Μελέτη των πληθυσμών τσακαλιού (Canis aureus) σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο Ιούνιος 2008 Σεπτέμβριος 2009

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μελέτη των πληθυσμών τσακαλιού (Canis aureus) σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο Ιούνιος 2008 Σεπτέμβριος 2009"

Transcript

1 Μελέτη των πληθυσμών τσακαλιού (Canis aureus) σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο Ιούνιος 2008 Σεπτέμβριος 2009 Απρίλιος 2010

2 WWF Ελλάς Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση Φιλελλήνων 26, 10558, Αθήνα Τηλέφωνο: Ιστοσελίδα: Fax: Εmail: Καλλιστώ Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Άγρια Ζωή και τη Φύση Μητροπόλεως 123, 54621, Θεσσαλονίκη Τηλέφωνο: Ιστοσελίδα: Fax: Η μελέτη για την περίοδο , εντάχθηκε στο Πρόγραμμα «Το Μέλλον των Δασών» το οποίο εκπονείται από το WWF Ελλάς και συγχρηματοδοτείται από τα Ιδρύματα Α.Γ. Λεβέντη, Ι.Σ. Λάτση και Μποδοσάκη, καθώς και από εισφορές των υποστηρικτών της οργάνωσης. Ομάδα πεδίου: Μίγκλη Δέσποινα, Γαληνός Σπύρος, Πετρίδου Μαρία Κείμενο και επεξεργασία αποτελεσμάτων: Μίγκλη Δέσποινα. Το κεφάλαιο σχετικά με τις γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα ανέλαβε ο Σπύρος Ψαρούδας. Χάρτες: Πουρσανίδης Δημήτρης, Γαληνός Σπύρος Προτεινόμενη αναφορά: Μίγκλη Δ. & Γαληνός Σ., Μελέτη των πληθυσμών τσακαλιού (Canis aureus) σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο, Ιούνιος 2008-Σεπτέμβριος Τελική αναφορά προγράμματος, WWF Ελλάς Καλλιστώ. 44 σελ.+ 12 Παράρτημα (Αδημοσίευτη εργασία). 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το τσακάλι...6 Αναπαραγωγή... 6 Ηθολογία... 6 Οικολογία... 7 Κοινωνική συμπεριφορά... 7 Κατανομή... 8 Το τσακάλι στην Ελλάδα Στόχος παρούσας έρευνας ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Περιοχές μελέτης... 9 Χαλκιδική... 9 Κορινθία Αργολίδα Αχαΐα Ηλεία Αρκαδία Μεσσηνία Λακωνία Περιγραφή μεθόδου παρατήρησης και καταγραφής των πληθυσμών του τσακαλιού (Canis aureus) Ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις Μέθοδοι καταγραφής Σημειακές Μετρήσεις - Point counts Γραμμικές μετρήσεις - Transect counts ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Επεξεργασία πρωτογενών δεδομένων Μέγεθος και εξάπλωση των πληθυσμών του τσακαλιού ανά νομό σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο Χαλκιδική Πελοπόννησος Κορινθία Αργολίδα Αχαΐα Ηλεία Αρκαδία Μεσσηνία Λακωνία Παρακολούθηση των πληθυσμών τσακαλιού στην πορεία του χρόνου: Συγκριτικά στοιχεία με την καταγραφή του Πληθυσμιακά στοιχεία Εξάπλωση Περιγραφή των ενδιαιτημάτων και των περιοχών εξάπλωσης ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΤΟΥ ΣΤΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΤΣΑΚΑΛΙΟΥ Χαλκιδική Πελοπόννησος ΑΠΕΙΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΣΑΚΑΛΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Εκτίμηση των σημαντικότερων απειλών για το τσακάλι Κατακερματισμός και αλλοίωση βιοτόπων Εγκατάλειψη παραδοσιακών γεωργό-κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων Ανεξέλεγκτη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων και καταδίωξη Συγκρούσεις με οχήματα Ασθένειες

4 Ανταγωνισμός με άλλα είδη Προτάσεις διαχειριστικών μέτρων Δράσεις διατήρησης και αποκατάστασης του ενδιαιτήματος Δράσεις περιορισμού των συγκρούσεων με οχήματα Δράσεις πολιτικής και θεσμικής προστασίας Επιστημονική μελέτη και παρακολούθηση των πληθυσμών Περιβαλλοντική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση Ενισχύσεις αγροτών για τη διατήρηση της άγριας πανίδας (Σπύρος Ψαρούδας - Καλλιστώ) i) Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις που αφορούν στο τσακάλι ii) Άλλες ενισχύσεις που θα μπορούσαν να περιλάβουν και το τσακάλι iii) Γεωργική ασφάλιση και καταβολή αποζημιώσεων σε παραγωγούς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...45 Χάρτης Π.1. Τύποι χρήσεων γης στις περιοχές εξάπλωσης Ν. Χαλκιδικής 44 Χάρτης Π.2. Τύποι χρήσεων γης στις περιοχές εξάπλωσης Πελοποννήσου 45 Χάρτης Π.3. Περιοχές NATURA και παρουσία τσακαλιού στο Ν. Χαλκιδικής 46 Χάρτης Π.4. Περιοχές NATURA και παρουσία τσακαλιού στην Πελοπόννησο 46 Χάρτης Π.5. Καταφύγια Άγριας Ζωής και παρουσία τσακαλιού στο Ν. Χαλκιδικής 47 Χάρτης Π.6. Καταφύγια Άγριας Ζωής και παρουσία τσακαλιού στην Πελοπόννησο 47 Χάρτης Π.7. Καμένες περιοχές (πυρκαγιές 2007) και παρουσία τσακαλιού στην Πελοπόννησο 48 Πίνακας 1. Εκτάσεις περιοχών εξάπλωσης σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο 49 Πίνακας 2. Τύποι κάλυψης βάσει CORINE στις περιοχές εξάπλωσης Χαλκιδικής 50 Πίνακας 3. Τύποι κάλυψης βάσει CORINΕ στις περιοχές εξάπλωσης Πελοποννήσου 50 Πίνακας 4. Περιοχές NATURA των περιοχών εξάπλωσης κι έκταση αλληλοεπικάλυψης 51 Πίνακας 5. Καταφύγια Άγριας Ζωής εντός των περιοχών εξάπλωσης 52 Υπόδειγμα ερωτηματολογίου συλλογής στοιχείων για κατανομή του τσακαλιού 53 4

5 Ευχαριστίες Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη Μαραγκού Παναγιώτα, συντονίστρια του τμήματος επιστημονικής τεκμηρίωσης και υποστήριξης του WWF Ελλάς και στον Ψαρούδα Σπύρο, Πρόεδρο του Δ.Σ. της Καλλιστώ για τα σχόλια και τις προτάσεις τους στα στάδια προετοιμασίας της παρούσας τελικής αναφοράς. Επίσης στα Δασαρχεία και τους Κυνηγετικούς συλλόγους Πελοποννήσου και Χαλκιδικής, στο προσωπικό της Ομοσπονδιακής Θηροφυλακής Μακεδονίας-Θράκης και Πελοποννήσου καθώς και στον Ορειβατικό Σύλλογο Σπάρτης και το Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης Άγριων Ζώων Πελοποννήσου για την πολύτιμη παροχή πληροφοριών στη διάρκεια της καταγραφής του τσακαλιού στο πεδίο. 5

6 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην ευρέως διαδεδομένη τάξη των Σαρκοφάγων, η οικογένεια των Κυνοειδών (Canidae) εμφανίζεται ως μια από τις καλύτερα μελετημένες ομάδες ζώων. Μεσαίου μεγέθους κυνοειδές, το χρυσό ή κοινό τσακάλι (Canis aureus) έχει χαρακτηριστεί ως ο πιο τυπικός εκπρόσωπος του γένους Canis μεταξύ των κοντινότερων συγγενών του, το γκρίζο λύκο, το κογιότ και το σκύλο. Αποτελεί το είδος τσακαλιού με την ευρύτερη εξάπλωση σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία, σε αντίθεση με τα άλλα δύο είδη τσακαλιών (C. mesomelas και C. adustus) που περιορίζονται στην αφρικάνικη ήπειρο. Μέχρι σήμερα έχουν διακριθεί 14 υποείδη σε όλη του την επικράτεια, με το Canis aureus moreoticus να είναι αυτό που απαντάται στη ΝΑ Ευρώπη, τη Μικρά Ασία και τον Καύκασο (Jhala & Moehlman 2004). Εικ. 1. Χρυσό τσακάλι (Canis aureus) (Encyclopedia of mammals, Macdonald) 1.1. Το τσακάλι Τα ενήλικα τσακάλια έχουν μήκος από την άκρη του ρύγχους ως την ουρά cm και ύψος ώμου cm ανάλογα με το φύλο. Η διαφορά στο σωματικό βάρος που κυμαίνεται από 8-13kg, υπολογίζεται σε περίπου 12%, με το αρσενικό να είναι βαρύτερο. Το χρώμα του τριχώματος ποικίλει ανάλογα με την περιοχή και την εποχή, το βασικό όμως είναι χρυσό-καφετί, με σκουρόχρωμη πλάτη, μίξη μαύρου-γκρι και καφέ και ανοιχτόχρωμη κοιλιά, συνήθως πυρόξανθη ή λευκή. Η ουρά του είναι σχετικά κοντή, όχι ιδιαίτερα φουντωτή, με μαύρη άκρη, που την κρατάει ανάμεσα στα πόδια του όταν τρέχει. Τα ζώα αλλάζουν τρίχωμα δύο φορές το χρόνο, μία την άνοιξη και μία το φθινόπωρο. Αναπαραγωγή Στο βόρειο ημισφαίριο η αναπαραγωγική περίοδος των τσακαλιών είναι συνήθως Φεβρουάριο-Μάρτιο. Τα θηλυκά είναι κατά κανόνα μονοοιστρικά, πλην σπανίων εξαιρέσεων. Η κύηση διαρκεί περίπου 63 ημέρες και καταλήγει στη γέννηση 1-9, αλλά συνήθως 4-6 μικρών στα τέλη της άνοιξης, δηλαδή την περίοδο των ευνοϊκότερων καιρικών συνθηκών και της μεγαλύτερης αφθονίας τροφής. Τα μικρά ανοίγουν τα μάτια τους 9-10 ημέρες μετά τη γέννηση και παραμένουν στην υπόγεια φωλιά για τρεις τουλάχιστον εβδομάδες. Τότε αρχίζουν να λαμβάνουν τροφή που εξεμούν τα υπόλοιπα μέλη της αγέλης, ενώ απογαλακτίζονται στην ηλικία των 8-9 εβδομάδων. Σε αυτό το διάστημα μετακινούνται ανάμεσα σε 2-4 φωλιές, ενώ 3-4 εβδομάδες μετά τον απογαλακτισμό είναι πλέον αρκετά ανεπτυγμένα, ώστε να αρχίσουν να ακολουθούν τους γονείς τους στο κυνήγι. Η σεξουαλική ωριμότητα για τα θηλυκά επέρχεται στην ηλικία των 11 μηνών, ενώ τα αρσενικά ωριμάζουν λίγο αργότερα, μόλις ξεπεράσουν το 2 ο έτος της ηλικίας τους, ωστόσο συνήθως καθυστερούν την αναπαραγωγή. Τα τσακάλια σε αιχμαλωσία ζουν έως και 16 χρόνια, εντούτοις στο φυσικό τους περιβάλλον εκτιμάται ότι η μέγιστη ηλικία προσεγγίζει τα 13 έτη (Jhala & Moehlman 2004). Ηθολογία Η κοινωνική οργάνωση του τσακαλιού παρουσιάζεται αρκετά ευέλικτη, σε άμεση σύνδεση με την κατανομή και τη διαθεσιμότητα των τροφικών πηγών. Η βασική κοινωνική μονάδα απαρτίζεται από το κυρίαρχο, αναπαραγόμενο ζεύγος, που μπορεί να συνοδεύεται από τα μικρά της ίδιας χρονιάς, καθώς και τα νεαρά άτομα-βοηθούς που γεννήθηκαν προηγούμενες χρονιές. Το σύνηθες μέγεθος ομάδας είναι 3-5 ζώα, ωστόσο έχει αναφερθεί 6

7 ομάδα 20 ατόμων σε συνθήκες αφθονίας τροφικών πηγών (Macdonald 1979). Το σύστημα ζευγαρώματος είναι αυστηρά μονογαμικό και το σύστημα οργάνωσης, συνεργατικό: το κυνήγι, η σήμανση και η υπεράσπιση της χωροκράτειας, η φροντίδα των νεογνών και η αλληλοπεριποίηση είναι δραστηριότητες που μοιράζονται εξίσου τα δύο μέλη του ζευγαριού. Οι δεσμοί του ζευγαριού είναι μακρόχρονοι και ιδιαίτερα ισχυροί. Τα νεαρά τσακάλια μόλις ενηλικιωθούν, έχουν την επιλογή είτε να παραμείνουν στη χωροκράτεια των γονέων τους για 6-8 μήνες επιπλέον, βοηθώντας την ομάδα και στερούμενα της δικής τους αναπαραγωγής, είτε να φύγουν, αναζητώντας ένα ταίρι και μια νέα περιοχή όπου θα εγκαταστήσουν τη χωροκράτειά τους. Το μέγεθος της χωροκράτειας ποικίλει συνήθως από τετρ.χλμ., ανάλογα με τη διαθεσιμότητα και την κατανομή των τροφικών πηγών (Macdonald 1979). Στην Αιθιοπία έχει καταγραφεί η μεγαλύτερη χωροκράτεια για το τσακάλι που φτάνει τα 64,8 τετρ. χλμ. (Admasui et al. 2004), ενώ στην Ελλάδα δεδομένα από την περιοχή της Φωκίδας δείχνουν ότι κυμαίνεται μεταξύ 2,2-15 τετρ. χλμ. (Giannatos & Legakis 2003) Οικολογία Το τσακάλι δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις από το ενδιαίτημά του, ιδιότητα που του επιτρέπει να προσαρμόζεται σε ποικιλία ενδιαιτημάτων και τροφικών πηγών. Έχει βρεθεί σε ημι-ερήμους, χορτολιβαδικές εκτάσεις, σαβάνες, αραιά δάση, καλλιέργειες και ημιαστικές περιοχές. Φραγμοί στην εξάπλωσή του μπορούν να αποτελέσουν τα βουνά, με ψηλά και πυκνά δάση, οι καλυμμένες με χιόνι περιοχές, οι εκτεταμένες καλλιέργειες χωρίς παροχή κάλυψης, οι μεγάλες αστικές περιοχές και οι εγκατεστημένες χωροκράτειες λύκων. Στην Ασία έχουν αναφερθεί πυκνότητες 1-2 τσακαλιών/ τετρ. χλμ. ενώ στην αφρικάνικη ήπειρο φτάνουν ακόμα και τα 4 ζώα/ τετρ. χλμ.. Η ικανότητά του αυτή να ζει σε υψηλές πυκνότητες σημαίνει πως η απαιτούμενη έκταση που δύναται να συντηρήσει έναν ελάχιστο, βιώσιμο πληθυσμό, μπορεί να είναι μικρή, πλεονέκτημα ιδιαίτερα καθοριστικό έναντι μεγαλύτερων σαρκοφάγων που απαιτούν πολύ μεγαλύτερες περιοχές, προκειμένου να επιβιώσουν (Jhala & Moehlman 2004). Παρά τη κατάταξή τους στα σαρκοφάγα, τα τσακάλια είναι ουσιαστικά παμφάγα, εμφανίζοντας μάλιστα οπορτουνιστική συμπεριφορά, ανάλογα με την εποχή και το ενδιαίτημα. Τροφικές αναλύσεις έχουν δείξει ότι καταναλώνουν φρούτα και γενικώς φυτικό υλικό, ασπόνδυλα, ερπετά, αμφίβια, πουλιά και μικρά θηλαστικά, κυρίως τρωκτικά. Το τελευταίο καθιστά την παρουσία τους πολύ σημαντική στις αγροτικές περιοχές, καθώς ελέγχουν τον πληθυσμό των τρωκτικών, που είναι ζημιογόνα για τις καλλιέργειες. Τροφικές αναλύσεις μάλιστα σε Ινδία (Mukherjee et al. 2004), Ουγγαρία (Lanszki & Heltai 2002) και Ισραήλ (Yom-Tov et al. 1995) έδειξαν πως τα ζώα βασίζονται ουσιαστικά στα τρωκτικά, εφόσον καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της δίαιτάς τους. Το τσακάλι έχει χαρακτηριστεί επίσης ως καθαριστής της φύσης, αφού μεγάλο μέρος της δίαιτάς του απαρτίζεται από πτώματα ζώων και σκουπίδια. Στην Ινδία το 32% της δίαιτάς του βασίζεται σε οικόσιτα βοοειδή που απορρίπτονται σαν πτώματα περιφερειακά των χωριών (Aiyadurai & Jhala 2006). Η θηρευτική του δραστηριότητα είναι καιροσκοπική και εντοπίζεται σε νεαρά ζώα, αδύναμα ή γέρικα, ενώ στοιχεία από το αφρικάνικο τσακάλι δείχνουν πως δεν αλλάζει την οπορτουνιστική του συμπεριφορά ακόμα και σε συνθήκες άφθονης λείας (Atkinson et al. 2002). Δεν είναι σπάνιες αλλά συνήθως μικρής έκτασης, οι επιθέσεις σε οικόσιτα ζώα, κυρίως κότες, μικρά πρόβατα, κατσίκια και μοσχάρια. Οι ζημιές σε καλλιέργειες είναι σποραδικές, και αφορούν κυρίως σε αμπέλια, ελιές, σιτηρά και οπωροκηπευτικά. Κοινωνική συμπεριφορά Τα τσακάλια είναι ενεργά κυρίως το βράδυ, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα. Στη διάρκεια της μέρας παραμένουν συνήθως κρυμμένα, εκτός και αν η απαραίτητη κάλυψη συνδυάζεται με μειωμένη ανθρώπινη παρουσία, οπότε εξορμούν προς αναζήτηση τροφής. Οι αποστάσεις που διανύουν ποικίλουν, ωστόσο δεν είναι μεγάλες και ενδεικτικά σε περιοχές της Ινδίας φτάνουν τα 6,8 χλμ (Aiyadurai & Jhala 2006). Η βραδινή τους δραστηριότητα ξεκινά μετά τη δύση του ήλιου και σηματοδοτείται 7

8 από την εκφώνηση ουρλιαχτών, μια δραστηριότητα με ιδιαίτερο ρόλο στην κοινωνική οργάνωση τους. Μέσω των ουρλιαχτών, τα τσακάλια κυρίως διακηρύσσουν τη χωροκράτειά τους, αποφεύγοντας τις άμεσες συγκρούσεις με γειτονικές ομάδες, επισημαίνουν την παρουσία κινδύνου ειδοποιώντας τα μικρά να προφυλαχτούν, απειλούν πιθανό εισβολέα και εκφράζουν υποτέλεια ή κυριαρχία. Παρατηρήσεις στο πεδίο έχουν δείξει πως η σχέση του τσακαλιού με τα υπόλοιπα κυνοειδή είναι μάλλον ανταγωνιστική. Έχει διαπιστωθεί πως η παρουσία του λύκου δρα περιοριστικά στην κατανομή του τσακαλιού στη Βαλκανική χερσόνησο (Giannatos 2004), ενώ η παρουσία και η μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα τσακαλιών μπορεί να ασκήσει περιοριστική επίδραση στους πληθυσμούς των αλεπούδων (Scheinnin et al. 2006, Szabo et al. 2009). Στη νότια Ελλάδα και συγκεκριμένα στη νότια Πελοπόννησο παρατηρήθηκε αύξηση του πληθυσμού των αλεπούδων σε περιοχές που τα τσακάλια είχαν αποδεκατιστεί (Giannatos 2004). Αντίθετα, τα αγριόσκυλα αν και συνυπάρχουν στις περιοχές εξάπλωσης των τσακαλιών, φαίνεται να απομακρύνουν τα τσακάλια τοπικά, όταν τα εντοπίσουν. Κατανομή Το χρυσό τσακάλι εμφανίζει παγκοσμίως μια τεράστια εξάπλωση, που εκτείνεται στη Β και ΒΑ Αφρική, στο μεγαλύτερο μέρος της ανατολικής, κεντρικής και νότιας Ασίας, ενώ εικάζεται πως πέρασε, μέσω της αραβικής χερσονήσου, στην Τουρκία και από εκεί εποίκισε τον Ευρωπαϊκό χώρο. Εικ. 2. Παγκόσμια εξάπλωση των πληθυσμών του τσακαλιού Canis aureus (IUCN) Τα Βαλκάνια φιλοξενούν το μεγαλύτερο πληθυσμό της Ευρώπης, με κύρια χώρα εξάπλωσης τη Βουλγαρία με πληθυσμό περίπου 5000 ζώα (Spiridonov & Spassov 1998), και τη Ρουμανία να ακολουθεί. Ικανοί πληθυσμοί φιλοξενούνται επίσης στην Ευρωπαϊκή Τουρκία, ενώ στην Αλβανία η εξάπλωση εντοπίζεται κατά μήκος της ακτογραμμής. Στη Σερβία μόνο δύο περιοχές συντηρούν μόνιμους πληθυσμούς, που δείχνουν τάσεις διασποράς προς δυτικά και ΒΔ (Milenkovic & Paunovic 2003) ενώ στη γειτονική Π.Γ.Δ.Μ. εκτιμάται πως το τσακάλι έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Περιπλανώμενοι πληθυσμοί έχουν εμφανιστεί επίσης σε Ιταλία, Σλοβενία, Αυστρία, Ουγγαρία και Σλοβακία (Krystufek et al. 1997). Το τσακάλι στην Ελλάδα Στον Ελλαδικό χώρο το τσακάλι συγκαταλεγόταν στα «επιβλαβή είδη» μέχρι το 1990, και οι πληθυσμοί του δέχτηκαν ισχυρό πλήγμα από την επικήρυξη που ίσχυε την περίοδο , όταν πάνω από ζώα θανατώθηκαν. Η ίδια πολιτική είχε ακολουθηθεί σε 8

9 χώρες της ανατολής αλλά στις περισσότερες από αυτές τα τσακάλια ανέκαμψαν, φτάνοντας μέσα σε 20 χρόνια τα προηγούμενά τους επίπεδα (Yom-Tov 2003). Στη χώρα μας ο πληθυσμός τους, όχι μόνο δεν κατάφερε να ανακάμψει αλλά αντίθετα δείχνει εμφανείς μειωτικές τάσεις. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την κατάσταση και την εξάπλωση του είδους προέρχονται από την έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το WWF Ελλάς την περίοδο (Giannatos 2004). Ο ελάχιστος συνολικός πληθυσμός που καταγράφηκε σε όλη τη χώρα ανέρχεται σε περίπου άτομα, ενώ πλέον η κατανομή του τσακαλιού εμφανίζεται γεωγραφικά ασυνεχής και κατακερματισμένη και εντοπίζεται σε επτά διαχωρισμένες υποπεριοχές, χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ τους. Παρόλα αυτά, και ενώ το τσακάλι συγκαταλέγεται πλέον ανάμεσα στα κινδυνεύοντα ζώα της ελληνικής πανίδας (Γιαννάτος 2009), δεν θεωρείται προστατευόμενο είδος αλλά ούτε και θηρεύσιμο από την ελληνική νομοθεσία ενώ δεν εξασφαλίζεται κάποιο καθεστώς προστασίας του από την ΕΕ, εφόσον δεν είναι είδος προστασίας κατά προτεραιότητα (Παράρτημα V, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ) Στόχος παρούσας έρευνας Σε αυτό το πλαίσιο, η παρακολούθηση των πληθυσμών του τσακαλιού στην πορεία του χρόνου είναι πολύ σημαντική, ειδικά για τους μικρούς και διεσπαρμένους πληθυσμούς, που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις αλλαγές του ενδιαιτήματος. Η παρούσα έρευνα, που αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης καταγραφής του , εστιάζεται στις περιοχές της Χαλκιδικής και της Πελοποννήσου, που πληγήκαν έντονα από τις πυρκαγιές του 2006 και 2007 αντίστοιχα, και μέχρι πρότινος συγκαταλέγονταν στις κύριες περιοχές εξάπλωσης του τσακαλιού. Σκοπός της έρευνας είναι η επικαιροποίηση των στοιχείων κατανομής του εναπομείναντος πληθυσμού, καθώς και η εκτίμηση της επίδρασης των πυρκαγιών στην επιβίωση του είδους. Ειδικότεροι δε στόχοι αποτελούν i) ο εκ νέου εντοπισμός των περιοχών κατανομής του είδους, ii) η εκτίμηση της πληθυσμιακής του κατάστασης, iii) οι λόγοι της πιθανής μείωσης ή και αύξησης των τοπικών υπο-πληθυσμών του ζώου, iv) η σχέση του με ανθρώπινες δραστηριότητες και v) η σύγκριση με παλαιότερα στοιχεία πληθυσμού και εξάπλωσής του. Παράλληλα διατυπώνονται συγκεκριμένες προτάσεις και μέτρα για την προστασία και τη διαχείριση των πληθυσμών, με έμφαση πάντα τις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν στην ίδια περιοχή. 2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Μελετήθηκε η εξάπλωση του τσακαλιού στο νομό Χαλκιδικής στη Βόρεια Ελλάδα, με εξαίρεση τη χερσόνησο του Άθω, όπου η πρόσβαση δεν ήταν δυνατή και οι νομοί Κορινθίας, Αχαΐας, Αρκαδίας, Αργολίδας, Ηλείας, Μεσσηνίας και Λακωνίας στην Πελοπόννησο Περιοχές μελέτης Χαλκιδική Ο νομός Χαλκιδικής, με έκταση τετρ. χλμ. είναι η μεγαλύτερη χερσόνησος της περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Περιλαμβάνει τρεις μικρότερες χερσονήσους, την Κασσάνδρα δυτικά, τη Σιθωνία στο κέντρο και το Άγιο Όρος (Άθως) προς τα ανατολικά, με αποτέλεσμα η Χαλκιδική να έχει το μεγαλύτερο μήκος ακτών (550 χλμ. περίπου) από όλους τους χερσαίους νομούς της Ελλάδας. Η ευρύτερη περιοχή στο σύνολό της είναι ημιορεινή, τα πεδινά εδάφη καταλαμβάνουν το 25%, τα ημιορεινά το 51% και τα ορεινά το 24%. Τα κυριότερα όρη της είναι: ο Χολομώντας (1.165 μ.), το Στρατονικό Όρος (823 μ) και ο Άθως (2.033 μ). Ποτάμια δεν υπάρχουν, παρά μόνο χείμαρροι (όπως ο Χαβρίας και ο Ολύνθιος) και διάσπαρτοι υγρότοποι. Πυκνά και εκτεταμένα δάση, κυρίως από πεύκα, έλατα, δρυς και καστανιές, καλύπτουν το εσωτερικό του νομού, που αντικαθίστανται από μεσογειακή βλάστηση 9

10 προχωρώντας προς την ακτή. Είναι σχετικά αραιοκατοικημένος νομός, με καταλύματα κυρίως κατά μήκος της ακτογραμμής, και κύρια πηγή εσόδων τον τουρισμό. Κορινθία Ο νομός Κορινθίας με έκταση τετρ. χλμ., φέρει τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα του Ισθμού της Κορίνθου, μήκους 5,75 χλμ που ενώνει την Πελοπόννησο με την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα. Πρόκειται για ημιορεινό νομό με τα δασικά οικοσυστήματα να καλύπτουν το 54% της έκτασής του. Οι κύριοι ορεινοί όγκοι είναι ο Χελμός, η Ζήρεια και ο Ολίγυρτος, ενώ ως ποταμός έχει καταγραφεί μόνο ο Ασωπός, που διασχίζει τον κάμπο της Νεμέας και εκβάλει στον Κορινθιακό. Τρεις υγρότοποι απαντώνται στην Κορινθία, η λίμνη Στυμφαλία, το παράκτιο έλος του Λεχαίου και η τεχνητή λίμνη Δόξας Φενεού. Αργολίδα Ο νομός Αργολίδας με έκταση τετρ. χλμ, είναι από τους πιο αραιοκατοικημένους νομούς της Πελοποννήσου. Οι γεωργικές εκτάσεις καταλαμβάνουν σημαντικό τμήμα του νομού, με δενδρώδεις κυρίως καλλιέργειες εσπεριδοειδών και ελαιόδεντρων. Η κτηνοτροφία δεν είναι πολύ διαδεδομένη. Οι κυριότεροι ορεινοί όγκοι είναι τα όρη Αραχναίο, Δίδυμο και Αδέρες, στην περιοχή του Κρανιδίου. Αχαΐα Ο νομός Αχαΐας με έκταση τετρ. χλμ., έχει έντονο ανάγλυφο και μεγάλη παρουσία υδάτινων πηγών. Κύριοι ορεινοί όγκοι είναι το Παναχαϊκό, ο Ερύμανθος, ο Χελμός, ο Κλωκός και το Σκιαδοβούνι και ποταμοί ο Βουραϊκός, ο Σελινούντας, ο Κράθις, ο Λάδωνας και ο Μεγανίτης. Στα δυτικά του νομού βρίσκεται η λιμνοθάλασσα Κοτυχίου και το δάσος Στροφυλιάς, που συγκαταλέγονται στους υγρότοπους διεθνούς σημασίας RAMSAR. Η κτηνοτροφία είναι αρκετά διαδεδομένη δραστηριότητα στο νομό και έπεται η γεωργία, κυρίως με αμπελώνες και ελιές. Ηλεία Ο νομός Ηλείας με έκταση τετρ. χλμ, χαρακτηρίζεται από τη μεγάλη ακτογραμμή του. Κυριότερα ποτάμια είναι ο Αλφειός και ο Πηνειός, που μαζί με τη λίμνη Καϊάφα, την τεχνητή λίμνη Πηνειού και τις πολλές ιαματικές πηγές, συνθέτουν το υδρογραφικό σύστημα του νομού. Η γεωμορφολογία του εδάφους προσδιορίζεται από πεδινές εκτάσεις που σχηματίζουν την πεδιάδα της Ηλείας, τη μεγαλύτερη της Πελοποννήσου. Μεγαλύτεροι ορεινοί όγκοι είναι στα όρια με το νομό Αρκαδίας οι πλευρές του Ερύμανθου, με υψηλότερη κορυφή στο νομό Ηλείας τη Λάμπεια (1.797 μ.) και το Σκιαδοβούνι. Νοτιότερα βρίσκεται η Φολόη, ο Λαπίθας και η Μίνθη. Γεωργία και κτηνοτροφία κατέχουν την υψηλότερη θέση στην οικονομία του νομού. Αρκαδία Είναι ο μεγαλύτερος νομός της Πελοποννήσου με έκταση τετρ. χλμ.. Κυριότεροι ορεινοί όγκοι είναι ο Πάρνωνας, το Μαίναλο και το Αρτεμίσιο και σημαντικότερα ποτάμια ο Λούσιος, ο Αλφειός, ο Ερύμανθος και ο Λάδωνας. Η λίμνη του Μουστού είναι ένα σημαντικό καταφύγιο άγριων πτηνών στα ανατολικά του νομού και αποτελεί μέρος του Οικολογικού Πάρκου Πάρνωνα - Υγρότοπου Μουστού, που καλύπτει στο σύνολό του μια έκταση στρεμμάτων και περιλαμβάνει τις χερσαίες και υδάτινες εκτάσεις των δήμων Βόρειας Κυνουρίας, Λεωνιδίου, Σκιρίτιδας και Απόλλωνος στο νομό Αρκαδίας. Ο νομός οικονομικά βασίζεται στη γεωργία, στην κτηνοτροφία και στον τουρισμό. 10

11 Μεσσηνία Ο νομός Μεσσηνίας (2.991 τετρ. χλμ.) παρουσιάζει πολύ χαρακτηριστικό ανάγλυφο, με το κέντρο του να καλύπτεται από την πολύ εύφορη πεδιάδα της Μεσσηνίας, ενώ περιστοιχίζεται από βουνά: στα βορειοδυτικά ο Ταΰγετος (2.404 μ.) τον οποίο μοιράζεται με το νομό Λακωνίας, στα βορειοανατολικά σύνορα με το νομό Αρκαδίας το όρος Λύκαιο (1.420 μ.), στα βόρεια βρίσκεται το όρος Τετράζι, που συνορεύει με το νομό Ηλείας, στα δυτικά και προς το Ιόνιο απαντώνται τα όρη της Κυπαρισσίας (1.224 μ.), ενώ στη μεσσηνιακή χερσόνησο βρίσκεται το όρος Λυκόδημο (960 μ.). Μεγαλύτερο ποτάμι είναι ο Πάμισος που διασχίζει την πεδιάδα της Καλαμάτας, ενώ ο αγροτικός τομέας είναι ο σημαντικότερος παραγωγικά, κυρίως με ελιές, αμπέλια και εσπεριδοειδή. Λακωνία Ο νομός Λακωνίας με έκταση τετρ. χλμ., είναι από τους πιο αραιοκατοικημένους της Πελοποννήσου. Περιλαμβάνει δύο χερσονήσους, το Ταίναρο δυτικά και το Μαλέα ανατολικά. Κύρια πηγή εισοδήματος είναι η γεωργία με βασικά προϊόντα τα εσπεριδοειδή και την ελιά, ενώ ακολουθούν ο τουρισμός και η κτηνοτροφία. Κύριοι ορεινοί όγκοι είναι ο Ταΰγετος και ο Πάρνωνας και μεγαλύτερο ποτάμι ο Ευρώτας που διασχίζει τη Σπάρτη. Το Οικολογικό Πάρκο «Όρους Πάρνωνα - Υγρότοπου Μουστού» περιλαμβάνει χερσαίες και υδάτινες εκτάσεις των δήμων Θεραπνών, Οινούντος και Γερονθρών του Ν. Λακωνίας και της κοινότητας Καρυών Περιγραφή μεθόδου παρατήρησης και καταγραφής των πληθυσμών του τσακαλιού (Canis aureus) Η έρευνα πεδίου πραγματοποιήθηκε το διάστημα Ιούνιος 2008-Ιούλιος Εξαιρέθηκε η περίοδος Απριλίου-Μαΐου, που ακολουθεί την αναπαραγωγική, προκειμένου να μην ενοχληθούν τα ζώα κατά την εγκυμοσύνη, αλλά και επειδή προηγούμενη εφαρμογή της μεθόδου έχει δείξει χαμηλή απόκριση στα καλέσματα το διάστημα αυτό (Βασιλάκης 2000). Είναι αναμενόμενο και αποδεκτό πως σε κάθε δειγματοληψία δεν καταγράφεται ο πραγματικός και ακριβής πληθυσμός της περιοχής. Τα τσακάλια ενδέχεται να μην απαντούν στα καλέσματα για πολλούς λόγους (φόβος, παρουσία μικρών, καιρικές συνθήκες κλπ). Συνεπώς το μέγεθος του πληθυσμού που καταγράφεται είναι το ελάχιστο που διαβιεί στην κάθε περιοχή Ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις Η ερευνητική διαδικασία ξεκίνησε με συλλογή πληροφοριών από κατάλληλες πηγές σε κάθε νομό, προκειμένου να διαπιστωθεί η παρουσία τσακαλιών και να εντοπιστούν οι περιοχές εξάπλωσής τους. Για το σκοπό αυτό στάλθηκαν ερωτηματολόγια σε Δασαρχεία και Κυνηγετικούς Συλλόγους τα οποία αφορούσαν στην εξάπλωση, πληθυσμιακά στοιχεία, βιότοπο και σχέσεις με ανθρώπινες δραστηριότητες. Στη συνέχεια, η ομάδα πεδίου ήρθε σε επαφή με τους παραπάνω φορείς, καθώς και με τις Κυνηγετικές Ομοσπονδίες (Μακεδονίας-Θράκης και Πελοποννήσου), τους Ορειβατικούς Συλλόγους, τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ), τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις και θηροφύλακες της εκάστοτε περιοχής. Οι συλλεγόμενες πληροφορίες ελέγχθηκαν στη συνέχεια μέσω συνεντεύξεων με κτηνοτρόφους, αγρότες, κυνηγούς και κατοίκους των υποδεικνυόμενων περιοχών, ώστε να εξακριβωθεί η ορθότητά τους, να προσδιοριστούν οι τελικές περιοχές κατανομής και τα όριά τους Μέθοδοι καταγραφής Εντός των περιοχών κατανομής που εντοπίστηκαν μέσω των προαναφερθέντων συνεντεύξεων χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος των σημειακών μετρήσεων (Point counts), η οποία μας επιτρέπει να εκμεταλλευτούμε τη σχετικά εύκολη ενεργοποίηση των τσακαλιών στο άκουσμα ουρλιαχτού. Χρησιμοποιήθηκε επίσης η μέθοδος των γραμμικών μετρήσεων 11

12 (Transect counts). Και οι δύο αυτές μέθοδοι είχαν χρησιμοποιηθεί και στην καταγραφή του (Giannatos 2004), και αποδείχτηκαν αρκετά ακριβείς, αποδοτικές και οικονομικές. Παράλληλα προσφέρεται δυνατότητα σύγκρισης των αποτελεσμάτων μεταξύ των δύο καταγραφών. Στην Ευρώπη, η ίδια μεθοδολογία έχει χρησιμοποιηθεί επίσης στη Σλοβενία (Krofel 2009), την Κροατία (Krofel 2008) και την Ουγγαρία (Szabo et al. 2009). Κατά προτίμηση οι νύχτες δειγματοληψιών πρέπει να είναι ανέφελες με σεληνόφως. Αποφεύγονταν τα σκοτεινά βροχερά βράδια και οι νύχτες με δυνατό άνεμο. Σε κάθε δειγματοληψία καταγράφονταν: ο καιρός, η ένταση του ανέμου, οι κύριοι τύποι βλάστησης, η παρουσία κτηνοτροφικών ζώων, οι τύποι καλλιεργειών, οι ανθρωπογενείς πηγές τροφής (χωματερή, σφαγείο κλπ), η παρουσία νερού και ο πλησιέστερος οικισμός. Σημειακές Μετρήσεις - Point counts Στις περιοχές εξάπλωσης επιλέχθηκαν εποπτικά σημεία μέτρησης με όσο το δυνατόν καλύτερη ορατότητα και ακουστική, σε απόσταση 2-4 km το ένα από το άλλο. Η δειγματοληψία ξεκινούσε μία ώρα μετά τη δύση του ηλίου. Σε κάθε σημείο αναμεταδιδόταν μαγνητοφωνημένο ουρλιαχτό τσακαλιού διάρκειας 30 δευτερολέπτων ακολουθούμενη από διάλειμμα πέντε λεπτών. Σε κάθε περιοχή οι εκπομπές επαναλαμβάνονταν για 30 λεπτά (πέντε επαναλήψεις). Κατά τη διάρκεια αλλά και ύστερα από κάθε εκπομπή τα μέλη της ομάδας κατέγραφαν, εφόσον υπήρχε ανταπόκριση, την κατεύθυνση και τον πιθανό αριθμό των ανταποκρινόμενων τσακαλιών. Κάθε απόκριση ανάλογα με την απόσταση και την κατεύθυνση, αντιστοιχεί σε μία ομάδα, το μέγεθός της όμως εκτιμάται κατά προσέγγιση, καθότι πιθανότατα να μην αποκρίνονται όλα τα ζώα της ομάδας. Στο τέλος της δειγματοληψίας χρησιμοποιούταν ισχυρός προβολέας προκειμένου να εξεταστεί η περιοχή σε ακτίνα 360 μοιρών γύρω από το σημείο παρατήρησης, για τυχόν ζώα που μπορεί να πλησίαζαν. Οι συντεταγμένες των σημείων καταγράφονταν με GPS. Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε περιελάμβανε τα εξής: Σύστημα αναμετάδοσης μαγνητοφωνημένων ουρλιαχτών τσακαλιού. Χρησιμοποιήθηκε για τις σημειακές μετρήσεις και περιλάμβανε: Mp3 player συνδεδεμένο με μεγάφωνο 60 Watt, ενισχυτή 30 Watt και μπαταρία μοτοποδηλάτου. Το μεγάφωνο εξέπεμπε ήχο έντασης db στο 1 μ.. Δύο φορητούς φακούς - προβολείς ισχύος κεριών Μία διόπτρα νυχτερινής όρασης για καλύτερη παρατήρηση. Σε περιοχές με καλή ορατότητα οι ερευνητές μπορούσαν να εντοπίσουν ζώα σε απόσταση μεγαλύτερη των 250 μ. GPS προκειμένου να καταγράφονται με ακρίβεια τα σημεία δειγματοληψίας και οι διαδρομές που ακολουθήθηκαν. Γραμμικές μετρήσεις - Transect counts Εντός της κύριας κατανομής του τσακαλιού στην περιοχή μελέτης γινόταν επιλογή μιας διαδρομής, ικανού μήκους (περίπου 1,5-2 χλμ), κατά προτίμηση σε χωματόδρομο, με χαμηλή όχληση. Χρησιμοποιούνταν αυτοκίνητο 4x4 το οποίο κινούνταν με ταχύτητα χλμ/ώρα. Ο δρόμος εξεταζόταν και από τις δύο πλευρές για παρουσία τσακαλιών, που εντοπίζονταν με προβολέα. 12

13 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3.1 Επεξεργασία πρωτογενών δεδομένων Στο σύνολο της περιοχής μελέτης εντοπίστηκαν 33 υποπεριοχές κατανομής πληθυσμιακών ομάδων τσακαλιού, στις οποίες και επιλέχθηκαν 251 σταθμοί δειγματοληψίας. Στις σημειακές μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν, υπήρξε απόκριση από τσακάλι σε 61 από αυτές, αντιπροσωπεύοντας το 24,3% του συνόλου. Η πλειοψηφία των απαντήσεων προήλθε από ένα άτομο (Γράφημα. 1), χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως τα αποκρινόμενα ζώα ήταν πράγματι μόνα τους Πλήθος απαντήσεων % 22.6% 23.6% 12.9% άτομο 2 άτομα 3-4 άτομα 5 άτομα Αριθμός αποκρινόμενων τσακαλιών Γράφημα. 1. Κατανομή απαντήσεων ανά αριθμό αποκρινόμενων τσακαλιών Στο παρακάτω γράφημα (Γράφημα 2) αποτυπώνεται σε ποιο κάλεσμα αποκρίθηκαν για πρώτη φορά τα τσακάλια, μεταξύ των πέντε που γίνονταν σε κάθε σταθμό δειγματοληψίας. Διαπιστώνεται πως σχεδόν στο 1/4 των περιπτώσεων λήφθηκε απάντηση μετά τα πρώτα 20 λεπτά (τέταρτο κάλεσμα), στηρίζοντας την αναγκαιότητα των πολλαπλών επαναλήψεων στον εντοπισμό των ομάδων. Ο ελάχιστος ακριβής αριθμός επαναλήψεων ωστόσο, που απαιτείται προκειμένου να αποκριθούν όλες οι ομάδες μιας περιοχής, θα πρέπει να διερευνηθεί. Αξίζει να σημειωθεί πως τα ζώα γίνονται περισσότερο διστακτικά αν φοβηθούν, ιδιαίτερα αν η πυκνότητα των τσακαλιών ή το μέγεθος της ομάδας είναι μικρά, και ίσως γι αυτό εκδηλώνεται καθυστέρηση στην απόκριση. Παρατηρήθηκε πως σε περιπτώσεις μεγάλης πυκνότητας (περισσότερες της μιας ομάδας) ή μεγάλης ομάδας ( 3 ατόμων) τα ζώα διεγείρονταν ευκολότερα. 13

14 Πλήθος επιτυχών δειγματοληψιών Πριν την έναρξη ο κάλεσμα 2ο κάλεσμα 3ο κάλεσμα 4ο κάλεσμα 5ο κάλεσμα Καλέσματα Γράφημα 2. Κατανομή της πρώτης απόκρισης των τσακαλιών στα καλέσματα Η πλειοψηφία των ατόμων (84,2%) έχει καταγραφεί ήδη μέχρι το τρίτο κάλεσμα. Συγκρίνοντας τις πρώτες αποκρίσεις των μικρών ομάδων (<3 άτομα) με τις μεγάλες (Γραφήματα 3 και 4) διαπιστώνεται πως οι μεγάλες ομάδες τείνουν να απαντούν μέσα στα πρώτα 10 της διαδικασίας. Πιθανότατα η παρουσία πολλών μελών στην ομάδα να τους προσδίδει μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας και ανοχή στην όχληση. Αντίθετα οι μικρές ομάδες δεν εμφάνισαν κάποια διαφοροποίηση της πρώτης απάντησης ανάμεσα στα καλέσματα και δείχνουν να επηρεάζονται περισσότερο από τις περιβάλλουσες συνθήκες. Δεδομένου ότι οι μικρές ομάδες είναι και οι πιο επισφαλείς, ο εντοπισμός τους είναι πολύ σημαντικός, και έτσι ο αριθμός των καλεσμάτων ανάγεται σε καθοριστικό παράγοντα, προκειμένου να διαπιστωθεί η παρουσία τους. Όπως αναφέρθηκε ο ακριβής αριθμός είναι υπό διερεύνηση, ωστόσο οι πέντε επαναλήψεις κρίνονται αναγκαίες. Πλήθος ομάδων Πριν την έναρξη ο κάλεσμα 2ο κάλεσμα 3ο κάλεσμα 4ο κάλεσμα 5ο κάλεσμα Καλέσματα Γράφημα 3. Κατανομή της πρώτης απόκρισης των μικρών ομάδων στα καλέσματα 14

15 Πλήθος ομάδων Πριν την 1ο κάλεσμα 2ο κάλεσμα 3ο κάλεσμα 4ο κάλεσμα 5ο κάλεσμα έναρξη Καλέσματα Γράφημα 4. Κατανομή της πρώτης απόκρισης των μεγάλων ομάδων στα καλέσματα 3.2 Μέγεθος και εξάπλωση των πληθυσμών του τσακαλιού ανά νομό σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο Το ελάχιστο μέγεθος πληθυσμού τσακαλιών που καταγράφηκε σε Χαλκιδική και Πελοπόννησο στην καταγραφή του ανέρχεται σε ζώα, κατανεμημένα σε 52 μικρές και 39 μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες, σε 33 συνολικά υποπεριοχές εξάπλωσης Χαλκιδική Στο νομό Χαλκιδικής εντοπίστηκαν τρεις διακριτές περιοχές παρουσίας τσακαλιών, στις οποίες έγιναν 55 σημειακές δειγματοληψίες: η περιοχή του Παλιουρίου, στο νότιο τμήμα της χερσονήσου της Κασσάνδρας, της Σιθωνίας και της Ανατολικής Χαλκιδικής, στις οποίες καταγράφηκαν συνολικά ζώα, κατανεμημένα σε 11 μικρές και 3 μεγάλες ομάδες, ως ελάχιστος πληθυσμός (Χάρτης 9). Χάρτης 1. Παρουσία τσακαλιού στο νομό Χαλκιδικής 15

16 Η περιοχή του Παλιουρίου (Χάρτης 1) οριοθετήθηκε μεταξύ των περιοχών Γλαρόκαβος Παλιούρι Καλαμάκια Άγιος Νικόλαος και Ξυνά. Στις εννέα σημειακές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν, δεν καταγράφηκαν ζώα, ωστόσο υπήρχαν πολλές και αξιόπιστες μαρτυρίες που πιστοποιούν την παρουσία τσακαλιών στην περιοχή. Στην καταγραφή του 2001 είχαν εντοπιστεί 5 ομάδες στην περιοχή, 4 μεγάλες και 1 μικρή, με σύνολο άτομα. Στην περιοχή της Σιθωνίας, που περιλαμβάνεται μεταξύ των περιοχών Βουρβουρούς Νικήτης Νησιού Ορμυλίων Βράσταμων Κελλιού Μεταγγιτσίου Σαλονικιού και Όρμου Παναγίας, έγιναν 20 σημειακές δειγματοληψίες. Εντοπίστηκαν συνολικά 7 μικρές και 2 μεγάλες ομάδες, με τουλάχιστον τσακάλια. Οι απώλειες κτηνοτροφικού κεφαλαίου είναι συχνές, ιδιαίτερα στα χωριά Νικήτη και Άγιος Νικόλαος, όπου βρίσκονται κοντά χωματερές. Η πρακτική της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων είναι δυστυχώς έντονη. Το καταγεγραμμένο πληθυσμιακό μέγεθος εμφανίζει φθίνουσα τάση συγκριτικά με την προηγούμενη μελέτη, όπου είχαν καταγραφεί 7 μικρές και 8 μεγάλες ομάδες στην ίδια περιοχή. Στην Ανατολική Χαλκιδική η εξάπλωση των τσακαλιών εμφανίζεται αρκετά συνεκτική και χωρίς ιδιαίτερο φραγμό μεταξύ των ομάδων, οριοθετούμενη από τις περιοχές ακρωτήριο Αρκούδα Δεβελίκι Τρυπητή Ουρανούπολη Νέα Ρόδα Ιερισσό Στρατώνι Μπροστόμιτσα Ολυμπιάδα Σταυρό Καλύβια - Στρατονίκη και Κερασιές. Οι ζημιές στην κτηνοτροφία είναι λιγοστές, πιθανότατα εξαιτίας των άφθονων σκυλιώνφυλάκων των κοπαδιών και προβλήματα με χρήση δηλητηρίου αναφέρθηκαν μόνο στο Γομάτι, με στόχο τα αδέσποτα σκυλιά. Στις 26 σημειακές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν, καταγράφηκαν ζώα, κατανεμημένα σε 4 μικρές και 1 μεγάλη ομάδα. Στη αντίστοιχη καταγραφή του 2001 είχαν εντοπιστεί 5 μεγάλες και 1 μικρή ομάδα. Στη χερσόνησο του Αγίου Όρους δεν υπήρχε δυνατότητα πρόσβασης, προκειμένου να γίνει ακριβής απογραφή του πληθυσμού. Ωστόσο συγκεντρώθηκαν πολλές πληροφορίες από επισκέπτες καθώς και άτομα που διέμεναν εκεί, που επιβεβαιώνουν την παρουσία μεγάλου πληθυσμού (πιθανότατα πάνω από 100 ζώα) σε όλη την έκταση της χερσονήσου Πελοπόννησος Σε ολόκληρη την Πελοπόννησο εντοπίστηκαν συνολικά 30 υποπεριοχές εξάπλωσης στις οποίες πραγματοποιήθηκαν 196 σημειακές δειγματοληψίες. Ο ελάχιστος αριθμός τσακαλιών που καταγράφηκε ανέρχεται σε ζώα, κατανεμημένα σε 41 μικρές και 36 μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες (Χάρτης 10). Κορινθία Στο νομό Κορινθίας διακρίθηκαν τέσσερις περιοχές εξάπλωσης πληθυσμών τσακαλιού, η περιοχή του Σοφικού στα ανατολικά του νομού, της Νεμέας στα νότια, του Ξυλόκαστρου, και του Δερβενίου στο δυτικό τμήμα του νομού. Καταγράφηκαν συνολικά 6-11 ζώα ως ελάχιστος πληθυσμός, κατανεμημένα σε 5 μικρές ομάδες. Η περιοχή του Σοφικού (Χάρτης 2) οριοθετήθηκε μεταξύ των χωριών Σοφικό Αγγελόκαστρο Αθίκια Σολομός Εξαμίλια Γαλατάκι και Ρυτό. Περιστασιακά γίνονται ζημιές στην εκτεταμένη κτηνοτροφία της περιοχής και αναφέρθηκαν μάλιστα περιστατικά εκτέλεσης τσακαλιών με όπλα, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα απώλειας. Στις 11 σημειακές δειγματοληψίες που έγιναν, εντοπίστηκε μία ομάδα 2-3 ζώων, ωστόσο κτηνοτρόφοι και κυνηγοί επιβεβαιώνουν την παρουσία του στην περιοχή, επισημαίνοντας όμως πως είναι μάλλον αραιή. Στην περιοχή της Νεμέας, που περιλαμβάνεται μεταξύ των χωριών Σπαθοβουνίου Αρχαίων Κλεωνών Αρχαίας Νεμέας Νεμέας Στιμάγκας και Σουληναρίου πραγματοποιήθηκαν έξι σημειακές δειγματοληψίες. Η περιοχή έχει πληγεί έντονα από πυρκαγιές το 2007 και ιδιαίτερα τα χωριά Χαλκί, Σουληνάρι και Αρχαίες Κλεωνές τα οποία, βάσει μαρτυριών, φιλοξενούσαν μέχρι πρότινος πληθυσμούς τσακαλιών. Σε καμία από τις 16

17 δειγματοληψίες δεν καταγράφηκαν ζώα, ωστόσο βάσει πληροφοριών, κάποιες ομάδες εξακολουθούν να κινούνται ακόμα στην περιοχή. Χάρτης 2. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Κορινθίας Η περιοχή του Ξυλοκάστρου εκτείνεται περιφερειακά του Ξυλοκάστρου, με επίκεντρο τα χωριά Θροφαρί (Δρυοδάσος Μουγκουστού) - Ρίζα Πελλήνη Αμφιθέα - Ξανθοχώρι και Καριώτικα. Στις 11 σημειακές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν, εντοπίστηκαν 3 μικρές ομάδες σαν ελάχιστος αριθμός με σύνολο 3-6 ζώα, σε πολύ μικρή απόσταση μάλιστα από κατοικημένες περιοχές. Στην περιοχή φαίνεται ότι γίνεται χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων περιστασιακά, κυρίως για την εξόντωση των αλεπούδων. Απροσδιόριστος αριθμός τσακαλιών κινείται στην περιοχή του Δερβενίου, μεταξύ των περιοχών Δερβένι Λυγιά Πύργος Εβροστίνα και Ροζενά. Στις τρεις δειγματοληψίες δεν εντοπίστηκε κάποια ομάδα, ωστόσο ντόπιοι κτηνοτρόφοι υποστηρίζουν ότι υφίστανται περιστασιακά απώλειες από τσακάλια, που αποδεικνύουν την παρουσία των ζώων. Στη μελέτη του 2001 ο ελάχιστος πληθυσμός που καταγράφηκε στην Κορινθία ανερχόταν σε ζώα, κατανεμημένος σε 5 μεγάλες και 1 μικρή ομάδα. Αργολίδα Στην Αργολίδα εντοπίστηκε μόνο μία περιοχή εξάπλωσης, στα ΒΔ του νομού, στα σύνορα με Αρκαδία και Κορινθία. Πρόκειται για την περιοχή του βουνού Φαρμακάς, οριοθετούμενη από τα χωριά Σκοτεινή Πλατάνι Δούκα Βρύση και Αλέα, με επίκεντρο την Εξοχή και τον Άγιο Νικόλαο. Καταγράφηκαν συνολικά 4 ζώα ως ελάχιστος πληθυσμός, που πιθανά ανήκουν σε 2 διαφορετικές ομάδες. Λόγω της εγγύτητας με τον πληθυσμό της Νεμέας και της απουσίας ανυπέρβλητου φραγμού, η επικοινωνία μεταξύ των δύο περιοχών είναι αρκετά πιθανή. Στην προηγούμενη μελέτη δεν είχε εντοπιστεί κάποια ομάδα στο νομό Αργολίδας. 17

18 Χάρτης 3. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Αργολίδας Αχαΐα Η Αχαΐα παρουσίασε το πρότυπο εξάπλωσης με τη μεγαλύτερη διασπορά από την άποψη του γεωγραφικού κατακερματισμού, με πολύ μικρή μάλιστα πιθανότητα επικοινωνίας μεταξύ των πληθυσμών κάθε υποπεριοχής. Εντοπίστηκαν συνολικά οκτώ περιοχές εξάπλωσης και καταγράφηκαν, ως ελάχιστος πληθυσμός, ζώα κατανεμημένα σε 4 μικρές και 3 μεγάλες ομάδες. Η μεγαλύτερη σε έκταση περιοχή εξάπλωσης στην Αχαΐα είναι η περιοχή του ποταμού Σελινούντα (Χάρτης 4), που περικλείεται από τα χωριά Πετσάκους Κερπινή Δροσάτο Γουμένισσα Μπόσι Μονή Μακελαριάς και Λαπαναγούς, με επίκεντρο τις περιοχές παράπλευρα των ποταμών Βουραϊκού και Σελινούντα. Στα χωριά Κερπινή, Πετσάκους και Μπόσι αναφέρθηκαν μάλιστα αρκετές ζημιές από τσακάλι σε κτηνοτροφία και γεωργία, κυρίως αμπέλια και οπωροφόρα. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν πέντε σημειακές δειγματοληψίες και δύο επαναληπτικές μέσω των οποίων εντοπίστηκαν 3 μικρές και 3 μεγάλες ομάδες, με ζώα κατ ελάχιστο. Αξίζει να σημειωθεί πως οι περιοχές βορειότερα των Πετσάκων, από την Ε.Ο. Αθηνών-Πάτρας μέχρι τη Φτέρη έχουν πληγεί έντονα από τις πυρκαγιές του 2007, γεγονός που σε συνδυασμό με τη σχετικά πρόσφατη εμφάνιση τσακαλιών σε Δροσάτο και Γουμένισσα, δίνει πιθανά κάποιες ενδείξεις για μετακίνηση του πληθυσμού νοτιότερα. Η περιοχή του Ρίου οριοθετείται μεταξύ των χωριών Δρέπανο Αργυρά και Πλατάνι. Στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν δύο σημειακές δειγματοληψίες και δύο επαναληπτικές και καταγράφηκε 1 μικρή ομάδα 1-2 τσακαλιών. Ωστόσο οι επαναλαμβανόμενες ζημιές σε οικόσιτα ζώα της περιοχής, η απουσία αγριόσκυλων, τα συχνά ακούσματα ουρλιαχτών και η μαρτυρία κατοίκου για πρόσφατη οπτική επαφή με 2 τσακάλια στον κεντρικό δρόμο βόρεια του Δρέπανου, υποδηλώνουν την παρουσία ενός μεγαλύτερου πληθυσμού στην περιοχή. 18

19 Χάρτης 4. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Αχαΐας Σε καμία από τις υπόλοιπες έξι περιοχές εξάπλωσης της Αχαΐας δεν καταγράφηκε ομάδα τσακαλιών μέσω της μεθόδου των νυχτερινών ακροάσεων, η παρουσία τους όμως θεωρείται επιβεβαιωμένη βάσει πληροφοριών από πολλές και αξιόπιστες πηγές (Δασαρχεία, ΚΠΕ, ΚΟΠ, Κυνηγετικοί Σύλλογοι). Αναλυτικά: Η περιοχή του ποταμού Κράθη εκτείνεται από το χωριό Βούτσιμος έως τον Πύργο, τη Βαλιμή και τις Σιγίνισκες. Ζημιές στην κτηνοτροφία δεν υπάρχουν, ενώ κυνηγοί ανέφεραν οπτική επαφή με τσακάλι στη διάρκεια του κυνηγιού, εκτιμώντας πάντως τον πληθυσμό σε λιγότερο από 5 ζώα. Στην περιοχή έγιναν δύο σημειακές δειγματοληψίες. Περιφερειακά του Αιγίου, μεταξύ των χωριών Δημητρόπουλου Χατζή Κούμαρη και Δαφνών, έγιναν τρεις σημειακές δειγματοληψίες κατά μήκος του ποταμού Μεγανίτη. Οι κάτοικοι ανέφεραν ακούσματα ουρλιαχτών μέχρι πριν από ένα ή δύο χρόνια πολύ κοντά στο ποτάμι, όπου πλέον όμως υπάρχουν πολλά ελεύθερα σκυλιά. Εικ.3 Τσακάλι σκοτωμένο από κτηνοτρόφο στην περιοχή της Αγίας Παρασκευής Δυτικά της Πάτρας, στην περιοχή των Βραχνέικων, που περικλείεται από τις περιοχές Βραχνέικα Μοιρέικα και Θεριανό, λέγεται πως η παρουσία τσακαλιών είναι μόνιμη. Αναφέρονται μάλιστα λίγες αλλά τακτικές ζημιές στη γεωργία, κυρίως σε αμπέλια. Στην περιοχή έγιναν τρεις σημειακές δειγματοληψίες και μία επαναληπτική. Η περιοχή της Χαλανδρίτσας οριοθετείται από τα χωριά Χαλανδρίτσα Πλατανόβρυση Μονή Ομπλού Πετρωτό και Αγία Παρασκευή. Η κτηνοτροφία είναι υπερεκτεταμένη σε όλη την έκταση της περιοχής και οι απώλειες οικόσιτων ζώων από τσακάλια πολύ συχνές, παρά τα μέτρα που έχουν λάβει οι κτηνοτρόφοι (φύλαξη του κοπαδιού από σκυλιά, εγκλεισμός των ζώων το βράδυ, περίφραξη των χωραφιών). Υπήρξαν μάλιστα μαρτυρίες κτηνοτρόφων που υποστηρίζουν 19

20 πως αναγκάστηκαν να αλλάξουν περιοχή στέγασης και βόσκησης των κοπαδιών εξαιτίας των μεγάλων ζημιών από τσακάλια και ήδη έχουν μερικώς αποζημιωθεί από τον ΕΛΓΑ. Οι θανατώσεις ζώων όταν δίνεται η ευκαιρία δυστυχώς, είναι μάλλον ο κανόνας. Στην περιοχή έγιναν πέντε σημειακές δειγματοληψίες και δύο επαναληπτικές. Η περιοχή του Αράξου περιλαμβάνει το Ακρωτήριο Αράξου, τα Μαύρα Βουνά, την Καλογριά και την παραλία Γιαννισκάρι. Από το Ναυτικό Οχυρό του Άραξου μάλιστα, συχνά ακούν ουρλιαχτά στη διάρκεια περιπολιών και σκοπιάς ενώ στα Μαύρα Βουνά εθεάθη τσακάλι πριν ένα χρόνο από το προσωπικό του Φορέα Διαχείρισης Κοτυχίου-Στροφυλιάς. Στην περιοχή έγιναν έξι σημειακές δειγματοληψίες και τρεις επαναληπτικές χωρίς όμως επιτυχία. Η περιοχή του ποταμού Παραπείρου περιλαμβάνει μια μικρή έκταση μεταξύ των χωριών Κόμης, Μιτόπολης και Χιόνας. Ζημιές σε κτηνοτροφία δεν υπάρχουν ενώ ακούσματα ουρλιαχτών αναφέρθηκαν κυρίως από θηροφύλακες στη διάρκεια νυχτερινών περιπολιών. Στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν δύο σημειακές δειγματοληψίες. Ηλεία Στην Ηλεία, όπως και στη Αργολίδα, η εξάπλωση του πληθυσμού είναι περιορισμένη. Δεν επαληθεύτηκαν ενδείξεις για παρουσία ζώων βόρεια της λίμνης Πηνειού, όπου είχε εντοπιστεί η μοναδική μικρή ομάδα στην καταγραφή του Παρουσία τσακαλιών φαίνεται να υπάρχει στην περιοχή του Ερύμανθου, κατά μήκος του ποταμού, από το χωριό Νεμούτα μέχρι το Βιδιάκι, στα σύνορα με την Αρκαδία, με σποραδικές μάλιστα ζημιές σε οικόσιτα ζώα. Περιστασιακή παρουσία αναφέρεται και στην περιοχή της Ανδρίτσαινας, στα σύνορα με τη Μεσσηνία, όπου όμως κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για μετακινούμενα ζώα από το γειτονικό πληθυσμό της Νέδας. Σε καμία από τις περιοχές δεν εντοπίστηκαν τσακάλια με τη μέθοδο των νυχτερινών ακροάσεων. Χάρτης 5. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Ηλείας 20

21 Αρκαδία Στην Αρκαδία διακρίθηκαν τέσσερις περιοχές εξάπλωσης πληθυσμών τσακαλιού, με μεγαλύτερη σε έκταση την περιοχή της Μεγαλόπολης στα κεντρικά και νότια του νομού. Ακολουθούν η περιοχή του Άστρους στα ανατολικά, του Λεωνιδίου στα νότια και του Κοσμά στα σύνορα με τη Λακωνία. Καταγράφηκαν συνολικά ζώα ως ελάχιστος πληθυσμός, κατανεμημένα σε 6 μεγάλες και 3 μικρές πληθυσμιακές ομάδες. Η περιοχή της Μεγαλόπολης (Χάρτης 6) οριοθετείται μεταξύ των περιοχών Μάκρη Δόριζα Ασέα Λιανού - Μανιάτη Σκορτσινού Πετρίνα Σουλάρι Ρούτσι Ραψομμάτη Κεραστάρη και Αραχαμίτες. Ιδιαίτερα στα χωριά Βουτσαράς και Σκορτσινού αναφέρθηκαν ζημιές στα οικόσιτα ζώα, περιορισμένης όμως έκτασης. Στις 12 σημειακές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν, εντοπίστηκαν τσακάλια σε 5 μεγάλες ομάδες και 1 μικρή. Μεγάλο μέρος της περιοχής κάηκε στην πυρκαγιά του 2007, κυρίως δρυοδάση, από τα οποία έχουν απομείνει νησίδες, η αναβλάστηση όμως είναι έντονη. Μεγάλο πρόβλημα στη δυτική Αρκαδία αποτελεί, σύμφωνα με αγρότες και κυνηγούς, η ραγδαία εξάπλωση των αγριογούρουνων, μετά τις απελευθερώσεις από τους Κυνηγετικούς Συλλόγους. Οι καταστροφές στη γεωργία είναι πολλές και συχνές και οι κάτοικοι πλέον αποφεύγουν τη φύτευση σιτηρών, ειδικά του καλαμποκιού, που θα μπορούσε παράλληλα να αποτελέσει τροφή για το τσακάλι. Το αγριογούρουνο αποτελεί το κύριο θήραμα για τους κυνηγούς, με πολλά και εκπαιδευμένα σκυλιά. Οι ίδιοι ανέφεραν πως το τσακάλι έχει εκτοπιστεί από παλαιότερες περιοχές παρουσίας του, μετά την εξάπλωση του αγριογούρουνου, υποδεικνύοντας πως πιθανά να δρα ανταγωνιστικά στην παρουσία του τσακαλιού. Χάρτης 6. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Αρκαδίας Η περιοχή του Άστρους περικλείεται από τα χωριά Παράλιο Άστρος Κάτω Βέρβενα Κάτω Δολιανά Προσήλια Στόλος Ορεινή Μελιγού Άγιοι Ασώματοι Άγιος Ανδρέας και το Έλος Μουστού. Τα τσακάλια δείχνουν να συγκεντρώνονται στις περιοχές με παρουσία νερού, κυρίως παράπλευρα των ποταμών Τάνου και Βρασιάτη, καθώς και στο έλος Μουστού. Ζημιές στην κτηνοτροφία της περιοχής αποδίδονται 21

22 κατεξοχήν σε αγριόσκυλα που αφθονούν γύρω απ τα χωριά. Στις δέκα σημειακές δειγματοληψίες που έγιναν εντοπίστηκαν 2 μεγάλες ομάδες και 1 μικρή με 9-11 ζώα κατ ελάχιστο. Σε αντίστοιχη μελέτη του Φορέα Διαχείρισης Οικολογικού Πάρκου Πάρνωνα Υγροτόπου Μουστού σε όλη την περιοχή δικαιοδοσίας του, που περιλαμβάνει και τμήμα της Λακωνίας, καταγράφηκαν 7-8 ομάδες, συνεπώς ο πληθυσμός πρέπει να είναι μεγαλύτερος, από αυτόν που καταγράφηκε στη διάρκεια της παρούσας μελέτης (Μπουρδάκης Εικ 4. Υγρότοπος Μουστού 2008). Ως μεγάλο πρόβλημα της περιοχής αναφέρεται η αύξηση του πληθυσμού και της εξάπλωσης των αλεπούδων, με πολλές ζημιές στη γεωργία (αμπέλια και οπωροκηπευτικά κυρίως) και τα κοτέτσια. Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων προκειμένου να καταπολεμηθεί ο πληθυσμός, είναι έντονη και ανεξέλεγκτη, επομένως η πιθανότητα να εξολοθρεύονται παράπλευρα και τσακάλια είναι μεγάλη. Στην περιοχή του Λεωνιδίου που περικλείεται μεταξύ των χωριών Πούλιθρα Αμυγδαλιά Πηγάδι Φωκιανός έγινε μία σημειακή δειγματοληψία, χωρίς όμως επιτυχία. Οι πληροφορίες αναφέρουν σταθερή παρουσία μεγάλης ομάδας στα Πούλιθρα και περιστασιακή στις υπόλοιπες περιοχές. Στην περιοχή του Κοσμά, γύρω από το χωριό Κοσμάς η παρουσία τσακαλιών αναφέρεται ως αραιή και σπάνια. Πριν ένα χρόνο είχε βρεθεί νεκρό τσακάλι στον καστανιώνα κοντά στο χωριό και κτηνοτρόφοι ανέφεραν οπτική επαφή με 1-2 ζώα το χειμώνα του Στη μία σημειακή δειγματοληψία που πραγματοποιήθηκε, δεν εντοπίστηκε κάποια ομάδα. Μεσσηνία Η Μεσσηνία παρουσίασε το πιο συνεκτικό και ομοιόμορφο πρότυπο κατανομής των πληθυσμών του τσακαλιού συγκριτικά με τους υπόλοιπους νομούς της Πελοποννήσου. Διακρίθηκαν έξι περιοχές εξάπλωσης που καλύπτουν μεγάλο μέρος της Μεσσηνίας, όπου πραγματοποιήθηκαν συνολικά 55 σημειακές δειγματοληψίες. Ο συνολικός ελάχιστος καταγεγραμμένος πληθυσμός ανέρχεται σε ζώα σε 15 μικρές και 4 μεγάλες ομάδες, σχετικά ομοιόμορφα κατανεμημένες στις περιοχές εξάπλωσης. Η πρακτική της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων δεν είναι καθόλου διαδεδομένη στο νομό. Ξεκινώντας από ΝΔ του νομού, η περιοχή του Λυκόδημου οριοθετήθηκε μεταξύ των χωριών Σουληνάρι Καλοχώρι Κόκκινο και Αμπελόκηπους. Στις τέσσερις δειγματοληψίες που έγιναν, καταγράφηκαν 2 μικρές και 1 μεγάλη ομάδα, με σύνολο 6-8 ζώα. Δεν αναφέρθηκαν ζημιές από τσακάλια αν και υπάρχει αρκετή κτηνοτροφία στην περιοχή, κυρίως κατσίκες και αγελάδες. Βορειότερα, η περιοχή της Χώρας περικλείεται από τις περιοχές Χώρα Ανάκτορο Νέστορος Βλαχόπουλο Χατζή Κουρτάκι Μεταξάδα και Φλόκα με επίκεντρο τα χωριά Μεταμόρφωση, Βλάση, Κουρτάκι και Τουλούπα Χάνι. Πραγματοποιήθηκαν οκτώ σημειακές δειγματοληψίες στην περιοχή και καταγράφηκαν 6-10 ζώα, κατανεμημένα σε 4 μικρές ομάδες. Οι πληροφορίες αναφέρουν σταθερή παρουσία τσακαλιών στην περιοχή με συχνά ακούσματα ουρλιαχτών. Δεν αναφέρθηκαν ζημιές στην κτηνοτροφία ενώ σποραδικά αναφέρονται ζημιές στη γεωργία, κυρίως σε αμπέλια και οπωροκηπευτικά. Η μεγαλύτερη σε έκταση περιοχή εξάπλωσης είναι αυτή της Αρχαίας Μεσσήνης, που εκτείνεται μεταξύ Νεοχωρίου Βαλύρας Λάμπαινας Ελληνοκλησσιάς Δραΐνας Κεφαλόβρυσου Ραφτόπουλου Ροδιάς -Σελλά και Κεφαλινού. Σε 24 σημειακές δειγματοληψίες εντοπίστηκαν 4 μικρές ομάδες, με τουλάχιστον 5-9 ζώα, ωστόσο οι πληροφορίες υποστηρίζουν την ύπαρξη αρκετά μεγαλύτερου πληθυσμού. Απώλειες 22

23 οικόσιτων ζώων αναφέρθηκαν κυρίως σε Τριπύλα και Λατζουνάτο, ενώ στο Παλαιόκαστρο ζημιές γίνονται σε αμπέλια και σύκα. Χάρτης 7. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Μεσσηνίας Η περιοχή της Κυπαρισσίας περικλείεται απ τα χωριά Ξηρόκαμπος Στασιό Μάλη - Παλαιά Βρύση και Ποταμιά. Σε τέσσερις σημειακές δειγματοληψίες διαπιστώθηκε η παρουσία 1 μικρής ομάδας 1-2 ζώων, ωστόσο ζημιές στην εκτεταμένη κτηνοτροφία της περιοχής δίνουν ενδείξεις για μεγαλύτερο πληθυσμό. Παρόλη την εγγύτητα της περιοχής με την περιοχή της Αρχαίας Μεσσήνης, η επικοινωνία μεταξύ των πληθυσμών είναι μάλλον δύσκολη καθώς παρεμβάλλονται τα βουνά της Κυπαρισσίας και το βουνό Αιγάλεω. Στα βόρεια του νομού εντοπίζεται η ευρύτερη περιοχή της Νέδας με τρεις διακριτές υποπεριοχές: α) Μεταξύ των χωριών Κούβελα, Στάσιμου, Σύρριζου και του όρους Τετράζι, όπου αναφέρονται μάλιστα απώλειες οικόσιτων ζώων ιδιαίτερα στου Κούβελα. Στις δύο σημειακές δειγματοληψίες, δεν εντοπίστηκαν ομάδες τσακαλιών στην περιοχή. β) Ανάμεσα σε Άνω Δώριο και Ψάρι. Στην περιοχή έγιναν δύο δειγματοληψίες, στις οποίες καταγράφηκε 1 μικρή ομάδα 1-2 ζώων. γ) Μεταξύ των χωριών Καρνάσι - Παραπούγκι και Δεσύλλα και συγκεκριμένα κατά μήκος των σιδηροδρομικών γραμμών και του ποταμού Τζάμη. Η περιοχή, που χαρακτηρίζεται από μόνιμη παρουσία τσακαλιών, έχει πληγεί έντονα από την πυρκαγιά του 2007, ωστόσο οι πληροφορίες ανέφεραν σταδιακή επανάκαμψη του πληθυσμού ένα χρόνο μετά. Στις δύο σημειακές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν, καταγράφηκαν 2 μικρές και 1 μεγάλη ομάδα με ελάχιστο αριθμό 5-7 ζώα. Οι τρεις υποπληθυσμοί της Νέδας ενδέχεται να επικοινωνούν μεταξύ τους εφόσον δεν υπάρχει εμφανές εμπόδιο, ωστόσο οι κάτοικοι των ενδιάμεσων χωριών δεν αναφέρουν κανένα σημάδι παρουσίας στις περιοχές τους. Στο ΝΑ τμήμα του νομού Μεσσηνίας καταγράφηκαν οι πληθυσμοί της Μεσσηνιακής Μάνης, που εντοπίστηκαν και αυτοί σε τρεις διακριτές υποπεριοχές: α) Μεταξύ των χωριών Λάκκος (φαράγγι Νούπαντη) Σαϊδόνα - Μονή Αγίου Κωνσταντίνου (Καστανιά) Εξωχώρι και του φαραγγιού του Βυρού. β) Μεταξύ Μηλιάς Κυβέλειας- Άνω Ρίγκλιων και Ρίγκλιων και γ) Μεταξύ των χωριών Άνω Δολοί Κιτριές και Καλιαναίικα. Στη Μεσσηνιακή Μάνη έγιναν επτά σημειακές δειγματοληψίες μέσω των οποίων εντοπίστηκαν 6-8 ζώα 23

24 κατανεμημένα σε 3 ομάδες. Παρόλο που η επικοινωνία μεταξύ των τριών υποπληθυσμών δεν είναι αδύνατη, το πιθανότερο είναι να είναι σποραδική, καθώς τα ζώα εντοπίζονται κυρίως στα φαράγγια με παρουσία νερού. Λακωνία Στη Λακωνία καταγράφηκε ο μεγαλύτερος πληθυσμός τσακαλιών σε σύγκριση με τους υπόλοιπους νομούς της Πελοποννήσου, ωστόσο φαίνεται να είναι συγκεντρωμένος στα νότια του νομού και όχι ισοκατανεμημένος σε όλη την έκτασή του. Διακρίθηκαν έξι περιοχές εξάπλωσης, η περιοχή της Νεάπολης, της Μονεμβασιάς, του Ευρώτα, της Σπάρτης, του Καστορείου και της Λακωνικής Μάνης, στις οποίες πραγματοποιήθηκαν συνολικά 54 σημειακές δειγματοληψίες. Ο ελάχιστος καταγεγραμμένος πληθυσμός ανέρχεται σε ζώα, εκπροσωπώντας το 52% του συνολικού πληθυσμού που καταγράφηκε στην Πελοπόννησο. Η περιοχή της Νεάπολης εντοπίζεται στα νότια της ανατολικής χερσονήσου του νομού και περικλείεται από τα χωριά Άγιο Νικόλαο, Αγία Μαρίνα και Βελανίδια. Στις τρεις σημειακές δειγματοληψίες που έγιναν εντοπίστηκε μόνο 1 μικρή ομάδα 1-2 ζώων. Πριν 10 περίπου χρόνια οι πληροφορίες αναφέρουν πως υπήρχε μεγάλος πληθυσμός, ωστόσο η ανεξέλεγκτη και εκτενής χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων είχε σαν αποτέλεσμα τη σταδιακή μείωση όχι μόνο της άγριας πανίδας αλλά και την απώλεια αρκετών κατοικίδιων ζώων. Χάρτης 8. Παρουσία τσακαλιού στο Ν. Λακωνίας Η περιοχή της Μονεμβάσιας είναι από τις μεγαλύτερες σε έκταση περιοχές εξάπλωσης στο νομό και οριοθετείται μεταξύ των χωριών Ελίκα Δαιμονιά Φλόκα Φοινίκι Βελιές Νόμια - Ξιφιάς Φούτια Ελληνικό Αυλός και Παντάνασσα. Στις 12 σημειακές δειγματοληψίες που έγιναν, εντοπίστηκαν μόλις 2 μικρές ομάδες με 2-4 τσακάλια ως ελάχιστος πληθυσμός. Ιδιαίτερα μεγάλο πρόβλημα αποτελεί και εδώ η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, με πιο πρόσφατο περιστατικό τη θανάτωση αρσενικού τσακαλιού το Μάιο του 2009 στον Άγιο Στέφανο. 24

Πελοπόννησος. Λεωνίδας Κραλίδης. 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015

Πελοπόννησος. Λεωνίδας Κραλίδης. 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015 Πελοπόννησος Λεωνίδας Κραλίδης 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015 Περιεχόµενα 1. Γεωφυσικά στοιχεία 2. Πόλεις 3. Πολιτισµός 4. Τουρισµός 1. Γεωφυσικά στοιχεία 1.1 Λίµνες 1.2 Ποτάµια 1.3 Βουνά 1.1 Λίµνες Λίµνη

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ Παπαϊωάννου Χαριτάκης (Βιολόγος Msc), 2013 1. Η ΟΙΤΗ Η Οίτη είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας και καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Τίτλος δράσης Εκτροφή Σαλιγκαριών του είδους Helix

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Εισηγητές Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος Δέσποινα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ Τσαπάρης Δημήτρης (δρ. Βιολόγος), Ηλιόπουλος Γιώργος (δρ. Βιολόγος), 2013 Η Οίτη και οι γειτονικοί ορεινοί όγκοι των Βαρδουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Οι πληθυσμοί του τσακαλιού (Canis aureus) στην περιφερειακή ενότητα Έβρου Οκτώβριος-Νοέμβριος 2010

Οι πληθυσμοί του τσακαλιού (Canis aureus) στην περιφερειακή ενότητα Έβρου Οκτώβριος-Νοέμβριος 2010 Οι πληθυσμοί του τσακαλιού (Canis aureus) στην περιφερειακή ενότητα Έβρου Οκτώβριος-Νοέμβριος 2010 Ευχαριστούμε θερμά το επιστημονικό προσωπικό και τους φύλακες του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Έβρου για τη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Α.Ε.Κ. Πρόγραμμα Προστασίας των Απειλούμενων Αετών της Ελλάδας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Βασικά απειλούμενα είδη 1.1. Βασιλαετός..σελ.2 1.2. Χρυσαετός..σελ.3 1.3. Σπιζαετός..σελ.4 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Βάσης Γεωγραφικών Δεδομένων για Διαχείριση Κινδύνων στην Αχαΐα. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΑΓΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ, ΓΕΩΓΡΑΦΟΣ Marathon Data Systems 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικής ενέργειας στην

ηλεκτρικής ενέργειας στην Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην άγρια φύση Δάσος Δαδιάς: προσέξτε την εικόνα και βρείτε γιατί φιλοξενεί τόσα πολλά αρπακτικά πουλιά Φ. Κατσιγιάννης «από το λεύκωμα Εικόνες από τη Δαδιά»

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη

Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη Άνθρωπος & αρκούδα Εφικτή Συνύπαρξη www.callisto.gr Λίγα λόγια για την αρκούδα στην Ελλάδα Η γεωγραφική κατανομή της αρκούδας στη χώρα μας καλύπτει μεγάλο μέρος της οροσειράς της Πίνδου καθώς και την οροσειρά

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων του έργου GP-WIND Πάτρα 29 Σεπτεμβρίου 2011 Αιολικά Πάρκα Παναχαϊκού & Περιβαλλοντική Παρακολούθηση Πιθανών Επιπτώσεων Κων/νος Γ. Κωνσταντακόπουλος, ΑΔΕΠ Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS)

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) ΔΒΔ του οδικού άξονα Πάτρας- Πύργου, χλμ. 18-50 Έκταση ΠΠ (Ζώνες Α & Β): 160.000 στρμ. Κατά 50%, περίπου, σε Π.Ε. Αχαΐας και Ηλείας Δήμοι Δυτικής Αχαΐας και Ανδραβίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ

ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Τίτλος δράσης ιαχείριση και Εμπορία Αρωματικών και

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ

Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ - ΜΑΛΕΑ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ LEADER ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 3-4-5/12/2015 Συνεργασία για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τη διεθνή Αναγνώριση: Απόθεμα Βιόσφαιρας ΠΑΡΝΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

νομό Έβρου Πλατής Π. Κυρ. Σκορδάς Θράκης, hunters.gr

νομό Έβρου Πλατής Π. Κυρ. Σκορδάς Θράκης, hunters.gr Έρευνα για το κυνήγι του λαγού στο νομό Έβρου Πλατής Π. Κυρ. Σκορδάς Κυνηγετική Ομοσπονδία Μακεδονίας Θράκης Θράκης, Εθν. Αντιστάσεως 173, Καλαμαριά Θεσ/νίκη Τ.Κ 55134. e-mail: kskordas@hunters hunters.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Στο πλαίσιο του έργου CRESCENT που υλοποιεί η αναπτυξιακή σύμπραξη «Καλειδοσκόπιο» στην

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη

Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη Περιγραφή του Έργου Πρόοδος εργασιών Ασφάλεια και εξυπηρέτηση Αναπτυξιακά οφέλη Γιώργος Συριανός Γενικός Διευθυντής,

Διαβάστε περισσότερα

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Η κατάσταση των υγροτόπων Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Ερευνητικό πρόγραμμα: Προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας Οι νησιωτικοί υγρότοποι της Ελλάδας -προϋπάρχουσα γνώση- Η πρώτη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη

Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη Αυτοκινητόδρομος Ανατολικής Πελοποννήσου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα και κλάδος Λεύκτρο-Σπάρτη Περιγραφή του Έργου Πρόοδος εργασιών Ασφάλεια και εξυπηρέτηση Αναπτυξιακά οφέλη Γιώργος Συριανός Γενικός Διευθυντής,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΗΜΟΣ ΒΟΧΑΣ. Τίτλος ράσης: " ημιουργία περιβαλλοντικών και ορειβατικών μονοπατιών" Υποστήριξη ομάδας:

ΝΟΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΗΜΟΣ ΒΟΧΑΣ. Τίτλος ράσης:  ημιουργία περιβαλλοντικών και ορειβατικών μονοπατιών Υποστήριξη ομάδας: ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΝΟΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΗΜΟΣ ΒΟΧΑΣ Τίτλος ράσης: " ημιουργία περιβαλλοντικών και ορειβατικών

Διαβάστε περισσότερα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Ανθρωπογενείς επιδράσεις Κλιματική αλλαγή Μεταβολές πυρικών καθεστώτων Κώστας Δ. Καλαμποκίδης Καθηγητής Παν. Αιγαίου Περίγραμμα 1.0 Δασικά Οικοσυστήματα: επαναπροσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος

1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος «ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ LEADER», ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΑΡΝΩΝΑ - ΟΤΑ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 4 ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013»- (ΠΑΑ) 1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος Ονομασία Τοπικού

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Η παρούσα τεχνική έκθεση έχει βασιστεί στην πρώτη από τις δυο δέσμες μέτρων, στις οποίες κατέληξε η έκθεση του WWF Ελλάς προς το δήμο Μαλίων.

Η παρούσα τεχνική έκθεση έχει βασιστεί στην πρώτη από τις δυο δέσμες μέτρων, στις οποίες κατέληξε η έκθεση του WWF Ελλάς προς το δήμο Μαλίων. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΠΡΑΣΙΝΟΥ, ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ & ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΔΗΜΟΣ: Χερσονήσου ΕΡΓΟ: ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΜΑΛΙΩΝ Προϋπολογισμός: 46.635,00 ΕΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» 10 Οκτωβρίου 2015 Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης «Τα πουλιά: οι πρωταγωνιστές του Εθνικού Πάρκου» Εύα Κατράνα Βιολόγος Msc Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙ ΩΝ ΠΑΝΙ ΑΣ Α. Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστηµίου Αθηνών Η παρακολούθηση των ειδών της πανίδας µιας προστατευόµενης περιοχής είναι µια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία γιατί ο αριθµός

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

1 1 2 3 2 4 5 6 7 8 9 2 ,,,,,,,,..,.,,. 3 . :.,.,..,. 4 5 ,, : 1 :., :. ( )...,. 2 :.,... (),,.,,. ( ) 6 ,. (,, )...,. (. )......!!!.,,... 7 ,,. 3 :.,. : :,,..,...,.,,., (GIS). 8 ., : -. -. - ( )., : -

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ- ΤΩΝ ΔΑΣΩΝ & ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Εκπόνηση Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με τη συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής

Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής Παναχαϊκό Όρος Ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αειφορική διαχείριση της περιοχής Κωνσταντίνος Γ. Κωνσταντακόπουλος Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Ανάπτυξης ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11 ΚΥΡΙΑΚΗ 19/10 ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΠΑΡΝΩΝΑ ΜΟΝΗ ΜΑΛΕΒΗΣ Αναχώρηση στις 7.00 με προορισμό το καταφύγιο του Πάρνωνα. Από εκεί θα ακολουθήσουμε μονοπάτι και δασικούς δρόμους που θα μας οδηγήσουν μέσα στα πυκνά δάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑ ΙΑΣ. Τίτλος ράσης. Επιστημονικός Υπεύθυνος ράσης ΗΜΟΣ ΦΑΛΑΙΣΙΑΣ 1

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑ ΙΑΣ. Τίτλος ράσης. Επιστημονικός Υπεύθυνος ράσης ΗΜΟΣ ΦΑΛΑΙΣΙΑΣ 1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΗΜΟΣ ΦΑΛΑΙΣΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑ ΙΑΣ Τίτλος ράσης Εκτροφή Σαλιγκαριών του είδους Helix

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΧΩΡΟΣ 31) ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΪΑΣ 1. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ) 2. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ )

ΔΗΜΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΧΩΡΟΣ 31) ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΪΑΣ 1. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ) 2. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ) 31) ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΪΑΣ 1. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ) ΜΑΙΖΩΝΟΣ 19 ΑΡΣΑΚΕΙΟ 2. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ) ΒΟΤΣΗΣ & ΠΑΝΤΑΝΑΣΣΗΣ ΠΑΤΡΕΩΝ 3. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΝΟΤΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ) ΑΙΗΤΟΥ 3 4. ΠΑΤΡΕΩΝ (ΑΡΚΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β4169-58Π ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- Τρίπολη, 6/7/2012 Αρ. Πρωτ: 5799 ΑΠΟΦΑΣΗ

ΑΔΑ: Β4169-58Π ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- Τρίπολη, 6/7/2012 Αρ. Πρωτ: 5799 ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ------ Ταχ. Δ/νση: Τ. Σεχιώτη 38-40

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ. Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ» ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΔΕΛΤΑ Εθελοντικός Οργανισμός για τη Προστασία Αστικού Περιβάλλοντος ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Η περιοχή εφαρμογής του πιλοτικού προγράμματος αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ

Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς. Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ μ ά τ ω ν Α χ α ΐ α ς Επένδυση για ένα υγιές μέλλον... ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΧΑΙΑΣ Χ ώ ρ ο ι Υ γ ε ι ο ν ο μ ι κ ή ς Τ α φ ή ς Α π ο ρ ρ ι μ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΡΟΔΟΥ (22 ΝΟΕ 2013)

ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΡΟΔΟΥ (22 ΝΟΕ 2013) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Δρ. ΕΥΘ. ΛΕΚΚΑΣ, Καθηγητής Πανεπιστημιούπολη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ. Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Οίτης. Ενημερωτικό Δελτίο #3 ΤΕΥΧΟΣ 3

ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ. Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Οίτης. Ενημερωτικό Δελτίο #3 ΤΕΥΧΟΣ 3 Θ. ΣΚΟΥΡΑΣ Ενημερωτικό Δελτίο #3 Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Οίτης ΤΕΥΧΟΣ 3 ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ Η παρούσα έκδοση χρηματοδοτήθηκε από το Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα του Πράσινου Ταμείου ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 2014

Διαβάστε περισσότερα

Προς: Κοιν: ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Η Αντιπεριφερειάρχης κ. Κωνσταντίνα Νικολάκου.

Προς: Κοιν: ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Η Αντιπεριφερειάρχης κ. Κωνσταντίνα Νικολάκου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Προς: Κοιν: ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Τρίπολη 28 6 2012 Αρ. Πρωτ.: 40333/15273 1. Τον κ. Περιφερειάρχη 2. Τους κ. Αντιπεριφερειάρχες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ωλενός, Ακράτα

ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Ωλενός, Ακράτα ΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ωλενός, Ακράτα Από τα αρχαία χρόνια, η γεωργία συνεχώς «απαλλοτριώνει» περιοχές από την άγρια φύση. τέως λίμνη Αγουλινίτσα Η Γεωργία κατακερματίζει το βιότοπο των ειδών που χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ. Κωνσταντίνος Λιαρίκος. Κωνσταντίνος Λιαρίκος, Κατανοώντας το ζήτημα των αλλαγών χρήσεων γης

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ. Κωνσταντίνος Λιαρίκος. Κωνσταντίνος Λιαρίκος, Κατανοώντας το ζήτημα των αλλαγών χρήσεων γης ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ Κωνσταντίνος Λιαρίκος Δείκτης ζωντανού πλανήτη Οικολογική αστοχία Δείκτης ζωντανού πλανήτη Αειφορία Πλανητικά όρια Το αποτύπωμα στις χρήσεις γης Αλλαγές στις

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ (ΥΔ 03)

ΥΔΑΤΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ (ΥΔ 03) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΧΕΔΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΚΑΝΩΝ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΠΟΤΑΜΩΝ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΔΥΤΙΚΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΒΟΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Τουρισμός και παράδοση της Πελοποννήσου

Τουρισμός και παράδοση της Πελοποννήσου Τουρισμός και παράδοση της Πελοποννήσου Μαθητές: Γιαννιώτης Δημήτρης, Εύδου Δέσποινα, Μπάμπης Ιωάννης, Παπαδόπουλος Τάσος, Σουπιώνη Ελένη, Σταμκοπούλου Δήμητρα Επιβλέπουσα: Παπαχρήστου Μαρία Εισαγωγή Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

et in Arcadia ego (= ανήκω κι εγώ στην Αρκαδία)

et in Arcadia ego (= ανήκω κι εγώ στην Αρκαδία) et in Arcadia ego (= ανήκω κι εγώ στην Αρκαδία) Νομός Αρκαδίας Ιστορία Οι Αρκάδες ήταν αρχαίο Ελληνικό φύλο εγκατεστημένο στην ορεινή Πελοπόννησο Θεωρείται το αρχαιότερο ελληνικό φύλο Ήταν πιθανόν συγγενικό

Διαβάστε περισσότερα

10 ΦΕΒ. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ "ΚΟΙΛΑΔΑ ΕΖΟΥΣΑΣ"

10 ΦΕΒ. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΕΠ ΚΟΙΛΑΔΑ ΕΖΟΥΣΑΣ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων ΚοτυχίουΚοτυχίου Στροφυλιάς Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Ορφανού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Φ.. ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ Dr. ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΙΑΤΡΟΥ Καθηγητής ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πρόεδρος Σ Φ Χελµού-Βουραϊκού Σύντοµο ιστορικό 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4ΑΛΨ46ΨΧΞΧ-Ν ΑΔΑ:

ΑΔΑ: 4ΑΛΨ46ΨΧΞΧ-Ν ΑΔΑ: ΑΔΑ: ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΡΜΟΔΙΑ Δ/ΝΣΗ:ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Αθήνα, 01 /02/2011 & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αριθ. Πρωτ.:8389 ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΡΟΣ: Ως Πίνακα Διανομής ΚΟΙΝ: Ως Πίνακα Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΘΕΜΑ: «Οδηγίες εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ-ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ & ΙΟΝΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ-ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ & ΙΟΝΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ-ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ & ΙΟΝΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση : εκπαίδευση έρευνα δικτύωση Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Μαρία Καμηλάρη Βιολόγος, M.Sc. Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Ας συστηθούμε... 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών.

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. Πειραιάς, 25 Σεπτεµβρίου 2015 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το B Τρίμηνο 2015. Συνεχής ανάκαμψη των προθέσεων προσλήψεων των εργοδοτών στην Ελλάδα

Έρευνα Προοπτικών Απασχόλησης της Manpower για το B Τρίμηνο 2015. Συνεχής ανάκαμψη των προθέσεων προσλήψεων των εργοδοτών στην Ελλάδα ManpowerGroup Λεωφόρος Μεσογείων 2-4 Πύργος Αθηνών Κτίριο Β 115 27 Αθήνα T: 210 69 27 400 www.manpowergroup.gr Media Contact: Μαριάννα Κολλητήρη T: 210 69 31 235 mkollitiri@manpowergroup.gr UNDER STRICT

Διαβάστε περισσότερα

Aπογραφή πληθυσμού και διερεύνηση τροφικών συνήθειων τσακαλιών (Canis aureus) στην Πελοπόννησο και το Δέλτα του Νέστου.

Aπογραφή πληθυσμού και διερεύνηση τροφικών συνήθειων τσακαλιών (Canis aureus) στην Πελοπόννησο και το Δέλτα του Νέστου. 1 Aπογραφή πληθυσμού και διερεύνηση τροφικών συνήθειων τσακαλιών (Canis aureus) στην Πελοπόννησο και το Δέλτα του Νέστου. ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ Γιώργος Γιαννάτος ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Γιώργος Γιαννάτος Κωνσταντίνος Γρίβας

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα»

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» «Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ-Κύπρος 24/01/2015 Μηνάς Παπαδόπουλος Τομέας Πάρκων και Περιβάλλοντος Τμήμα Δασών ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013.

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013. Σημαντική ήταν η αύξηση που παρουσίασε ο εισερχόμενος τουρισμός προς τη χώρα μας την τελευταία διετία (2013-2014), καθώς οι αφίξεις των αλλοδαπών τουριστών εκτιμάται ότι ξεπέρασαν το επίπεδο ρεκόρ των

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α.

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Περιφέρεια Κρήτης, αποτελείται από τις Π.Ε. Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνου και Χανίων και έχει έδρα το Ηράκλειο, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Βρέχεται

Διαβάστε περισσότερα