Ευστράτιος Βαμβακούδης, Επικ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευστράτιος Βαμβακούδης, Επικ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ"

Transcript

1 Ευστράτιος Βαμβακούδης, Επικ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Για την επιτυχία στις αθλητικές αναμετρήσεις και για την επίτευξη της μέγιστης επίδοσης ή της ολοκληρωμένης απόδοσης σ ένα αγώνισμα, χρειάζεται να συνεκτιμηθούν πολλές παράμετροι. Μερικές από αυτές είναι η φυσική αλλά και η πνευματική προετοιμασία, η ξεκούραση και η καλή διατροφή πριν από τον αγώνα. Παράλληλα όμως, σημαντικό ρόλο στην επιτυχία ή στην αποτυχία παίζουν και οι περιβαλλοντικές συνθήκες. Παράγοντες όπως, το κλίμα, η θερμοκρασία, η υγρασία, αλλά και η ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα στα αγωνίσματα, που διεξάγονται σε ανοικτό χώρο, επηρεάζουν άμεσα την ανθρώπινη απόδοση (Peiser & Reilly 2004). Η καλή γνώση των περιβαλλοντικών συνθηκών, που πρόκειται να επικρατήσουν στον τόπο διεξαγωγής των αγώνων κατά τη χρονική διάρκεια διεξαγωγής τους, είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για το σχεδιασμό της αγωνιστικής προετοιμασίας (Borrensen 2008). Μεταξύ των περιβαλλοντικών παραγόντων, που έχουν ν αντιμετωπίσουν οι επίλεκτοι αθλητές στην προσπάθειά τους να μεγιστοποιήσουν την απόδοσή τους, είναι η ποιότητα του αέρα, που αναπνέουν κατά τη διάρκεια της έντονης άσκησης. Πολλά μεγάλα αθλητικά γεγονότα οργανώνονται σε αστικό περιβάλλον έντονα ρυπασμένων ατμοσφαιρικών συνθηκών. Πρόσθετα και πέρα της άμεσης επίδρασης, που έχουν οι αέριοι ρύποι στην απόδοση των αθλητών αυτών, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη τα πιθανά επιβαρυντικά αποτελέσματα στην υγεία τους από την μακροχρόνια προπόνηση σε περιβάλλον με φτωχή ποιότητα αέρα. Κατά τη φάση της έντονης μυϊκής προσπάθειας ενός υγιούς νέου άνδρα, μπορούμε να παρακολουθήσουμε την πορεία του οξυγόνου (Ο2) από την ατμόσφαιρα στα μυϊκά κύτταρα, που γίνεται με την παρακάτω αλληλουχία. Οι πνεύμονες, που είναι μια αντλία αερίων, 25πλασιάζουν τον αερισμό τους και τοιουτοτρόπως διαχέεται περισσότερο Ο2 από τις κυψελίδες στα αρτηριακά τριχοειδή αγγεία των πνευμόνων. Η αιμοσφαιρίνη (Hb) των ερυθρών αιμοσφαιρίων δεσμεύει το Ο2. Το αρτηριακό αίμα γίνεται κορεσμένο σε Ο2. Η καρδιά, που είναι μια αντλία υγρών, 5πλασιάζει την παροχή αίματος. Αυτό επιτυγχάνεται με 2πλασιασμό του όγκου παλμού και 3πλασιασμό της καρδιακής συχνότητας. Με αυτό τον τρόπο μεγάλες ποσότητες οξυγονωμένου αίματος διοχετεύονται στους λειτουργούντες μύες (Κλεισούρας 2004). Τα τριχοειδή αγγεία, με τη σειρά τους, διαστέλλονται, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η αιμάτωσή τους. Η Hb, λόγω διαφοράς της μερικής πίεσης, παραδίδει το Ο2 στα μιτοχόνδρια των κυττάρων, όπου αυτό χρησιμοποιείται για τις απαραίτητες καύσεις. Στα μιτοχόνδρια, κατά τις καύσεις, απελευθερώνεται 10πλάσια ποσότητα ενέργειας, σε σχέση με την ενέργεια που απαιτείται σε κατάσταση ηρεμίας, ενώ παράλληλα παράγεται διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και νερό. Με το φλεβικό αίμα μεταφέρεται στην καρδιά το CO2 και στη συνέχεια αποβάλλεται στην ατμόσφαιρα με την εκπνοή (Κλεισούρας 2004). Παρακολουθώντας, επί τροχάδην, την πορεία του O2 καθώς και την αλληλουχία των λειτουργιών και διεργασιών μέσα στον οργανισμό μας, μπορούμε να αντιληφθούμε τη σπουδαιότητά του ιδιαίτερα κατά τη φάση της έντονης μυϊκής προσπάθειας. Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι μια από τις πιο εμφανείς περιβαλλοντικές απειλές για τα σπορ. Λαμβάνοντας υπόψη τον αυξανόμενο όγκο αέρα, που εισπνέει ο ασκούμενος κατά την άσκηση, οι αθλητές μπορούν να χαρακτηρισθούν ως ομάδα υψηλού κινδύνου (Court 2002). Οι αθλητές αντοχής αποτελούν μια ομάδα υψηλού κινδύνου λόγω της έκθεσής τους στην ατμοσφαιρική ρύπανση για μεγάλο χρονικό 1

2 διάστημα, που διαρκούν οι προπονήσεις τους σε μολυσμένο περιβάλλον. Οι προσαρμογές από τους αέριους ρύπους επηρεάζονται από την ποσότητα του εισπνεόμενου αέρα, που αποθηκεύεται ή μεταφέρεται σε διάφορα ζωτικά όργανα. Οι κυριότεροι παράγοντες, που προσδιορίζουν την προσλαμβανόμενη δόση είναι η υψηλή συγκέντρωση στον αέρα των ρύπων, η διάρκεια παραμονής σε ρυπασμένο περιβάλλον και ο όγκος του προσλαμβανόμενου αέρα (Folinsbee 1993). O McCaffery (1981), προσδιορίζει ειδικότερα τις αιτίες, που οι αθλητές είναι περισσότερο ευάλωτοι κατά την άσκηση στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Η αύξηση του κατά λεπτό αερισμού προκαλεί αναλογικά και την αύξηση των εισπνεόμενων ρύπων (πίνακας 1). Η αυξανόμενη ταχύτητα εισροής αέρα, μεταφέρει τους ρύπους βαθύτερα στην πνευμονική χώρα. Αυξάνεται η διάχυση των ατμοσφαιρικών ρύπων στον οργανισμό. Λόγω της έντασης της άσκησης, η μεγαλύτερη ποσότητα αέρα εισπνέεται από τη στοματική κοιλότητα, χωρίς να φιλτράρεται από τους φυσιολογικούς μηχανισμούς της ρινικής. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η ευαισθησία των αθλουμένων στην ατμοσφαιρική ρύπανση (πίνακας 1). Πίνακας 1: όγκος εισπνεόμενου αέρα σε σχέση με την ηλικία, το φύλο και το επίπεδο δραστηριότητας. Όγκος εισπν. αέρα (m 3 /h) Επίπεδο δραστηριότητας Περιγραφή δραστηριότητας Παιδιά (6-13 ετών) Ενήλικες γυναίκες όλων των ηλικιών Ενήλικες άνδρες όλων των ηλικιών Ηρεμία Ύπτια κατάκλιση «Καθιστός ή σε όρθια στάση Ελαφριά Αργό βάδισμα ( km/h) Μέτρια Γρήγορο βάδισμα ( km/h) Έντονη Τρέξιμο ( km/h) Έρευνα: U.S. Environmental Protection Agency, Οι αερογενείς ρύποι κατηγοριοποιούνται σαν α) πρωτογενείς και β) δευτερογενείς ρυπαντές. Σαν πρωτογενείς χαρακτηρίζονται οι αέριοι ρύποι, που διαχέονται στο περιβάλλον απ ευθείας από την πηγή της ρύπανσης. Σαν δευτερογενείς χαρακτηρίζονται αυτοί, που σχηματίζονται από την αλληλεπίδραση των πρωτογενών αέριων ρύπων με άλλες χημικές ενώσεις και την υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Οι αερογενείς ρύποι είναι περιβαλλοντικοί παράγοντες, οι οποίοι πρωταρχικά επηρεάζουν το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Εν τούτοις, οι αέριοι ρύποι μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή στα παραπάνω συστήματα. Είναι αδύνατο με την υπάρχουσα τεχνολογία να φιλτράρουμε τους αέριους μολυντές, είναι όμως, εφικτό να μειώσουμε την αρνητική απόδοση αυτών στην αθλητική απόδοση και στην ανθρώπινη υγεία. Η έρευνα που σχετίζεται με κάθε έναν από τους αέριους ρύπους, καθώς και οι μετρήσεις τους, βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της στάδια. Ακόμη είμαστε 2

