τους πολεμίους της ευθανασίας, 9 G. Stuart, W. Curter και T. Demy, Suicide and Euthanasia, Kregel Publications, Grand Rapids 1998, σ Tom L. Beauchamp και J. Childress, Principles of Biomedical Ethics, Oxford University Press, Οξφόρδη , σ Allen Buchanan, Intending Death: The Structure of the Problem and Proposed Solution, σε Tom L. Beauchamp (επιμ.), The Ethics of Assisted Suicide and Euthanasia, Prentice Hall, Νέα Ιερσέη 1996, σ. 24.

11 62 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ με το πνεύμα του. Τι συμβαίνει στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η αποχή από την διενέργεια της ευθανασίας καταφανώς δεν λειτουργεί ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων; Τότε, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει, πως είτε το γράμμα του όρκου διίσταται του πνεύματός του, ή ο μελετητής σφάλλεται ως προς το ποιο, πράγματι, είναι είτε το γράμμα, είτε το πνεύμα του όρκου. Τουτέστιν, είτε ο Ιπποκράτης δεν υπήρξε όσο θα έπρεπε προσεκτικός ως προς τον έλεγχο του κειμένου, είτε εμείς είμαστε επιφανειακοί αναγνώστες. II Η ευθανασία, ως προς τον τρόπο με τον οποίο αυτή διενεργείται, διακρίνεται σε ενεργητική και παθητική. Η βιβλιογραφία συνήθως εντάσσει στην πρακτική της ευθανασίας και την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία παρότι στο πλαίσιο της τελευταίας αυτής ο ίδιος ο ασθενής θέτει τέλος στην ζωή του ακριβώς επειδή το σκοπούμενο αποτέλεσμα επέρχεται συνήθως χάρη στην αρωγή του γιατρού ή του παραϊατρικού προσωπικού. Η ενεργητική ευθανασία συνίσταται στην δια συγκεκριμένων ενεργειών του γιατρού διακοπή της ζωής του ασθενούς, στην επίσπευση, δηλαδή, του φυσικού τέλους του θνήσκοντος. 12 Ως παθητική ευθανασία, αντίστοιχα, ορίζεται η ανάσχεση της τεχνητής παράτασης της ζωής του πάσχοντος, ήγουν η εγκατάλειψή του στην φυσική εξέλιξη της κατάστασής του. 13 Με τον όρο ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία έχει επικρατήσει να περιγράφεται η συνταγογράφηση από τον γιατρό είτε θανάσιμης ποσότητας φαρμακευτικού σκευάσματος, το οποίο λαμβάνει μόνος του ο ασθενής, είτε η χορήγηση κάποιας συσκευής, την οποία θέτει σε λειτουργία ο ίδιος ο πάσχων και, χάρη σε αυτήν, δίνει τέλος στην ζωή του. 14 Η τελευταία είναι η περίπτωση του περιβόη- 12 R. Baird, Euthanasia: The Moral Issues, Prometheus Books, Νέα Υόρκη 1989, σ G. Stuart, W. Curter και T. Demy, Suicide and Euthanasia, Kregel Publications, Grand Rapids 1998, σ Αυτ. σ. 18.

12 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 63 του δόκτορος Jack Kevorkian, του γνωστού και ως doctor death, ο οποίος επινόησε και τελειοποίησε μια ευέλικτη συσκευή εισπνοής θανατηφόρου μείγματος αερίων, την οποία ακόμη και ένας ασθενής με περιορισμένη ή και στοιχειώδη κινητικότητα μπορεί να θέσει σε λειτουργία και να δώσει, με τον τρόπο αυτό, τέλος στην ζωή του. Επειδή, όμως, η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία είναι πρωτίστως αυτοκτονία, δεν θα την συμπεριλάβουμε στην εξέτασή μας. Ωστόσο, όσα θα αναφερθούν στην συνέχεια για την ενεργητική ευθανασία, grosso modo αφορούν εξ ίσου και στην ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Είναι προφανές πως, εκ των δύο κύριων πρακτικών δια των οποίων διενεργείται η ευθανασία, οι προβλέψεις του όρκου μπορούν οριακά να αναφέρονται μόνον στην πρώτη, ήγουν στην ενεργητική θανάτωση του ασθενούς από τον γιατρό. Και τούτο διότι μόλις κατά τον παρελθόντα αιώνα η ιατρική κατόρθωσε να παρατείνει τεχνητά την ζωή του ανθρώπου πέρα από τα φυσικά της όρια με την χρήση συσκευών και τεχνικών όπως ο αναπνευστήρας, η εξωτερική καρδιακή αντλία, η ενδοφλέβια σίτιση ή ενυδάτωση του οργανισμού, οι πολυποίκιλες συσκευές ανάνηψης κ.ά.τ. Κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα οι αλματώδεις εξελίξεις στο πεδίο της ιατρικής τεχνολογίας κατέστησαν δυνατή την διατήρηση των καρδιακά, αναπνευστικά και εγκεφαλικά νεκρών. Άνθρωποι σε μη αναστρέψιμη φυτική κατάσταση (permanent vegetative state), ή σε άγρυπνο κώμα, είναι πλέον δυνατόν να διατηρηθούν σε μια μορφή ύπαρξης που mutatis mutandis καλείται ζωή για περίπου όσο διάστημα λειτουργούν οι συσκευές που τους υποστηρίζουν. Αφού, λοιπόν, η παθητική ευθανασία συνίσταται στην αδρανοποίηση αυτών ακριβώς των υποστηρικτικών συσκευών, είναι προφανές πως ο όρκος δεν θα μπορούσε να αναφέρεται σε αυτήν. Αυτό, άλλωστε, το αποδέχεται και η πλειονότητα εκείνων που επικαλούνται τον όρκο εις επίρρωση της ηθικής καταδίκης της αυτοκτονίας. Αλλά και σε ό,τι αφορά στην ενεργητική ευθανασία, με δυσκολία θα μπορούσε κανείς να δεχθεί

13 64 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ πως ο όρκος πράγματι την απαγορεύει. Η απαγόρευση, συγκεκριμένα, της χορήγησης από τον γιατρό θανάσιμου φαρμάκου στον ασθενή κατόπιν αιτήσεως του ιδίου (όπως, τουλάχιστον, ερμηνεύουν την συγκεκριμένη φράση οι πολέμιοι της ευθανασίας πιο κάτω θα τεθεί στην κρίση του αναγνώστη μια διαφορετική προσέγγιση), θα μπορούσε να έχει ισχύ στις μέρες μας μόνον ceteris paribus. Ωστόσο, δυνάμει του χρόνου που έχει μεσολαβήσει, ελάχιστα δεδομένα έχουν παραμείνει paria. Ο πάσχων που κατά την εποχή μας αιτείται θανάσιμον φάρμακον, ορισμένως, σε πολύ λίγα σημεία προσομοιάζει σε αυτόν που είχε στον νου του ο Ιπποκράτης. Είναι, συνήθως, ασθενής που βρίσκεται στο τελικό στάδιο της νόσου του, ο οποίος στα χρόνια του Ιπποκράτους θα είχε ήδη προ πολλού καταλήξει, χωρίς να έχει επί μήνες ή, και χρόνια ακόμη υποστεί την φθορά, την οδύνη και τον εξευτελισμό που η κατάστασή του συνεπάγεται. Το προσδόκιμο επιβίωσης ασθενών σε τελικό στάδιο τα τελευταία χρόνια έχει παραταθεί δραματικά, ανέρχεται, πλέον, σε μήνες ή και έτη κατά την εποχή του Ιπποκράτους είναι αμφίβολο εάν ξεπερνούσε τις λίγες ημέρες. Συνεπώς, ο επί των ημερών μας σε τελικό στάδιο ευρισκόμενος ασθενής είναι ένα πρόσωπο που έχει ταλαιπωρηθεί για πολύ καιρό, ενδεχομένως προβλέπει πως θα ταλαιπωρηθεί ακόμη περισσότερο, και βάσιμα μπορεί να φοβάται πως θα καταστεί έρμαιο της ιατρικής αφοσίωσης ή, ακόμη, και ακούσιο υποκείμενο πειραματισμού. Με άλλα λόγια, ο όρος οὐδενὶ δεν μπορεί να διατηρεί παρά μικρό μόνον μέρος από το νόημα που στον όρκο διαθέτει. Το ίδιο, θα μπορούσαμε να πούμε, ισχύει και με τον όρο αἰτηθεὶς. Και τούτο διότι ο επωδύνως θνήσκων στις μέρες μας συνήθως δεν αιτείται την επίσπευση του τέλους του υπό την πίεση του αφόρητου πόνου όπως, ενδεχομένως, ο ασθενής του Ιπποκράτους, αφού η καταπραϋντική φροντίδα στην εποχή μας είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Τις περισσότερες φορές η οδύνη του είναι κυρίως ψυχική. Επιπλέον, σε σχέση με τον προ δυο και πλέον χιλιετιών θνήσκοντα είναι πολύ πιο ενημερωμένος για την κατάστασή του από πολύ πιο

14 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 65 εξειδικευμένους και καταρτισμένους γιατρούς, συνήθως (άλλωστε, κάτι τέτοιο επιβάλλεται από την πλειονότητα των ισχυόντων κωδίκων ιατρικής δεοντολογίας) είναι άριστος γνώστης των προοπτικών του, καθώς και του τρόπου με τον οποίον θα καταλήξει, είτε στην περίπτωση που τύχει ευθανασίας, είτε στην αντίθετη. Κατά την εποχή του Ιπποκράτους το όποιο αίτημα για ευθανασία θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί περισσότερο ως παρόρμηση, ως κραυγή απόγνωσης, ως βίαιη αντίδραση σε μια ακόμη πιο βίαιη πραγματικότητα. Σήμερα, όμως, το αίτημα για ενεργητική ευθανασία μπορεί να είναι απολύτως λελογισμένο, αποτέλεσμα ενδελεχούς διασκεπτικής διεργασίας και προσωπικής ηθικής επιλογής. Εάν, λοιπόν, ο αιτούμενος ασθενής στις μέρες μας είναι ουσιωδώς διάφορος εκείνου στον οποίον ο όρκος θα μπορούσε να αναφέρεται, και εάν, παράλληλα, το νόημα και η βαρύτητα του αιτήματός του διαφοροποιείται σε τόσο μεγάλο βαθμό, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να δεχθούμε πως αυτό που ο όρκος απαγορεύει είναι όντως η ενεργητική ευθανασία, όπως την εννοούμε σήμερα. Συνελόντι ειπείν, εάν η απαγόρευση του όρκου όντως αφορά στην ευθανασία, τότε υπό συνθήκες η πρόβλεψη αυτή στις μέρες μας θα μπορούσε να είναι έγκυρη μόνον ως προς την ενεργητική μορφή αυτής, αλλά σε καμία περίπτωση ως προς την παθητική. III Σε ό,τι αφορά στην υποτιθέμενη ρητή απαγόρευση της ενεργητικής ευθανασίας, από τον όρκο αλλά, και γενικότερα, από το λεξιλόγιο της εποχής 15 απουσιάζει ο συγκεκριμένος όρος, οπότε μπορούμε να κάνουμε λόγο μόνο για υπονενοημένη αναφορά. Ο όρκος, όντως, απαγορεύει την χορήγηση από τον γιατρό θανάσιμου δηλητηρίου, ωστόσο η απαγόρευση αυτή θα μπορούσε να αναφέρεται στην απόπειρα φόνου, και όχι στην ευθανασία. Εκείνο που οδηγεί την 15 Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης, Η Ευθανασία απέναντι στην Σύγχρονη Βιοηθική, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα 2003, σ. 24.

15 66 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ σκέψη ορισμένων στην ενεργητική ευθανασία, είναι η προσθήκη της μετοχής αἰτηθεὶς που συμπληρώνει την απαγόρευση, η οποία παγίως αποδίδεται ως ακόμη και εάν μου ζητηθεί, και αυθαίρετα, κατά την γνώμη μου συμπληρώνεται ρητώς ή ενδομύχως ως προς το νόημά της με το ποιητικό αίτιο υπό του ιδίου του πάσχοντος. Εν προκειμένω δεν θα είχε, βεβαίως, νόημα να αναφερθούμε στις πολλαπλές δυνατότητες που ο σύγχρονος φιλόλογος διαθέτει ως προς την απόδοση μιας μετοχής, αρκεί να επισημάνουμε πως η σχέση εναντίωσης που συνήθως επιλέγεται κατά την ερμηνεία της συγκεκριμένης είναι μία μόνο από τις δυνάμενες να κατακυρωθούν, και πως άλλες προσεγγίσεις θα μπορούσαν να προσδώσουν εντελώς διαφορετικό νοηματικό περιεχόμενο στην απαγόρευση (στην περίπτωση, επί παραδείγματι, κατά την οποία η μετοχή αποδιδόταν ως όταν μου ζητηθεί, θα άλλαζε πλήρως το νόημα). Παρά ταύτα, arguendo ας δεχθούμε ως ευσταθή την δεδομένη απόδοση, αφού, άλλωστε, υποστηρίζεται από την βιβλιογραφία. Εκείνο που φαίνεται, ωστόσο, να συνιστά εξόφθαλμη αυθαιρεσία, είναι η επιλογή του ποιητικού αιτίου με το οποίο τείνουμε να συμπληρώνουμε το νόημα της μετοχής, επιλογή που δεν δικαιολογείται ούτε από το πνεύμα του όρκου, ούτε από την πολιτισμική πραγματικότητα των χρόνων του Ιπποκράτους. Ας επισημάνουμε απλώς πως η οικειοθελής λήψη θανάσιμου φαρμάκου διόλου δεν αντέκειτο στις κυρίαρχες ηθικές αντιλήψεις της εποχής. 16 Η αυτοκτονία αποτελούσε ένδοξη πολλές φορές διέξοδο, ενώ ενίοτε προέβαλε ως η μόνη αξιοπρεπής επιλογή. 17 Θανάσιμον φάρμακον χρησιμοποίησαν τόσο ο Σωκράτης, όσο και ο Δημοσθένης, και οι περισσότερες φιλοσοφικές σχολές τη εξαιρέσει αυτής των Πυθαγορείων δεν είχαν ουσιαστικές ενστάσεις ως προς την καταφυγή στην αυτοκτονία, ενώ ορισμένες, όπως 16 Francis Dominic Degnin, Levinas and the Hippocratic Oath: A Discussion of Physician-Assisted Suicide, The Journal of Medicine and Philosophy, τ. 22 (1997), σ Agamus Dei gratias, quod nemo innvitus in vita teneri potest, Lucius Annaeus Seneca, Epistle XII:10, Moral Epistles, μετ. Richard M. Gummere, The Loeb Classical Library, Harvard University Press, Καίμπριτζ 1917.

16 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 67 η Στοά και το Κυνόσαργες, την επικροτούσαν ανοικτά, και όχι μόνον ως έσχατη λύση. Εάν, λοιπόν, ο όρκος δεν αποτελεί εσωτερικό κείμενο με περιορισμένη ισχύ, η οποία εξαντλείται εντός του στενού κύκλου των Πυθαγορείων, όπως υποστηρίζει ο Edelstein, 18 τότε φαντάζει ιδιαίτερα περίεργο το γεγονός πως απαγορεύει στον γιατρό να γίνει αρωγός μιας ηθικής επιλογής, η οποία, ωστόσο, καθ εαυτήν εθεωρείτο απολύτως αποδεκτή. Εάν διαθέτω το ηθικό δικαίωμα να θέσω ο ίδιος τέλος στην ζωή μου, εάν αυτό είναι θεμιτό, αξιοπρεπές και, ενίοτε, αξιοθαύμαστο, γιατί απαγορεύεται να με βοηθήσει κάποιος άλλος στην προσπάθειά μου αυτή; Δεν πρέπει να διαλανθάνει την προσοχή μας, εν προκειμένω, πως η αντίληψη της ζωής αποκλειστικά ως θείου δωρήματος, και η ένδυσή της με απόλυτη ηθική αξία, αποτελούν παρακολουθήματα της εμφάνισης και κατίσχυσης του Χριστιανισμού 19 ως εκ τούτου η απαγόρευση του όρκου δεν θα μπορούσε να υφίσταται δυνάμει μιας τέτοιας θεώρησης. Είναι γεγονός, βέβαια, πως οι Πυθαγόρειοι δεν επικροτούσαν την επίσπευση του θανάτου, αφού κάτι τέτοιο εμποδίζει την ψυχή να υπομείνει την τιμωρία της και, τοιουτοτρόπως, να τελειωθεί, δημιουργώντας ανωμαλία στον κύκλο των μετενσαρκώσεων. 20 Μια τόσο περιορισμένη, ωστόσο, φιλοσοφική αφετηρία διόλου δεν εξηγεί την έκταση και την διαχρονικότητα του κύρους τόσο του όρκου συνολικά, όσο και της συγκεκριμένης πρόβλεψης. 21 Γενικώς ειπείν, πέραν των ενδεχόμενων πυθαγορείων καταβολών ή επιρροών του Ιπποκράτους, 22 δύσκολα θα 18 Ludwig Edelstein, The Hippocratic Oath: Text, Translation and Interpretation, σε Oswei Temkin και Lillian Temkin (επιμ.), Ancient Medicine, Johns Hopkins University Press, Βαλτιμόρη 1967, σσ Peter Singer, All Animals are Equal, σε Peter Singer, Applied Ethics, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 1986, σσ Kalman J. Kaplan και Matthew B. Schwartz, Suicide in Graeco-Roman Thought, Journal of Psychology and Judaism, τ. 24 (1), (2000), σ P. Prioreschi, The Hippocratic Oath: a Code for Physicians, not a Pythagorean Manifesto, Medical Hypotheses, τ. 44 (1995), σσ Raymond J. Devettere, Practical decision making in health care ethics: cases and concepts, Georgetown University Press, 2000, σ. 421.

17 68 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ μπορούσε να εντοπισθεί ευσταθές φιλοσοφικό τουτέστιν ηθικό έδαφος κατά την κλασική αρχαιότητα, επί του οποίου να εδράζεται η δια του όρκου απαγόρευση της ευθανασίας. 23 Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, πολύ πιο εύλογα θα μπορούσαμε να συμπληρώσουμε το νόημα του αἰτηθεὶς με την φράση υπό τινός ετέρου. Στην περίπτωση αυτή η απαγόρευση στρέφεται ενάντια στην χρησιμοποίηση των δεξιοτήτων και των γνώσεων του γιατρού με σκοπό την δολοφονία του ασθενούς του, και λαμβάνει εντελώς διαφορετικό νόημα, ιδιαιτέρως εάν σκεφθούμε πως κατά την εποχή που ο όρκος αποκρυσταλλώθηκε, ήταν ιδιαίτερα σύνηθες να επιλέγεται το θανάσιμον φάρμακον ως τρόπος εξουδετέρωσης προσωπικών ή πολιτικών αντιπάλων, σε περιπτώσεις, ας πούμε, που ο γηραιός μονάρχης πεισματικά γαντζωνόταν στην ζωή, δημιουργώντας αφόρητη ανασφάλεια στον ανυπόμονο διάδοχό του, ή όταν ο ισοβίως καταδικασμένος στον ρόλο του πρίγκιπα δευτερότοκος βασιλόπαις δυσανασχετούσε με τον άχαρο ρόλο του. Η ιστορία είναι γεμάτη με φιλοπάτορες και φιλαδέλφους βασιλείς, οι περισσότεροι εκ των οποίων προσέτρεξαν στις πολύτιμες υπηρεσίες του προσωπικού γιατρού του προκατόχου τους, ώστε να αποσπάσουν τον επίζηλο τίτλο τους. Και τούτο είναι απολύτως εύλογο, αφού ο βασιλικός γιατρός που θα αποδεχόταν τον σκοτεινό αυτό ρόλο, όχι μόνο διέθετε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον την ευχέρεια να τον φέρει εις πέρας, αλλά ήταν, επιπλέον, εκείνος που θα διαπίστωνε την αιτία θανάτου του θύματος, απαλλάσσοντας αφ ενός με την γνωμάτευσή του τον εαυτό του, και αίροντας αφ ετέρου οποιαδήποτε υποψία θα μπορούσε να σκιάσει την κάπως άγαρμπη μεταβίβαση της εξουσίας. Δυνάμει των παραπάνω, η απαγόρευση της χορήγησης θανάσιμου φαρμάκου θα μπορούσε να γίνει αντιληπτή ως εύθραυστη μεν, αλλά ως η μόνη δυνατή εγγύηση προς την άρχουσα τάξη της εποχής, τα προβεβλημένα μέλη της οποίας σίγουρα θα αισθάνονταν 23 Allen Verhey, The Doctors Oath, and a Christian Swearing it, σε Stephen E. Lammers και Allen Verhey (επιμ.), On moral medicine: theological perspectives in medical ethics, William Eerdmans, Grand Rapids , σ. 109.

18 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 69 μεγάλη ανασφάλεια μπροστά στην περίπου απόλυτη εξουσία που η κάστα των λειτουργών του Ασκληπιού διέθετε επί της ζωής τους. Η επίμαχη πρόβλεψη του όρκου, λοιπόν, φαίνεται να αποτελεί περισσότερο ένα είδος εγγύησης προς την κοινωνία της εποχής, και όχι ηθική αρχή. Ως εκ τούτου είναι ατελέσφορο να αναζητούμε την ηθική συνάφεια της εν λόγω απαγόρευσης με την σημερινή πρακτική της ευθανασίας, πολλώ δε μάλλον αφού κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατόν μόνον εάν επιτρέπαμε έναν εξόφθαλμα αδικαιολόγητο αναχρονισμό, και σε πείσμα του ευρύτερου πνευματικού περιβάλλοντος της εποχής κατά την οποία διαμορφώθηκε ο όρκος. Η προτεινόμενη αυτή ανάγνωση, βεβαίως, δεν μπορεί να σεμνύνεται πως είναι η μετά βεβαιότητος ορθή, και πως, αντιστοίχως, οι άλλες και ιδίως η κρατούσα είναι εσφαλμένες. Ωστόσο, δεν παύει να είναι μία εύλογη ανάγνωση, και οφείλει κανείς να εκθέσει τους λόγους για τους οποίους δεν θα την προτιμήσει από την παραδοσιακή, δεδομένων και των όσων εξετέθησαν περί της φιλοσοφικής αντιμετώπισης του οικειοθελούς τερματισμού του βίου κατά την κλασική αρχαιότητα. ΙV Όλα όσα ανωτέρω εξετέθησαν, είτε τα αποδέχεται κάποιος είτε όχι, δεν παύουν να αποτελούν επί μέρους ενστάσεις ως προς την ερμηνεία μιας εκ των προβλέψεων του όρκου του Ιπποκράτους. Δεν πρέπει να λησμονούμε, ωστόσο, πως ο εν λόγω όρκος αποτελεί par excellence ηθικό κείμενο, και πως ως τέτοιο καθορίζει το ιατρικό καθήκον για περισσότερες από δύο χιλιετίες. Κάθε κείμενο αυτού του χαρακτήρα αναπόδραστα διαρρέεται από μια ευρύτερη κανονιστική αρχή, από κάποια γενικότερη αίσθηση περί του δέοντος, με άλλα λόγια από αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε πνεύμα του κειμένου. Η πλέον αξιόπιστη βάσανος στην οποία θα μπορούσαμε να υποβάλουμε την υποτιθέμενη δια του όρκου απαγόρευση της ενεργητικής ευθανασίας, δεν είναι άλλη από την εναρμόνιση αυτής με το γενικότερο πνεύμα του κειμένου, το οποίο, αναντίρρητα,

19 70 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ εντοπίζεται στην δις επαναλαμβανόμενη προτροπή προς τον γιατρό πάντοτε να ενεργεί ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων, δηλαδή χάριν των βελτίστων συμφερόντων του ασθενούς του. 24 Δεδομένου του γεγονότος ότι ο όρκος όπως η ίδια η διατύπωσή του υποδεικνύει, αλλά και επί τη βάσει των όσων ανωτέρω εξετέθησαν δεν απαγορεύει την παθητική ευθανασία, θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί πως ο γιατρός που έχει απλώς αφήσει τον ασθενή του να πεθάνει δεν έχει παραβεί τον όρκο του, ενώ εκείνος που προέβη σε ενεργητική θανάτωση του πάσχοντος κατ απαίτηση του ιδίου, έχει βάναυσα παραβιάσει την υπό του όρκου ανειλημμένη σχετική ηθική υποχρέωσή του. Από την στιγμή που ένας τέτοιος ισχυρισμός δεν μπορεί παρά να αποτελεί απλώς ερμηνεία του όρκου, θα μπορούσε να ισχύει μόνον στην περίπτωση που κινείται εντός του γενικότερου πνεύματος του κειμένου. Γνώμη μου, ωστόσο, είναι πως η θέση αυτή πόρρω απέχει από το να συνάδει με το ιατρικό καθήκον, όπως, τουλάχιστον, φαίνεται να το αντιλαμβάνεται ο ορκοθέτης. Ας αναλογισθούμε, εν προκειμένω, τον τρόπο με τον οποίο επέρχεται ο θάνατος σε κάθε μια από τις δυο μορφές της ευθανασίας. Η παθητική ευθανασία, αυτή, δηλαδή, που θεωρητικά δεν καταδικάζεται από τον όρκο, συνίσταται συνήθως στην διακοπή κατ εντολήν του γιατρού της χορήγησης στον πάσχοντα τροφής ή υγρών, με αποτέλεσμα ο τελευταίος αυτός να καταλήξει από ασιτία ή αφυδάτωση. Μια άλλη μέθοδος, η οποία επιφέροντας τον θάνατο αμεσότερα προκρίνεται ως περισσότερο ανθρώπινη, είναι η αποσύνδεση του ασθενούς από τις υποστηρικτικές συσκευές, οι οποίες τον κρατούν στην ζωή. 25 Στην περίπτωση που ο πάσχων υποστηρίζεται αναπνευστικά, αποσύρεται ο αναπνευστήρας, και ο θάνατος επέρχεται από ασφυξία. Εάν η κυκλοφορία του αίματός του 24 M. Battin, The Least Worst Death, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 1994, σσ G. Stuart, W. Curter και T. Demy, Suicide and Euthanasia, Kregel Publications, Grand Rapids 1998, σ. 24.

20 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 71 πραγματοποιείται χάρη σε εξωτερική καρδιακή αντλία, διακόπτεται η λειτουργία της συσκευής αυτής, με αποτέλεσμα ο ασθενής να πεθάνει είτε από ασφυξία, είτε από καρδιακή εμβολή. Όταν, πάλι, διακόπτεται η αιμοκάθαρση, ο οργανισμός του ασθενούς τοξινώνεται σταδιακά, και ο θάνατος είναι επώδυνος. Σε κάθε περίπτωση, ο ασθενής πεθαίνει αργά, επώδυνα, αγωνιωδώς, αναξιοπρεπώς, έχοντας, συνήθως, πλήρη επίγνωση του γεγονότος πως πεθαίνει. Αντίθετα, η ενεργητική ευθανασία διενεργείται συνήθως ακριβώς με τον τρόπο που ο όρκος του Ιπποκράτους φαίνεται να καταδικάζει: στον πάσχοντα χορηγείται είτε σκεύασμα με άμεσα θανάσιμη δράση, είτε μεγάλη ποσότητα ηρεμιστικών, είτε συνδυασμός των δυο. 26 Ο ασθενής καταλήγει ήρεμα, ο θάνατος επέρχεται ανεπαίσθητα, γαλήνια, δίχως ο θνήσκων να βιώσει καν την επιθανάτια αγωνία, και χωρίς να τρωθεί η αξιοπρέπειά του. Έτσι στην περίπτωση της ενεργητικής ευθανασίας, ο θάνατος θα μπορούσε να ειδωθεί ως λύτρωση, ενώ στην περίπτωση της παθητικής, ως έσχατη τιμωρία. 27 Μολαταύτα, η ενεργητική ευθανασία στην σκέψη ορισμένων απαξιούται ηθικώς επί τη βάσει του όρκου του Ιπποκράτους, ενώ η παθητική, αν μη τι άλλο, δεν θεωρείται πως αντίκειται στο γράμμα του όρκου. Στο πλαίσιο τίνος εκ των δύο πρακτικών, ωστόσο, η ιατρική συνδρομή υφίσταται πράγματι ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων; Το ερώτημα, είναι, προφανώς, ρητορικό. Το πραγματικό ερώτημα τίθεται ως εξής: ποιους λόγους έχει ο γιατρός, ο οποίος ούτως ή άλλως έχει αποφασίσει πως θα διενεργήσει ευθανασία στον ασθενή του, να επιλέξει την παθητική εκδοχή της πρακτικής; Ή, αλλιώς, για ποιόν λόγο ο γιατρός αυτός παραβλέπει το ξεκάθαρο πνεύμα του όρκου τουτέστιν την προάσπιση των βελτίστων συμφερόντων του ασθενούς του και επιλέγει να οχυ- 26 Ronald Munsun, Intervention and Reflection: Basic Issues in Medical Ethics, Wadsworth Publications, Καλιφόρνια , σ James Rachels, Active and Passive Euthanasia, σε Peter Singer, Applied Ethics, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 1986, σ. 30.

21 72 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ρωθεί πίσω από το διαφιλονικούμενο γράμμα του; Είναι προφανές πως η πρόκριση της παθητικής έναντι της ενεργητικής ευθανασίας αποτελεί στρατηγική και όχι ηθική επιλογή εκ μέρους του γιατρού, τουλάχιστον ως προς την διενέργεια της ευθανασίας καθ εαυτήν. Και στις δυο περιπτώσεις ο σκοπός και τα κίνητρα είναι τα ίδια (bona fide και για να παραμείνουμε εντός του πλαισίου της ευθανασίας ας τα θεωρήσουμε αμφότερα αγαθά) το μόνο που διαφοροποιείται είναι η επιλογή των μέσων. 28 Η παθητική ευθανασία, ωστόσο, αποτιμάται ηθικώς και αντιμετωπίζεται νομικώς πολύ ηπιότερα 29 σε σχέση με την ενεργητική, μολονότι στην σκέψη πολλών μεταξύ των οποίων και του γράφοντος η αδρανοποίηση του αναπνευστήρα, επί παραδείγματι, συνιστά εξίσου ενέργεια, όσο και η χορήγηση θανάσιμου φαρμάκου. 30 Ο γιατρός δε που επιλέγει την επώδυνη, αναξιοπρεπή, αγωνιώδη και, γενικώς, απάνθρωπη παθητική ευθανασία, το πράττει συνήθως για ίδιον όφελος, και εις βάρος των βελτίστων συμφερόντων του κάμνοντος. Το πράττει, συγκεκριμένα, διότι η αστοχία των υποστηρικτικών συσκευών και η ιατρική κρίση δύσκολα μπορούν να οδηγηθούν στο εδώλιο του κατηγορουμένου. 31 Το πράττει, έστω, διότι και ο ίδιος αστόχως όσο και ατυχώς πιστεύει πως η ενεργητική ευθανασία συνιστά πράξη, ενώ η παθητική αποτελεί απλώς παράλειψη, και πως η παράλειψη σε σχέση με την πράξη έχει πάντοτε διαφορετική ηθική βαρύτητα ή, ενδεχομένως, θεωρώντας πως η παράλειψη δεν δύναται καν να αξιολογηθεί ηθικώς. Το πράττει, ενίοτε, διότι πιστεύει πως ο ίδιος δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις Ερινύες εάν θανατώσει τον ασθενή του, ενώ η ηθική του συνείδηση ευκολότερα μπορεί να χειρισθεί την επίγνωση 28 L. Doyal, Withholding Cardiopulmonary Resuscitation, British Medical Journal, τ. 306 (1993), σσ Derek Humphrey, Final Exit, Hemlock Society Publications, Ορεγόνη 1991, σ C. G. Prado και S. J. Taylor, Assisted Suicide and Elective Death, Humanity Books, Νέα Υόρκη 1999, σ James Rachels, Active and Passive Euthanasia, σε Peter Singer, Applied Ethics, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 1986, σ. 35.

22 Η ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΝΑΣΙΜΟΝ ΦΑΡΜΑΚΟΝ 73 ότι απλώς εγκατέλειψε τον πάσχοντα στην φυσική πορεία της νόσου του. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είναι βέβαιον πως δεν επιλέγει την παθητική ευθανασία επ ωφελεία του άμοιρου του κάμνοντος, και ως εκ τούτου παραβιάζει το πνεύμα του όρκου του Ιπποκράτους, το οποίο δια της εν λόγω επιλογής του εντελώς άστοχα θεωρεί πως υπηρετεί. Συνελόντι ειπείν, η επί του όρκου ερειδόμενη ηθική απαξίωση και έμπρακτη απόρριψη της ενεργητικής και η αντ αυτής επιλογή της παθητικής ευθανασίας, εάν κριθεί με γνώμονα το πνεύμα του ίδιου του όρκου του Ιπποκράτους, φαντάζει αλυσιτελής, οξύμωρη και αντιφατική. Η ηθική αξιολόγηση της οποιασδήποτε πρακτικής εναπόκειται δικαιωματικά στην ηθική της εποχής κατά την οποία η εν λόγω πρακτική κατισχύει. Συνεπώς, δεν μπορεί παρά να είναι έργο της σύγχρονης βιοηθικής και της ιατρικής ηθικής, η κάθε μία από την σκοπιά της, να αποπειραθούν να αποτιμήσουν την ευθανασία τόσο στην ενεργητική, όσο και στην παθητική της εκδοχή, καθώς και να αποφασίσουν εάν υφίσταται, πράγματι, κάποια ηθική διαφοροποίηση μεταξύ τους. Ωστόσο, το λειτούργημα του Ασκληπιού, σε ό,τι αφορά στην ηθική και την δεοντολογία του, διαθέτει έναν προαιώνιο κώδικα, ο οποίος θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να περιθωριοποιηθεί, αφού οι μακραίωνες παραδόσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εκάστοτε ζώσας πραγματικότητας. Θα ήταν, επιπλέον, άσκοπο και άνευ νοήματος κάτι τέτοιο, δεδομένου του γεγονότος πως το ιατρικό λειτούργημα από την εποχή του Ιπποκράτους ως τις μέρες μας δεν έχει μεταβληθεί ως προς την ουσία του. Σε ό,τι αφορά στην ευθανασία, λοιπόν, η όποια προσπάθεια ηθικής αποτίμησής της σήμερα χωρίς την συνεξέταση του όρκου του Ιπποκράτους δεν μπορεί παρά να είναι ελλιπής και μονομερής, ενδεχομένως δε και δυνητικά επικίνδυνη. Από την άλλη πλευρά, όμως, η πεποίθηση πως ο όρκος μπορεί να αποτελέσει το πλέον κατάλληλο, ή, ακόμη, το μοναδικό κριτήριο απόδοσης ηθικής αξίας ή απαξίας στην ευθανασία, αναμφίβολα συνιστά ιδιότυπη επιστημονική προγονοπληξία, και είναι

23 74 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ολωσδιόλου αλυσιτελής. Εάν η σύγχρονη ιατρική ηθική και η βιοηθική επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν ως γνώμονά τους κάτι από τον όρκο του Ιπποκράτους, αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο από το καθήκον του γιατρού να δρα αποκλειστικώς ἐπ' ὠφελείῃ καμνόντων. Σε τι συνίσταται, όμως, η ωφέλεια του πάσχοντος που σήμερα αιτείται να του διενεργηθεί ευθανασία; Και πως οφείλει ο γιατρός να ενεργήσει, ώστε να παραμείνει πιστός στο πνεύμα του όρκου, τουτέστιν να υπηρετήσει τα βέλτιστα συμφέροντα του επωδύνως θνήσκοντος ασθενούς του και να τον ωφελήσει πραγματικά; Ως προς τα ερωτήματα αυτά, ένα κείμενο με ηλικία μεγαλύτερη των δυόμισι χιλιάδων ετών μπορεί να σκιαγραφήσει μόνο τις γενικές κατευθύνσεις και τους κεντρικούς ηθικούς άξονες είναι, όμως, εντελώς ακατάλληλο και αναρμόδιο να μας υποδείξει συγκεκριμένες απαντήσεις. Αυτές οφείλουμε να τις ανακαλύψουμε εμείς.

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τί πρέπει να προσέχει κανείς σε µια σύµβαση έκδοσης έργου σε ψηφιακό περιβάλλον; ΜΑΡΙΑ ΑΦΝΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ,.Ν. ΙΚΗΓΟΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΟΠΙ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΥΠΠΟΤ Μερικά νούµερα αντί εισαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ. Ενημέρωση Χρηστών. του Δικτυακού Τόπου www.football-integrity.gr Όροι χρήσης Ενημέρωση Χρηστών

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ. Ενημέρωση Χρηστών. του Δικτυακού Τόπου www.football-integrity.gr Όροι χρήσης Ενημέρωση Χρηστών ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ του Δικτυακού Τόπου www.football-integrity.gr Όροι χρήσης Ενημέρωση Χρηστών Ενημέρωση Χρηστών Η Διεθνής Διαφάνεια-Ελλάς, σύμφωνα με το περιεχόμενο και την εφαρμογή του ν. 2472/1997, ενημέρωνει

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 25/06/2002 ΑΠ: 1143Α Ταχ. /νση: ΟΜΗΡΟΥ 8 105 64 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 33.52.604-605 FAX: 33.52.617 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 Η Αρχή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών»

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΔΟΕ ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» Σύμφωνα με το άρθρο 13 του ν.1566/1985 και συγκεκριμένα με την παράγραφο 7 (όπως αυτή αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 3 του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Διαγωνισμός: Απόκτηση του 67% του μετοχικού κεφαλαίου της ΟΛΠ Α.Ε. (Μέλος Τεχνικής Εξειδίκευσης και Τρίτος Τεχνικός Υποστηρικτής (Δάνεια Εμπειρία))

Διαγωνισμός: Απόκτηση του 67% του μετοχικού κεφαλαίου της ΟΛΠ Α.Ε. (Μέλος Τεχνικής Εξειδίκευσης και Τρίτος Τεχνικός Υποστηρικτής (Δάνεια Εμπειρία)) Έργο: Αξιοποίηση Εθνικών Λιμένων Διαγωνισμός: Απόκτηση του 67% του μετοχικού κεφαλαίου της ΟΛΠ Α.Ε. Φάση: Πρώτη Φάση (Στάδιο προεπιλογής) Ημερομηνία: 4 Απριλίου 2014 Θέμα: Απαντήσεις σε διευκρινιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών 29.6.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ για την εφαρμογή της οδηγίας 2005/36/ΕΚ σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών

Διαβάστε περισσότερα

β) το µοναδικό «κριτήριο» διορισµού πολύτεκνου οικονοµολόγου σε ηµόσιο Σχολείο και µάλιστα της επιλογής του είναι ΜΟΝΟΝ η υποβολή σχετικής

β) το µοναδικό «κριτήριο» διορισµού πολύτεκνου οικονοµολόγου σε ηµόσιο Σχολείο και µάλιστα της επιλογής του είναι ΜΟΝΟΝ η υποβολή σχετικής ΟΤΑΝ Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΓΩΝ ΕΧΕΙ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ Α) ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Με αφορµή την ανακοίνωση των µεταθέσεων του 2009 στον κλάδο των οικονοµολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ OPIS_EXOF_Layout 1 12/3/10 3:43 PM Page 1 w w w. a t t i c a p r e s s. g r ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 / ΤΕΥΧΟΣ 007 Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Π Ο Ι Κ Ι Λ Η Σ ΥΛ Η Σ Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας Νοµική Σύµβουλος Ι.Σ.Α. ΙΣΧΥΟΝ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Ήδη από το έτος 1939 ισχύει γενική απαγόρευση κάθε διαφήµισης που σχετίζεται µε την άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014 Δημήτρης Μπίρμπας ΠΠΛ Αγίων Αναργύρων Σοφία Παππά ΠΠΛ Ζάννειο Πειραιά Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3/08.1.2013. Εξέταση αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις

ΠΡΑΞΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3/08.1.2013. Εξέταση αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις ΠΡΑΞΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 3/08.1.2013 Θέμα: Εξέταση αιτιάσεων από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, αφού έλαβε υπόψη: α) τα άρθρα 28 και 55A του Καταστατικού της Τράπεζας της Ελλάδος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 49/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010)

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 49/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Διαμεσολάβηση 49/2014 Σελίδα 1 ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 49/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς 1) Τμήμα Ελέγχου Κατασκευών sxpol.elegxos@cityofathens.gr 2) Τμήμα Έκδοσης Αδειών Δόμησης poleod.adeies@cityofathens.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τηλ.: (2310) 999136 Fax: (2310) 999139 E-mail: ealetra@hotmail.com ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. ` ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. Όμιιλος ΟΤΕ Κώδιικας Δεοντολογίίας γιια την προστασίία των διικαιιωμάτων του ατόμου κατά την επεξεργασίία των προσωπιικών δεδομένων του εντός του Ομίίλου ΟΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΘΕΜΑ: Νομική αξιολόγηση των διατάξεων του σχεδίου νόμου για τις προτεινόμενες «Ρυθμίσεις για την εξυγίανση του Ειδικού Λογαριασμού του άρθρου 40 ν. 2773/1999 και λοιπές διατάξεις»

Διαβάστε περισσότερα

«Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα»

«Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα» «Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα» Διονύσιος Ραζής ιατρός παθολόγος - ογκολόγος Το πρόβλημα της ευθανασίας είναι πολύ παλιό. Υπάρχει απ' όταν ο άνθρωπος οργανώθηκε σε κοινωνίες. Σήμερα όμως

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ' ΑΡΙΘΜ. 216/25-7-2001 ΦΕΚ 167, ΤΕΥΧΟΣ Α ΠΡΟΟΙΜΙΟ Στο κείµενο περιλαµβάνονται οι σηµαντικότερες αρχές που αναφέρονται στη συµπεριφορά των νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΈΓΓΡΑΦΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ 1. Εισαγωγή Το Συγκρότημα Τράπεζας Κύπρου (που περιλαμβάνει την Τράπεζα Κύπρου Δημόσια Εταιρεία Λτδ, τις θυγατρικές της εταιρείες καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ιατρική Ένωση

Παγκόσμια Ιατρική Ένωση Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ 7 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ 18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΑΡΘΡΟ 1 ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ, ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Παραβίαση διατάξεων ωραρίου εργασίας από δύο συνεχόμενες νυχτερινές υπηρεσίες»

Θέμα: «Παραβίαση διατάξεων ωραρίου εργασίας από δύο συνεχόμενες νυχτερινές υπηρεσίες» Αθήνα, 16 Οκτωβρίου 2009 Αρ. Πρωτ.: 302/9/18γ Προς : Πρωτοβάθμιες Οργανώσεις Έδρες τους Κοιν.: Όλες τις Αστυνομικές Υπηρεσίες Θέμα: «Παραβίαση διατάξεων ωραρίου εργασίας από δύο συνεχόμενες νυχτερινές

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ PLAY90.GR

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ PLAY90.GR ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ PLAY90.GR Παρακαλούµε διαβάστε προσεκτικά τους όρους χρήσης. Εφόσον χρησιµοποιείτε τις υπηρεσίες του play90.gr, αυτό σηµαίνει αυτόµατα την ανεπιφύλακτη αποδοχή εκ µέρους σας όλων των όρων που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής, σε επανειληµµένες συνεδριάσεις, εξέτασε το ζήτηµα των αποδεκτών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Συνηγορίας & Διεκδίκησης Δικαιωµάτων Ασθενών µε Kαρκίνο. Γνώρισε τα ικαιώµατά σου

Πρόγραµµα Συνηγορίας & Διεκδίκησης Δικαιωµάτων Ασθενών µε Kαρκίνο. Γνώρισε τα ικαιώµατά σου Πρόγραµµα Συνηγορίας & Διεκδίκησης Δικαιωµάτων Ασθενών µε Kαρκίνο Γνώρισε τα ικαιώµατά σου Γνωρίζεις τα δικαιώµατα σου ως ασθενής; Γνωρίζοντας τα δικαιώµατά σου µπορείς να τα διεκδικήσεις. Απαίτησε να

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ Κεφάλαιο Ευρώ. Στ.. [τόπος], σήμερα. [ημερομηνία] οι εδώ συμβαλλόμενοι: 1... 2.. 3... κ.λπ. συμφώνησαν να συστήσουν ομόρρυθμη εταιρεία, της οποίας θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ... 2 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ... 4 1. Κατηγορίες δικαιούχων... 4 1.1 Βαριά αναπηρία... 4 1.2 Συνήθης αναπηρία... 4 1.3 Μερική αναπηρία... 5 1.4 Προϋπάρχουσα αναπηρία... 5 2. Εκτίμηση αναπηρίας...

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ)

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) Άρθρο 1. Γενικές Αρχές 1.1 Ο Κώδικας Δεοντολογίας Εσωτερικός Κανονισμός (εφεξής Κώδικας Δεοντολογίας) περιέχει τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

O συμπληρωματικός ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης για τη διατήρηση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου μετά τη συνταξιοδότηση 1

O συμπληρωματικός ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης για τη διατήρηση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου μετά τη συνταξιοδότηση 1 O συμπληρωματικός ρόλος της ιδιωτικής ασφάλισης για τη διατήρηση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου μετά τη συνταξιοδότηση 1 Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Πεχλιβανίδη Αν. Καθηγήτρια Νομικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

EQA HELLAS AE ΚΑΛΑΜΑ Π. 30, 152 33 ΧΑΛΑΝΔΡΙ, ΑΘΗΝΑ Τ: 210-6834012, 210-6800552, F: 210-6850985 url:www.eqa.gr, e mail: eqa@eqa.gr, info@eqa.

EQA HELLAS AE ΚΑΛΑΜΑ Π. 30, 152 33 ΧΑΛΑΝΔΡΙ, ΑΘΗΝΑ Τ: 210-6834012, 210-6800552, F: 210-6850985 url:www.eqa.gr, e mail: eqa@eqa.gr, info@eqa. 1. Σκοπός ΟΔΗΓΙΑ ΧΡΗΣΗΣ ΛΟΓΟΤΥΠΟΥ Η Οδηγία αυτή παρέχει το πλαίσιο άσκησης του δέοντος ελέγχου στους τρόπους και πρακτικές που ακολουθεί ο πιστοποιημένος πελάτης (οργανισμός-εταιρεία-επιχείρηση κλπ), σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο Το σύστημα Harvard Το σύστημα Harvard, γνωστό και ως η μέθοδος του «Πανεπιστημίου Harvard» ή η μέθοδος του Αλφαβητικού βιβλιογραφικού καταλόγου, είναι ένας τρόπος βιβλιογραφικής αναφοράς και τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Κ Π 544/2003 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Ο Επίτροπος Ρυθµίσεως Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων, ασκώντας τις εξουσίες που του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης

ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Αρ. Πρωτ. 1290 Αθήνα 26/11/2014 Προς Συλλόγους Εκπαιδευτικών Π.Ε. ΘΕΜΑ : Γνωμοδότηση της Νομικού Συμβούλου της Δ.Ο.Ε. για την απεργία αποχή από τις διαδικασίες της αξιολόγησης Το Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. έχει τονίσει

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Τρίτη ηλικία Η «τρίτη ηλικία» ή τα γηρατειά είναι μια συνεχιζόμενη και εξελισσόμενη διαδικασία, που αρχίζει σε διαφορετική στιγμή και εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό. Ακόμη,

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας συµπεριφοράς και δεοντολογίας για τον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλειας I. Γιατί ο κλάδος χρειάζεται έναν κώδικα συµπεριφοράς και δεοντολογίας; Ο τοµέας της ιδιωτικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

Οι προσφορές καθώς και όλα τα απαραίτητα έγγραφα θα είναι συνταγμένα στην Ελληνική γλώσσα. Θα

Οι προσφορές καθώς και όλα τα απαραίτητα έγγραφα θα είναι συνταγμένα στην Ελληνική γλώσσα. Θα ΆΡΘΡΟ 14 -Γλώσσα Σύνταξης των Προσφορών Οι προσφορές καθώς και όλα τα απαραίτητα έγγραφα θα είναι συνταγμένα στην Ελληνική γλώσσα. Θα είναι πλήρεις και σαφείς σε όλα τους τα σημεία. Οποιαδήποτε ασάφεια

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΙΔΕΝΟΡ Εταιρία Συμμετοχών, Ανώνυμη Εταιρία» Προς τους κ.κ. μετόχους της «ΣΙΔΕΝΟΡ Εταιρία Συμμετοχών, Ανώνυμη Εταιρία»

«ΣΙΔΕΝΟΡ Εταιρία Συμμετοχών, Ανώνυμη Εταιρία» Προς τους κ.κ. μετόχους της «ΣΙΔΕΝΟΡ Εταιρία Συμμετοχών, Ανώνυμη Εταιρία» Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ. Εάν έχετε αμφιβολία σχετικά με το ποιες δράσεις πρέπει να ακολουθήσετε, σας συνιστούμε να αναζητήσετε συμβουλή από τον χρηματομεσίτη σας,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα

Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Ομιλία ΠΕΣΥ 4 Δεκεμβρίου 14, συνεδρίαση για απορρίμματα Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, σε μια συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου για το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων στην Αττική. Για ένα ζήτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch

Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Stockwatch Συνέντευξη του Πανίκου Δημητριάδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 25 Ιουνίου 2012 στην Ηρώ Ευθυμίου Ερ.: Η ένταξη στο μηχανισμό απειλεί

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ CONFLICT OF INTEREST POLICY Το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο (νομοθεσία) που διέπει τις δραστηριότητες της εταιρείας «ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα