Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση"

Transcript

1 ΚEΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση

2

3 1.1. Εισαγωγή KΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση Η θέση ότι η οικονοµική πρόοδος του ανθρώπου συµπορεύεται µε διαδοχική µετάβαση, υπό την έννοια της σχετικής ποσοτικής αναβαθµίσεως, από την πρωτογενή παραγωγή, στη δευτερογενή και εκείθεν στην τριτογενή έχει τις ρίζες της στην περίοδο της Αναγεννήσεως, και συγκεκριµένως στον Antoine de Montchretien, µεταξύ άλλων, ο οποίος είναι και ο αναδεχθείς την οικονοµικής επιστήµη µε το όνοµα Πολιτική Οικονοµία. Κατά τον παρελθόντα αιώνα (1935) ο καθηγητής Allen G. D. Fisher 1 ήταν ο πρώτος που έδωσε σάρκα και οστά στη θεωρία αυτή, στην οποία ακολούθως µελετητές της οικονοµικής αναπτύξεως, όπως οι Colin Clark, Jean Fourestié, Victor R. Fuchs και άλλοι, παρέσχον εµπειρική στήριξη. Ωστόσο, όπως έχει επισηµανθεί, ο τοµέας των υπηρεσιών, τον οποίο τόσο οι εµπειρικές ενδείξεις όσο και η θεωρητική αναζήτηση ανεδείκνυαν ως την κυρία πηγή της µελλοντικής οικονοµικής αναπτύξεως και παροχής νέων θέσεων εργασίας, δεν έτυχε της προσήκουσας προσοχής εκ µέρους των ερευνητών, ερευνητικών ιδρυµάτων, αλλά και διεθνών φορέων οικονοµικής συνεργασίας. Μόλις το 1964, ο OECD εξεδήλωσε έµπρακτο ενδιαφέρον για τις αναπτυξιακές πτυχές του τριτογενή τοµέα, µε ιδιαίτερη έµφαση στα προβλήµατα που έχουν σχέση µε το εργατικό δυναµικό. Το µειωµένο ενδιαφέρον, σε συγκριτικούς πάντοτε όρους, για την µελέτη του τοµέα των υπηρεσιών και διερεύνηση των αναπτυξιακών του δυνατοτήτων καταγράφεται µε µεγάλη ευκρίνεια στα αναπτυξιακά προγράµµατα των διαφόρων χωρών, περιλαµβανοµένης και της Ελλάδος, και ιδίως στους δηµόσιους οικονοµικούς πόρους και κίνητρα που κατά καιρούς παρεσχέθησαν για την προώθηση της οικονοµικής αναπτύξεως. Η έµφαση στην εκβιοµηχάνιση, όσον και αν ήταν δικαιολογηµένη, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, και ιδιαιτέρως στις χώρες µε πολύ χαµηλό εισόδηµα και ανύπαρκτη βιοµηχανική βάση, περιείχε εντούτοις στοιχεία που είχαν στενότερη σχέση µε προκαταλήψεις και ιδεοληψίες συχνά πολιτικού χαρακτήρα παρά µε την οικονοµική πραγµατικότητα, όπως αυτή αντανακλάται σε συγκεκριµένες εµπειρίες και στην ίδια την οικονοµική λογική. Ασφαλώς, η διαβάθµιση των κλαδικών προτεραιοτήτων σε ένα πρόγραµµα πολιτικής οικονοµικής αναπτύξεως είναι συνάρτηση συγκεκριµένων παραγόντων που υπάρχουν ή απουσιάζουν από µια συγκεκριµένη χώρα. Από της απόψεως δε αυτής οι αναπτυξιακές προτεραιότητες πρέπει να αξιολογούνται όχι µόνο µε γνώµονα την δυνητική ζήτηση στη διεθνή αγορά, αλλά και µε αναφορά στις παραγωγικές δυνατότητες, όπως αυτές προσδιορίζονται από τους φυσικούς πόρους, τον ανθρώπινο παράγοντα και το διαθέσιµο κεφάλαιο, µε αναφορά πάντοτε στο αναγκαίο για την περίπτωση βάθος χρόνου. 1 Fisher, G. B. Allen, The Clash of Progress and Security, London,

4 ιάγραµµα 1.1. Μεταβολή της ιάρθρωσης της Απασχόλησης µε την Εξέλιξη της Οικονοµικής Ανάπτυξης 100 Αγροτικός τοµέας 50 Υπηρεσίες Βιοµηχανία 0 ιαχρονική εξέλιξη κατά Κεφαλήν Εισοδήµατος Χαµηλό Υψηλό Η διάσταση χρόνος είναι κρίσιµη διότι η τεχνική πρόοδος είναι ικανή να επιφέρει µέχρι και δραστικές αλλαγές στα συγκριτικά πλεονεκτήµατα των διαφόρων χωρών, ενόψει και των µεταβολών που συντελούνται στα πρότυπα καταναλώσεως, λόγω βελτιώσεως του βιοτικού επιπέδου. Εντούτοις, τα πιεστικά προβλήµατα που θέτει η ανάγκη βελτιώσεως των συνθηκών της ζωής µεσοπρόθεσµα, τα οποία καµιά πολιτική αναπτύξεως δεν µπορεί να αγνοήσει, αλλά και η αβεβαιότητα που συνδέεται µε την τεχνολογική πρόοδο και όχι µόνο, δεν επιτρέπουν την εφαρµογή οικονοµικών πολιτικών και την κατανοµή των οικονοµικών πόρων µε κριτήριο το άγνωστο µελλοντικό πλεονέκτηµα. Αυτό θα ανέµενε κανείς να οδηγήσει σε επικέντρωση του αναπτυξιακού προβληµατισµού στα υπάρχοντα εκείνα συγκριτικά πλεονεκτήµατα, που δεν απειλούνται από την τεχνολογική πρόοδο και τα οποία είναι εφικτό να διατηρηθούν. Έκδηλα παραδείγµατα, εν προκειµένω, αποτελούν τα πλεονεκτήµατα που συνδέονται µε ορισµένους φυσικούς πόρους και µοναδικά πολιτισµικά αγαθά, τα οποία έχουν ασθενή υποκατάστατα προς ικανοποίηση της τουριστικής ζητήσεως. Το ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα στην περίπτωση αυτή είναι εφικτό να απειληθεί από χώρες εξίσου ευχερώς προσβάσιµες, αλλά και µε παρεµφερές συγκριτικό πλεονέκτηµα. Αρκετές από τις χώρες της Μεσογείου διαθέτουν αυτές τις δυνατότητες. Βεβαίως, πρέπει να αναγνωρισθεί, ότι για τις χαµηλού και µεσαίου βαθµού αναπτύξεως χώρες, η διδόµενη προτεραιότητα στη βιοµηχανική ανάπτυξη εστηρίζετο σε επαρκώς ισχυρή επιχειρηµατολογία. Σχετικώς, υποστηρίζεται, 16

5 ότι η ανάπτυξη της βιοµηχανίας συνδέεται άµεσα µε την τεχνολογική πρόοδο, την οποία και προάγει και χρησιµοποιεί, αλλά συµβάλλει ουσιαστικώς και στη βελτίωση της ποιότητος του εργατικού δυναµικού. Η βιοµηχανική ανάπτυξη διαχέει νέες τεχνικές γνώσεις στην οικονοµία, αναβαθµίζει το επίπεδο τεχνικής καταρτίσεως της κοινωνίας και τοιουτοτρόπως προάγει την παραγωγικότητα της εργασίας και, υπό ορισµένες προϋποθέσεις, και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της παραγωγής. Στα ανωτέρω προστίθενται η υποτιθέµενη συνεισφορά της εκβιοµηχανίσεως στη δηµιουργία επιχειρηµατικών φορέων ο πλέον δυναµικός αλλά και σε µεγαλύτερη ανεπάρκεια συντελεστής παραγωγής αλλά και στην ενδυνάµωση της προσαρµοστικότητας της οικονοµίας και της ισχύος της χώρας. Ωστόσο, η επιχειρηµατολογία για στήριξη κατά προτεραιότητα της βιοµηχανικής αναπτύξεως προχωρεί έτι περαιτέρω, και εδώ ακριβώς αρχίζουν τα προβλήµατα, όταν η χώρα είναι µικρού οικονοµικού µεγέθους, χωρίς φυσικούς πόρους προσιδιάζοντες στην βιοµηχανική διαδικασία. Η επιχειρηµατολογία, λοιπόν, όπως π.χ. έχει διατυπωθεί σε πρόγραµµα αναπτύξεως της Ελλάδος χωρίς αυτό να αποτελεί εξαίρεση στη διεθνή πρακτική εκκινεί από την ορθή θέση ότι το µικρό πραγµατικό και δυνητικό µέγεθος της εγχώριας αγοράς καθιστά αναγκαία την ευρεία συµµετοχή της εγχώριας παραγωγής στη διεθνή αγορά, προκειµένου να επιτευχθεί αξία λόγου οικονοµική µεγέθυνση. Και ακολουθεί το ολίσθηµα: Αξιοποίηση, όµως, της διεθνούς αγοράς είναι δυνατή κυρίως µέσω εκβιοµηχανίσεως, διότι αυτή δεν καθορίζεται από τις εν πολλοίς δεδοµένες φυσικές δυνατότητες της χώρας, αλλά από τις δυνατότητες αξιοποιήσεως του ανθρώπινου παράγοντος. Στήριξη της οικονοµικής αναπτύξεως στις γεωργικές εξαγωγές θα προσέκρουε όχι µόνο στην ανεπάρκεια της προσφοράς, αλλά ενδεχοµένως και στην ίδια τη ζήτηση, ενώ υπερβολική εξάρτηση της οικονοµικής αναπτύξεως από τις εξαγωγές υπηρεσιών (τουρισµός, ναυτιλία) εκτός του ότι θα συνεπήγετο υψηλό κοινωνικό κόστος, θα καθιστούσε την ελληνική οικονοµία ευπαθή στις οικονοµικές επιδράσεις. Εποµένως, η δηµιουργία ισχυρής βιοµηχανικής βάσεως και η πραγµατοποίηση σηµαντικών εξαγωγών αποκτούν προτεραιότητα, µη υφισταµένων σηµαντικών περιθωρίων επιλογής. Αποτελεί δε εθνική ανάγκη η συνέχιση συγκεντρώσεως και εντάσεως των προσπαθειών προς δηµιουργία διεθνούς ανταγωνιστικής βιοµηχανικής δοµής, ώστε κατά την ολοκλήρωση του δασµολογικού αφοπλισµού να είναι σε θέση η χώρα να αντιµετωπίζει την αυξανόµενη πίεση του ανταγωνισµού από το εξωτερικό!! εν είναι δύσκολο να διΐδει κανείς την κλαδική µεροληψία που έχει εµφιλοχωρήσει στο ανωτέρω σκεπτικό. (α) Αγνοεί το φυσικό και πολιτισµικό συγκριτικό πλεονέκτηµα του τουρισµού από πλευράς προσφοράς, αλλά και τις καθ όλα υπέρτερες δυνατότητες από απόψεως ζητήσεως. Υποβαθµίζει εµφανώς µια κατεξοχήν εξαγωγική δραστηριότητα, υπερτονίζοντας κινδύνους, οι οποίοι είναι εφικτό σε κάθε περίπτωση να εξουδετερωθούν πολύ ευχερέστερα σε σύγκριση µε τα 17

6 εµπόδια στα οποία προσκόπτει ένα βιοµηχανικό αναπτυξιακό εγχείρηµα. (β) Βασίζει την βιοµηχανική ανάπτυξη σε αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναµικού και µάλιστα όπως προκύπτει από το υπόλοιπο κείµενο σε κλάδους κατεξοχήν παραδοσιακούς έναντι των οποίων, όπως περιτράνως απεδείχθη, χώρες χαµηλότερου βιοτικού επιπέδου και πολύ µεγαλύτερου πληθυσµιακού πλεονάσµατος, εν δυνάµει και εν ενεργεία, διαθέτουν σαφές και ακατανίκητο ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα. (γ) Η επιλογή των βιοµηχανικών υποκλάδων περιλαµβάνει, και µάλιστα κατά προτεραιότητα, εκείνους που στηρίζονται στους φυσικούς πόρους η ανεπάρκεια των οποίων αποτελεί, σύµφωνα µε την επιχειρηµατολογία, κύριο παράγοντα δικαιολογούντα έµφαση στη βιοµηχανία και στην ένταση εργασίας (που βάσει του (β) δείχνει µυωπική θεώρηση των µελλοντικών εξελίξεων της παγκόσµιας οικονοµίας). (δ) Υποβαθµίζει ακόµη και τη ναυτιλία, η οποία δεν διαθέτει µεν συγκριτικό πλεονέκτηµα του είδους που διαθέτει ο τουρισµός, διαθέτει, όµως, ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα επιχειρηµατικής φύσεως που φαίνεται να αντέχει στο χρόνο χωρίς να συνεπάγεται το κοινωνικό κόστος που υπονοεί για τον τουρισµό η υπέρ της βιοµηχανίας επιχειρηµατολογία. Φυσικά, οι λεκτικές προτεραιότητες ευρίσκουν υπερβάλλουσα ανταπόκριση στους κλαδικώς διατιθέµενους δηµοσίους πόρους, οι οποίοι, όπως θα δειχθεί σε µεταγενέστερο τµήµα του παρόντος, διοχετεύονται σε κλάδους των υπηρεσιών, οι οποίοι διαθέτουν αναπτυξιακή προοπτική, και δη κατεξοχήν συναλλαγµατογόνο, όπως τα ψιχία στον πτωχό Λάζαρο του Ευαγγελίου. Η υποβάθµιση των υπηρεσιών, και ιδιαιτέρως του τουριστικού τοµέα, ως τοµέα µε ερευνητική προτεραιότητα αλλά και ως αντικειµένου προτεραιότητας στη διαβάθµιση των επιλογών της αναπτυξιακής πολιτικής, είναι περίεργη, αν ληφθεί υπόψη ότι οι χώρες µε µεγάλες δυνατότητες προσφοράς τουριστικών υπηρεσιών υψηλής δυνητικής ζητήσεως, όπως η Ελλάδα, αντιµετωπίζουν σοβαρά προβλήµατα ισοζυγίου πληρωµών, εντόνως ασύµµετρης αναπτύξεως στις περιφέρειες, αλλά και τρέχοντα και εν δυνάµει προβλήµατα απασχολήσεως του εργατικού δυναµικού εργατικού δυναµικού το οποίο λόγω ανεπαρκών δεξιοτήτων προσιδιάζει περισσότερο σε τοµείς, όπως ο τουρισµός. Είναι άκρως χαρακτηριστικό το σχόλιο του Colin Clark 2, το οποίο παραθέτει ο Victor Fuchs σε σχετική µε τις υπηρεσίες µελέτη του 3 : «Τα οικονοµικά του τριτογενή τοµέα δεν έχουν ακόµη µελετηθεί. Ακόµη και σήµερα είναι πολλοί εκείνοι που δεν αισθάνονται και τόσο άνετα έστω και στη σκέψη 2 Clark, Colin (1960), The Conditions of Economic Progress, MacMillan, London. 3 Fuchs, Victor (1965), The Growing Importance of the Service Industries, N.B.E.R., New York. 18

7 ότι είναι δυνατόν να παραδεχθούν την ύπαρξη του τοµέα». Φυσικά, έκτοτε η στάση της έρευνας απέναντι στο εν λόγω αντικείµενο έγινε περισσότερο φιλική πάντοτε όµως σε προφανή αναντιστοιχία προς την σπουδαιότητά του εξαιτίας των απαιτήσεων µιας επιθετικής εµπειρικής πραγµατικότητος αφ ενός και αφ ετέρου των ζητηµάτων µετρήσεως που έθεσε η ανάγκη ακριβέστερων µετρήσεων του ΑΕΠ, ως συνόλου και κλαδικώς. Η ανωτέρω αναφορά στους λόγους που εξηγούν κάπως τη σχετική πτωχεία βιβλιογραφίας, ακαδηµαϊκής και µη, αφορώσας στις αναπτυξιακές διαστάσεις που συνδέονται µε τον τοµέα των υπηρεσιών είναι συνοπτική και ακροθιγής. Η εξέταση που θα γίνει στα επόµενα των ενδείξεων που παρέχει η µακροπρόθεσµη εµπειρία για τη σχέση µεταξύ ρυθµού αναπτύξεως µιας οικονοµίας, ως µέσου όρου αλλά ως κατ ιδίαν περιπτώσεων, και των τοµεακών ή κλαδικών ρυθµών αναπτύξεως, θα παράσχει την ευκαιρία να επανέλθοµε στα ανωτέρω εκτενέστερα Οι Υπηρεσίες ως Αντικείµενο της Οικονοµικής Επιστήµης: Βραχεία Επισκόπηση Το ενδιαφέρον αν και υποβαθµισµένο ακόµη για το ρόλο των υπηρεσιών, ως αιτίου αλλά και συνεπαγοµένου της οικονοµικής αναπτύξεως, έχει τις ρίζες του, βασικώς, στην κλασική οικονοµική σκέψη, χωρίς να υποβαθµίζεται και η βασική εκπαίδευση των οικονοµολόγων, στην οποία, ως εµπειρικό υπόβαθρο ρητώς ή σιωπηρώς, νοείται ή υπονοείται αντιστοίχως η βιοµηχανία. Η εξώθηση των υπηρεσιών στο περιθώριο του θεωρητικού ενδιαφέροντος οφείλεται στη σύλληψη του άϋλου προϊόντος ως µη προαγωγικού της οικονοµικής προόδου. Την άποψη δε αυτή διαµοιράζονται οικονοµικοί διανοητές, όπως οι William Petty, Adams Smith και Franηois Quesnay από τη µια πλευρά και ο Karl Marx από την άλλη. Για τον Adam Smith η απασχόληση εργατικού δυναµικού στις υπηρεσίες αποτελεί εµπόδιο στη συσσώρευση κεφαλαίου, που είναι η κινητήρια δύναµη της παραγωγής και της αναπτύξεως. Στην ίδια γραµµή σκέψεως, ο Franηois Quesnay, εισήγαγε τη διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας, η οποία είναι κατ ουσίαν διάκριση µεταξύ κλάδων υλικής παραγωγής και κλάδων άυλης παραγωγής (υπηρεσιών). Οι απασχολούµενοι στις υπηρεσίες προσφέρουν µη παραγωγική εργασία, το «produit net» είναι µηδέν. Εξ ου και η θεώρησή της από τον Smith ως παρακωλύουσας τη δηµιουργία κεφαλαίου, της κινητήριας αυτής δυνάµεως για την ανάπτυξη και την οικονοµική πρόοδο. Πρέπει να παρατηρηθεί σχετικώς ότι αναφορά στις υπηρεσίες ανευρίσκει κανείς σε προηγούµενες σχολές σκέψεως, χωρίς όµως συνειδητοποίηση της εννοίας, ως συνιστώσας ένα χωριστό τοµέα παραγωγής. Το εξωτερικό εµπόριο και οι θαλάσσιες µεταφορές κατά την εµποροκρατική αντίληψη εθεωρούντο ως οι πλέον αποδοτικές οικονοµικές δραστηριότητες, όχι για την 19

8 χρησιµότητά των αλλά διότι ήσαν πηγές πλούτου (κυρία πηγή αποκτήσεως χρυσού). Εν απουσία βιοµηχανικής δραστηριότητος το εξαγωγικό εµπόριο και οι θαλάσσιες µεταφορές αποτελούσαν την µοναδική, ίσως, πηγή δηµοσίων εσόδων. Έτσι, οι υπηρεσίες δεν εξετάζοντο από την άποψη της εγγενούς αξίας αυτών, αλλά µόνο µε αναφορά στις δηµοσιονοµικές ανάγκες. Πράγµατι κατά την περίοδο αυτή ο Gregory King ( ), χωρίς να αναφερθεί ρητώς στην έννοια υπηρεσίες, απαρίθµησε πλήθος από αυτές στα πλαίσια της προσπαθείας του να παράξει µια πρώτη εκτίµηση των εθνικών λογαριασµών. Απαριθµεί δε περί τις 25 οµάδες υπηρεσιών, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνονται οι υπάλληλοι γραφείου, οι ασχολούµενοι µε το εξωτερικό εµπόριο, οι παρέχοντες νοµικές υπηρεσίες, οι ασχολούµενοι µε τις τέχνες και τις επιστήµες, οι έµποροι κοκ. Προφανώς ο King είχε εντάξει τις υπηρεσίες στις δραστηριότητες που παράγουν πλούτο. Το σύνολο των ελευθέρων (ανεξαρτήτων) επαγγελµάτων καταγράφεται ως παραγωγικό. Κατά την ίδια περίοδο ο P. L. De Boisguilbert ( ) ο οποίος, επίσης, ασχολήθηκε µε την µέτρηση του εθνικού εισοδήµατος ρητώς εντάσσει τις υπηρεσίες στις δραστηριότητες που παράγουν πλούτο. Συναφώς δε επισηµαίνει την ύπαρξη αλληλεξαρτήσεως η οποία πραγµατώνεται µε την τελική χρήση των προϊόντων, δηλ. την κατανάλωση. Η αλληλεξάρτηση αποτυπώνεται στο γεγονός ότι αυτό που χρησιµοποιεί κάποιος για ικανοποίηση των αναγκών του παράγεται από κάποιον άλλο, εποµένως, οι υπηρεσίες είναι οικονοµικώς χρήσιµες και πληρώνονται όπως ακριβώς τα βιοµηχανικά και γεωργικά προϊόντα από τους καταναλωτές 4. Αυτό σηµαίνει ότι οι υπηρεσίες δεν διαφέρουν εννοιολογικώς από την αγροτική και βιοµηχανική παραγωγή και, εποµένως από δηµοσιονοµικής απόψεως είναι ισοδύναµες. Ο ερευνητικός προσανατολισµός των ανωτέρω συγγραφέων, όπως ευχερώς συνάγεται, ήταν καθαρά δηµοσιονοµικός, η επικέντρωση δε του ενδιαφέροντος αυτών στην εκτίµηση του εισοδήµατος απέρρεε άµεσα από την ανάγκη εκτιµήσεως της φορολογικής βάσεως, της πηγής δηλ. των δηµοσιονοµικών εσόδων. Η επικέντρωση αυτή στην εν στενή έννοια ανάλυση του εισοδήµατος δεν επέτρεψε την ενασχόληση µε το σοβαρό θέµα της αναπτύξεως και της συνδέσεως των υπηρεσιών µε αυτό, ως αιτίου ή αιτιατού. Αποµάκρυνση από την δηµοσιονοµική γωνία θεωρήσεως των πραγµάτων, από την οικονοµική θεωρία αποτελεί η συµβολή του François Quesnay. Ο Quesnay, επίσης, έχει ως σκοπό να εξηγήσει και αναλύσει τα µέσα χρηµατοδοτήσεως των δηµοσιονοµικών δαπανών και εσόδων, ωστόσο µεταθέτει την έµφαση από την ανάλυση των ροών δαπανών και εσόδων, 4 P. L. de Boisguilbert, Factum de la France, National Institute of Demographic Studies, 1966, p

9 στις επενδύσεις και την συσσώρευση κεφαλαίου. Τον απασχόλησε η µέτρηση του πλεονάσµατος (produit net), εκ του οποίου εκπηδά το πρόβληµα συσσωρεύσεως κεφαλαίου και, εποµένως, η ισορροπία µεταξύ ανταγωνιστικών τρόπων δαπανήσεως του πλεονάσµατος. Ένα πλαίσιο αναλύσεως µε παραγωγικό προσανατολισµό επιχειρεί ιεράρχηση των δραστηριοτήτων αναλόγως του πόσον παραγωγικές είναι. Τούτο αποτελεί και την θεωρητική βάση αναπτύξεως των εννοιών των υπηρεσιών κατά το δεύτερο ήµισυ του 18ου αιώνος. Κατά την περίοδο αυτή κυριαρχεί η προσωπικότητα του Adam Smith ( ). Ο Smith ταξινόµησε τις δραστηριότητες σε εκείνες που δηµιουργούν και σε εκείνες που δεν δηµιουργούν αξία, δηλ. σε παραγωγικές και µη παραγωγικές. Αντιστοίχως, η εργασία διακρίνεται σε παραγωγική και µη παραγωγική. Είναι η παραγωγική εργασία που δηµιουργεί πλεόνασµα, και αυξάνει τον πλούτο. Η παραγωγική εργασία προσθέτει αξία στην αξία των χρησιµοποιουµένων σε µια δραστηριότητα υλικών (πχ. βιοµηχανία). Η αξία αυτή αποτελείται από την αµοιβή της εργασίας και το κέρδος του επιχειρούντος. Η εργασία είναι παραγωγική µόνον αν γεννά κάποια απόδοση για το επενδεδυµένο κεφάλαιο. Αυτό που έχει σηµασία δεν είναι το εκτελεσθέν έργο, αλλά το κέρδος που δηµιουργείται. Υπό την έννοια αυτή οι υπηρεσίες δεν είναι αναγκαίως µη παραγωγικές. Πράγµατι, ο Smith, ο πρώτος µεγάλος οικονοµολόγος που ανέπτυξε την έννοια του εθνικού εισοδήµατος, απαριθµεί τις υπηρεσίες που εντάσσει στις µη παραγωγικές δραστηριότητες (δηµόσιοι υπάλληλοι, στρατιωτικοί, δικηγόροι, ιατρικό προσωπικό, συγγραφείς, καλλιτέχνες, άλλες προσωπικές υπηρεσίες και, τέλος, οικιακοί υπηρέτες). Το εµπόριο ουδαµού αναφέρεται ως µη παραγωγική δραστηριότητα. Όπως επισηµαίνεται 5 σχετικώς, η ιδεολογική θέση (του Smith) είναι σε µεγάλη έκταση ίδια µε την θέση του εµπόρου, ο οποίος επιθυµεί περιορισµό του κράτους σε εκείνες ακριβώς τις συλλογικές λειτουργίες οι οποίες δεν µπορεί να γίνουν από την αγορά: εσωτερική ασφάλεια, εξωτερική άµυνα και κάποιες ειδικής συλλογικής φύσεως υποδοµές ή θεσµούς. Οι J. B. Say ( ), J. C. Simonde de Sismondi ( ), J. S. Mill ( ), H. de Saint Simon ( ) και άλλοι κινήθηκαν, µε κάποιες διαφοροποιήσεις πράγµατι, στο εννοιολογικό πλαίσιο που διετύπωσε ο Adam Smith. Παρεµφερής είναι και ο χειρισµός του ίδιου θέµατος από τον Μαρξ. Ο Μαρξ ακολουθών, εν προκειµένω, τους µεγάλους της Κλασικής Σχολής, υιοθετεί τη διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας, µε κριτήριο την χρησιµότητα χρήσεως των παραγοµένων προϊόντων. 5 J. C. Delauney J. Gadrey, Services in Economic Theory, in International Studies in the Service Economy, Kluwer Academic Publishers, London,

10 Η εργασία που απασχολείται στην παραγωγή µη χρησίµων προϊόντων (µηδενική αξία χρήσεως) είναι µη παραγωγική. Τέτοια εργασία είναι η µη αµέσως συνδεόµενη µε την παραγωγή αγαθών µε θετική αξία χρήσεως. Οι κύριες απασχολήσεις της µη παραγωγικής εργασίας κατά τον Μαρξ είναι στο εµπόριο, στο χρηµατοπιστωτικό τοµέα τράπεζες, ασφάλειες, ακίνητη περιουσία και στις κυβερνητικές υπηρεσίες που ασχολούνται µε την τήρηση του νόµου και της τάξεως. Ωστόσο, αναγνωρίζει την ύπαρξη υπηρεσιών που προσφέρονται από παραγωγική εργασία, όπως είναι οι µεταφορές και επικοινωνίες και οι εργασίες επισκευών. Η προβαλλόµενη, εν προκειµένω, δικαιολογία είναι ότι στις εξαιρέσεις αυτές υπάρχει η αλλαγή της υλικής µορφής των αντικειµένων. Πρέπει να σηµειωθεί, εν προκειµένω, ότι η µαρξιστική αυτή θεώρηση της εργασίας έτυχε πρακτικής εφαρµογής στις χώρες του πάλαι ποτέ υπαρκτού σοσιαλισµού, όπως αυτός εκπροσωπήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση 6 και τις χώρες-δορυφόρους. Στις χώρες αυτές το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν δεν περιείχε το µεγαλύτερο µέρος των υπηρεσιών, µε συνέπεια να καθίσταται προβληµατική η σύγκριση βιοτικών επιπέδων και κατά κεφαλή εισοδήµατος µεταξύ αυτών και του λοιπού κόσµου. Με την εµφάνιση της Νεοκλασικής Σχολής (A. Marshall κ.τ.λ.), που συνέπεσε και µε την αυξανόµενη πληροφόρηση για τα µερίδια των κλάδων παραγωγής στο προϊόν και την απασχόληση, πληροφόρηση που εµπεριείχε σπέρµατα αιτιώδους συνάφειας µεταξύ των µεταβολών των µεριδίων αυτών και του εθνικού προϊόντος, οπόθεν και εξεπήδησαν ιδέες για το πιθανόν µέλλον της διαρθρώσεως του ΑΕΠ και της κλαδικής κατανοµής της απασχολήσεως η διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας περιέπεσε σε ένα είδος ανυποληψίας. Η νεοκλασική αντίληψη επί του θέµατος της φύσεως των υπηρεσιών είναι απότοκος της θέσεως ότι κάθε δραστηριότητα, για την οποία ο καταναλωτής ή γενικότερα ο αγοραστής είναι διατεθειµένος να πληρώσει, προκειµένου να αποκτήσει το αντίστοιχο προϊόν, έχει προφανώς χρησιµότητα για τον ίδιο. Εποµένως, ο διαχωρισµός µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας στερείται σηµασίας, αφού το κρίσιµο σηµείο είναι η χρησιµότητα, η οποία αποκαλύπτεται µε την πληρωµή που γίνεται για την απόκτηση του προϊόντος που την περιέχει αδιαφόρως αν τούτο είναι υλικό ή άυλο προϊόν. Εν πάση περιπτώσει, η διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας έπαυσε να απασχολεί πλέον σοβαρά την οικονοµική σκέψη έξω από τα όρια του υπαρκτού σοσιαλισµού, όπου, όπως ανεφέρθη, η θεωρία έτυχε εφαρµογής στο πλαίσιο των εθνικών λογαριασµών. 6 Κατ ουσίαν, το σοβιετικό Σύστηµα Υλικής Παραγωγής της Εθνικής Λογιστικής είχε υιοθετήσει τη θέση του A. Smith για τη µη παραγωγική εργασία. 22

11 Η ανάπτυξη των εθνικών λογαριασµών εισήγαγε νέο αίµα και εµπλούτισε όχι µόνο µε ιδέες αλλά και µε σηµαντική εµπειρική γνώση την περί τις υπηρεσίες οικονοµική φιλολογία. εν είναι δε τυχαία, εν µέσω ενός τόσο πρόσφορου περιβάλλοντος, η ταυτόχρονη εµφάνιση µελετών µε επίκεντρο τις υπηρεσίες τις υπηρεσίες ως τµήµατος της εθνικής παραγωγής και ως παράγοντα οικονοµικής µεγεθύνσεως, αλλά και ως συνεπαγόµενο της ίδιας της αναπτύξεως. Το δύσκολο θέµα του ορισµού των ορίων µεταξύ υλικών αγαθών και άυλων (υπηρεσιών) είχε ήδη παύσει, χάρη στη νεοκλασική σκέψη, να αποτελεί αντικείµενο θεωρητικής διαµάχης, του τύπου που είχε αναπτυχθεί στα πλαίσια του διαχωρισµού της εργασίας σε παραγωγική και µη παραγωγική και το επίκεντρο ήταν η διαθεσιµότητα καταλλήλων στοιχείων, η ανάπτυξη µεθόδων µετρήσεως και η οριακή εννοιολογική αντιµετώπιση ορισµένων προϊόντων, κατά πόσο δηλ. θα έπρεπε να ενταχθούν στα υλικά αγαθά ή στις υπηρεσίες. Η έννοια του τριτογενούς τοµέα, ως τυπολογικού στοιχείου της εθνικολογιστικής ορολογίας, εισήχθη, όπως υπαινιχθήκαµε ανωτέρω, από τρεις οικονοµολόγους στη δεκαετία του Πρόκειται για τους Allan Fisher 7, Colin Clark 8 και Jean Fourastié 9. Όπως µε σαφήνεια διατυπώνουν η παραγωγή διακρίνεται σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή. Η πρωτογενής παραγωγή αποτελείται από το προϊόν του αγροτικού τοµέα και των ορυχείων. Η δευτερογενής συντίθεται από τους κλάδους παραγωγής που µετασχηµατίζουν τις ύλες κατά ποικίλους τρόπους, ενώ η τριτογενής παραγωγή περιλαµβάνει µεγάλο εύρος δραστηριοτήτων που παράγουν υπηρεσίες, δηλ. προϊόντα, τα οποία αναλίσκονται καθ ον χρόνο παράγονται. Πρόκειται περί προϊόντων, τα οποία, λόγω της άυλης φύσεως αυτών, δεν είναι εφικτό να αποθεµατοποιηθούν. Οι ανωτέρω συγγραφείς αποτελούν πρωτοπόρους της ιδέας ότι βαθµιαίως, µε την οικονοµική πρόοδο, θα φθάσοµε σε επίπεδο όπου οι οικονοµίες θα κυριαρχούνται από τον τριτογενή τοµέα (οι οικονοµίες θα καταστούν οικονοµίες υπηρεσιών ). Ο Allan Fisher, ρητώς αναφέρει ότι αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της οικονοµικής αναπτύξεως η βαθµιαία µετακίνηση της απασχολήσεως προς την τριτογενή παραγωγή. Πρέπει να σηµειωθεί, εν προκειµένω, ότι στην µνηµονευθείσα αυτή µελέτη του ο Fisher ανέπτυξε πρώτος την θεωρία αναπτύξεως σε τρία στάδια, µε αναφορά στους τοµείς παραγωγής. Οι ιδέες του J. Fourastiι για τις µεταβολές που συντελούνται στη διάρθρωση της εθνικής παραγωγής, όταν αυτή αυξάνεται, ώστε να προάγεται το µέσο βιοτικό επίπεδο, ακολουθούν τη λογική των θεωρητικών απόψεων του Fisher. 7 Fisher, Allan, op. cit. 8 Clark, Colin, op. cit. 9 Fourastié, Jean (1950), Le Grand Espoir du XXe siècle, Paris, PUF 23

12 Ο Colin Clark 10 αξιοποίησε την επιχειρηµατολογία του Νόµου του Engel, σύµφωνα µε την οποία η ζήτηση υπηρεσιών χαρακτηρίζεται κατά το πλείστον από εισοδηµατική ελαστικότητα ζητήσεως υψηλότερη σε σύγκριση µε τα προϊόντα υλικής παραγωγής, την οποία συνδύασε µε την λογικώς συναγοµένη a priori θέση ότι η παραγωγικότητα στις υπηρεσίες, ως µέσος όρος, αυξάνεται µε βραδύτερο ρυθµό σε σύγκριση µε τη βιοµηχανία, για να διατυπώσει τη θεωρία του για την ύπαρξη δυνάµεων που οδηγούν σε µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τις υπηρεσίες. Οι ανωτέρω δύο παραδοχές, εκ των οποίων η πρώτη αφορά στην κατανάλωση και η δεύτερη στην παραγωγή, επαρκούν για να θεµελιώσουν αιτιώδη θετική σχέση µεταξύ αναπτύξεως και µεριδίου της απασχολήσεως στις υπηρεσίες. Πράγµατι, µε εισοδηµατική ελαστικότητα ζητήσεως για τις υπηρεσίες µεγαλύτερη σε σύγκριση µε τα υλικά αγαθά και παραγωγικότητα υψηλότερη στη βιοµηχανία σε σύγκριση µε τις υπηρεσίες, µια οικονοµία που πραγµατοποιεί θετικό ρυθµό αυξήσεως της παραγωγικότητος αναποτρέπτως θα µετασχηµατισθεί από µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τη βιοµηχανία σε µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τις υπηρεσίες. Τοιουτοτρόπως, η αύξηση του µεριδίου της καταναλώσεως υπηρεσιών στη συνολική κατανάλωση και του µεριδίου της απασχολήσεως στις υπηρεσίες είναι άµεσο αποτέλεσµα της αναπτυξιακής διαδικασίας. Η αύξηση του µεριδίου των υπηρεσιών στην κατανάλωση και της απασχολήσεως στις υπηρεσίες εκφράζουν την µετάβαση από την βιοµηχανική κοινωνία στην κοινωνία των υπηρεσιών, που αποτελεί και το τρίτο στάδιο της αναπτύξεως των σύγχρονων κοινωνιών. Η ανάπτυξη της εθνικής λογιστικής σε παγκόσµια κλίµακα, και ιδιαιτέρως στις οικονοµικά περισσότερο προηγµένες, βοήθησε στην συγκέντρωση συγκρίσιµων στατιστικών πληροφοριών για την ανάπτυξη και την διαρθρωτική µεταβολή. Οι πληροφορίες αυτές κατέστησαν σαφές, ότι κατά την περίοδο µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο οι τοµείς υλικής παραγωγής πρωτογενής και δευτερογενής έπαυσαν να αποτελούν τους δεσπόζοντες στην απασχόληση του εργατικού δυναµικού. Βαθµιαίως, εκτοπίσθηκαν από τις υπηρεσίες, οι οποίες σήµερα απασχολούν περίπου τα 2/3 της συνολικής απασχολήσεως στις χώρες-µέλη του ΟΟΣΑ. Ο όρος οικονοµία υπηρεσιών εκφράζει αυτήν ακριβώς την εξέλιξη και σε γενικές γραµµές χαρακτηρίζει τις οικονοµίες, στις οποίες η απασχόληση στις υπηρεσίες είναι µεγαλύτερη από την απασχόληση στην υλική παραγωγή. Η εµπειρικώς θεµελιωθείσα συνειδητοποίηση ότι κεντρικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων βιοµηχανικών κοινωνιών είναι η αύξηση της απασχολήσεως στις υπηρεσίες, έστρεψε το ερευνητικό ενδιαφέρον και προς τον τοµέα αυτό, 10 Clark, Colin (1940), The Conditions of Economic Progress, London. 24

13 αν και σε κραυγαλέα αναντιστοιχία προς την σπουδαιότητα αυτού. Φυσικά, το πρόβληµα της µετρήσεως των υπηρεσιών, που είναι εγγενώς δυσχερέστατο, ήλκυσε αρκετό ερευνητικό ενδιαφέρον, στα πλαίσια των προσπαθειών µετρήσεως του ΑΕΠ κατά τρόπο προσεγγίζοντα µε τη µεγαλύτερη δυνατή προσέγγιση την πραγµατικότητα. Το ζήτηµα της διαρθρωτικής µεταβολής που ενισχύει το µερίδιο των υπηρεσιών στην οικονοµία εξετάσθηκε, οµοίως, σε σχέση µε το ρυθµό αυξήσεως της παραγωγικότητος. Πρωτοποριακή ήταν, εν προκειµένω, η µελέτη του Victor Fuchs 11, ο οποίος εκκινεί, όπως και άλλοι, από τη θέση ότι υπάρχει ένα εξωγενώς προσδιοριζόµενο κενό παραγωγικότητος µεταξύ υπηρεσιών και των άλλων τοµέων και υποστηρίζει ότι η µετατόπιση της οικονοµίας προς τις υπηρεσίες αποτελεί επανάσταση στην εξέλιξη των οικονοµικών συστηµάτων µε συνεπαγόµενα για την κοινωνία και την οικονοµική ανάλυση, συγκρινόµενα σε σπουδαιότητα, µε εκείνη της βιοµηχανικής επαναστάσεως. Η νεότερη έρευνα αποµακρύνεται κάπως από την απλουστευτική προσέγγιση, σύµφωνα µε την οποία το µερίδιο των υπηρεσιών και στο προϊόν και στην απασχόληση αντιδρά, κατά κάποιο τρόπο, παθητικά στην ανάπτυξη της οικονοµίας. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν το χάνει από το γεγονός ότι επισηµαίνει την βαθµιαία µετάθεση του ενδιαφέροντος από τις υπηρεσίες, ως σύνολο, στις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις από τις οποίες ανεπήδησε αυτό που περιληπτικά ονοµάζεται οικονοµία γνώσεως και πληροφορήσεως. Η παραδοσιακή, ας πούµε, προσέγγιση της παθητικής αντιδράσεως των υπηρεσιών καθ ορισµένο τρόπο, όταν συντελείται οικονοµική πρόοδος εξηγείται από το νόµο του Engel και την αύξηση της παραγωγικότητος εντός εκάστου τοµέα. Η νεότερη προσέγγιση στη µελέτη των υπηρεσιών επισηµαίνει ότι η κατά µέσο όρο ταχύτερη µεγέθυνση των κλάδων που παράγουν υπηρεσίες και «η εµφάνιση της οικονοµίας των υπηρεσιών δεν αποτελεί µια απλή διαδικασία, όπου νέες (υπηρεσία) δραστηριότητες αναδύονται και επικρατούν, ώστε να κυριαρχούν στην οικονοµική δραστηριότητα αντιθέτως, η εν λόγω µεγέθυνση αντανακλά υποκείµενες δυναµικές οικονοµικές και τεχνολογικές διαδικασίες µέσα σε κάθε κλάδο και στις σχέσεις του µε άλλους κλάδους παραγωγής». Π.χ. καθώς οι αγορές αναπτύσσονται, ως επακόλουθο της αυξήσεως της παραγωγικότητος και του εισοδήµατος, αυξάνονται οι δυνατότητες αξιοποιήσεως των οικονοµιών κλίµακος και σκοπού, µε συνέπεια την αύξηση και των δυνατοτήτων εκµεταλλεύσεως οικονοµιών κλίµακος και σκοπού στις δραστηριότητες παροχής ενδιαµέσων υπηρεσιών. Η ευκαιρία αυτή αξιοποιήσεως τέτοιων οικονοµιών σε συγκεκριµένες δραστηριότητες όπως είναι η διανοµή, η 11 Fuchs, Victor (1968), The Service Economy, N.B.E.R., Columbia University Press. 25

14 προώθηση προϊόντων στην αγορά (marketing) κ.ο.κ. δηµιουργεί τάση αυξανόµενης προσφοράς αυτών από εξειδικευµένες επιχειρήσεις, αντί να παράγονται εσωτερικώς από την επιχείρηση που χρησιµοποιεί αυτές τις υπηρεσίες. Πρόκειται δηλ. για δυναµικής φύσεως εξελίξεις της αγοράς, ενδογενούς χαρακτήρα, που αποτυπώνουν τις επιπτώσεις των στη διάρθρωση της παραγωγής µακροπροθέσµως, σε αντίθεση µε τις επιπτώσεις που οφείλονται στο κενό παραγωγικότητος και το νόµο του Engel και διαγράφουν κατά κάποιο τρόπο µια µεσο-βραχυπρόθεσµη προοπτική µεταβάσεως στην οικονοµία των υπηρεσιών, ως άµεσο, εφάπαξ αποτέλεσµα, σε αντίθεση µε τις πάντοτε παρούσες µακροπρόθεσµες διαδικασίες, που φυσικά αφορούν σε όλους τους κλάδους, αλλά σε µεγαλύτερο ίσως βαθµό τις υπηρεσίες, αφού η ζήτηση τέτοιων ενδιάµεσων υπηρεσιών εκπορεύεται βασικώς από την παραγωγή αγαθών. Ωστόσο, πρέπει να σηµειωθεί ότι η ενδογενούς φύσεως διαρθρωτική µεταβολή στις υπηρεσίες έχει ως κύρια πηγή την ανάπτυξη του βιοµηχανικού τοµέα, όπου συντελείται η τεχνολογική πρόοδος και διαχέεται σε όλους τους κλάδους. Πάντως, είναι γενικώς αποδεκτό εδώ και τρεις τουλάχιστον δεκαετίες ότι η µεταβιοµηχανική κοινωνία αποτελεί ζωντανή πραγµατικότητα για τις ανεπτυγµένες κοινωνίες, στις οποίες ο τριτογενής τοµέας µε το πλήθος των υπηρεσιών που παράγει έχει καταστεί κυρίαρχη µορφή παραγωγής. Με την συνειδητοποίηση αυτή συµπορεύθηκε και η πεποίθηση για το ρόλο της γνώσεως, της επιστήµης και της τεχνολογίας, ως υποβάθρου της παραγωγής, καθώς και στον προεξάρχοντα ρόλο της επαγγελµατικής και τεχνικής τάξεως στη διοίκηση της οικονοµίας. Σήµερα, η έννοια κοινωνία της πληροφορίας έχει εµποτίσει τους πάντες και χρησιµοποιείται ακόµα και από ανίδεους, προκειµένου να δηλώσουν σε ποια εποχή ζουν. Φυσικά, οι διαδικασίες διαρθρωτικών αλλαγών ως συνέπεια της αναπτύξεως αφ ενός και των τεχνολογικών και άλλων αλλαγών αφ ετέρου είναι πολυσύνθετες και καθιστούν συχνά δυσδιάκριτα τα όρια µεταξύ υπηρεσιών και βιοµηχανίας. Ωστόσο, ένα είναι βέβαιο, ότι οι υπηρεσίες αυξάνονται µε ρυθµό ταχύτερο από τους λοιπούς κλάδους κατά µέσο όρο, τουλάχιστον από κάποιο επίπεδο αναπτύξεως και πέρα, και ότι υπάρχει ένα σηµαντικό κενό µακροπρόθεσµου ρυθµού αυξήσεως της παραγωγικότητος µεταξύ υπηρεσιών και βιοµηχανίας, όπως αποκαλύπτουν οι στατιστικές 100 και πλέον ετών. Στο επόµενο τµήµα θα παρατεθούν στατιστικές σχετικές µε τα ζητήµατα αυτά, οπόθεν θα διαπιστωθεί ότι η απασχόληση στις υπηρεσίες έχει επίπεδα, τα οποία η βιοµηχανία ποτέ δεν κατόρθωσε να επιτύχει, σήµερα δε το επίπεδο απασχολήσεως σ αυτές είναι τουλάχιστον τριπλάσιο εκείνου της βιοµηχανίας. Υπάρχει, ωστόσο, µια σοβαρή αναπτυξιακή διάσταση στην οποία αξίζει να αφιερωθεί αρκετός προβληµατισµός, σκέψη και φαντασία. ιότι τόσο η παθητικώς αναπτυσσόµενη τριτογενής παραγωγή όσο και η 26

15 ενδογενώς προωθούµενη, δεν προσφέρονται ως αναπτυξιακές επιλογές, υπό την έννοια των αυτόνοµων δυνάµεων που εµπεριέχουν αναπτυξιακή δυναµική, αξιοποιήσιµη από κατάλληλη οικονοµική πολιτική. Αυτό δεν σηµαίνει, φυσικά, ότι οι παθητικώς ή ενδογενώς αναπτυσσόµενοι κλάδοι τριτογενούς παραγωγής δεν προσφέρονται προς αξιοποίηση από την οικονοµική πολιτική και στα πλαίσια της ελεύθερης αγοράς για αποτελεσµατικότερη λειτουργία µέσω καταλλήλου πλαισίου κινήτρων που επηρεάζουν τον εκσυγχρονισµό και την εσωτερική διάρθρωση των επιµέρους κλάδων (π.χ. τεχνολογικός εκσυγχρονισµός, µέγεθος παραγωγικής µονάδος κ.ο.κ.). Ωστόσο, το ζητούµενο σε µια αναπτυξιακή πολιτική µακροπρόθεσµου ορίζοντα µε σαφή στρατηγικό χαρακτήρα, το θεµελιώδες πρόβληµα δεν επικεντρώνεται στην, ούτως ή άλλως επιθυµητή, αύξηση της αποτελεσµατικότητας της οικονοµικής λειτουργίας, αλλά στην εξατοµίκευση των παραγόντων που προσφέρονται προς αναπτυξιακή αξιοποίηση ως επιλογή προτεραιότητος. Εν προκειµένω, µε σηµείο αναφοράς τις υπηρεσίες, είναι προφανές ότι η επιλογή δεν νοείται να αναζητηθεί σε κλάδους υπηρεσιών, η ζήτηση των οποίων προέρχεται αποκλειστικώς ή κατά κύριο λόγο από την εσωτερική αγορά. Προκειµένου περί µικρών χωρών, όπως είναι η Ελλάδα, µε ανοικτή οικονοµία και µικρή εσωτερική αγορά, η οποία θέτει ποικίλους περιορισµούς στη δυνατότητα στηρίξεως της αναπτύξεως σε κλάδους που απαιτούν τεχνολογική πρωτοπορία ή έστω εγρήγορση, η αναζήτηση κλάδων µε αποστολή την αναπτυξιακή ώθηση οφείλει να στραφεί προς προϊόντα εξαγωγικού προσανατολισµού. Προκειµένου δε περί υπηρεσιών είναι αυτονόητο αν και στην πράξη έχει αποδειχθεί δυσνόητο ότι τέτοιες υπηρεσίες είναι απαραίτητο να συγκεντρώνουν δύο βασικά χαρακτηριστικά: (α) µεγάλη και αυξανόµενη ζήτηση και (β) δυνατότητες προσφοράς µη απειλούµενες ευχερώς από τον εξωτερικό ανταγωνισµό. Οι ανωτέρω νύξεις επισηµαίνουν ότι η έκταση στην οποία χωρεί διαρθρωτική αλλαγή υπέρ των υπηρεσιών µε την ανάπτυξη προσδιορίζεται και από τις υφιστάµενες και αξιοποιούµενες δυνατότητες αυτόνοµης αναπτύξεως κλάδων µε έντονο εξωτερικό προσανατολισµό. Το στοιχείο αυτό πιθανώς να εξηγεί διαφοροποιήσεις παρατηρούµενες κατά χώρα, οι οποίες δεν µπορούν να εξηγηθούν από το επίπεδο αναπτύξεως και τον ρυθµό αναπτύξεως της οικονοµίας Ο Τοµέας των Υπηρεσιών: Εµπειρική Πραγµατικότητα Εισαγωγή Στο παρόν τµήµα θα επιχειρηθεί επαρκώς εκτενής αναφορά στη διαχρονική εξέλιξη του µεριδίου του τοµέα των υπηρεσιών στο ΑΕΠ και στην απασχόληση, µε σκοπό την απόκτηση µιας πληρέστερης γνωριµίας µε τα χαρακτηριστικά αυτού, όπως αυτά µεταβάλλονται υπό την επίδραση 27

16 διαφόρων παραγόντων, εκτός του ρυθµού αναπτύξεως της οικονοµίας. Αυτό θα βοηθήσει να κατανοηθούν πληρέστερα τα συµβαίνοντα στον τοµέα, όχι µόνο αναφορικώς προς το επίπεδο αναπτύξεως και τον ρυθµό αναπτύξεως, αλλά µε αναφορά και στην περιφερειακή-γεωγραφική διάσταση, το µέγεθος της οικονοµίας και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτής από απόψεως πόρων, φυσικών και µη. Πρέπει, ωστόσο, να επισηµανθούν ορισµένες δυσκολίες, στατιστικής φύσεως, οι οποίες διαφοροποιούν, εντόνως πολλάκις, την ποιότητα των στοιχείων από χρονική περίοδο σε χρονική περίοδο και από χώρα σε χώρα. Εν πρώτοις, υπενθυµίζεται ότι η θεωρία των εθνικών λογαριασµών και η εφαρµογή αυτών είναι προϊόν της περιόδου µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο. Υπάρχει, εποµένως, µια πρώτη διαχωριστική γραµµή, που διαφοροποιεί τις περιόδους από τρεις απόψεις: ακρίβεια στοιχείων, εννοιολογική τακτοποίηση και µεθοδολογία µετρήσεως του προϊόντος σε σταθερές τιµές. Αυτό δεν σηµαίνει, βεβαίως, ότι κατά τα λοιπά υπάρχει οµοιογένεια διαχρονική εντός εκάστης περιόδου. Είναι ασφαλές να λεχθεί ότι ο βαθµός οµοιογενείας καθ όσον αφορά και στα τρία αναφερθέντα στοιχεία είναι µεγαλύτερος στην δεύτερη περίοδο, και µικρότερος στην πρώτη περίοδο. Αυτό οφείλεται, βασικώς, στις συντονισµένες προσπάθειες των δύο µεγάλων διεθνών οργανισµών, Οργανισµό Ηνωµένων Εθνών και Οργανισµό Ευρωπαϊκής Συνεργασίας για την εφαρµογή ενιαίων κανόνων µετρήσεως του ΑΕΠ και οργανώσεως της υποδοµής για τη συγκέντρωση των προς τούτο καταλλήλων στοιχείων. Στη δεύτερη περίοδο, δηλ. σε αντίθεση προς την πρώτη, ανεπτύχθη δυναµική συνεχούς βελτιώσεως και των πρωτογενών στοιχείων αλλά και της µεθοδολογίας. Εκεί όπου ασφαλώς υπάρχει σαφώς µεγαλύτερη οµοιογένεια είναι στις εκτιµήσεις που δίνουν οι διάφορες χώρες για το µερίδιο των υπηρεσιών, ακριβώς επειδή υπεχρεώθησαν να εφαρµόσουν ενιαία µεθοδολογία. Η διαφοροποίηση µεταξύ σοσιαλιστικών και µη χωρών όσον αφορά στον χειρισµό ορισµένων υπηρεσιών από εθνικολογιστικής σκοπιάς, κατά πόσο δηλ. αποτελούν τµήµα του ΑΕΠ, αποτελεί χωριστό θέµα, γνωστής κατά προσέγγιση ποσοτικής διαστάσεως, αν και στο πρόβληµα της ακριβείας υπήρχαν πολλές αµφισβητήσεις. Οι ανωτέρω παρατηρήσεις έχουν σκοπό να προφυλάξουν από το εύλογο ενδεχόµενο της συναγωγής συµπερασµάτων από την διαχρονική σύγκριση αριθµών που δεν µετρούν πάντοτε το ίδιο πράγµα. Σηµειώνοµε, ότι προς αποφυγή των αναποφεύκτων προβληµάτων συγκρισιµότητος που προέρχονται από διαφορετικές µεθοδολογίες µετρήσεως αλλά και ατέλειες στοιχείων αναφεροµένων στην προστιθέµενη αξία, θα γίνεται συχνά αναφορά στα στοιχεία απασχολήσεως, όπου οι ατέλειες στοιχείων αναφεροµένων στην προστιθέµενη αξία, ενδέχεται να προκαλούν λιγότερα και µικρότερα προβλήµατα συγκρισιµότητας. 28

17 Δυναμική του Τριτογενούς Τομέα μέχρι τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο Α. Τοµεακά Μερίδια Παραγωγής Για την µακρά προ του Β Παγκοσµίου Πολέµου περίοδο, η υιοθετηθείσα πηγή πληροφορήσεως για τα σχετικά τοµεακά µεγέθη παραγωγής και απασχολήσεως και την µεταβολή αυτών είναι η γνωστή έγκυρη και µοναδική στο είδος της µελέτη του Simon Kuznets 12. Σηµειώνεται, ότι στο προϊόν του δευτερογενούς τοµέα περιλαµβάνεται από τον Kuznets και το προϊόν του υποκλάδου Μεταφορές-Επικοινωνίες, ο οποίος βάσει της κλαδικής ταξινοµήσεως που χρησιµοποιείται από τους Εθνικούς Λογαριασµούς, εντάσσεται στον τριτογενή τοµέα. Τα σχετικά στοιχεία για τα τοµεακά µερίδια στην παραγωγή περιλαµβάνονται στον Πίνακα 1.1., και κατά το πλείστον, αφορούν σε χώρες διαφορετικού βαθµού αναπτύξεως. Προφανώς, λόγω διαθεσιµότητος σχετικώς αξιόπιστων πληροφοριών, αφορούν σε χώρες που ανήκουν στην οµάδα των ανεπτυγµένων, µε τα σηµερινά κριτήρια, οικονοµιών. Τα τοµεακά µερίδια που υιοθετήθηκαν για σχολιασµό έχουν υπολογισθεί για άλλες χώρες µε βάση τα µεγέθη σε τρέχουσες τιµές και για άλλες σε σταθερές. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν για όλες τις χώρες διαθέσιµα στοιχεία και στις δύο τιµές. Εξάλλου, όπως παρατηρεί και ο ίδιος ο Kuznets, παρά το θεωρητικώς ορθό να χρησιµοποιούνται, εν προκειµένω, δεδοµένα σε σταθερές τιµές, η σύγκριση µεταξύ µεριδίων σε σταθερές και τρέχουσες, όπου αυτές είναι διαθέσιµες, δεν έδειξε σηµαντικές διαφορές. Η θεωρητικώς ορθή θέση χρησιµοποιήσεως δεδοµένων σε σταθερές τιµές, όταν η σύγκριση αφορά σε µακροπρόθεσµες διαρθρωτικές αλλαγές, εδράζεται στην εύλογη παραδοχή ότι οι τεχνολογικές µεταβολές µειώνουν µακροπροθέσµως περισσότερον τις σχετικές τιµές στη βιοµηχανία. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελούν για την συγκεκριµένη περίοδο οι µεταφορές στις ΗΠΑ ( ), όπου η απότοµη µείωση των τιµών στον σχετικό κλάδο οδήγησε σε πολύ µεγαλύτερη αύξηση του µεριδίου του δευτερογενούς τοµέα σε σταθερές τιµές σε σύγκριση µε τις τρέχουσες. 12 Kuznets, S. (1971), Economic Growth of the Nations, The Belnar Press, Cambridge, Mass. 29

18 Η πρώτη παρατήρηση, καθολικώς ισχύουσα για τις περιλαµβανόµενες στον Πίνακα 1.1 χώρες, είναι η δραµατική µείωση του µεριδίου της αγροτικής παραγωγής στο ΑΕΠ. Για σχετικώς πιο συγκρίσιµες, από απόψεως µήκους, περιόδους οι µειώσεις ξεκινούν από 23% και 36% για Αργεντινή και Ολλανδία αντίστοιχα και φθάνουν µέχρι και 82-87% για ΗΠΑ και Ηνωµένο Βασίλειο. εύτερον, το σύνολο σχεδόν του απωλεσθέντος µεριδίου του αγροτικού τοµέα µετακινήθηκε στην δευτερογενή παραγωγή, prima facie τουλάχιστον. ιότι ο κλάδος των µεταφορών, ο οποίος κατά την περίοδο αυτή γνώρισε µεγάλη ανάπτυξη και αύξησε σηµαντικά το µερίδιό του στο ΑΕΠ, έχει ταξινοµηθεί ως ανήκων στην δευτερογενή παραγωγή, εποµένως, τρίτον, οι γενικώς παρατηρούµενες στην εν λόγω περίοδο ουσιαστικώς ασήµαντες µεταβολές προς τα άνω ή κάτω του µεριδίου των υπηρεσιών µε κτυπητή εξαίρεση τις ΗΠΑ- δεν εκφράζουν επαρκώς την πραγµατικότητα για τον αναφερθέντα λόγο. Είναι, εν προκειµένω, ενδεικτικό, ότι το µερίδιο του κλάδου Μεταφορές- Επικοινωνίες αυξήθηκε σε όλες σχεδόν τις εξεταζόµενες χώρες σε ποσοστό που αποτρέπει τουλάχιστον µείωση του µεριδίου των υπηρεσιών. Πίνακας 1.1 Economic Growth of the Nations by S. Kuznets, 1971 The Belknap Press of H.U. Press, Cambridge, Mass. Μερίδια Παραγωγής Μακροπροθέσµως Μ. Βρετανία (Τ) Η.Β. Γαλλία (Σ) Βέλγιο (Σ) Αγροτικός Τοµέας (Α) Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) Τοµέας Υπηρεσιών (S) 1801/11 34,1 22,1 43,8 1851/61 19,5 36,3 44, ,4 48,9 44, ,2 53,2 42, ,4 55,0 40, ,7 56,8 38, ,4 54,6 42, ,0 46,2 28, ,4 51,0 40, ,9 45,9 45,2 1953/55 8,4 47,0 44,6 1963/67 6,2 49,8 44,0 30

19 Ολλανδία (Τ) ,0 75, ,3 84, ,8 36,8 44, ,9 47,2 37,9 1963/67 8,0 49,9 42,1 Γερµανία (Τ) 44,8 22,8 32, (Σ) 16,2 56,3 27, (Τ) 13,4 58,0 28, (Τ) 11,1 57,3 31, (Σ 54) 10,3 54,5 35, (Τ) 6,6 61,8 31,9 1963/67 5,4 62,4 32,2 ανία (Τ) 1870/79 (Σ 1924) 45,0 55,0 1950/51 (Σ 1955) 20,4 45,0 34,6 1963/67 (Σ 1955) 10,9 49,5 39,6 Νορβηγία (Τ) ,8 31,9 34, ,8 53,1 33,1 1963/67 (Σ 1963) 8,3 55,9 35,8 Σουηδία (Τ) 1861/70 (Σ 1913) 38,3 22,6 39,1 1951/55 (Σ 1913) 9,8 58,3 31,9 1951/55 (Σ 1959) 12,7 54,6 32,7 1963/67 (Σ 1959) 6,5 54,5 39,0 Ιταλία (Σ 1938) 1861/70 46,1 19,6 34, ,7 23,4 34,9 1950/52 22,4 43,6 34,0 1963/67 13,7 47,9 38,4 31

20 Ιαπωνία (Τ ) 1879/83 62,5 37,5 1904/13 40,6 59,4 1924/33 22,4 77,6 1951/54 20,2 79,8 1959/61 13,6 86,4 1952/53 22,4 39,4 38,2 1963/67 11,9 45,3 42,8 ΗΠΑ (Σ 1859) ,6 24,2 31,2 1889/99 17,0 52,6 30,4 1889/99 (Σ 1929) 25,8 37,7 36,5 1919/29 11,2 41,3 47, ,9 48,4 45, (Σ 1963) 4,3 45,3 50,4 1963/67 3,3 44,3 52,4 Καναδάς ,0 54, ,5 75, ,8 42,4 36, ,5 49,6 38, ,6 47,8 45,6 Ονδούρα (Σ 1960) ,4 12,5 24, ,0 24,7 32,3 Αργεντινή (Σ 1950) ,3 24,8 41, (Σ 1960) 24,3 36,0 39, ,2 37,9 35, ,9 43,5 36, ,9 48,4 34,7 Αυστραλία (Τ) 1861/80 25,1 31,0 43,9 1935/38 22,6 32,8 44,6 1955/59 14,7 47,1 38,2 1963/66 11,9 49,8 38,3 32

21 Το παγκόσµιο συµπέρασµα από την µελέτη του Πίνακα για τα τοµεακά µερίδια στο ΑΕΠ είναι ότι µέχρι και τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, το βιοτικό επίπεδο δεν είχε ακόµη αναπτυχθεί σε βαθµό ώστε να ωθεί σε έξοδο της καταναλωτικής συµπεριφοράς από τον κλοιό των υλικών αγαθών προς τον χωρίς καταναλωτικό όριο χώρο των άυλων αγαθών. Η κατ ουσίαν ανύπαρκτη τουριστική δραστηριότητα στην περίοδο αυτή είναι ενδεικτική του ρόλου του εισοδηµατικού κατωφλίου ως παράγοντος γενεσιουργού αυξηµένης ζητήσεως για υπηρεσίες. Ασφαλώς, και άλλοι παράγοντες αποτρεπτικοί αυξήσεως του µεριδίου των υπηρεσιών διεδραµάτισαν ρόλο. Το βιοτικό επίπεδο, ωστόσο, ως σύνοψη των παραγόντων που καθιστούν εφικτή την δηµιουργία υποδοµών, την ανάπτυξη υπηρεσιών εκπαιδεύσεως και υγείας κ.ο.κ., κατέχει µάλλον εξέχουσα θέση ως αίτιο. 33

22 Β. Τοµεακά Μερίδια Εργατικού υναµικού Οι πληροφορίες του Πίνακα 1.2 για τα τοµεακά µερίδια του εργατικού δυναµικού εκτείνονται σε βραχύτερες σε σύγκριση µε το προϊόν περιόδους, αλλά εκτείνονται σε περισσότερες χώρες (25 έναντι 15). Το κενό παραγωγικότητος, στο οποίο έγινε αναφορά σε προηγούµενο τµήµα, επιτρέπει την διαµόρφωση µια σαφέστερης εικόνας για την διαχρονική µεταβολή των µεριδίων. Πίνακας 1.2. Μακροπρόθεσµες Μεταβολές στα Μερίδια των Μειζόνων Τοµέων Οικονοµικής ραστηριότητος στο Εργατικό υναµικό Μ. Βρετανία Γαλλία Βέλγιο Ολλανδία Γερµανία Ελβετία ανία Νορβηγία Αγροτικός Τοµέας (Α) Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) Τοµέας Υπηρεσιών (S) 1851/61 23,0 58,9 18, ,7 59,2 33, ,9 58,8 37, ,2 31,5 20, ,6 47,1 35, ,5 39,2 13, ,6 55,8 38, ,8 33,3 24, ,2 53,3 35, ,2 42,7 15, ,8 52,1 19, ,3 54,7 27, ,9 59,3 32, ,4 47,1 12, ,9 58,5 29, ,5 32,1 25, ,0 47,1 33, ,7 19,9 16, ,5 24,8 25, ,7 30,8 31, ,8 50,9 28,3 34

23 Σουηδία ,7 21,8 16, ,6 36,1 18, ,7 55,9 29,4 Φινλανδία ,8 15,4 15, ,2 42,8 25,0 Ιταλία 1881/ ,2 31,5 14, ,7 49,9 28,4 Ιαπωνία ,8 5,6 8, ,1 15,7 13, ,0 30,3 22, ,4 42,7 36,9 Καναδάς ,8 37,9 23, ,1 43,8 46,1 ΗΠΑ ,3 16,2 19,5 1869/79 48,6 29,0 22, ,9 38,8 41, ,7 38,0 56,3 Αυστραλία ,3 35,3 30, ,5 51,3 37,2 Ν. Ζηλανδία ,1 35,2 25, ,1 49,0 35,9 Ισπανία ,3 17,0 13, ,5 42,4 24,1 Αργεντινή ,6 28,0 32, ,4 43,1 35,5 Χιλή ,8 34,8 24, ,7 36,9 31,4 Κολοµβία ,5 16,0 15, ,6 26,8 28,6 Μεξικό ,6 13,8 17, ,1 23,5 21,4 35

24 Aίγυπτος Φιλιππίνες Ινδία Κεϋλάνη ,0 14,3 14, ,0 16,1 25, ,9 15,4 11, ,9 18,5 20, ,4 13,8 11, ,7 12,2 15, ,1 14,9 16, ,2 14,0 17, ,7 17,2 26,1 Πηγή: S. Kuznets, op. cit., σελ Πράγµατι, οι παρεχόµενες ενδείξεις δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αµφιβολίας. Ακόµη και στις χώρες, οι οποίες και µε τα σηµερινά κριτήρια θεωρούνται υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόµενες επί το ευγενέστερον παρουσιάζουν αύξηση του µεριδίου του εργατικού δυναµικού στον τριτογενή τοµέα. Ωστόσο, για τις πλέον ανεπτυγµένες µε τα σηµερινά κριτήρια χώρες, όπως είναι η Μ. Βρετανία, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία κτλ., οι αυξήσεις του µεριδίου του τριτογενούς τοµέα είναι εντυπωσιακές. Ενδεικτικώς αναφέροµε τις χώρες, για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία καλύπτοντα επαρκώς την προπολεµική περίοδο. Μερίδιο Εργατικού υναµικού στον Τριτογενή Τοµέα Χώρες Αρχή Περιόδου Τέλος Περιόδου Μ. Βρετανία 1851/61 18, ,1 Γερµανία , ,0 Νορβηγία , ,5 Ιαπωνία , ,7 ΗΠΑ 1869/79 22, ,3 Ινδία , ,1 Η αντίθεση των ενδείξεων που παρέχουν αντιστοίχως τα στοιχεία του προϊόντος και τα στοιχεία απασχολήσεως είναι σχετικώς έντονη και αντανακλά σε µεγάλο βαθµό στατιστικές ατέλειες που εκτείνονται από τη συγκέντρωση των πρωτογενών πληροφοριών µέχρι και την επεξεργασία και την ορθή εννοιολογική οριοθέτηση της ταξινοµήσεως αυτών. Εντούτοις, η συνέπεια που παρατηρείται στα διαχρονικά στοιχεία όλων των χωρών του Πίνακα, αλλά και οι καταγραφόµενες µεγάλες αυξήσεις δεν είναι δυνατόν να αποτελούν συµπτωµατικής φύσεως εξέλιξη. 36

25 Γ. Μεταβολή Τοµεακής Κατανοµής Εργατικού υναµικού και Προϊόντος σε Βραχύτερες Χρονικές Περιόδους για την Μακρά Περίοδο ( ) Για µικρότερο αριθµό χωρών (12 για το προϊόν και 14 για το εργατικό δυναµικό) τα διαθέσιµα στοιχεία επιτρέπουν συναγωγή συµπερασµάτων ενισχυτικών των ενδείξεων που παρέχουν τα δεδοµένα πολύ µακράς περιόδου. Οι σχετικές πληροφορίες συνοψίζονται στους Πίνακες 1.3 και 1.4. Πίνακας 1.3. Κατανοµή του Εθνικού Προϊόντος στους Τρεις Μείζονες Τοµείς για Επιλεγµένες Χώρες Πρωτογενής Τοµέας ευτερογενής Τοµέας Τριτογενής Τοµέας Ηνωµένο Βασίλειο β 31 β β 44 β β 54 β Γαλλία 1789/ / β 25 β 1825/ / β 28 β 1872/ / β 28 β Γερµανία 1860/ / β 43 β β 41 β Ολλανδία Νορβηγία β 50 β Σουηδία 1861/ / / /

26 Ιταλία 1861/ / / / ΗΠΑ /28 (Τ.Τ.) / /48 (Τ.Τ.) /63 (Τ.Τ.) Καναδάς (Τ.Τ.) β 35 β 24 β 39 β 1926/ /63 (Τ.Τ.) Αυστραλία 1861/ /39 (Τ.Τ.) (Σ.Τ. 1910/11) Ιαπωνία 1878/ / ΕΣΣ (Σ.Τ. 1937) Σηµείωση: α. Όπου δεν αναφέρεται άλλως, στο δευτερογενή τοµέα περιλαµβάνονται και οι µεταφορές και επικοινωνίες, που ως γνωστόν µε βάση την εθνικολογιστική θεωρία και πρακτική αποτελούν κλάδο των υπηρεσιών. β. Όπου υπάρχει ο δείκτης (β) στις υπηρεσίες, σηµαίνει ότι αυτές περιλαµβάνουν και τις µεταφορές και επικοινωνίες. Πηγή: Kuznets, S. (1966), Modern Economic Growth: Rate, Structure and Growth, Yale University, The Colonial Press, Inc., Clinton, Mass. Πίνακας 1.4. Κατανοµή Εργατικού υναµικού στους Τρεις Μείζονες Τοµείς για Επιλεγµένες Χώρες Μερίδιο στο Συνολικό Εργατικό υναµικό (%) Πρωτογενής Τοµέας ευτερογενής Τοµέας Τριτογενής Τοµέας Ηνωµένο Βασίλειο (*) 38 (*)

27 Γαλλία Βέλγιο Ελβετία Ολλανδία ανία Νορβηγία Σουηδία Ιταλία ΗΠΑ Καναδάς Αυστραλία Ιαπωνία ΕΣΣ (*) 31 (*) (*) 32 (*) (*) 46 (*) (*) 43 (*) (*) 29 (*) (*) Περιλαµβάνονται µεταφορές και επικοινωνίες. Πηγή: Kuznets, S. (1966), Modern Economic Growth: Rate, Structure and Growth, Yale University, The Colonial Press, Inc., Clinton, Mass. 39

28 Το προκύπτον πρότυπο είναι αυτό που παρετηρήθη και στους Πίνακες 1.2 και 1.3. Τα στοιχεία για το προϊόν δεν δείχνουν σαφείς καθολικές ανοδικές τάσεις. Στην πραγµατικότητα, το χαρακτηριστικό της εικόνας που προκύπτει είναι η ασάφεια, µε λίγες εξαιρέσεις. Καθ όσον αφορά στην τοµεακή κατανοµή του εργατικού δυναµικού, η προκύπτουσα τάση είναι συνεπέστερη προς την υπόθεση ότι η ανάπτυξη οδηγεί σταδιακά σε αύξηση του µεριδίου των υπηρεσιών. Βεβαίως, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η συναγωγή συµπερασµάτων θα ήταν στερεότερη και πλησιέστερη προς την πραγµατικότητα, αν οι σχετικοί πίνακες περιλάµβαναν και πληροφορίες για τους ρυθµούς αναπτύξεως των επιµέρους χωρών στις συγκεκριµένες αυτές περιόδους. Το µειονέκτηµα αυτό αντιµετωπίζεται εν µέρει στο επόµενο τµήµα µε την βοήθεια του κατά κεφαλήν εισοδήµατος για όσες χώρες υπάρχει αυτό διαθέσιµο.. Κατά Κεφαλήν Εισόδηµα και Μεταβολή Τοµεακής Κατανοµής Εργατικού υναµικού και Προϊόντος Για τις περιόδους και και κατά κεφαλή εισόδηµα εκφρασµένο σε $ αγοραστικής δυνάµεως 1958, ο Πίνακας 1.5 περιλαµβάνει τον τρόπο µεταβολής του µεριδίου του εργατικού δυναµικού και του µεριδίου του προϊόντος που αντιστοιχεί στην τριτογενή παραγωγή, καθώς αυξάνεται το κατά κεφαλήν, Πίνακας 1.5. Μεταβολές στα Μερίδια των Μειζόνων Τοµέων Παραγωγής στο Εργατικό υναµικό για 18 Χώρες µε Κριτήριο το Κατά Κεφαλή Εισόδηµα για τις Περιόδους και Κατά Κεφαλή ΑΕΠ Αγροτικός Τοµέας (Α) 55,9 54,1 51,8 35,8 20,1 31,2 Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) 23,4 27,9 29,0 39,0 51,3 39,4 Τοµέας Υπηρεσιών (S) 20,7 18,0 19,2 25,0 28,6 29, Κατά Κεφαλή ΑΕΠ Αγροτικός Τοµέας (Α) 42,0 24,2 20,9 13,8 12,3 11,0 Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) 31,3 43,5 46,8 47,7 50,5 45,6 Τοµέας Υπηρεσιών (S) 26,7 32,3 32,3 38,5 37,2 43,4 Σηµείωση: Σε κάθε εισοδηµατική οµάδα περιλαµβάνονται 3 χώρες, το κατά κεφαλή εισόδηµα είναι σε τιµές του Πηγή: S. Kuznets (1971), Economic Growth of Nations, σελ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τ. Καρατάσσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 T. Karatassou Str., 117

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΟ Ε-ΕΠΑΛ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΟΜΑ Α Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.10, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι

Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι ΙΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤ Ε Λ Λ Α Σ Ε Θ Ν Ι ΚΟ Ι Λ Ο Γ Α Ρ Ι Α Σ Μ Ο Ι Πειραιασ, αυγουστοσ 2011 EΛΛΗΝιΚΗ στατιστικη αρχη ΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Τρέχουσες τιμές, σε εκατομμύρια ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ, 2000 2010 2000 2001 2002

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Summary in Greek Κατανοώντας την οικονοµική µεγέθυνση : ανάλυση σε επίπεδο µακροοικονοµίας, τοµέα και επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ρ Κων. Λυµπερόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΥΝΟΨΗ: Π ΡΟΤΑΣΕΙΣ Π ΟΛΙΤΙΚΗΣ I. ΠΟΥ ΕΣΤΙΑΖΕΤΑΙ ΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΑ ΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Σ ΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Σ ΥΝΟΨΗ: Π ΡΟΤΑΣΕΙΣ Π ΟΛΙΤΙΚΗΣ I. ΠΟΥ ΕΣΤΙΑΖΕΤΑΙ ΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΑ ΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Σ ΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σ ΥΝΟΨΗ: ΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Σ ΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Π ΡΟΤΑΣΕΙΣ Π ΟΛΙΤΙΚΗΣ I. ΠΟΥ ΕΣΤΙΑΖΕΤΑΙ ΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΑ 1. Στο δυνητικά µεγάλο τουριστικό πλήθος υπερπόντιου προορισµού. Η ταχεία ανάπτυξη της Κίνας

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές του Πέτρου Λινάρδου Ρυλμόν 1. Εισαγωγή Θυμόμαστε τη Στρατηγική της Λισσαβόνας ως όραμα μιας ευρωπαϊκής οικονομίας βασισμένης στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Μ ΕΓΕΘΟΣ, Ε ΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Χ ΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Μ ΕΓΕΘΟΣ, Ε ΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Χ ΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Μ ΕΓΕΘΟΣ, Ε ΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Χ ΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ Ε ΣΩΤΕΡΙΚΟΥ Τ ΟΥΡΙΣΜΟΥ 1. Κύρια Συµπεράσµατα και ιαπιστώσεις Στη νέα αυτή µελέτη του ΙΤΕΠ, που ανήκει στη σειρά Ειδικές Εκδόσεις κρίθηκε σκόπιµο να εξετασθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo.

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo. Η μπύρα στην αγορά της Γαλλίας ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η μπύρα στην Γαλλία δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο είναι ο οίνος. Το συγκεκριμένο ποτό δεν έχει την παράδοση και την φήμη που έχει σε άλλες ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΜΣ: ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/11/2008 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΓΑΖΩΝΑΣ ΘΩΜΑΣ / ΜΟΥΤΖΟΥΡΗ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 1207Μ065

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Κλασική, Νεοκλασική και σύγχρονη προσέγγιση Προκλασικοί Μερκαντιλισμός Κλασικοί David Ricardo(συγκριτικό πλεονέκτημα) Το αγαθό με το χαμηλότερο κόστος ευκαιρίας

Διαβάστε περισσότερα

«Οικονομία Γυναικεία επιχειρηματικότητα και Αγορά Εργασίας στη Μεσσηνία. Υφιστάμενη κατάσταση-προβλήματα και προοπτικές»

«Οικονομία Γυναικεία επιχειρηματικότητα και Αγορά Εργασίας στη Μεσσηνία. Υφιστάμενη κατάσταση-προβλήματα και προοπτικές» Εισαγωγή: Το κείμενο που κρατάτε στα χέρια σας περιέχει τμήμα από τα βασικά συμπεράσματα της ετήσιας έκθεσης της DATARC για την οικονομία και την αγορά εργασίας των νομών της περιφέρειας Πελοποννήσου.

Διαβάστε περισσότερα

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005.

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005. OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005 Summary in Greek Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005 Περίληψη στα ελληνικά Σύνοψη Η μακροπρόθεσμη τάση προς την

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Οι συντελεστές παραγωγής (κεφαλαιουχικά αγαθά, εργασία, γη, επιχειρηµατικότητα, κλπ), µετά από µια διαδικασία, µετασχηµατίζονται σε αγαθά και υπηρεσίες. Η συνολική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου &

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & Ομιλία του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & η συμβολή τους στην αντιμετώπιση του Ελληνικού χρέους» Στο ετήσιο 19 th Government Roundtable του Economist

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΣ 2015-2020

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΣ 2015-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΣ 2015-2020 Εισαγωγή Η παρούσα παρουσίαση της στρατηγικής για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και την υποστήριξη της τοπικής οικονομίας του Δήμου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1

Επιδράσεις εκροών ΑΞΕ στις χώρες προέλευσης 1 Copyright 2014 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 Fax: +30 210 7257 114 www.eliamep.gr eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΙΜΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ - ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ Νικόλαος Γ. Σαφαρίκας Οικονομολόγος Διευθυντής Διοικητικών & Οικονομικών Υπηρεσιών ΔΕΥΑ Σερρών 1. Τιμολόγηση Τιμολογιακή Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024 Η συστηματική παρακολούθηση των διαχρονικών τάσεων στην αγορά εργασίας και η πρόβλεψη της μελλοντικής κατάστασης αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της (1) Ελαστικότητα της Ζήτησης 1A. Ελαστικότητα της Ζήτησης ως προς την Τιμή - Γιαναμετρήσουμετηνευαισθησίατηςζητούμενηςποσότητας( ) στις μεταβολές της τιμής (), μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα»

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» «Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» Γκίκας Α. Χαρδούβελης Καθηγητής, Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής Παν. Πειραιώς Οικονομικός Σύμβουλος Ομίλου Eurobank

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του τουρισμού στην οικονομία και παραγωγή και η αναγκαιότητα των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού ως εργαλείο ανάλυσης

Ο ρόλος του τουρισμού στην οικονομία και παραγωγή και η αναγκαιότητα των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού ως εργαλείο ανάλυσης Ο ρόλος του τουρισμού στην οικονομία και παραγωγή και η αναγκαιότητα των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού ως εργαλείο ανάλυσης Αναμφισβήτητο είναι το γεγονός ότι ο τουρισμός αποτελεί σε παγκόσμια κλίμακα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ 1 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Η δράση υποστηρίζει την διευκόλυνση της αξιοποίησης ενός τεκμηριωμένα ώριμου ερευνητικού αποτελέσματος σε επιχειρηματική/

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011. Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε ορισµένους νοµούς της χώρας

ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011. Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε ορισµένους νοµούς της χώρας Πειραιώς 132 118 54 Αθήνα Τηλ.: 210-3727400 Fax: 210-3255460 E-mail: info@rae.gr Web: www.rae.gr ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ 568/2011 Για την επιβολή ανώτατων τιµών πώλησης πετρελαιοειδών προϊόντων στον καταναλωτή σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ειδικότητα του Μηχανικού Παραγωγής & Διοίκησης και η συμβολή του στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας

Η ειδικότητα του Μηχανικού Παραγωγής & Διοίκησης και η συμβολή του στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας Ημερίδα TEE "Η Ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα και ο ρόλος των Ελλήνων Μηχανικών" Η ειδικότητα του Μηχανικού Παραγωγής & Διοίκησης και η συμβολή του στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΡΟΙ & ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΣΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ-ΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΣΑΝ ΠΗΓΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr

www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr ΕΡΩΤΗΜΑ Α (Α.1) Παρουσιάστε κατά την κρίση σας τις επιδιώξεις / σκοπούς των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) του Ομίλου ΟΤΕ, όπως δραστηριοποιείται στο χώρο της κινητής τηλεφωνίας μέσω της θυγατρικής του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2014 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (2002-2006)

ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (2002-2006) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΖΑΧΟΣ, Δρ. Βιβλιοθηκονομίας Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (2002-2006) ΑΘΗΝΑ 2002 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με τις

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

1 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 1 ο Κ Ε Φ Α Α Ι Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΕΙ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΜΟΙ Α. ΕΡΩΤΗΕΙ ΚΕΙΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε (σωστό) ή µε (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Κάθε σύνολο ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ

Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ EXOIKONOMHΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ Μ. Σανταµούρης ΚΑΠΕ - ΕΚΠΑ Σύµφωνα µε το Εθνικό Σχέδιο ράσης και το σενάριο αναφοράς, αναµένεται για το 2030 αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη ιαπιστώσεων και Συµπερασµάτων

Σύνοψη ιαπιστώσεων και Συµπερασµάτων ΚEΦΑΛΑΙΟ 5 Σύνοψη ιαπιστώσεων και Συµπερασµάτων 5.1. Χρονική Ανθεκτικότητα Επιδόσεως ιαφόρων Κλάδων Παραγωγής 5.1.1. Γενικά KΕΦΑΛΑΙΟ 5: Σύνοψη ιαπιστώσεων και Συµπερασµάτων 1. Ο εντοπισµός των κλάδων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού. 13/5/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σειρά δράσεων προωθεί η Εθνική Τράπεζα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για στήριξη του παραγωγικού δυναμικού. Με αφορμή εμπεριστατωμένη μελέτη της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Μεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014 ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Υγεία Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 1 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους και Εμπειρογνώμονες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση

Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση Κεφάλαιο Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να αναλυθεί η επιστήμη της Οργάνωσης και Διοίκησης χωρίς προηγουμένως να προσδιοριστεί το πεδίο δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Clusters και Οικοσυστήματα Καινοτομίας ως Καθολικό Μοντέλο των Στρατηγικών RIS3 στην Ελλάδα

Clusters και Οικοσυστήματα Καινοτομίας ως Καθολικό Μοντέλο των Στρατηγικών RIS3 στην Ελλάδα Clusters και Οικοσυστήματα Καινοτομίας ως Καθολικό Μοντέλο των Στρατηγικών RIS3 στην Ελλάδα Νίκος Κομνηνός Ερευνητική Μονάδα URENIO, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη Ημερίδα «Ο Ρόλος των Συνεργατικών

Διαβάστε περισσότερα

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece. Starter Kit 1 Precious Metals Greece Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.com Αγαπητέ επενδυτή, Σε ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου προς

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο

Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο Ενότητα 3: Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Θεωρητικές προσεγγίσεις Γεώργιος Μιχαλόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους

Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους Η προσέγγιση του Smith Καµπύλες χωρικού κόστους O Smith (1966, 1981), διατύπωσε ένα άλλο υπόδειγµα, στο οποίο οι επιχειρήσεις µεγιστοποιούν τα κέρδη τους, συνδυάζοντας την καµπύλη των χωρικών εσόδων µε

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ ΤΠΕ. Τομεακό Σχέδιο

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ ΤΠΕ. Τομεακό Σχέδιο ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ ΤΠΕ Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους και Εμπειρογνώμονες στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Επενδυτικές ευκαιρίες

Επενδυτικές ευκαιρίες Επενδυτικές ευκαιρίες Αναπτυξιακός Νόμος 3908/2011 1 Περιεχόμενα 1. Επενδυτικές Δραστηριότητες & Κίνητρα 2. Ποσοστά & Ζώνες ενίσχυσης 3. Βασικοί όροι και προϋποθέσεις 4. Κριτήρια Αξιολόγησης Σημείωση:

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Αποτελέσματα Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων 2011

Οικονομικά Αποτελέσματα Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων 2011 Οικονομικά Αποτελέσματα Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων 2011 with English supplement Υπηρεσία Μελετών και Στατιστικής www.eaee.gr / Εκδόσεις και Έντυπα Σεπτέμβριος 2012 Οικονομικές Μελέτες 34 Σύνοψη βασικών

Διαβάστε περισσότερα

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3 Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3-1 Στην προηγούμενη εισήγηση παρουσιάσαμε την εξέλιξη της Θεωρίας της Διοίκησης 3-2 Στόχος της σημερινής εισήγησης : Θα αναπτύξω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Για τις προτάσεις από Α1 µέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Για τις προτάσεις από Α1 µέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α1 µέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ Α.Ε. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΕΓΝΑΤΙΑΣ Ο ΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: ΕΓΝΑΤΙΑ Ο ΟΣ ΚΑΙ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ εκ. 2005 Η παρούσα Ενηµερωτική Έκθεση αποτελεί µια συνοπτική θεώρηση των επιδράσεων της Εγνατίας Οδού στον

Διαβάστε περισσότερα