3 στη φάση της μέτρησης της επίδρασης που έχει η ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα στην άσκηση και στην ανθρώπινη απόδοση. Ο κάθε αέριος ρύπος έχει ευδιάκριτα αποτελέσματα και δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν ο ανθρώπινος οργανισμός είναι σε θέση η όχι γενετικά να προσαρμοσθεί στα καινούργια δεδομένα. Οι αέριοι ρύποι έχουν άμεση επίδραση, όπως ήδη αναφέρθηκε, στο αναπνευστικό και στο καρδιαγγειακό σύστημα, αλλά επηρεάζουν μέσω αυτών και το ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα (Armstrong E.L.2000). Οι επιπτώσεις που έχουν οι αέριοι ρύποι στην υγεία του ανθρώπου έγιναν γνωστές από το 1880, τα χρόνια της βιομηχανικής επανάστασης. Συγκεκριμένα το World Resources Institute (2002) αναφέρει ότι, 2200 Λονδρέζοι εργαζόμενοι και περίοικοι εργοστασίων, πέθαναν από αέριους βιομηχανικούς ρύπους, που δημιούργησαν θανατηφόρο μίγμα αιθαλομίχλης. Πιο τεκμηριωμένα είναι τα γεγονότα του 1976 και του 1984 στο Seveso της Ιταλίας και στο Bobal της Ινδίας αντίστοιχα, όπου χιλιάδες άνθρωποι απεβίωσαν ή απέκτησαν ανεπανόρθωτα προβλήματα υγείας, λόγω της διαφυγής στην ατμόσφαιρα τοξικών αερίων. Πιο πρόσφατο ακόμη είναι το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο στο Tsernobil της Ουκρανίας (1986). Χιλιάδες άνθρωποι άμεσα και έμμεσα πέθαναν από τη διαφυγή στην ατμόσφαιρα ραδιενέργειας, η οποία μεταφέρθηκε με τον άνεμο σε όλη σχεδόν την Ευρώπη. Οι κυριότεροι αέριοι ρύποι, που αναγνωρίζονται και μετρώνται από την περιβαλλοντική ομάδα COTESA (Companhia de Tecnologia de Saneamento Ambiental) είναι το διοξείδιο του θείου (SO2), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), to διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το όζον (O3), το διοξείδιο του αζώτου (NO2) και τα αιωρούμενα σωματίδια. Η μέτρηση της συγκέντρωσης των βλαβερών αέριων αυτών ρύπων, είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός παράγοντας για την υγεία και ποιότητα ζωής των ανθρώπων, αλλά και ολόκληρων οικοσυστημάτων (De Andre et al. 2000). Οι ρύποι αυτοί έχουν ταυτισθεί με αυξημένη αναπνευστική νοσηρότητα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ειδικότερα οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και τα άτομα που πάσχουν από διάφορες μορφές άσθματος αποτελούν ομάδες υψηλού κινδύνου (Bernard et al. 2003; Kjellstrom et al. 2002; Kobrossi et al. 2001). Αυτοκίνητο και ατμοσφαιρική ρύπανση. Κατά πόσο συμβάλλει η κίνηση των αυτοκινήτων στην παραγωγή αέριων ρύπων; Κάθε δευτερόλεπτο που περνά κάνει την εμφάνισή του στους δρόμους ανά τον κόσμο κι ένα καινούργιο αυτοκίνητο. Το 1968 υπήρχαν 53 εκατ. ΙΧ αυτοκίνητα στον πλανήτη. Το 2008 κυκλοφορούν 500 εκατ. ΙΧ αυτοκίνητα. Το 50% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου γίνεται από τα αυτοκίνητα. Αποτέλεσμα της καύσης του πετρελαίου και των προϊόντων του είναι η έκλυση 4 δισεκατομμύρια τόνων διοξειδίου του άνθρακα (CO2 ) ετησίως. Κάθε lt βενζίνης που καίγεται παράγει 2,4 kg CO2, ενώ κάθε lt πετρελαίου παράγει αντίστοιχα κατά την καύση του 2,7 kg CO2. Μέσα σ ένα χρόνο, κάθε αυτοκίνητο σύγχρονης τεχνολογίας, εκλύει στην ατμόσφαιρα το βάρος του σε CO2 4 φορές. Εκτιμάται ότι το 20% των συνολικών ανθρωπογενών εκπομπών CO2 οφείλεται στην αυτοκίνηση (στοιχεία από την Greenpeace).Εικάζεται ότι, σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες οι εξατμίσεις των αυτοκινήτων προκαλούν διπλάσιους θανάτους από τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα (Kjellstrom et al. 2002). 3

4 Πίνακας 2: Προβλήματα που σχετίζονται με τα αυτοκίνητα (στοιχεία από Greenpeace). Περιβαλλοντικά Οικονομικά Κοινωνικά Φωτοχημικό νέφος Κόστος από τα ατυχήματα και την ρύπανση. Εκπομπές τοξικών αερίων Κόστος από την Απώλεια ανθρώπινων ζωών Υψηλές συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου κυκλοφοριακή συμφόρηση Αυξημένο κόστος δημιουργίας υποδομών σε επεκτεινόμενα νέα προάστια στους δρόμους Μείωση της δημόσιας ασφάλειας Απώλεια δασικών και γεωργικών Απώλεια παραγωγικής γαιών γεωργικής γης Αυξημένα προβλήματα με το νερό Απώλεια αστικής γης από της βροχής, εξαιτίας της εξαιρετικά την επέκταση της σκληρής επιφάνειας της γης ασφάλτου Προβλήματα από την κυκλοφορία. Παχυσαρκία και άλλα Θόρυβος, περιοχές που προβλήματα υγείας αποκόπτονται μεταξύ τους από δρόμους υψηλής κυκλοφορίας Ως πολίτες έχουμε μεγάλη ευθύνη, γιατί καθημερινά δανειζόμαστε από το μέλλον της γης. Εάν αντιδράσουμε τώρα θα προλάβουμε κάποιες από τις συνέπειες. Αν αργήσουμε, στο μέλλον θα βάζουμε τις δυνάμεις μας για να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες. Στις πόλεις, με υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στα αμαξώματα και στα παράθυρα των αυτοκινήτων κατακαθίζει μια πατίνα λίπους και αιθάλης. Οι βενζινοπώλες συνιστούν ένα μίγμα απορρυπαντικού, οινοπνεύματος και νερού για τον καθαρισμό των αυτοκινήτων από τη βρωμιά. Δυστυχώς η συνταγή αυτή των βενζινοπωλών δεν ισχύει για τον καθαρισμό των πνευμόνων μας. Η αιθάλη αυτή είναι η συγκέντρωση του συνόλου των αέριων ρύπων, που περνώντας από τη μύτη και το λαιμό, κατεβαίνει στην αναπνευστική οδό και αποθηκεύεται στο βρογχικό δένδρο και τις πνευμονικές κυψελίδες. Τι είναι το CO2: Είναι ένα αέριο που αποτελείται από ένα άτομο άνθρακα και δύο άτομα οξυγόνου. Το άχρωμο και άοσμο αυτό αέριο, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστό, επειδή συνδέεται άμεσα με περιβαλλοντικά προβλήματα και συγκεκριμένα με το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το CO2 είναι ένα αέριο που υπήρχε πάντοτε σε κάποια φυσιολογικά επίπεδα στην ατμόσφαιρα. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση (19 ος αιώνας) και την ανακάλυψη των μηχανών εσωτερικής καύσης, τα επίπεδα αυτά αυξήθηκαν σημαντικά. Το αποτέλεσμα αυτής της αύξησης είναι η ατμόσφαιρα να συγκρατεί περισσότερη από την υπέρυθρη ακτινοβολία των ηλιακών ακτινών, με συνέπεια να ανεβαίνει σταδιακά η θερμοκρασία του πλανήτη. Τελικά, η αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας δημιουργεί αλυσιδωτά προβλήματα που σχετίζονται με την αλλαγή του κλίματος. Ένα από τα βασικά καυσαέρια που παράγονται από τις μηχανές των οχημάτων είναι το CO2 και αυτό οφείλεται στο είδος των καυσίμων που καταναλώνουν. Τα ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και τα παράγωγά του, ο άνθρακας και ο λιγνίτης, κατά την καύση τους παράγουν μεγάλες ποσότητες CO2. Άρρωστα κτίρια: Η δραματική αύξηση του παιδικού άσθματος και των αλλεργιών, οι αλλεργίες του αναπνευστικού συστήματος στους ενήλικες, οι δερματοπάθειες, οι Προβλήματα πρόσβασης ανθρώπων με αναπηρία Το πάθος της ταχύτητας, ιδιαίτερα στη νεολαία 4

5 ερεθισμοί, οι πονοκέφαλοι, οι ναυτίες και ο λήθαργος είναι από τις ασθένειες και τα συμπτώματα που παρουσιάζουν οι άνθρωποι που διαβιούν στα κτίρια αυτά. Αν παράλληλα οι χρήστες των κτιρίων αυτών καπνίζουν κιόλας, τότε η έκπτωση στην ποιότητα του αέρα που αναπνέουν είναι σημαντική. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2005, σε 50 κατοικίες σε διάφορες περιοχές του λεκανοπεδίου Αθηνών, εκτιμήθηκε σε ημερήσια βάση το επίπεδο του CO2, του CO, των οργανικών πτητικών ενώσεων και των αιωρούμενων σωματιδίων 2,5 και 10 pm. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συγκέντρωση των οργανικών ενώσεων και των αιωρούμενων σωματιδίων, καθώς και του CO2 ήταν σ ένα πολύ μεγάλο αριθμό κατοικιών πολύ επάνω από τα επιτρεπτά όρια, που συνιστά η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ). Το κάπνισμα, ανέδειξε η έρευνα, είναι από τους πιο κρίσιμους παράγοντες στην ποιότητα του εσωτερικού αέρα. Αν καπνίζει κάποιος δεν βλάπτει μόνον τον εαυτό του. Η συνήθεια αυτή αυξάνει τόσο πολύ τη συγκέντρωση όλων των παραπάνω ρυπαντών, όπως επίσης και του CO, στην ατμόσφαιρα, που στην ουσία καπνίζουν όλοι στο σπίτι. Ιδιαίτερα τα ευπαθή άτομα, παιδιά και ηλικιωμένοι, υφίστανται εξαιρετικά μεγάλη ζημιά στην υγεία τους. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ελληνικά σχολεία, νοσοκομεία και κλινικές, γραφεία και μουσεία, έδειξαν παραπλήσια προβλήματα και εξαιρετικά μεγάλες συγκεντρώσεις ρύπων. Τι γίνεται όμως, στον εσωτερικό χώρο των κλειστών γυμναστηρίων είναι αντικείμενο μελέτης. Η ποιότητα του εσωτερικού αέρα επηρεάζεται από τους παρακάτω παράγοντες: Την ποιότητα του εξωτερικού αέρα: η ποιότητα του αέρα σ έναν εσωτερικό χώρο μεταβάλλεται σε συνάρτηση με τις μεταβολές στη σύσταση του εξωτερικού αέρα και με ρυθμό ανταπόκρισης, ο οποίος εξαρτάται από τη διαπερατότητα της δομής του κτιρίου και τη φύση των αέριων ρύπων. Την εσωτερική παραγωγή ρύπων: οι κύριες εσωτερικές πηγές ρύπων είναι, τα δομικά υλικά, τα χρώματα, τα έπιπλα και τα λοιπά υλικά που χρησιμοποιούνται στο εσωτερικό του κτιρίου. Τις δραστηριότητες των ανθρώπων στους εσωτερικούς χώρους, χρήση κουζίνας αερίου, μαγείρεμα, καθαρισμός του χώρου, κάπνισμα, χρήση καταναλωτικών προϊόντων. Η κακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα είναι, έμμεσα ή άμεσα, αιτία θανάτου για περισσότερους από 3 εκατ. ανθρώπους κάθε χρόνο. Οι περισσότεροι θάνατοι συμβαίνουν στις αναπτυσσόμενες χώρες και κυρίως είναι παιδιά κάτω των 5 ετών. Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) Η άποψη των προπονητών και των αθλητών είναι ότι, το CO είναι ο πιο σημαντικός από της αέριους ρύπους. Η άμεση συνέπεια έκθεσης σε αέρα πλούσιο σε CO είναι η αίσθηση της εξάντλησης. Το CO μεταβάλλει περιορίζει την ικανότητα των ερυθρών αιμοσφαιρίων (ερυθροκυττάρων) να μεταφέρουν Ο2 στους σκελετικούς μύες και τους ιστούς. Το CO μπλοκάρει εμποδίζει τη χημική ένωση των μορίων του Ο2 και συνδέεται με την αιμοσφαιρίνη (Hb), που είναι μια πολυπρωτεϊνη εντοπιζόμενη στο εσωτερικό των ερυθροκυττάρων. Η Hb ενώνεται με το Ο2 και σχηματίζει την οξυαιμοσφαιρίνη (HbO2) ή με το CO για το σχηματισμό της ανθρακυλαιμοσφαιρίνης (HbCO). Η Hb έχει χημική συγγένεια με το CO 230 φορές ισχυρότερη απ ότι με το Ο2. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αυξημένα επίπεδα CO στο αίμα, επηρεάζουν και το κεντρικό αλλά και το περιφερικό σύστημα μεταφοράς Ο2. Η άμεση επίδραση στην απόδοση είναι ότι, καθώς η HbCO στο αίμα αυξάνεται, υπάρχει 5

6 μια ταυτόχρονη ελάττωση της μέγιστης κατανάλωσης Ο2 και παράλληλα μια μείωση του μέγιστου χρόνου άσκησης (Horvath et al. 1975). Είναι αναμφισβήτητο, ότι το CO επηρεάζει αρνητικά την αθλητική απόδοση και αυτή η διαπίστωση είναι αποτέλεσμα εκτεταμένης ερευνητικής προσπάθειας (Nicholson & Case 1983; Horvath 1981; Tikusis et al. 1992; Hopkins 1990; Anderson 1989; Gong & Krishnareddy 1995; Stamford 1990). Με μεγάλες ποσότητες CO να υπάρχουν στο αίμα, λιγότερο Ο2 μεταφέρεται από την Hb στην μυοσφαιρίνη αναγκάζοντας την καρδιά να εργαστεί πιο έντονα και με μεγαλύτερη συχνότητα. Η μέγιστη καρδιακή παροχή και η μέγιστη αρτηριοφλεβική διαφορά μειώνονται σαν αποτέλεσμα της μείωσης της V & O 2max και της ικανότητας παραγωγής έργου (Ekblom et al. 1975). Η συγκέντρωση της HbCO στο αίμα είναι αναστρέψιμη και η παραμονή σε καθαρό αέρα απομακρύνει τη μεγαλύτερη ποσότητα των βλαβερών αερίων από τους πνεύμονες μέσα σε 3-4 ώρες. Το CO είναι ένα τοξικό αέριο, άχρωμο και άοσμο, που προκαλεί υποξία με διάφορους μηχανισμούς. α) ενώνεται ισχυρότερα με την Hb του αίματος απ ότι το Ο2 σχηματίζοντας την HbCO και β) κατ αυτόν τον τρόπο μειώνει την μεταφορά του Ο2 στους ιστούς (Carlisle & Sharp 2001). Η γενικότερη επίδραση που έχει το CO στους ασκούμενους εστιάζεται κύρια στην αύξηση της καρδιακής συχνότητας και του όγκου παλμού σε άσκηση υπομέγιστης έντασης, καθώς και στη μείωση της V & O 2max. (Hopkins 1990). Έντονη άσκηση, διάρκειας 30 min, σε περιοχή γειτνιάζουσα με δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας, αυξάνει την HbCO του αίματος σε ποσότητα, η οποία αντιστοιχεί με το συνεχόμενο κάπνισμα 10 τσιγάρων (Nicholson & Case 1983). Παρόμοια αποτελέσματα έδειξαν οι έρευνες των Carlisle και Sharp (2001), καθώς και των Gong και Krishnareddy (1995), σε δρομείς και ποδηλάτες που γυμνάζονταν σε περιοχές με μεγάλη κυκλοφοριακή συμφόρηση. Τα επίπεδα της HbCO στο αίμα τους ανέρχονταν σε ποσοστά 4-6%, επίπεδο ανάλογο με αυτό που χαρακτηρίζει χρόνιους καπνιστές. Η δηλητηρίαση όμως, που υφίστανται ασκούμενοι σε περιοχές με μεγάλη κυκλοφορία οχημάτων, είναι πολλές φορές δύσκολο να μετρηθεί και κατά συνέπεια να εκτιμηθεί, επειδή η συγκέντρωση του CO εξαρτάται από την κατεύθυνση του αέρα, αλλά και τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος (Πίνακας 5). Υπάρχει μια γραμμική συσχέτιση μεταξύ των αυξανόμενων επιπέδων HbCO στο αίμα και της μείωσης της V & O 2max (Folinsbee & Raven 1984). Τα μέσα επίπεδα συγκέντρωσης CO σε συνθήκες αστικής κυκλοφορίας είναι 37 ppm, αυξάνεται στα 54 ppm σε συνθήκες έντονης κυκλοφορίας και εκτοξεύεται στα 120 ppm όταν υπάρχει κυκλοφοριακή συμφόρηση (Hage 1982). Επίπεδα HbCO στο αίμα 5%, έχουν παρόμοια αποτελέσματα, όπως αυτά σε άτομα που καπνίζουν τσιγάρα ημερησίως (Nicholson & Case 1983). Αντίστοιχα τρέξιμο σε καθαρό αέρα μειώνει τα επίπεδα HbCO στο αίμα καπνιστών (Kam 1980). Ο Chiodi και οι συνεργάτες του από το 1941 ανέδειξαν ότι, η εισπνοή CO περιορίζει την ικανότητα για φυσική απόδοση. Υψηλές συγκεντρώσεις στο αίμα HbCO 40 50%, απέτρεψαν σε φυσιολογικούς ενήλικες εξεταζόμενους, να ολοκληρώσουν εργαστηριακές δοκιμασίες χαμηλής έντασης. O Horvath σαράντα χρόνια αργότερα στην ανασκοπική του εργασία (1981), έδειξε ότι, ασκούμενοι που συμμετέχουν σε μέτριας έντασης προσπάθειες με χαμηλές ποσότητες HbCO στο αίμα της (10,7 20,1%) δεν παρουσιάζουν μεταβολές στην αερόβια τους ικανότητα. Τα μόνα φυσιολογικά σημάδια που παρατηρήθηκαν στις έρευνες αυτές, ήταν μια αμυδρά αυξημένη καρδιακή συχνότητα κατά τη διάρκεια της άσκησης και αυξημένος πνευμονικός αερισμός (VE) σε εντάσεις 70% της V & O 2max. Φαίνεται λοιπόν ότι, επίπεδα CO στο περιβάλλον κάτω από το 15% έχουν μικρή επίδραση στις φυσιολογικές προσαρμογές που προέρχονται από άσκηση χαμηλής και 6

7 μέτριας έντασης (35 70% της V & O 2max ) και διάρκειας 5 60 λεπτών (Horvath 1981; Pandolf 1988). Αντιθέτως, άσκηση μέγιστης έντασης (κοντά στην V & O 2max ), φαίνεται ότι σχετίζεται αντιστρόφως ανάλογα με τη συγκέντρωση της HbCO στο αίμα. Το κατώτερο κατώφλι προσδιορίζεται στα 4,3% HbCO για μέτρηση της μέγιστης αερόβιας ικανότητας (Horvath et al. 1975). Σημαντική μείωση στο μέγιστο χρόνο άσκησης και κόπωση των κάτω άκρων, αναφέρθηκαν σε χαμηλότερες συγκεντρώσεις HbCO στο αίμα (3,3 4,3%) (Raven et al. 1974). Διοξείδιο του αζώτου (NO2) Η οικογένεια των νιτρογενών χημικών ενώσεων αποτελείται από έξι διαφορετικούς τύπους, το δε NO2 έχει διερευνηθεί ευρέως, επειδή είναι γνωστή η επιβλαβής σχέση του με την υγεία του ανθρώπου (Horvath 1981). Απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, σαν αέριος ρύπος, από τη λειτουργία των μηχανών των αεροσκαφών και των μεγάλων φορτηγών αυτοκινήτων, από τις μεγάλες πυρκαγιές, καθώς επίσης από το κάπνισμα. Σε υγιείς ενήλικες, σύμφωνα με τον Pandolf (1988), έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις NO2 (0.4-2,7 ppm), δεν επηρεάζει δυσμενώς την απόδοση, κατά τη διάρκεια άσκησης υπομέγιστης έντασης. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν και ο Kim και οι συν. (1991), σε αθλητές. Στην πράξη, η πρωταρχική δυσκολία που σχετίζεται με την εισπνοή μικρών ποσοτήτων NO2 φαίνεται ότι, είναι ένας ήπιος ερεθισμός της ανώτερης αναπνευστικής χώρας και μια μειωμένη ικανότητα του βλεννογόνου στους βρόγχους. Διοξείδιο του θείου (SO2) Το προδίδει σε πολλές περιπτώσεις η οσμή του. Απορροφάται πιο εύκολα στην ανώτερη αναπνευστική χώρα. Σε υγιείς ενήλικες, που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα SO2 δεν παρατηρούνται επιδράσεις του. Κατά τη διάρκεια όμως, της άσκησης, επειδή η αναπνοή από το στόμα αντικαθιστά την αναπνοή από την μύτη, παρατηρείται αύξηση των επιπέδων SO2 στους αναπνευστικούς αεραγωγούς (Pierson W. 1989).??? Οι ασθματικοί είναι 10 φορές πιο ευαίσθητοι στο SO2, ειδικότερα όταν ασκούνται. Τα συμπτώματα, που σχετίζονται με το άσθμα, επιδεινώνονται με την επίδραση του SO2. Οι ασκούμενοι ασθματικοί, όταν εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα SO2 (> 0,50 ppm), υφίστανται μεταβολές των αντιστάσεων των αεραγωγών μετά από μόλις 5 min άσκησης (Carlisle & Sharp 2001). Η έρευνα του Pierson και των συν. (1986), έδειξε ότι ο συνδυασμός άσκησης και έκθεσης στο SO2 προκαλεί βρογχοσπασμό, δύσπνοια και δυσκολία στην αναπνοή. Ευτυχώς, τα συμπτώματα και οι μεταβολές, που σχετίζονται με την έκθεση στο SO2 κατά την άσκηση είναι αναστρέψιμα με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή (Carlisle & Sharp 2001). Όταν καίγονται θειικά πετρώματα σχηματίζονται οι χημικές ενώσεις του θείου. Η οικογένεια περιλαμβάνει το θειικό οξύ, το θειικό άλας και το διοξείδιο του θείου (SO2). Αυτή η τελευταία χημική ένωση αντιπροσωπεύει περίπου το 90% των αρχικών θειικών υποπροϊόντων της ανάφλεξης, είναι ένα ευδιάλυτο αέριο, το οποίο ερεθίζει κύρια την άνω αναπνευστική χώρα (Pandolf 1988). Όταν εισπνέεται (SO2) μπορεί να προκληθεί άμεση συστολή των βρογχικών αγωγών με τη διέγερση των σπλαχνικών νεύρων στον φάρυγγα πίσω από τη γλώσσα. Αυτή η βρογχοσυστολή έχει σαν αποτέλεσμα μια αυξημένη αντίσταση στην ροή του αέρα (Nadel et al. 1965). Αυτή η αντίσταση στη ροή του αέρα αυξάνει στην ηρεμία, καθώς ο όγκος του εισπνεόμενου αέρα αυξάνεται (Frank et al. 1962). Σημαντικότατο ρόλο παίζει ο καθαρισμός του αέρα από τον βλεννογόνο της μύτης, ο οποίος απορροφά το 7

8 99% του εισπνεόμενου SO2 κατά τη διάρκεια ήρεμων εισπνοών (Kleinman 1984). Πόσο όμως, επηρεάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός, από την εισπνοή αέριων ρύπων πλούσιων σε SO2, κατά τη διάρκεια άσκησης μέγιστης έντασης, είναι ακόμη αντικείμενο περαιτέρω μελέτης (Guyton & Hall 1996). Από την άλλη πλευρά πολλοί ερευνητές έχουν κατασταλάξει στα παρακάτω συμπεράσματα, όσον αφορά υγιείς ενήλικες, όταν η ένταση της άσκησης είναι υπομέγιστη. Ένα μέρος των ασκούμενων παρουσιάζει σημαντική μείωση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων μετά από έκθεση σε περιβάλλον με χαμηλά όμως επίπεδα, SO2 (Pierson et al. 1986). Το κατώφλι των επιπέδων SO2, που επηρεάζει την απόδοση, κυμαίνεται από ppm (Horvath 1981; Pandolf 1988). Όταν τα επίπεδα συγκέντρωσης του SO2 είναι στα 5.0 ppm, παρατηρείται μείωση της εκπνευστικής ροής, στέγνωμα της τραχείας από τον προστατευτικό βλεννογόνο, καθώς επίσης και ελάττωση άλλων λειτουργικών μετρήσεων των πνευμόνων (Horvath 1981; Pandolf 1988). Άνθρωποι που πάσχουν από άσθμα είναι γενικά πιο ευαίσθητοι σε βρογχοσυστολή, από έκθεση σε περιβάλλον με SO2, συγκριτικά με αυτούς που δεν πάσχουν. (Speizer & Frank 1966). Αιωρούμενα σωματίδια Πολλές εισπνεόμενες ουσίες περιέχουν αιωρούμενο υλικό όπως, σκόνη, όξινα αερολύματα, καπνό από τσιγάρα και καμένο ξύλο, βακτηρίδια, γύρη και θειικό οξύ, που παράγεται από την καύση προϊόντων θείου. Ο τύπος των αιωρούμενων σωματιδίων, που υπάρχει στον αέρα κάθε πόλης, εξαρτάται από την ανθρώπινη δραστηριότητα (την καύσιμη ύλη που χρησιμοποιείται), καθώς και περιβαλλοντικούς παράγοντες (την ταχύτητα και την κατεύθυνση του ανέμου, την θερμική αναστροφή). Οι επιπτώσεις από την εισπνοή αέρα με αιωρούμενα σωματίδια στον πνευμονικό ιστό σχετίζονται με το μέγεθος των σωματιδίων, τον συνολικό όγκο αυτών, τη χημική τους σύσταση, από τη στοματική ή ρινική αναπνοή και τους αμυντικούς μηχανισμούς των πνευμόνων (Corn & Burton 1967). Τα μεγαλύτερα σε όγκο σωματίδια (5-10 μm), κατακάθονται στη ρινοφαρυγγική περιοχή. Η τραχειοβρογχική περιοχή του πνευμονικού συστήματος δέχεται σωματίδια με διάμετρο 3-5 μm. Τα πολύ μικρά αιωρούμενα σωματίδια ( μm), φθάνουν και επικάθονται στις πνευμονικές κυψελίδες. Η αμυντική λειτουργία του οργανισμού, με τη διαδικασία της φαγοκύτωσης, ενεργοποιείται για τον καθαρισμό των πνευμόνων μετά την εισπνοή αιωρούμενων σωματιδίων. Αμφότεροι οι ασθματικοί, αλλά και οι υγιείς ενήλικες, εμφανίζουν αναπνευστικά συμπτώματα, όταν αυξάνονται τα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων στον αέρα (Dockery & Pope 1994). Όζον (Ο3) Το Ο3 παράγεται στη φύση από την επενέργεια της υπεριώδους ακτινοβολίας στο Ο2, καθώς η ακτινοβολία εισέρχεται στη γήινη ατμόσφαιρα. Το Ο3 είναι απαραίτητο για την ύπαρξη ζωής στον πλανήτη, καθώς φιλτράρει διάφορους τύπους της υπεριώδους ακτινοβολίας, που σκοτώνει τους ζώντες οργανισμούς. Βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στην οζονόσφαιρα, ένα στρώμα της ατμόσφαιρας που βρίσκεται μεταξύ km από τη γήινη επιφάνεια. Από όλους τους αέριους ρύπους το Ο3 είναι ο πιο τοξικός και γι αυτό το λόγο έχει ιδιαίτερα αρνητική επίδραση στην αθλητική απόδοση. Είναι μια δραστική ουσία, που ερεθίζει τους αεραγωγούς και μπορεί να επιφέρει έντονα αναπνευστικά προβλήματα. Χαμηλές συγκεντρώσεις όζοντος, όπως 0,3 ppm, μπορεί να επηρεάσει την απόδοση ατόμων που ασκούνται έντονα. 8

9 Ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν, ότι η απόδοση σε αγωνίσματα αντοχής σχετίζεται άμεσα από τη συγκέντρωση του όζοντος στην ατμόσφαιρα, κυμαινόμενη από 0,20 έως 0,35 ppm (Gong et al. 1986). Όσο υψηλότερη είναι η ένταση της άσκησης, τόσο χαμηλότερα πρέπει να είναι τα επίπεδα του όζοντος για καλύτερη απόδοση (Folinsbee et al. 1984). Στον αέρα που περιβάλλει τις μεγάλες πόλεις, εν τούτοις, το Ο3 είναι ένας αέρος ρύπος, που σχηματίζεται από την επενέργεια του ηλιακού φωτός στις ατελείς καύσεις των μηχανών (Horvath 1981). Το Ο3 είναι ένα από τα κύρια συστατικά του φωτοχημικού νέφους, καθώς είναι ο μεγαλύτερος αστικός αέριος ρύπος. Οι διαφορές που υπάρχουν στην ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας εξηγούν το γεγονός ότι, τα επίπεδα του όζοντος φθάνουν στις ανώτερες τιμές τις μεσημβρινές ώρες και είναι 4-5 φορές υψηλότερα κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών, σε σύγκριση με τους χειμερινούς (McCafferty 1981). Σχήμα 1: καθημερινές συγκεντρώσεις όζοντος στην περιοχή του Λ. Άντζελες κατά τη διάρκεια της χειμερινής και καλοκαιρινής περιόδου. Eίναι γνωστό, ότι η έκθεση στο Ο3 (>120 ppm), έχει καταστροφικές συνέπειες για την υγεία (Carlisle & Sharp 2001). Τα συμπτώματα της επίδρασης του όζοντος είναι και δυσάρεστα, αλλά και εμφανή. Ερεθισμός της μύτης και του λαιμού, δύσπνοια και αδυναμία βαθιάς αναπνοής εξαιτίας του πόνου στη θωρακική χώρα, ναυτία και πονοκέφαλος. Η δυσλειτουργία, όμως, της πνευμονικής λειτουργίας αντανακλά τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, που αυξάνονται με την άσκηση. Το Ο3 ερεθίζει τις λείες μυϊκές ίνες των βρόγχων, που με τη σειρά τους μειώνουν τον ρυθμό της αναπνοής. Ο συνολικός όγκος αέρα (TV) και η αυξανόμενη συχνότητα αναπνοών, που συνδέονται με την έκθεση σε συνθήκες όζοντος προκαλούν υπεραερισμό. Έχει τεκμηριωθεί επίσης (Beckett W. 1991), ότι ένας σημαντικός παράγοντας επιδείνωσης των αρνητικών επιδράσεων του όζοντος στην πνευμονική λειτουργία είναι και ο παράγων υψηλή θερμοκρασία (< 35 C, σχήμα 1). Ο Horvath σε έρευνά του το 1981, αλλά και ο Folisnbee το 2000, έδειξαν ότι η μείωση της βίαιης ζωτικής χωρητικότητας (FVC) και του βίαιου εκπνεόμενου όγκου αέρα σε 1 sec (FEV1), είναι αποτέλεσμα της έκθεσης σε Ο3. Στους ανθρώπους η εισπνοή όζοντος μειώνει τη λειτουργική ικανότητα των πνευμόνων, προξενεί αναπνευστική ταραχή και αυξάνει τα αναφερόμενα κλινικά συμπτώματα (Bates et al. 1972). Αυτά τα συμπτώματα μεγιστοποιούνται κατά τη διάρκεια της άσκησης, λόγω του ότι αφ ενός η εισπνεόμενη ποσότητα όζοντος αυξάνει κατακόρυφα και αφ ετέρου επειδή ο καθαρισμός του εισπνεόμενου αέρα 9

10 από τη ρινική κοιλότητα μειώνεται (Gibbons & Adams 1984). Μπορεί να προκαλέσει ακόμη μείωση της όρασης, έντονη κόπωση, πόνο στο στήθος, γήρανση των πνευμόνων και του αναπνευστικού ιστού (Foster et al. 2000). Ο Abbey και οι συν. (1998), τονίζει ότι μακροχρόνια έκθεση σε αυτό, προκαλεί μειωμένη πνευμονική λειτουργία σε έντονα αθλούμενους ενήλικες. Ελεγχόμενες εργαστηριακές έρευνες έδειξαν μείωση της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου, του μέγιστου χρόνου άσκησης και αποτυχία ολοκλήρωσης μιας προσχεδιασμένης υψηλής έντασης άσκησης, σαν αποτέλεσμα υψηλών συγκεντρώσεων όζοντος (Folinsbee & Raven 1984). Η μειωμένη απόδοση συνοδεύονταν από έντονα αναπνευστικά συμπτώματα, όπως δυσκολία και πόνο, κατά τη φάση της βαθιάς εισπνοής, αυξημένη αναπνευστική συχνότητα, κατά τη διάρκεια της άσκησης και σημαντική μείωση στις σπιρομετρικές μετρήσεις της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων (Adams 1987). Σχήμα 2: Ποσοστιαία μείωση της λειτουργικής ικανότητας (FEV 1 ) των πνευμόνων μετά από συνεχή άσκηση μιας ώρας σε συγκεντρώσεις όζοντος από ppm (Adams 1987) Η ποιότητα του αέρα, όσον αφορά τη συγκέντρωση του όζοντος, ελέγχεται σε πολλές πόλεις του κόσμου. Τα δεδομένα για τις ΗΠΑ είναι 0.12 ppm για παραμονή σε τέτοιο περιβάλλον για μία ώρα (US.Government 1984). Σε άλλα μέρη του κόσμου το επίπεδο συναγερμού βρίσκεται στα 20 ppm (Adler 1993). Πίνακας 3: Ισχύουσες οριακές τιμές από Ευρωπαϊκή ένωση για την προστασία της υγείας από το όζον (μg/m 3 ). Ρύπος Μέσος χρόνος Αιτιολογία 1 h 8 h Ο Όριο ενημέρωσης του πληθυσμού Ο Όριο για την προστασία της ανθρώπινης υγείας Ο Όριο λήψης μέτρων Πίνακας 4: προτεινόμενες οριακές τιμές από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) για την προστασία της Υγείας (μg/m 3 ). Ρύπος Μέσος χρόνος 10 min 15 min 30 min 1 h 8 h 24 h 1 έτος CO NO O * SO

11 Η μέση τιμή υπολογίζεται τρεις φορές ημερησίως με βάση 8 ωριαίες τιμές από 0 8, 9 16 και h. WHO: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Υπάρχουν αρκετές έρευνες που αναφέρονται στην επίδραση που έχει η συγκέντρωση όζοντος σε άτομα που ασκούνται (πίνακας 5). Παρατηρήθηκε μειωμένη ικανότητα σε παρατεταμένης διάρκειας άσκηση, όταν οι συγκεντρώσεις του όζοντος ήταν 0.24 ppm (Schelegle & Adams 1986) και 0.35 ppm (Adams & Schelegle 1983), ενώ αντίστοιχα δεν παρατηρήθηκαν μεταβολές σε συγκεντρώσεις 0.12 ppm (Foxcroft & Adams 1986) και 0.18 ppm (Schelegle & Adams). Φαίνεται ότι υπάρχει ένα κατώφλι. Συγκεντρώσεις όζοντος μεγαλύτερες από αυτό ( ppm) επηρεάζουν αρνητικά την απόδοση σε αγωνίσματα αντοχής, ανάλογα πάντοτε με το χρόνο, που διαρκεί η άσκηση (37-60 λεπτά). Προσαρμογές του οργανισμού σε περιβάλλον με Ο3 απαιτούν 2-5 ημέρες άσκησης, παραμένουν δε για 7-20 ημέρες, μετά την διακοπή της έκθεσης στο Ο3. Εξαρτώνται δε από τις ατομικές διαφορές και είναι παρόμοιες και στα δύο φύλα (Folinsbee et al. 1983). Προσαρμογές σε εισπνεόμενο Ο3 μπορούν να απαλειφθούν πλήρως μετά από διαλειμματική άσκηση 7 ημερών σε φυσιολογικές συνθήκες (Linn et al. 1982). Προσαρμογές σε εισπνεόμενο Ο3 κατά τη διάρκεια της άσκησης, μπορεί να θεωρηθεί σαν μια πολύ επιβλαβής αντίδραση του οργανισμού (Pandolf 1988; Pierson et al. 1986), λόγω πιθανής καταστροφής του φυσιολογικού αμυντικού μηχανισμού. Πίνακας 5: Αποτελέσματα στην αθλητική απόδοση από την έκθεση σε διαφορετικές συγκεντρώσεις όζοντος. άρθρο Gong et al. (1986) Συγκέντρωση Όζοντος (ppm) Χρόνος Αερισμός άσκησης Αποτελέσματα στον χρόνο άσκησης, πνευμονική λειτουργία παραμονής (l min-1) (min) και στην peakv & O Μείωση κατά (-6%) FEV 1, καμία μεταβολή στα υπόλοιπα Μείωση κατά (-22%) FEV 1, μείωση VT, μείωση (-30%) χρόνου άσκησης και (-16%) στη υποκείμενα 17 επίλεκτοι ποδηλάτες Schelegle & Adams (1986) Adams & Shelegle (1983) Foxcroft & Adams (1986) peakv & O 2 Ο 1 στους 10 δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει το 2 ο 30λεπτο. 5 στους 10 δεν ολοκλήρωσαν το 2 ο 30λεπτο, μείωση (-26%) χρόνου άσκησης και (-6%) FEV 1. 7 στους 10 δεν ολοκλήρωσαν το 2 ο 30λεπτο, μείωση (-34%) χρόνου άσκησης και (-11%) FEV 1. 4 στους 10 δεν μπόρεσαν να αγωνισθούν μέγιστα και μείωση (-6%) FEV 1. 9 στους 10 δεν μπόρεσαν να αγωνισθούν μέγιστα και μείωση (-21%) FEV στους 8 δεν μπόρεσαν να αγωνισθούν μέγιστα, μείωση (- 23%) FEV 1, (-17%) χρόνου άσκησης και (-6%) στη peakv & O 2 FEV 1, όγκος εκπνεόμενου αέρα σε 1 sec 10 επίλεκτοι ποδηλάτες 10 αθλητές μεγάλων αποστάσεων 8 άνδρες προπονημένοι 11

12 Άσθμα: Είναι εμφανές ότι η έκθεση στο Ο3 προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις σε ευαίσθητους ασθματικούς, λόγω ίσως της αυξημένης διαπερατότητας του αναπνευστικού επιθηλίου (Molfino et al. 1991). Πρόσθετα, οι ασθματικοί είναι πολύ πιθανόν να παρουσιάσουν στένεμα των αεραγωγών, γεγονός που ευνοεί τη βρογχική υπερευαισθησία και οδηγεί στην αντίδραση των αεραγωγών σε εξωγενή ερεθίσματα (Timonen & Pekannen 1997). Σύμφωνα με τον Calderon και τους συν. (2002), η κατάσταση επιδεινώνεται όταν τα παιδιά ασχολούνται με υπαίθριες αθλητικές δραστηριότητες σε ώρες της ημέρας που οι συγκεντρώσεις βλαβερών ουσιών είναι υψηλές. Η παραπάνω έρευνα παρατήρησε ότι, αγόρια που ασχολούνταν με υπαίθρια σπορ είχαν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης νεοπλασμάτων. Τα περισσότερα αθλήματα διεξάγονται σε υπαίθριους χώρους, όπου οι συγκεντρώσεις του όζοντος, είναι μεγαλύτερες από τους αντίστοιχους εσωτερικούς. Οι αθλητές δέχονται μεγαλύτερη ποσότητα βλαβερών ουσιών στους πνεύμονες τους, επειδή πρέπει να αναπνέουν γρήγορα και βαθιά (Walker 2001). Είναι γενικά μια ομάδα ευάλωτη, καθώς ο κίνδυνος αυξάνεται δραματικά με τη συχνότητα έκθεσής τους στη συγκεκριμένη απειλή κατά της υγείας τους και με την ένταση της καταβαλλόμενης προσπάθειας. Η άσκηση χαρακτηρίζεται απαραίτητη για τα παιδιά και θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν στον αθλητισμό. Όμως, η συμμετοχή τους αυτή θα πρέπει να αποφεύγεται τις ημέρες και ώρες που τα επίπεδα του όζοντος στην ατμόσφαιρα είναι υψηλά (McConell et al. 2002). Μέτρα πρόληψης - συμπεράσματα Τα ευρήματα πολλών ερευνών, που αναφέρθηκαν παραπάνω, έχουν καταδείξει τόσο τις βραχυπρόθεσμες όσο και τις μακροχρόνιες αρνητικές και βλαβερές επιδράσεις της ατμοσφαιρικής μόλυνσης στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα ληφθέντα μέτρα, των διαφόρων φορέων, δεν κατάφεραν να καταστείλουν το πρόβλημα, που διαρκώς διογκώνεται και επιδεινώνεται. Οι αθλητές περιλαμβάνονται στις πληθυσμιακές ομάδες που είναι περισσότερο ευάλωτες στις επιδράσεις της μόλυνσης. Μια σειρά λοιπόν από μέτρα πρέπει να λαμβάνονται για τη μείωση των βλαβερών συνεπειών της έκθεσης σε μολυσμένο περιβάλλον (Carlisle & Sharp 2001.). Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ένα υπαρκτό και ραγδαία εξελισσόμενο πρόβλημα. Οι κλιματολογικές και γεωγραφικές συνθήκες επηρεάζουν την ένταση του προβλήματος. Επικίνδυνο κοκτέιλ αποτελεί ο συνδυασμός ύπαρξης υψηλής υγρασίας και αέριων ρύπων. Είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η άσκηση κοντά σε δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας και τις ώρες της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Αντίθετα ενδείκνυται σε πάρκα και στην εξοχή. Σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες και σε συνθήκες έξαρσης του νέφους να προτιμάται η άσκηση σε κλειστούς χώρους. Ακόμη πρέπει να περιορίζεται ή και αποφεύγεται η άσκηση σε επιβαρυμένο περιβάλλον. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (ιδιαίτερα όταν πρόκειται να ταξιδεύσουμε) οι κλιματολογικές συνθήκες της χώρας προορισμού, δεδομένης της έλλειψης επαρκών περιβαλλοντικών μέτρων, ιδιαίτερα κυβερνήσεων αναπτυσσομένων χωρών. Οι αθλητές πρέπει να αποφεύγουν μετακινήσεις με αυτοκίνητο πριν από αγώνες και προπονήσεις σε δρόμους με κυκλοφοριακή συμφόρηση. Το 12

13 προσωρινά συσσωρευμένο CO μπορεί να έχει δυσμενή επίδραση στην απόδοση τους. Τις ζεστές ημέρες ενδείκνυται στους δρομείς μεγάλων αποστάσεων και στους ποδηλάτες να ασκούνται στα αγωνίσματά τους, τις πρώτες πρωινές ώρες ή αργά το βράδυ. Οι δυνατοί άνεμοι μπορεί να δημιουργούν προσωρινά προβλήματα, διασκορπίζουν όμως, τους αέριους ρύπους και καθαρίζουν την ατμόσφαιρα. Προσοχή πρέπει να δίνεται στην άσκηση σε αγροτικές περιοχές. Η αυξημένη χρήση φωσφορικών λιπασμάτων, για γεωργικές εργασίες, εκλύει στην ατμόσφαιρα μεγάλες ποσότητες αζώτου. Ένας σημαντικός παράγοντας, που χρήζει περαιτέρω έρευνας, είναι η θετική επίδραση που έχει η σωστή διατροφή, ιδιαίτερα σε άτομα που ζουν και γυμνάζονται σε επιβαρυμένο περιβάλλον (π.χ. ο αντιοξειδωτικός ρόλος της βιταμίνης Ε). Παρόλο που οι ερευνητές μελετούν την επίδραση των αέριων ρύπων μεμονωμένα, αυτοί δεν υπάρχουν στην ατμόσφαιρα απομονωμένα. Αποτελούν ένα μίγμα και συνεργούν μεταξύ τους. Οι περιβαλλοντικές συνθήκες (ταχύτητα ανέμου, θερμοκρασία, διαμόρφωση εδάφους, υψόμετρο) και οι καιρικές συνθήκες επιδρούν στα επίπεδα της μόλυνσης και στις φυσιολογικές αντιδράσεις. Στους αθλητές όπως και στους άλλους ανθρώπους, υπάρχει ατομική διαφοροποίηση στις αντιδράσεις του οργανισμού στις επιδράσεις της μόλυνσης. Η διάρκεια του χρόνου άσκησης και έκθεσης είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας. Οι μαραθωνοδρόμοι, οι δρομείς μεγάλων αποστάσεων και οι ποδηλάτες εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο. Βιβλιογραφία 1. Abbey D.E., Burchette R.J., Knutsen S.F., McDonnell S., Lebowitz M.D., Enright P.L. (1998). Long term particulate and other air pollutants and lung function in nonsmokers. American Journal of Critic Care Medicine; 158: Adams W.C. (1987). Effects of ozone exposure at ambient air pollution episode levels on exercise performance. Sports Med, 4, Adams W.C. & Schelegle E.S. (1983). Ozone and high ventilation effects on pulmonary function and endurance performance. Journal of Applied Physiology 55: Adler T. (1993). Health effects of smog: Worse than thought. Science News 144: Anderson O. (1989). Dodging the deadly cocktail. Running Magazine, 42, 43, Armstrong E.L. (2000). Air pollution: Exercise in the City. In: Performance in extreme environments.6; Bates D.V., Bell G.M., Burnham C.D., Hazucha M., Mantha J., Pengelly L.D., Silverman F. (1972). Short term effects of ozone on the lungs. J Appl Phys 32: Beckett W. (1991). Ozone air pollution and respiratory health. Yale Journal of Biology and Medicine 64(2): Bernard S.M., Samet J.M., Grambsch A., Ebi K.L., Romieu I. (2001). The potential impacts of climate variability and change on air pollution-related health effects in the United States. Environmental Health Perspectives; 109(2):

14 10. Borrensen J. (2008). Environmental considerations for athletic performance at the 2008 Beijing Olympic Games. J Int Sports Med; 9(2): Carlisle A.J., & Sharp N. (2001). Exercise and outdoor ambient air pollution. Sports Medicine; 35: Chiodi H., Dill D.B., Consolazio F., Horvath S.M. (1941). Respiratory and circulatory response to acute carbon monoxide poisoning. Am J Phys 134: Corn M. & Burton G. (1967). The irritant potential of pollutants in the atmosphere. Archives of Environmental Health 14: Court R. (2002). Air pollution health aspects. Aerobics and Fitness. Association of America 4: De Andre P.A., Braga A.L.F., Lin C.A., Conceicao G.M., Perreira L.A., Miraglia S.G., Bohm G.M. (2000). Environmental epidemiology applied to urban atmospheric pollution: a contribution from the experimental air pollution laboratory (LPAE). Cad. Saube Publica: 16(3): Dockery D.W., Pope C.A. (1994). Acute respiratory effects of particulate air pollution. An Review Pub Health 15: Ekblom B., Huot R., Stein E.M. (1975). Effect of changes in arterial oxygen content on circulation and physical performance. J Appl Phys 39: Folinsbee L.J. (1993). Ambient Air Pollution and Endurance Performance. In Endurance in Sports (eds) Shephard R.J. & Åstrand P.O. Blackwell Scientific Pub, London. 19. Folinsbee L.J., Bedi J.F., Gliner J.A., Horvath S.M. (1983). Concentration dependence of pulmonary function adaptation to ozone. In The Biomedical effects of ozone and related photochemical oxidants, edited by M.A. Mehlman, S.D. Lee, & M.G. Mustafa, Princeton Junction, NJ: Princeton Scientific. 20. Folinsbee L.J., Raven P.B. (1984). Exercise and air pollution. Journal of Sports Sciences 2, Folinsbee L.J., Bedi J.F., Horvath S.M. (1984). Pulmonary function changes after 1 h continuous heavy exercise in 0,21 ppm ozone. Journal of Sports Sciences 2, Frank N.R., Amdur M.O, Worcester J., Whittenberger J.L. (1962). Effects of acute controlled exposure to SO2 on respiratory mechanics in healthy male adults. J Appl Phys 17: Foster M.W., Brown R.H., Makri K., Mitchell C.S. (2000). Bronchial reactivity of healthy subjects: hours post exposure to ozone. Journal of Applied Physiology; 89: Foxcroft W.J. & Adams W.C. (1986). Effects of ozone exposure on four consecutive days on work performance and V & O 2max. J Appl Phys 61; Gibbons S.I. & Adams W.C. (1984). Combined effects of ozone exposure and ambient heat on exercising females. J Appl Phys: Respiratory, Environmental, and Exercise Physiology 57: Gong H. Jr., Krishnareddy S. (1995). How pollution and airborne allergens affect exercise. Physician and Sportsmedicine 23, Gong H., Bradley P.W., Simmons M.S., Tashkin D.P. (1986). Impaired exercise performance and pulmonary function in elite cyclists during low-level ozone exposure in a hot environment. American Review of Respiratory Diseases 14

15 28. Guyton A.C., Hall J.E. (1996). Textbook of medical physiology. 9 th ed. Philadelphia: Saunders. 29. Hage P. (1982). Air pollution: Adverse effects on athletic performance. The Physician and Sportsmedicine 10 (March), Hopkins M.G. (1990). Passive smoking as determined by salivary cotinine and plasma carboxyhemoglobin levels in adults and school-aged children of smoking and non-smoking parents: effects on physical fitness. American Sports Medicine, 5: Horvath S.M. (1981). Impact of air quality in exercise performance. Exercise Sports Sciences Review 9: Horvath S.M., Raven P.B., Dahms T.E., Gray D.J. (1975). Maximal aerobic capacity at different levels of carboxyhemoglobin. J Appl Phys 38: Kam J.K. K. (1980). Carboxyhemoglobin levels between jogging and nonjogging smokers. Experentia 36, Kim S.U., Koenig J.Q., Pierson W.E., Hanley Q.S. (1991). Acute pulmonary effects of nitrogen dioxide exposure during exercise in competitive athletes. Chest 99: Κλεισούρας Β. (2004). Εργοφυσιολογία. 10 η έκδοση. Αθήνα, Πασχαλίδης. 36. Kjellstrom T.E., Neller A., Simpson R.E. (2002). Air pollution and its health impacts: the changing panorama MJA; (11/12): In North Lebanon. International Journal of Environmental Health Research; 12: Kleinman M.T. (1984). Sulfur dioxide and exercise: Relationships between response and absorption in upper airways. Journal of Air Pollution Control Association 34: Kobrossi R., Nuwayhid I., Sibai A.M., Fadel M., Khogali M. (2002). Respiratory health effects of industrial air pollution on children. 39. MacCaffery W.B. (1981). Air pollution and athletic performance. Springfield IL: Charles C. Thomas. 40. Linn W.S., Medway D.A., Anzar U.T., Valencia L.M., Spier C.E., Tsao F.S.D., Fischer D.A., Hackney J.D. (1982). Persistence of adaptations to ozone in volunteers exposed repeatedly for six weeks. American Review of Respiratory Disease 125: MacConell R., Berhane K., Gilliard F.D., London S.J., Islam T., Gauderman J.W., Avol E., Margolis H.G., Peters J.M. (2002). Asthma in exercising children exposed to ozone. Lancet; Molfino N.A., Wright S.C., Katz I., Tarlo S., Silverman F., McClean P.A., Szalai J.P., Raizenne M., Slutsky A.S., Zamel N. (1991). Effect of low concentrations of ozone on inhaled allergen responses in asthmatic subjects. Lancet; 338: Nadel J.A., Salem H., Tample M., Tokewa Y. (1965). Mechanism of bronchoconstruction during inhalation of sulfur dioxide. J Appl Phys 20: Nicholson J.P. and Case D.P. (1983). Carboxyhemoglobin levels in New York City runners. The Physician and Sportsmedicine 11 (March), Pandolf K.B. (1988). Air quality and human performance. In Human performance physiology and environmental medicine at terrestrial extremes, ed. Pandolf K.B., M.N. Sawka, R.R. Gonzalez. Indianapolis: Benchmark Press. 46. Peiser B., Reilly T. (2004). Environmental factors in the summer Olympics in historical perspective. J Sports Sci; 22(10):

16 47. Pierson W.E., Covert D.S., Koenig J.Q. Namekata T. Kim Y.S. (1986). Implications of air pollution effects on athletic performance. Med Sci Sports Exer 18: Raven P.B., Drinkwater B.L., Ruhling R.O., Bolduan N., Taguchi S., Gliner J., Horvath S.M. (1974). Effects of carbon monoxide and peroxyacetyl nitrate on man s maximal aerobic capacity. J Appl Phys 36: Schelegle E.S., Adams W.C. (1986). Reduced exercise time in competitive simulations consequent to low level ozone exposure. Medicine and Science in Sports and Exercise 18, Speizer F.E. Frank R. (1966). The uptake and release of SO2 by the human nose. Arch of Env Health 12: Stamford B. (1990). Exercise and air pollution. Physician and Sportsmedicine 18, Tikusis P., Kame D.M., McLellian T.M. (1992). Rate of formation of carboxyhemoglobin in exercising humans exposed to carbon monoxide. Journal of Applied Physiology, 72: U.S. Environmental Protection Agency, U.S. Government (1984). Code of federal regulations. Title 40, Part 50. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. 55. Walker (2001). Athletes and Air Pollution: When athletes should keep off the road. British Journal of Sports Medicine; 35(4):

17 Πίνακας 5. Αποτελέσματα διαφορετικών επιπέδων HbCO σε φυσιολογικούς, ψυχολογικούς και κλινικούς παράγοντες. Κατά προσέγγιση επίπεδα CO (ppm) στο περιβάλλον Έκθεση 1 ώρα Έκθεση 8 ώρες % HbCO στο αίμα Threshold effects Φυσιολογικά επίπεδα για μη καπνιστές Μείωση της καρδιακής λειτουργίας σε εξασθενημένα άτομα. Μεταβολές στην αιματική ροή. Αυξημένη παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων μετά από μακρά έκθεση Εξασθένηση της όρασης, αϋπνία, μείωση της ικανότητας για βαριά εργασία Ελαφρύς πονοκέφαλος, εξάντληση, διαστολή των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος, προβλήματα συντονισμού των κινήσεων Βαρύς πονοκέφαλος, ναυτία Ναυτία, έλλειψη μυϊκού συντονισμού, τάση για έμετο, θαμπάδα όρασης Λιποθυμία, σπασμός, κώμα Κώμα, μειωμένη καρδιακή και αναπνευστική λειτουργική ικανότητα, μόνιμη ανικανότητα, μερικές φορές θανατηφόρος Αδυναμία αναπνοής, θάνατος. Προσαρμοσμένο από Horvath

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ VO2max Βαμβακούδης Ευστράτιος Επίκουρος Καθηγητής Εργοφυσιολογικής Αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες. Kλέα

Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες. Kλέα Αιωρούμενα ατμοσφαιρικά σωματίδια και υγεία: Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες Kλέα Kατσουγιάννη Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΙΚΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των δεδοµένων που χρησιµοποιήθηκαν στην εργασία καθώς και των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα

Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Δ/ΝΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ & ΘΟΡΥΒΟΥ Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Δρ. Αναστάσιος Αδαμόπουλος Η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα Η αστική ρύπανση οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στα μιτοχόνδρια Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Οξυγόνωση αρτηριακού αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ Διευθυντής: Καθηγητής Κων/νος Μανδρούκας ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρόθειο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο έχει χαρακτηριστική οσμή (σαν χαλασμένα αυγά) τοξικό διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο βαρύτερο του αέρα (σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ Θωμάς Μεταξάς, PhD

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρική Ρύπανση Τι είναι ατμοσφαιρική ρύπανση; Ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εισαγωγή στον αέρα χημικών, αιωρούμενων στερεών ή οργανισμών που προκαλούν προβλήματα υγείας στους ανθρώπους ή σε άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.

Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Καβάλας Τι είναι η καύση Καύση είναι η αντίδραση ενός ατόμου ή μορίου με

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Dr.Κ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥΛΑΡΙΣΑΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Ρύπανση του περιβάλλοντος: Η παρουσία στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Η Ατμοσφαιρική Ρύπανση στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Περιεχόμενα Βασικοί αέριοι ρύποι Ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

(Β. Κλεισούρας, 2004)

(Β. Κλεισούρας, 2004) Όρια Αθλητικής Απόδοσης Γενετικά προκαθορισμένα όρια Κοσμάς Χριστούλας Αν. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Α.Π.Θ. Άμεσες προσαρμογές / αντιδράσεις Πρόσκαιρες φυσιολογικές αποκρίσεις ή απαντήσεις ή αντιδράσεις στη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνα -2006. Ηποιοτητατουεσωτερικουαερα επιρεαζεταιαποτoυςπαρακατωπαραγοντες : ΠρογραμμαΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Την ποιότητατουεξωτερικούαέρα

Αθηνα -2006. Ηποιοτητατουεσωτερικουαερα επιρεαζεταιαποτoυςπαρακατωπαραγοντες : ΠρογραμμαΠΥΘΑΓΟΡΑΣ. Την ποιότητατουεξωτερικούαέρα Ηποιοτητατουεσωτερικουαερα επιρεαζεταιαποτoυςπαρακατωπαραγοντες : Την ποιότητατουεξωτερικούαέρα Ηποιότητααέρασεένανεσωτερικόχώρο μεταβάλλεταισεσυνάρτησημετιςμεταβολέςστην σύστασητουεξωτερικούαέρακαιμερυθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Χατζηνικόλας Μιχαήλ ΠΕ04 Βιολόγος ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ ΑΕΡΑ Αναπνευστικό Σύστημα Βρογχικό δέντρο Α Γυμνασίου Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πολλές αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονται σε ανοικτά γήπεδα ή υπαίθριους χώρους κάτω από συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Αυτό αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913 MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική της αστικής ρύπανσης από αιθαλομίχλη και οι επιπτώσεις της στη δημόσια υγεία: Τεχνικοοικονομική αντιμετώπιση του προβλήματος

Η δυναμική της αστικής ρύπανσης από αιθαλομίχλη και οι επιπτώσεις της στη δημόσια υγεία: Τεχνικοοικονομική αντιμετώπιση του προβλήματος Ρύπανση από αιθαλομίχλη Ημερίδα ΤΕΕ-CISD Αθήνα 7/3/3 Η δυναμική της αστικής ρύπανσης από αιθαλομίχλη και οι επιπτώσεις της στη δημόσια υγεία: Τεχνικοοικονομική αντιμετώπιση του προβλήματος Αν. Καθ. Δημοσθένης

Διαβάστε περισσότερα

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός

Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός Αέρια ρύπανση: Θεσμικό πλαίσιο, πηγές & υφιστάμενη κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας Κων/νος Ι. Δελήμπασης, Χημικός Μηχανικός ΤΕΕ τμ. Κεντρ. & Δυτ. Θεσσαλίας, Μ.Ε. Περιβάλλοντος & Αειφορίας ΙΟΥΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Σημαντικός μεταβολίτης Χρήσιμος για τον προσδιορισμό της έντασης στην άσκηση/προπόνηση Πως θα αντλήσουμε τις Χρήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση Αιθαλομίχλη το χειμώνα, φωτοχημικό νέφος το καλοκαίρι Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΔΙΑΧΥΣΗ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cotes JE et al. Official Statement of the ERS. Eur Respir J 6 (suppl.16): 41-52, 1993 ATS Official Statement. AJRCCM 152:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Η αίσθηση του κρύου Το στρες που ασκείται από το ψύχος στον οργανισμό μας, κατά την έκθεση του ανθρώπου σε συνθήκες χαμηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Η Αερόβια προπόνηση στην παιδική και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Εισαγωγή Αντοχή είναι η ικανότητα αντίστασης του παιδικού οργανισμού στην κόπωση. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Σπιρομέτρηση Διάχυση. Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος

Σπιρομέτρηση Διάχυση. Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος Σπιρομέτρηση Διάχυση Τσαούσης Βασίλης Πνευμονολόγος ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΑΕΡΑ Τραχεία - μεγάλη ταχύτητα αέρα - στροβιλώδης ροή Βρογχικό δέντρο - μεταβατική ροή αέρα Μικροί αεραγωγοί - μικρή ταχύτητα αέρα - γραμμική

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη»

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» «Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» ρ. Παναγιώτης Παπαϊωάννου Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Τεχνικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ - ΣΠΠΕ

ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ - ΣΠΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ - ΣΠΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ανάπτυξης. Μορφές µυϊκής δραστηριότητας Νευρικό σύστηµα

Θέµατα ανάπτυξης. Μορφές µυϊκής δραστηριότητας Νευρικό σύστηµα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ-ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η φυσιολογία του ποδοσφαίρου Dr. Ζήσης Παπανικολάου (Ph.D., Ed.Μ.) ΤΕΦΑΑ Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Θέµατα ανάπτυξης Μεταφορά Ο2 Πνευµονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Εισηγητής: Πήδουλας Γεώργιος Msc. 1 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Βελτιώνει την κεντρική και περιφερική ροή αίματος και ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ 1 ΑΕΡΙΣΜΟΣ Ατμοσφαιρικός αέρας= 78,6% άζωτο 20,5%

Διαβάστε περισσότερα

Καφεΐνη και Αθλητική Απόδοση. Νικολέτα Μιχαηλίδου, Μ.S., R.D Κλινική και Αθλητική Διαιτολόγος/ Διατροφολόγος

Καφεΐνη και Αθλητική Απόδοση. Νικολέτα Μιχαηλίδου, Μ.S., R.D Κλινική και Αθλητική Διαιτολόγος/ Διατροφολόγος Καφεΐνη και Αθλητική Απόδοση Νικολέτα Μιχαηλίδου, Μ.S., R.D Κλινική και Αθλητική Διαιτολόγος/ Διατροφολόγος Καφεΐνη Μια από τις πιο δημοφιλής και πιο συχνά χρησιμοποιημένη διεγερτική ουσία στο κόσμο. Ηχρήσητηςπάειπίσω~

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. Στόχοι της διάλεξης Να καταλάβουµε πως η προπόνηση µπορεί να µεγιστοπιήσει τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αίτια, συνέπειες και αντιμετώπιση. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αίτια, συνέπειες και αντιμετώπιση. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αίτια, συνέπειες και αντιμετώπιση Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού ηλικίας

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Προτεινόμενες Μεταλλευτικές Μεταλλουργικές εγκαταστάσεις Μεταλλείων Κασσάνδρας ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Δημήτρης Μελάς Αν. Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΑΚΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΗ Ονοματεπώνυμο : Hμερ. Γέννησης: ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome)

To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) To Σύνδροµο του Άρρωστου Κτιρίου (Sick building Syndrome) Επιµέλεια κειµένων : Σπύρος ρίβας,ειδικός Ιατρός Εργασίας Υπεύθυνος Κέντρου Υγείας Υγιεινής της Εργασίας ΕΛΙΝΥΑΕ Τι είναι το άρρωστο κτίριο; Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. Στόχοι της διάλεξης Να καταλάβουµε πως η προπόνηση µπορεί να µεγιστοποιιήσει τις δυνατότητες των ενεργειακών µας

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό Αθλητισµό Ι» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0910 «Εργοφυσιολογία στον Αγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα