Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση"

Transcript

1 ΚEΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση

2

3 1.1. Εισαγωγή KΕΦΑΛΑΙΟ 1: Ο Τριτογενής Τοµέας. Θεωρητική και Εµπειρική ιάσταση Η θέση ότι η οικονοµική πρόοδος του ανθρώπου συµπορεύεται µε διαδοχική µετάβαση, υπό την έννοια της σχετικής ποσοτικής αναβαθµίσεως, από την πρωτογενή παραγωγή, στη δευτερογενή και εκείθεν στην τριτογενή έχει τις ρίζες της στην περίοδο της Αναγεννήσεως, και συγκεκριµένως στον Antoine de Montchretien, µεταξύ άλλων, ο οποίος είναι και ο αναδεχθείς την οικονοµικής επιστήµη µε το όνοµα Πολιτική Οικονοµία. Κατά τον παρελθόντα αιώνα (1935) ο καθηγητής Allen G. D. Fisher 1 ήταν ο πρώτος που έδωσε σάρκα και οστά στη θεωρία αυτή, στην οποία ακολούθως µελετητές της οικονοµικής αναπτύξεως, όπως οι Colin Clark, Jean Fourestié, Victor R. Fuchs και άλλοι, παρέσχον εµπειρική στήριξη. Ωστόσο, όπως έχει επισηµανθεί, ο τοµέας των υπηρεσιών, τον οποίο τόσο οι εµπειρικές ενδείξεις όσο και η θεωρητική αναζήτηση ανεδείκνυαν ως την κυρία πηγή της µελλοντικής οικονοµικής αναπτύξεως και παροχής νέων θέσεων εργασίας, δεν έτυχε της προσήκουσας προσοχής εκ µέρους των ερευνητών, ερευνητικών ιδρυµάτων, αλλά και διεθνών φορέων οικονοµικής συνεργασίας. Μόλις το 1964, ο OECD εξεδήλωσε έµπρακτο ενδιαφέρον για τις αναπτυξιακές πτυχές του τριτογενή τοµέα, µε ιδιαίτερη έµφαση στα προβλήµατα που έχουν σχέση µε το εργατικό δυναµικό. Το µειωµένο ενδιαφέρον, σε συγκριτικούς πάντοτε όρους, για την µελέτη του τοµέα των υπηρεσιών και διερεύνηση των αναπτυξιακών του δυνατοτήτων καταγράφεται µε µεγάλη ευκρίνεια στα αναπτυξιακά προγράµµατα των διαφόρων χωρών, περιλαµβανοµένης και της Ελλάδος, και ιδίως στους δηµόσιους οικονοµικούς πόρους και κίνητρα που κατά καιρούς παρεσχέθησαν για την προώθηση της οικονοµικής αναπτύξεως. Η έµφαση στην εκβιοµηχάνιση, όσον και αν ήταν δικαιολογηµένη, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, και ιδιαιτέρως στις χώρες µε πολύ χαµηλό εισόδηµα και ανύπαρκτη βιοµηχανική βάση, περιείχε εντούτοις στοιχεία που είχαν στενότερη σχέση µε προκαταλήψεις και ιδεοληψίες συχνά πολιτικού χαρακτήρα παρά µε την οικονοµική πραγµατικότητα, όπως αυτή αντανακλάται σε συγκεκριµένες εµπειρίες και στην ίδια την οικονοµική λογική. Ασφαλώς, η διαβάθµιση των κλαδικών προτεραιοτήτων σε ένα πρόγραµµα πολιτικής οικονοµικής αναπτύξεως είναι συνάρτηση συγκεκριµένων παραγόντων που υπάρχουν ή απουσιάζουν από µια συγκεκριµένη χώρα. Από της απόψεως δε αυτής οι αναπτυξιακές προτεραιότητες πρέπει να αξιολογούνται όχι µόνο µε γνώµονα την δυνητική ζήτηση στη διεθνή αγορά, αλλά και µε αναφορά στις παραγωγικές δυνατότητες, όπως αυτές προσδιορίζονται από τους φυσικούς πόρους, τον ανθρώπινο παράγοντα και το διαθέσιµο κεφάλαιο, µε αναφορά πάντοτε στο αναγκαίο για την περίπτωση βάθος χρόνου. 1 Fisher, G. B. Allen, The Clash of Progress and Security, London,

4 ιάγραµµα 1.1. Μεταβολή της ιάρθρωσης της Απασχόλησης µε την Εξέλιξη της Οικονοµικής Ανάπτυξης 100 Αγροτικός τοµέας 50 Υπηρεσίες Βιοµηχανία 0 ιαχρονική εξέλιξη κατά Κεφαλήν Εισοδήµατος Χαµηλό Υψηλό Η διάσταση χρόνος είναι κρίσιµη διότι η τεχνική πρόοδος είναι ικανή να επιφέρει µέχρι και δραστικές αλλαγές στα συγκριτικά πλεονεκτήµατα των διαφόρων χωρών, ενόψει και των µεταβολών που συντελούνται στα πρότυπα καταναλώσεως, λόγω βελτιώσεως του βιοτικού επιπέδου. Εντούτοις, τα πιεστικά προβλήµατα που θέτει η ανάγκη βελτιώσεως των συνθηκών της ζωής µεσοπρόθεσµα, τα οποία καµιά πολιτική αναπτύξεως δεν µπορεί να αγνοήσει, αλλά και η αβεβαιότητα που συνδέεται µε την τεχνολογική πρόοδο και όχι µόνο, δεν επιτρέπουν την εφαρµογή οικονοµικών πολιτικών και την κατανοµή των οικονοµικών πόρων µε κριτήριο το άγνωστο µελλοντικό πλεονέκτηµα. Αυτό θα ανέµενε κανείς να οδηγήσει σε επικέντρωση του αναπτυξιακού προβληµατισµού στα υπάρχοντα εκείνα συγκριτικά πλεονεκτήµατα, που δεν απειλούνται από την τεχνολογική πρόοδο και τα οποία είναι εφικτό να διατηρηθούν. Έκδηλα παραδείγµατα, εν προκειµένω, αποτελούν τα πλεονεκτήµατα που συνδέονται µε ορισµένους φυσικούς πόρους και µοναδικά πολιτισµικά αγαθά, τα οποία έχουν ασθενή υποκατάστατα προς ικανοποίηση της τουριστικής ζητήσεως. Το ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα στην περίπτωση αυτή είναι εφικτό να απειληθεί από χώρες εξίσου ευχερώς προσβάσιµες, αλλά και µε παρεµφερές συγκριτικό πλεονέκτηµα. Αρκετές από τις χώρες της Μεσογείου διαθέτουν αυτές τις δυνατότητες. Βεβαίως, πρέπει να αναγνωρισθεί, ότι για τις χαµηλού και µεσαίου βαθµού αναπτύξεως χώρες, η διδόµενη προτεραιότητα στη βιοµηχανική ανάπτυξη εστηρίζετο σε επαρκώς ισχυρή επιχειρηµατολογία. Σχετικώς, υποστηρίζεται, 16

5 ότι η ανάπτυξη της βιοµηχανίας συνδέεται άµεσα µε την τεχνολογική πρόοδο, την οποία και προάγει και χρησιµοποιεί, αλλά συµβάλλει ουσιαστικώς και στη βελτίωση της ποιότητος του εργατικού δυναµικού. Η βιοµηχανική ανάπτυξη διαχέει νέες τεχνικές γνώσεις στην οικονοµία, αναβαθµίζει το επίπεδο τεχνικής καταρτίσεως της κοινωνίας και τοιουτοτρόπως προάγει την παραγωγικότητα της εργασίας και, υπό ορισµένες προϋποθέσεις, και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της παραγωγής. Στα ανωτέρω προστίθενται η υποτιθέµενη συνεισφορά της εκβιοµηχανίσεως στη δηµιουργία επιχειρηµατικών φορέων ο πλέον δυναµικός αλλά και σε µεγαλύτερη ανεπάρκεια συντελεστής παραγωγής αλλά και στην ενδυνάµωση της προσαρµοστικότητας της οικονοµίας και της ισχύος της χώρας. Ωστόσο, η επιχειρηµατολογία για στήριξη κατά προτεραιότητα της βιοµηχανικής αναπτύξεως προχωρεί έτι περαιτέρω, και εδώ ακριβώς αρχίζουν τα προβλήµατα, όταν η χώρα είναι µικρού οικονοµικού µεγέθους, χωρίς φυσικούς πόρους προσιδιάζοντες στην βιοµηχανική διαδικασία. Η επιχειρηµατολογία, λοιπόν, όπως π.χ. έχει διατυπωθεί σε πρόγραµµα αναπτύξεως της Ελλάδος χωρίς αυτό να αποτελεί εξαίρεση στη διεθνή πρακτική εκκινεί από την ορθή θέση ότι το µικρό πραγµατικό και δυνητικό µέγεθος της εγχώριας αγοράς καθιστά αναγκαία την ευρεία συµµετοχή της εγχώριας παραγωγής στη διεθνή αγορά, προκειµένου να επιτευχθεί αξία λόγου οικονοµική µεγέθυνση. Και ακολουθεί το ολίσθηµα: Αξιοποίηση, όµως, της διεθνούς αγοράς είναι δυνατή κυρίως µέσω εκβιοµηχανίσεως, διότι αυτή δεν καθορίζεται από τις εν πολλοίς δεδοµένες φυσικές δυνατότητες της χώρας, αλλά από τις δυνατότητες αξιοποιήσεως του ανθρώπινου παράγοντος. Στήριξη της οικονοµικής αναπτύξεως στις γεωργικές εξαγωγές θα προσέκρουε όχι µόνο στην ανεπάρκεια της προσφοράς, αλλά ενδεχοµένως και στην ίδια τη ζήτηση, ενώ υπερβολική εξάρτηση της οικονοµικής αναπτύξεως από τις εξαγωγές υπηρεσιών (τουρισµός, ναυτιλία) εκτός του ότι θα συνεπήγετο υψηλό κοινωνικό κόστος, θα καθιστούσε την ελληνική οικονοµία ευπαθή στις οικονοµικές επιδράσεις. Εποµένως, η δηµιουργία ισχυρής βιοµηχανικής βάσεως και η πραγµατοποίηση σηµαντικών εξαγωγών αποκτούν προτεραιότητα, µη υφισταµένων σηµαντικών περιθωρίων επιλογής. Αποτελεί δε εθνική ανάγκη η συνέχιση συγκεντρώσεως και εντάσεως των προσπαθειών προς δηµιουργία διεθνούς ανταγωνιστικής βιοµηχανικής δοµής, ώστε κατά την ολοκλήρωση του δασµολογικού αφοπλισµού να είναι σε θέση η χώρα να αντιµετωπίζει την αυξανόµενη πίεση του ανταγωνισµού από το εξωτερικό!! εν είναι δύσκολο να διΐδει κανείς την κλαδική µεροληψία που έχει εµφιλοχωρήσει στο ανωτέρω σκεπτικό. (α) Αγνοεί το φυσικό και πολιτισµικό συγκριτικό πλεονέκτηµα του τουρισµού από πλευράς προσφοράς, αλλά και τις καθ όλα υπέρτερες δυνατότητες από απόψεως ζητήσεως. Υποβαθµίζει εµφανώς µια κατεξοχήν εξαγωγική δραστηριότητα, υπερτονίζοντας κινδύνους, οι οποίοι είναι εφικτό σε κάθε περίπτωση να εξουδετερωθούν πολύ ευχερέστερα σε σύγκριση µε τα 17

6 εµπόδια στα οποία προσκόπτει ένα βιοµηχανικό αναπτυξιακό εγχείρηµα. (β) Βασίζει την βιοµηχανική ανάπτυξη σε αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναµικού και µάλιστα όπως προκύπτει από το υπόλοιπο κείµενο σε κλάδους κατεξοχήν παραδοσιακούς έναντι των οποίων, όπως περιτράνως απεδείχθη, χώρες χαµηλότερου βιοτικού επιπέδου και πολύ µεγαλύτερου πληθυσµιακού πλεονάσµατος, εν δυνάµει και εν ενεργεία, διαθέτουν σαφές και ακατανίκητο ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα. (γ) Η επιλογή των βιοµηχανικών υποκλάδων περιλαµβάνει, και µάλιστα κατά προτεραιότητα, εκείνους που στηρίζονται στους φυσικούς πόρους η ανεπάρκεια των οποίων αποτελεί, σύµφωνα µε την επιχειρηµατολογία, κύριο παράγοντα δικαιολογούντα έµφαση στη βιοµηχανία και στην ένταση εργασίας (που βάσει του (β) δείχνει µυωπική θεώρηση των µελλοντικών εξελίξεων της παγκόσµιας οικονοµίας). (δ) Υποβαθµίζει ακόµη και τη ναυτιλία, η οποία δεν διαθέτει µεν συγκριτικό πλεονέκτηµα του είδους που διαθέτει ο τουρισµός, διαθέτει, όµως, ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα επιχειρηµατικής φύσεως που φαίνεται να αντέχει στο χρόνο χωρίς να συνεπάγεται το κοινωνικό κόστος που υπονοεί για τον τουρισµό η υπέρ της βιοµηχανίας επιχειρηµατολογία. Φυσικά, οι λεκτικές προτεραιότητες ευρίσκουν υπερβάλλουσα ανταπόκριση στους κλαδικώς διατιθέµενους δηµοσίους πόρους, οι οποίοι, όπως θα δειχθεί σε µεταγενέστερο τµήµα του παρόντος, διοχετεύονται σε κλάδους των υπηρεσιών, οι οποίοι διαθέτουν αναπτυξιακή προοπτική, και δη κατεξοχήν συναλλαγµατογόνο, όπως τα ψιχία στον πτωχό Λάζαρο του Ευαγγελίου. Η υποβάθµιση των υπηρεσιών, και ιδιαιτέρως του τουριστικού τοµέα, ως τοµέα µε ερευνητική προτεραιότητα αλλά και ως αντικειµένου προτεραιότητας στη διαβάθµιση των επιλογών της αναπτυξιακής πολιτικής, είναι περίεργη, αν ληφθεί υπόψη ότι οι χώρες µε µεγάλες δυνατότητες προσφοράς τουριστικών υπηρεσιών υψηλής δυνητικής ζητήσεως, όπως η Ελλάδα, αντιµετωπίζουν σοβαρά προβλήµατα ισοζυγίου πληρωµών, εντόνως ασύµµετρης αναπτύξεως στις περιφέρειες, αλλά και τρέχοντα και εν δυνάµει προβλήµατα απασχολήσεως του εργατικού δυναµικού εργατικού δυναµικού το οποίο λόγω ανεπαρκών δεξιοτήτων προσιδιάζει περισσότερο σε τοµείς, όπως ο τουρισµός. Είναι άκρως χαρακτηριστικό το σχόλιο του Colin Clark 2, το οποίο παραθέτει ο Victor Fuchs σε σχετική µε τις υπηρεσίες µελέτη του 3 : «Τα οικονοµικά του τριτογενή τοµέα δεν έχουν ακόµη µελετηθεί. Ακόµη και σήµερα είναι πολλοί εκείνοι που δεν αισθάνονται και τόσο άνετα έστω και στη σκέψη 2 Clark, Colin (1960), The Conditions of Economic Progress, MacMillan, London. 3 Fuchs, Victor (1965), The Growing Importance of the Service Industries, N.B.E.R., New York. 18

7 ότι είναι δυνατόν να παραδεχθούν την ύπαρξη του τοµέα». Φυσικά, έκτοτε η στάση της έρευνας απέναντι στο εν λόγω αντικείµενο έγινε περισσότερο φιλική πάντοτε όµως σε προφανή αναντιστοιχία προς την σπουδαιότητά του εξαιτίας των απαιτήσεων µιας επιθετικής εµπειρικής πραγµατικότητος αφ ενός και αφ ετέρου των ζητηµάτων µετρήσεως που έθεσε η ανάγκη ακριβέστερων µετρήσεων του ΑΕΠ, ως συνόλου και κλαδικώς. Η ανωτέρω αναφορά στους λόγους που εξηγούν κάπως τη σχετική πτωχεία βιβλιογραφίας, ακαδηµαϊκής και µη, αφορώσας στις αναπτυξιακές διαστάσεις που συνδέονται µε τον τοµέα των υπηρεσιών είναι συνοπτική και ακροθιγής. Η εξέταση που θα γίνει στα επόµενα των ενδείξεων που παρέχει η µακροπρόθεσµη εµπειρία για τη σχέση µεταξύ ρυθµού αναπτύξεως µιας οικονοµίας, ως µέσου όρου αλλά ως κατ ιδίαν περιπτώσεων, και των τοµεακών ή κλαδικών ρυθµών αναπτύξεως, θα παράσχει την ευκαιρία να επανέλθοµε στα ανωτέρω εκτενέστερα Οι Υπηρεσίες ως Αντικείµενο της Οικονοµικής Επιστήµης: Βραχεία Επισκόπηση Το ενδιαφέρον αν και υποβαθµισµένο ακόµη για το ρόλο των υπηρεσιών, ως αιτίου αλλά και συνεπαγοµένου της οικονοµικής αναπτύξεως, έχει τις ρίζες του, βασικώς, στην κλασική οικονοµική σκέψη, χωρίς να υποβαθµίζεται και η βασική εκπαίδευση των οικονοµολόγων, στην οποία, ως εµπειρικό υπόβαθρο ρητώς ή σιωπηρώς, νοείται ή υπονοείται αντιστοίχως η βιοµηχανία. Η εξώθηση των υπηρεσιών στο περιθώριο του θεωρητικού ενδιαφέροντος οφείλεται στη σύλληψη του άϋλου προϊόντος ως µη προαγωγικού της οικονοµικής προόδου. Την άποψη δε αυτή διαµοιράζονται οικονοµικοί διανοητές, όπως οι William Petty, Adams Smith και Franηois Quesnay από τη µια πλευρά και ο Karl Marx από την άλλη. Για τον Adam Smith η απασχόληση εργατικού δυναµικού στις υπηρεσίες αποτελεί εµπόδιο στη συσσώρευση κεφαλαίου, που είναι η κινητήρια δύναµη της παραγωγής και της αναπτύξεως. Στην ίδια γραµµή σκέψεως, ο Franηois Quesnay, εισήγαγε τη διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας, η οποία είναι κατ ουσίαν διάκριση µεταξύ κλάδων υλικής παραγωγής και κλάδων άυλης παραγωγής (υπηρεσιών). Οι απασχολούµενοι στις υπηρεσίες προσφέρουν µη παραγωγική εργασία, το «produit net» είναι µηδέν. Εξ ου και η θεώρησή της από τον Smith ως παρακωλύουσας τη δηµιουργία κεφαλαίου, της κινητήριας αυτής δυνάµεως για την ανάπτυξη και την οικονοµική πρόοδο. Πρέπει να παρατηρηθεί σχετικώς ότι αναφορά στις υπηρεσίες ανευρίσκει κανείς σε προηγούµενες σχολές σκέψεως, χωρίς όµως συνειδητοποίηση της εννοίας, ως συνιστώσας ένα χωριστό τοµέα παραγωγής. Το εξωτερικό εµπόριο και οι θαλάσσιες µεταφορές κατά την εµποροκρατική αντίληψη εθεωρούντο ως οι πλέον αποδοτικές οικονοµικές δραστηριότητες, όχι για την 19

8 χρησιµότητά των αλλά διότι ήσαν πηγές πλούτου (κυρία πηγή αποκτήσεως χρυσού). Εν απουσία βιοµηχανικής δραστηριότητος το εξαγωγικό εµπόριο και οι θαλάσσιες µεταφορές αποτελούσαν την µοναδική, ίσως, πηγή δηµοσίων εσόδων. Έτσι, οι υπηρεσίες δεν εξετάζοντο από την άποψη της εγγενούς αξίας αυτών, αλλά µόνο µε αναφορά στις δηµοσιονοµικές ανάγκες. Πράγµατι κατά την περίοδο αυτή ο Gregory King ( ), χωρίς να αναφερθεί ρητώς στην έννοια υπηρεσίες, απαρίθµησε πλήθος από αυτές στα πλαίσια της προσπαθείας του να παράξει µια πρώτη εκτίµηση των εθνικών λογαριασµών. Απαριθµεί δε περί τις 25 οµάδες υπηρεσιών, µεταξύ των οποίων περιλαµβάνονται οι υπάλληλοι γραφείου, οι ασχολούµενοι µε το εξωτερικό εµπόριο, οι παρέχοντες νοµικές υπηρεσίες, οι ασχολούµενοι µε τις τέχνες και τις επιστήµες, οι έµποροι κοκ. Προφανώς ο King είχε εντάξει τις υπηρεσίες στις δραστηριότητες που παράγουν πλούτο. Το σύνολο των ελευθέρων (ανεξαρτήτων) επαγγελµάτων καταγράφεται ως παραγωγικό. Κατά την ίδια περίοδο ο P. L. De Boisguilbert ( ) ο οποίος, επίσης, ασχολήθηκε µε την µέτρηση του εθνικού εισοδήµατος ρητώς εντάσσει τις υπηρεσίες στις δραστηριότητες που παράγουν πλούτο. Συναφώς δε επισηµαίνει την ύπαρξη αλληλεξαρτήσεως η οποία πραγµατώνεται µε την τελική χρήση των προϊόντων, δηλ. την κατανάλωση. Η αλληλεξάρτηση αποτυπώνεται στο γεγονός ότι αυτό που χρησιµοποιεί κάποιος για ικανοποίηση των αναγκών του παράγεται από κάποιον άλλο, εποµένως, οι υπηρεσίες είναι οικονοµικώς χρήσιµες και πληρώνονται όπως ακριβώς τα βιοµηχανικά και γεωργικά προϊόντα από τους καταναλωτές 4. Αυτό σηµαίνει ότι οι υπηρεσίες δεν διαφέρουν εννοιολογικώς από την αγροτική και βιοµηχανική παραγωγή και, εποµένως από δηµοσιονοµικής απόψεως είναι ισοδύναµες. Ο ερευνητικός προσανατολισµός των ανωτέρω συγγραφέων, όπως ευχερώς συνάγεται, ήταν καθαρά δηµοσιονοµικός, η επικέντρωση δε του ενδιαφέροντος αυτών στην εκτίµηση του εισοδήµατος απέρρεε άµεσα από την ανάγκη εκτιµήσεως της φορολογικής βάσεως, της πηγής δηλ. των δηµοσιονοµικών εσόδων. Η επικέντρωση αυτή στην εν στενή έννοια ανάλυση του εισοδήµατος δεν επέτρεψε την ενασχόληση µε το σοβαρό θέµα της αναπτύξεως και της συνδέσεως των υπηρεσιών µε αυτό, ως αιτίου ή αιτιατού. Αποµάκρυνση από την δηµοσιονοµική γωνία θεωρήσεως των πραγµάτων, από την οικονοµική θεωρία αποτελεί η συµβολή του François Quesnay. Ο Quesnay, επίσης, έχει ως σκοπό να εξηγήσει και αναλύσει τα µέσα χρηµατοδοτήσεως των δηµοσιονοµικών δαπανών και εσόδων, ωστόσο µεταθέτει την έµφαση από την ανάλυση των ροών δαπανών και εσόδων, 4 P. L. de Boisguilbert, Factum de la France, National Institute of Demographic Studies, 1966, p

9 στις επενδύσεις και την συσσώρευση κεφαλαίου. Τον απασχόλησε η µέτρηση του πλεονάσµατος (produit net), εκ του οποίου εκπηδά το πρόβληµα συσσωρεύσεως κεφαλαίου και, εποµένως, η ισορροπία µεταξύ ανταγωνιστικών τρόπων δαπανήσεως του πλεονάσµατος. Ένα πλαίσιο αναλύσεως µε παραγωγικό προσανατολισµό επιχειρεί ιεράρχηση των δραστηριοτήτων αναλόγως του πόσον παραγωγικές είναι. Τούτο αποτελεί και την θεωρητική βάση αναπτύξεως των εννοιών των υπηρεσιών κατά το δεύτερο ήµισυ του 18ου αιώνος. Κατά την περίοδο αυτή κυριαρχεί η προσωπικότητα του Adam Smith ( ). Ο Smith ταξινόµησε τις δραστηριότητες σε εκείνες που δηµιουργούν και σε εκείνες που δεν δηµιουργούν αξία, δηλ. σε παραγωγικές και µη παραγωγικές. Αντιστοίχως, η εργασία διακρίνεται σε παραγωγική και µη παραγωγική. Είναι η παραγωγική εργασία που δηµιουργεί πλεόνασµα, και αυξάνει τον πλούτο. Η παραγωγική εργασία προσθέτει αξία στην αξία των χρησιµοποιουµένων σε µια δραστηριότητα υλικών (πχ. βιοµηχανία). Η αξία αυτή αποτελείται από την αµοιβή της εργασίας και το κέρδος του επιχειρούντος. Η εργασία είναι παραγωγική µόνον αν γεννά κάποια απόδοση για το επενδεδυµένο κεφάλαιο. Αυτό που έχει σηµασία δεν είναι το εκτελεσθέν έργο, αλλά το κέρδος που δηµιουργείται. Υπό την έννοια αυτή οι υπηρεσίες δεν είναι αναγκαίως µη παραγωγικές. Πράγµατι, ο Smith, ο πρώτος µεγάλος οικονοµολόγος που ανέπτυξε την έννοια του εθνικού εισοδήµατος, απαριθµεί τις υπηρεσίες που εντάσσει στις µη παραγωγικές δραστηριότητες (δηµόσιοι υπάλληλοι, στρατιωτικοί, δικηγόροι, ιατρικό προσωπικό, συγγραφείς, καλλιτέχνες, άλλες προσωπικές υπηρεσίες και, τέλος, οικιακοί υπηρέτες). Το εµπόριο ουδαµού αναφέρεται ως µη παραγωγική δραστηριότητα. Όπως επισηµαίνεται 5 σχετικώς, η ιδεολογική θέση (του Smith) είναι σε µεγάλη έκταση ίδια µε την θέση του εµπόρου, ο οποίος επιθυµεί περιορισµό του κράτους σε εκείνες ακριβώς τις συλλογικές λειτουργίες οι οποίες δεν µπορεί να γίνουν από την αγορά: εσωτερική ασφάλεια, εξωτερική άµυνα και κάποιες ειδικής συλλογικής φύσεως υποδοµές ή θεσµούς. Οι J. B. Say ( ), J. C. Simonde de Sismondi ( ), J. S. Mill ( ), H. de Saint Simon ( ) και άλλοι κινήθηκαν, µε κάποιες διαφοροποιήσεις πράγµατι, στο εννοιολογικό πλαίσιο που διετύπωσε ο Adam Smith. Παρεµφερής είναι και ο χειρισµός του ίδιου θέµατος από τον Μαρξ. Ο Μαρξ ακολουθών, εν προκειµένω, τους µεγάλους της Κλασικής Σχολής, υιοθετεί τη διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας, µε κριτήριο την χρησιµότητα χρήσεως των παραγοµένων προϊόντων. 5 J. C. Delauney J. Gadrey, Services in Economic Theory, in International Studies in the Service Economy, Kluwer Academic Publishers, London,

10 Η εργασία που απασχολείται στην παραγωγή µη χρησίµων προϊόντων (µηδενική αξία χρήσεως) είναι µη παραγωγική. Τέτοια εργασία είναι η µη αµέσως συνδεόµενη µε την παραγωγή αγαθών µε θετική αξία χρήσεως. Οι κύριες απασχολήσεις της µη παραγωγικής εργασίας κατά τον Μαρξ είναι στο εµπόριο, στο χρηµατοπιστωτικό τοµέα τράπεζες, ασφάλειες, ακίνητη περιουσία και στις κυβερνητικές υπηρεσίες που ασχολούνται µε την τήρηση του νόµου και της τάξεως. Ωστόσο, αναγνωρίζει την ύπαρξη υπηρεσιών που προσφέρονται από παραγωγική εργασία, όπως είναι οι µεταφορές και επικοινωνίες και οι εργασίες επισκευών. Η προβαλλόµενη, εν προκειµένω, δικαιολογία είναι ότι στις εξαιρέσεις αυτές υπάρχει η αλλαγή της υλικής µορφής των αντικειµένων. Πρέπει να σηµειωθεί, εν προκειµένω, ότι η µαρξιστική αυτή θεώρηση της εργασίας έτυχε πρακτικής εφαρµογής στις χώρες του πάλαι ποτέ υπαρκτού σοσιαλισµού, όπως αυτός εκπροσωπήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση 6 και τις χώρες-δορυφόρους. Στις χώρες αυτές το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν δεν περιείχε το µεγαλύτερο µέρος των υπηρεσιών, µε συνέπεια να καθίσταται προβληµατική η σύγκριση βιοτικών επιπέδων και κατά κεφαλή εισοδήµατος µεταξύ αυτών και του λοιπού κόσµου. Με την εµφάνιση της Νεοκλασικής Σχολής (A. Marshall κ.τ.λ.), που συνέπεσε και µε την αυξανόµενη πληροφόρηση για τα µερίδια των κλάδων παραγωγής στο προϊόν και την απασχόληση, πληροφόρηση που εµπεριείχε σπέρµατα αιτιώδους συνάφειας µεταξύ των µεταβολών των µεριδίων αυτών και του εθνικού προϊόντος, οπόθεν και εξεπήδησαν ιδέες για το πιθανόν µέλλον της διαρθρώσεως του ΑΕΠ και της κλαδικής κατανοµής της απασχολήσεως η διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας περιέπεσε σε ένα είδος ανυποληψίας. Η νεοκλασική αντίληψη επί του θέµατος της φύσεως των υπηρεσιών είναι απότοκος της θέσεως ότι κάθε δραστηριότητα, για την οποία ο καταναλωτής ή γενικότερα ο αγοραστής είναι διατεθειµένος να πληρώσει, προκειµένου να αποκτήσει το αντίστοιχο προϊόν, έχει προφανώς χρησιµότητα για τον ίδιο. Εποµένως, ο διαχωρισµός µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας στερείται σηµασίας, αφού το κρίσιµο σηµείο είναι η χρησιµότητα, η οποία αποκαλύπτεται µε την πληρωµή που γίνεται για την απόκτηση του προϊόντος που την περιέχει αδιαφόρως αν τούτο είναι υλικό ή άυλο προϊόν. Εν πάση περιπτώσει, η διάκριση µεταξύ παραγωγικής και µη παραγωγικής εργασίας έπαυσε να απασχολεί πλέον σοβαρά την οικονοµική σκέψη έξω από τα όρια του υπαρκτού σοσιαλισµού, όπου, όπως ανεφέρθη, η θεωρία έτυχε εφαρµογής στο πλαίσιο των εθνικών λογαριασµών. 6 Κατ ουσίαν, το σοβιετικό Σύστηµα Υλικής Παραγωγής της Εθνικής Λογιστικής είχε υιοθετήσει τη θέση του A. Smith για τη µη παραγωγική εργασία. 22

11 Η ανάπτυξη των εθνικών λογαριασµών εισήγαγε νέο αίµα και εµπλούτισε όχι µόνο µε ιδέες αλλά και µε σηµαντική εµπειρική γνώση την περί τις υπηρεσίες οικονοµική φιλολογία. εν είναι δε τυχαία, εν µέσω ενός τόσο πρόσφορου περιβάλλοντος, η ταυτόχρονη εµφάνιση µελετών µε επίκεντρο τις υπηρεσίες τις υπηρεσίες ως τµήµατος της εθνικής παραγωγής και ως παράγοντα οικονοµικής µεγεθύνσεως, αλλά και ως συνεπαγόµενο της ίδιας της αναπτύξεως. Το δύσκολο θέµα του ορισµού των ορίων µεταξύ υλικών αγαθών και άυλων (υπηρεσιών) είχε ήδη παύσει, χάρη στη νεοκλασική σκέψη, να αποτελεί αντικείµενο θεωρητικής διαµάχης, του τύπου που είχε αναπτυχθεί στα πλαίσια του διαχωρισµού της εργασίας σε παραγωγική και µη παραγωγική και το επίκεντρο ήταν η διαθεσιµότητα καταλλήλων στοιχείων, η ανάπτυξη µεθόδων µετρήσεως και η οριακή εννοιολογική αντιµετώπιση ορισµένων προϊόντων, κατά πόσο δηλ. θα έπρεπε να ενταχθούν στα υλικά αγαθά ή στις υπηρεσίες. Η έννοια του τριτογενούς τοµέα, ως τυπολογικού στοιχείου της εθνικολογιστικής ορολογίας, εισήχθη, όπως υπαινιχθήκαµε ανωτέρω, από τρεις οικονοµολόγους στη δεκαετία του Πρόκειται για τους Allan Fisher 7, Colin Clark 8 και Jean Fourastié 9. Όπως µε σαφήνεια διατυπώνουν η παραγωγή διακρίνεται σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή. Η πρωτογενής παραγωγή αποτελείται από το προϊόν του αγροτικού τοµέα και των ορυχείων. Η δευτερογενής συντίθεται από τους κλάδους παραγωγής που µετασχηµατίζουν τις ύλες κατά ποικίλους τρόπους, ενώ η τριτογενής παραγωγή περιλαµβάνει µεγάλο εύρος δραστηριοτήτων που παράγουν υπηρεσίες, δηλ. προϊόντα, τα οποία αναλίσκονται καθ ον χρόνο παράγονται. Πρόκειται περί προϊόντων, τα οποία, λόγω της άυλης φύσεως αυτών, δεν είναι εφικτό να αποθεµατοποιηθούν. Οι ανωτέρω συγγραφείς αποτελούν πρωτοπόρους της ιδέας ότι βαθµιαίως, µε την οικονοµική πρόοδο, θα φθάσοµε σε επίπεδο όπου οι οικονοµίες θα κυριαρχούνται από τον τριτογενή τοµέα (οι οικονοµίες θα καταστούν οικονοµίες υπηρεσιών ). Ο Allan Fisher, ρητώς αναφέρει ότι αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της οικονοµικής αναπτύξεως η βαθµιαία µετακίνηση της απασχολήσεως προς την τριτογενή παραγωγή. Πρέπει να σηµειωθεί, εν προκειµένω, ότι στην µνηµονευθείσα αυτή µελέτη του ο Fisher ανέπτυξε πρώτος την θεωρία αναπτύξεως σε τρία στάδια, µε αναφορά στους τοµείς παραγωγής. Οι ιδέες του J. Fourastiι για τις µεταβολές που συντελούνται στη διάρθρωση της εθνικής παραγωγής, όταν αυτή αυξάνεται, ώστε να προάγεται το µέσο βιοτικό επίπεδο, ακολουθούν τη λογική των θεωρητικών απόψεων του Fisher. 7 Fisher, Allan, op. cit. 8 Clark, Colin, op. cit. 9 Fourastié, Jean (1950), Le Grand Espoir du XXe siècle, Paris, PUF 23

12 Ο Colin Clark 10 αξιοποίησε την επιχειρηµατολογία του Νόµου του Engel, σύµφωνα µε την οποία η ζήτηση υπηρεσιών χαρακτηρίζεται κατά το πλείστον από εισοδηµατική ελαστικότητα ζητήσεως υψηλότερη σε σύγκριση µε τα προϊόντα υλικής παραγωγής, την οποία συνδύασε µε την λογικώς συναγοµένη a priori θέση ότι η παραγωγικότητα στις υπηρεσίες, ως µέσος όρος, αυξάνεται µε βραδύτερο ρυθµό σε σύγκριση µε τη βιοµηχανία, για να διατυπώσει τη θεωρία του για την ύπαρξη δυνάµεων που οδηγούν σε µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τις υπηρεσίες. Οι ανωτέρω δύο παραδοχές, εκ των οποίων η πρώτη αφορά στην κατανάλωση και η δεύτερη στην παραγωγή, επαρκούν για να θεµελιώσουν αιτιώδη θετική σχέση µεταξύ αναπτύξεως και µεριδίου της απασχολήσεως στις υπηρεσίες. Πράγµατι, µε εισοδηµατική ελαστικότητα ζητήσεως για τις υπηρεσίες µεγαλύτερη σε σύγκριση µε τα υλικά αγαθά και παραγωγικότητα υψηλότερη στη βιοµηχανία σε σύγκριση µε τις υπηρεσίες, µια οικονοµία που πραγµατοποιεί θετικό ρυθµό αυξήσεως της παραγωγικότητος αναποτρέπτως θα µετασχηµατισθεί από µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τη βιοµηχανία σε µια οικονοµία κυριαρχούµενη από τις υπηρεσίες. Τοιουτοτρόπως, η αύξηση του µεριδίου της καταναλώσεως υπηρεσιών στη συνολική κατανάλωση και του µεριδίου της απασχολήσεως στις υπηρεσίες είναι άµεσο αποτέλεσµα της αναπτυξιακής διαδικασίας. Η αύξηση του µεριδίου των υπηρεσιών στην κατανάλωση και της απασχολήσεως στις υπηρεσίες εκφράζουν την µετάβαση από την βιοµηχανική κοινωνία στην κοινωνία των υπηρεσιών, που αποτελεί και το τρίτο στάδιο της αναπτύξεως των σύγχρονων κοινωνιών. Η ανάπτυξη της εθνικής λογιστικής σε παγκόσµια κλίµακα, και ιδιαιτέρως στις οικονοµικά περισσότερο προηγµένες, βοήθησε στην συγκέντρωση συγκρίσιµων στατιστικών πληροφοριών για την ανάπτυξη και την διαρθρωτική µεταβολή. Οι πληροφορίες αυτές κατέστησαν σαφές, ότι κατά την περίοδο µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο οι τοµείς υλικής παραγωγής πρωτογενής και δευτερογενής έπαυσαν να αποτελούν τους δεσπόζοντες στην απασχόληση του εργατικού δυναµικού. Βαθµιαίως, εκτοπίσθηκαν από τις υπηρεσίες, οι οποίες σήµερα απασχολούν περίπου τα 2/3 της συνολικής απασχολήσεως στις χώρες-µέλη του ΟΟΣΑ. Ο όρος οικονοµία υπηρεσιών εκφράζει αυτήν ακριβώς την εξέλιξη και σε γενικές γραµµές χαρακτηρίζει τις οικονοµίες, στις οποίες η απασχόληση στις υπηρεσίες είναι µεγαλύτερη από την απασχόληση στην υλική παραγωγή. Η εµπειρικώς θεµελιωθείσα συνειδητοποίηση ότι κεντρικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων βιοµηχανικών κοινωνιών είναι η αύξηση της απασχολήσεως στις υπηρεσίες, έστρεψε το ερευνητικό ενδιαφέρον και προς τον τοµέα αυτό, 10 Clark, Colin (1940), The Conditions of Economic Progress, London. 24

13 αν και σε κραυγαλέα αναντιστοιχία προς την σπουδαιότητα αυτού. Φυσικά, το πρόβληµα της µετρήσεως των υπηρεσιών, που είναι εγγενώς δυσχερέστατο, ήλκυσε αρκετό ερευνητικό ενδιαφέρον, στα πλαίσια των προσπαθειών µετρήσεως του ΑΕΠ κατά τρόπο προσεγγίζοντα µε τη µεγαλύτερη δυνατή προσέγγιση την πραγµατικότητα. Το ζήτηµα της διαρθρωτικής µεταβολής που ενισχύει το µερίδιο των υπηρεσιών στην οικονοµία εξετάσθηκε, οµοίως, σε σχέση µε το ρυθµό αυξήσεως της παραγωγικότητος. Πρωτοποριακή ήταν, εν προκειµένω, η µελέτη του Victor Fuchs 11, ο οποίος εκκινεί, όπως και άλλοι, από τη θέση ότι υπάρχει ένα εξωγενώς προσδιοριζόµενο κενό παραγωγικότητος µεταξύ υπηρεσιών και των άλλων τοµέων και υποστηρίζει ότι η µετατόπιση της οικονοµίας προς τις υπηρεσίες αποτελεί επανάσταση στην εξέλιξη των οικονοµικών συστηµάτων µε συνεπαγόµενα για την κοινωνία και την οικονοµική ανάλυση, συγκρινόµενα σε σπουδαιότητα, µε εκείνη της βιοµηχανικής επαναστάσεως. Η νεότερη έρευνα αποµακρύνεται κάπως από την απλουστευτική προσέγγιση, σύµφωνα µε την οποία το µερίδιο των υπηρεσιών και στο προϊόν και στην απασχόληση αντιδρά, κατά κάποιο τρόπο, παθητικά στην ανάπτυξη της οικονοµίας. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν το χάνει από το γεγονός ότι επισηµαίνει την βαθµιαία µετάθεση του ενδιαφέροντος από τις υπηρεσίες, ως σύνολο, στις υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις από τις οποίες ανεπήδησε αυτό που περιληπτικά ονοµάζεται οικονοµία γνώσεως και πληροφορήσεως. Η παραδοσιακή, ας πούµε, προσέγγιση της παθητικής αντιδράσεως των υπηρεσιών καθ ορισµένο τρόπο, όταν συντελείται οικονοµική πρόοδος εξηγείται από το νόµο του Engel και την αύξηση της παραγωγικότητος εντός εκάστου τοµέα. Η νεότερη προσέγγιση στη µελέτη των υπηρεσιών επισηµαίνει ότι η κατά µέσο όρο ταχύτερη µεγέθυνση των κλάδων που παράγουν υπηρεσίες και «η εµφάνιση της οικονοµίας των υπηρεσιών δεν αποτελεί µια απλή διαδικασία, όπου νέες (υπηρεσία) δραστηριότητες αναδύονται και επικρατούν, ώστε να κυριαρχούν στην οικονοµική δραστηριότητα αντιθέτως, η εν λόγω µεγέθυνση αντανακλά υποκείµενες δυναµικές οικονοµικές και τεχνολογικές διαδικασίες µέσα σε κάθε κλάδο και στις σχέσεις του µε άλλους κλάδους παραγωγής». Π.χ. καθώς οι αγορές αναπτύσσονται, ως επακόλουθο της αυξήσεως της παραγωγικότητος και του εισοδήµατος, αυξάνονται οι δυνατότητες αξιοποιήσεως των οικονοµιών κλίµακος και σκοπού, µε συνέπεια την αύξηση και των δυνατοτήτων εκµεταλλεύσεως οικονοµιών κλίµακος και σκοπού στις δραστηριότητες παροχής ενδιαµέσων υπηρεσιών. Η ευκαιρία αυτή αξιοποιήσεως τέτοιων οικονοµιών σε συγκεκριµένες δραστηριότητες όπως είναι η διανοµή, η 11 Fuchs, Victor (1968), The Service Economy, N.B.E.R., Columbia University Press. 25

14 προώθηση προϊόντων στην αγορά (marketing) κ.ο.κ. δηµιουργεί τάση αυξανόµενης προσφοράς αυτών από εξειδικευµένες επιχειρήσεις, αντί να παράγονται εσωτερικώς από την επιχείρηση που χρησιµοποιεί αυτές τις υπηρεσίες. Πρόκειται δηλ. για δυναµικής φύσεως εξελίξεις της αγοράς, ενδογενούς χαρακτήρα, που αποτυπώνουν τις επιπτώσεις των στη διάρθρωση της παραγωγής µακροπροθέσµως, σε αντίθεση µε τις επιπτώσεις που οφείλονται στο κενό παραγωγικότητος και το νόµο του Engel και διαγράφουν κατά κάποιο τρόπο µια µεσο-βραχυπρόθεσµη προοπτική µεταβάσεως στην οικονοµία των υπηρεσιών, ως άµεσο, εφάπαξ αποτέλεσµα, σε αντίθεση µε τις πάντοτε παρούσες µακροπρόθεσµες διαδικασίες, που φυσικά αφορούν σε όλους τους κλάδους, αλλά σε µεγαλύτερο ίσως βαθµό τις υπηρεσίες, αφού η ζήτηση τέτοιων ενδιάµεσων υπηρεσιών εκπορεύεται βασικώς από την παραγωγή αγαθών. Ωστόσο, πρέπει να σηµειωθεί ότι η ενδογενούς φύσεως διαρθρωτική µεταβολή στις υπηρεσίες έχει ως κύρια πηγή την ανάπτυξη του βιοµηχανικού τοµέα, όπου συντελείται η τεχνολογική πρόοδος και διαχέεται σε όλους τους κλάδους. Πάντως, είναι γενικώς αποδεκτό εδώ και τρεις τουλάχιστον δεκαετίες ότι η µεταβιοµηχανική κοινωνία αποτελεί ζωντανή πραγµατικότητα για τις ανεπτυγµένες κοινωνίες, στις οποίες ο τριτογενής τοµέας µε το πλήθος των υπηρεσιών που παράγει έχει καταστεί κυρίαρχη µορφή παραγωγής. Με την συνειδητοποίηση αυτή συµπορεύθηκε και η πεποίθηση για το ρόλο της γνώσεως, της επιστήµης και της τεχνολογίας, ως υποβάθρου της παραγωγής, καθώς και στον προεξάρχοντα ρόλο της επαγγελµατικής και τεχνικής τάξεως στη διοίκηση της οικονοµίας. Σήµερα, η έννοια κοινωνία της πληροφορίας έχει εµποτίσει τους πάντες και χρησιµοποιείται ακόµα και από ανίδεους, προκειµένου να δηλώσουν σε ποια εποχή ζουν. Φυσικά, οι διαδικασίες διαρθρωτικών αλλαγών ως συνέπεια της αναπτύξεως αφ ενός και των τεχνολογικών και άλλων αλλαγών αφ ετέρου είναι πολυσύνθετες και καθιστούν συχνά δυσδιάκριτα τα όρια µεταξύ υπηρεσιών και βιοµηχανίας. Ωστόσο, ένα είναι βέβαιο, ότι οι υπηρεσίες αυξάνονται µε ρυθµό ταχύτερο από τους λοιπούς κλάδους κατά µέσο όρο, τουλάχιστον από κάποιο επίπεδο αναπτύξεως και πέρα, και ότι υπάρχει ένα σηµαντικό κενό µακροπρόθεσµου ρυθµού αυξήσεως της παραγωγικότητος µεταξύ υπηρεσιών και βιοµηχανίας, όπως αποκαλύπτουν οι στατιστικές 100 και πλέον ετών. Στο επόµενο τµήµα θα παρατεθούν στατιστικές σχετικές µε τα ζητήµατα αυτά, οπόθεν θα διαπιστωθεί ότι η απασχόληση στις υπηρεσίες έχει επίπεδα, τα οποία η βιοµηχανία ποτέ δεν κατόρθωσε να επιτύχει, σήµερα δε το επίπεδο απασχολήσεως σ αυτές είναι τουλάχιστον τριπλάσιο εκείνου της βιοµηχανίας. Υπάρχει, ωστόσο, µια σοβαρή αναπτυξιακή διάσταση στην οποία αξίζει να αφιερωθεί αρκετός προβληµατισµός, σκέψη και φαντασία. ιότι τόσο η παθητικώς αναπτυσσόµενη τριτογενής παραγωγή όσο και η 26

15 ενδογενώς προωθούµενη, δεν προσφέρονται ως αναπτυξιακές επιλογές, υπό την έννοια των αυτόνοµων δυνάµεων που εµπεριέχουν αναπτυξιακή δυναµική, αξιοποιήσιµη από κατάλληλη οικονοµική πολιτική. Αυτό δεν σηµαίνει, φυσικά, ότι οι παθητικώς ή ενδογενώς αναπτυσσόµενοι κλάδοι τριτογενούς παραγωγής δεν προσφέρονται προς αξιοποίηση από την οικονοµική πολιτική και στα πλαίσια της ελεύθερης αγοράς για αποτελεσµατικότερη λειτουργία µέσω καταλλήλου πλαισίου κινήτρων που επηρεάζουν τον εκσυγχρονισµό και την εσωτερική διάρθρωση των επιµέρους κλάδων (π.χ. τεχνολογικός εκσυγχρονισµός, µέγεθος παραγωγικής µονάδος κ.ο.κ.). Ωστόσο, το ζητούµενο σε µια αναπτυξιακή πολιτική µακροπρόθεσµου ορίζοντα µε σαφή στρατηγικό χαρακτήρα, το θεµελιώδες πρόβληµα δεν επικεντρώνεται στην, ούτως ή άλλως επιθυµητή, αύξηση της αποτελεσµατικότητας της οικονοµικής λειτουργίας, αλλά στην εξατοµίκευση των παραγόντων που προσφέρονται προς αναπτυξιακή αξιοποίηση ως επιλογή προτεραιότητος. Εν προκειµένω, µε σηµείο αναφοράς τις υπηρεσίες, είναι προφανές ότι η επιλογή δεν νοείται να αναζητηθεί σε κλάδους υπηρεσιών, η ζήτηση των οποίων προέρχεται αποκλειστικώς ή κατά κύριο λόγο από την εσωτερική αγορά. Προκειµένου περί µικρών χωρών, όπως είναι η Ελλάδα, µε ανοικτή οικονοµία και µικρή εσωτερική αγορά, η οποία θέτει ποικίλους περιορισµούς στη δυνατότητα στηρίξεως της αναπτύξεως σε κλάδους που απαιτούν τεχνολογική πρωτοπορία ή έστω εγρήγορση, η αναζήτηση κλάδων µε αποστολή την αναπτυξιακή ώθηση οφείλει να στραφεί προς προϊόντα εξαγωγικού προσανατολισµού. Προκειµένου δε περί υπηρεσιών είναι αυτονόητο αν και στην πράξη έχει αποδειχθεί δυσνόητο ότι τέτοιες υπηρεσίες είναι απαραίτητο να συγκεντρώνουν δύο βασικά χαρακτηριστικά: (α) µεγάλη και αυξανόµενη ζήτηση και (β) δυνατότητες προσφοράς µη απειλούµενες ευχερώς από τον εξωτερικό ανταγωνισµό. Οι ανωτέρω νύξεις επισηµαίνουν ότι η έκταση στην οποία χωρεί διαρθρωτική αλλαγή υπέρ των υπηρεσιών µε την ανάπτυξη προσδιορίζεται και από τις υφιστάµενες και αξιοποιούµενες δυνατότητες αυτόνοµης αναπτύξεως κλάδων µε έντονο εξωτερικό προσανατολισµό. Το στοιχείο αυτό πιθανώς να εξηγεί διαφοροποιήσεις παρατηρούµενες κατά χώρα, οι οποίες δεν µπορούν να εξηγηθούν από το επίπεδο αναπτύξεως και τον ρυθµό αναπτύξεως της οικονοµίας Ο Τοµέας των Υπηρεσιών: Εµπειρική Πραγµατικότητα Εισαγωγή Στο παρόν τµήµα θα επιχειρηθεί επαρκώς εκτενής αναφορά στη διαχρονική εξέλιξη του µεριδίου του τοµέα των υπηρεσιών στο ΑΕΠ και στην απασχόληση, µε σκοπό την απόκτηση µιας πληρέστερης γνωριµίας µε τα χαρακτηριστικά αυτού, όπως αυτά µεταβάλλονται υπό την επίδραση 27

16 διαφόρων παραγόντων, εκτός του ρυθµού αναπτύξεως της οικονοµίας. Αυτό θα βοηθήσει να κατανοηθούν πληρέστερα τα συµβαίνοντα στον τοµέα, όχι µόνο αναφορικώς προς το επίπεδο αναπτύξεως και τον ρυθµό αναπτύξεως, αλλά µε αναφορά και στην περιφερειακή-γεωγραφική διάσταση, το µέγεθος της οικονοµίας και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτής από απόψεως πόρων, φυσικών και µη. Πρέπει, ωστόσο, να επισηµανθούν ορισµένες δυσκολίες, στατιστικής φύσεως, οι οποίες διαφοροποιούν, εντόνως πολλάκις, την ποιότητα των στοιχείων από χρονική περίοδο σε χρονική περίοδο και από χώρα σε χώρα. Εν πρώτοις, υπενθυµίζεται ότι η θεωρία των εθνικών λογαριασµών και η εφαρµογή αυτών είναι προϊόν της περιόδου µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο. Υπάρχει, εποµένως, µια πρώτη διαχωριστική γραµµή, που διαφοροποιεί τις περιόδους από τρεις απόψεις: ακρίβεια στοιχείων, εννοιολογική τακτοποίηση και µεθοδολογία µετρήσεως του προϊόντος σε σταθερές τιµές. Αυτό δεν σηµαίνει, βεβαίως, ότι κατά τα λοιπά υπάρχει οµοιογένεια διαχρονική εντός εκάστης περιόδου. Είναι ασφαλές να λεχθεί ότι ο βαθµός οµοιογενείας καθ όσον αφορά και στα τρία αναφερθέντα στοιχεία είναι µεγαλύτερος στην δεύτερη περίοδο, και µικρότερος στην πρώτη περίοδο. Αυτό οφείλεται, βασικώς, στις συντονισµένες προσπάθειες των δύο µεγάλων διεθνών οργανισµών, Οργανισµό Ηνωµένων Εθνών και Οργανισµό Ευρωπαϊκής Συνεργασίας για την εφαρµογή ενιαίων κανόνων µετρήσεως του ΑΕΠ και οργανώσεως της υποδοµής για τη συγκέντρωση των προς τούτο καταλλήλων στοιχείων. Στη δεύτερη περίοδο, δηλ. σε αντίθεση προς την πρώτη, ανεπτύχθη δυναµική συνεχούς βελτιώσεως και των πρωτογενών στοιχείων αλλά και της µεθοδολογίας. Εκεί όπου ασφαλώς υπάρχει σαφώς µεγαλύτερη οµοιογένεια είναι στις εκτιµήσεις που δίνουν οι διάφορες χώρες για το µερίδιο των υπηρεσιών, ακριβώς επειδή υπεχρεώθησαν να εφαρµόσουν ενιαία µεθοδολογία. Η διαφοροποίηση µεταξύ σοσιαλιστικών και µη χωρών όσον αφορά στον χειρισµό ορισµένων υπηρεσιών από εθνικολογιστικής σκοπιάς, κατά πόσο δηλ. αποτελούν τµήµα του ΑΕΠ, αποτελεί χωριστό θέµα, γνωστής κατά προσέγγιση ποσοτικής διαστάσεως, αν και στο πρόβληµα της ακριβείας υπήρχαν πολλές αµφισβητήσεις. Οι ανωτέρω παρατηρήσεις έχουν σκοπό να προφυλάξουν από το εύλογο ενδεχόµενο της συναγωγής συµπερασµάτων από την διαχρονική σύγκριση αριθµών που δεν µετρούν πάντοτε το ίδιο πράγµα. Σηµειώνοµε, ότι προς αποφυγή των αναποφεύκτων προβληµάτων συγκρισιµότητος που προέρχονται από διαφορετικές µεθοδολογίες µετρήσεως αλλά και ατέλειες στοιχείων αναφεροµένων στην προστιθέµενη αξία, θα γίνεται συχνά αναφορά στα στοιχεία απασχολήσεως, όπου οι ατέλειες στοιχείων αναφεροµένων στην προστιθέµενη αξία, ενδέχεται να προκαλούν λιγότερα και µικρότερα προβλήµατα συγκρισιµότητας. 28

17 Δυναμική του Τριτογενούς Τομέα μέχρι τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο Α. Τοµεακά Μερίδια Παραγωγής Για την µακρά προ του Β Παγκοσµίου Πολέµου περίοδο, η υιοθετηθείσα πηγή πληροφορήσεως για τα σχετικά τοµεακά µεγέθη παραγωγής και απασχολήσεως και την µεταβολή αυτών είναι η γνωστή έγκυρη και µοναδική στο είδος της µελέτη του Simon Kuznets 12. Σηµειώνεται, ότι στο προϊόν του δευτερογενούς τοµέα περιλαµβάνεται από τον Kuznets και το προϊόν του υποκλάδου Μεταφορές-Επικοινωνίες, ο οποίος βάσει της κλαδικής ταξινοµήσεως που χρησιµοποιείται από τους Εθνικούς Λογαριασµούς, εντάσσεται στον τριτογενή τοµέα. Τα σχετικά στοιχεία για τα τοµεακά µερίδια στην παραγωγή περιλαµβάνονται στον Πίνακα 1.1., και κατά το πλείστον, αφορούν σε χώρες διαφορετικού βαθµού αναπτύξεως. Προφανώς, λόγω διαθεσιµότητος σχετικώς αξιόπιστων πληροφοριών, αφορούν σε χώρες που ανήκουν στην οµάδα των ανεπτυγµένων, µε τα σηµερινά κριτήρια, οικονοµιών. Τα τοµεακά µερίδια που υιοθετήθηκαν για σχολιασµό έχουν υπολογισθεί για άλλες χώρες µε βάση τα µεγέθη σε τρέχουσες τιµές και για άλλες σε σταθερές. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν για όλες τις χώρες διαθέσιµα στοιχεία και στις δύο τιµές. Εξάλλου, όπως παρατηρεί και ο ίδιος ο Kuznets, παρά το θεωρητικώς ορθό να χρησιµοποιούνται, εν προκειµένω, δεδοµένα σε σταθερές τιµές, η σύγκριση µεταξύ µεριδίων σε σταθερές και τρέχουσες, όπου αυτές είναι διαθέσιµες, δεν έδειξε σηµαντικές διαφορές. Η θεωρητικώς ορθή θέση χρησιµοποιήσεως δεδοµένων σε σταθερές τιµές, όταν η σύγκριση αφορά σε µακροπρόθεσµες διαρθρωτικές αλλαγές, εδράζεται στην εύλογη παραδοχή ότι οι τεχνολογικές µεταβολές µειώνουν µακροπροθέσµως περισσότερον τις σχετικές τιµές στη βιοµηχανία. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελούν για την συγκεκριµένη περίοδο οι µεταφορές στις ΗΠΑ ( ), όπου η απότοµη µείωση των τιµών στον σχετικό κλάδο οδήγησε σε πολύ µεγαλύτερη αύξηση του µεριδίου του δευτερογενούς τοµέα σε σταθερές τιµές σε σύγκριση µε τις τρέχουσες. 12 Kuznets, S. (1971), Economic Growth of the Nations, The Belnar Press, Cambridge, Mass. 29

18 Η πρώτη παρατήρηση, καθολικώς ισχύουσα για τις περιλαµβανόµενες στον Πίνακα 1.1 χώρες, είναι η δραµατική µείωση του µεριδίου της αγροτικής παραγωγής στο ΑΕΠ. Για σχετικώς πιο συγκρίσιµες, από απόψεως µήκους, περιόδους οι µειώσεις ξεκινούν από 23% και 36% για Αργεντινή και Ολλανδία αντίστοιχα και φθάνουν µέχρι και 82-87% για ΗΠΑ και Ηνωµένο Βασίλειο. εύτερον, το σύνολο σχεδόν του απωλεσθέντος µεριδίου του αγροτικού τοµέα µετακινήθηκε στην δευτερογενή παραγωγή, prima facie τουλάχιστον. ιότι ο κλάδος των µεταφορών, ο οποίος κατά την περίοδο αυτή γνώρισε µεγάλη ανάπτυξη και αύξησε σηµαντικά το µερίδιό του στο ΑΕΠ, έχει ταξινοµηθεί ως ανήκων στην δευτερογενή παραγωγή, εποµένως, τρίτον, οι γενικώς παρατηρούµενες στην εν λόγω περίοδο ουσιαστικώς ασήµαντες µεταβολές προς τα άνω ή κάτω του µεριδίου των υπηρεσιών µε κτυπητή εξαίρεση τις ΗΠΑ- δεν εκφράζουν επαρκώς την πραγµατικότητα για τον αναφερθέντα λόγο. Είναι, εν προκειµένω, ενδεικτικό, ότι το µερίδιο του κλάδου Μεταφορές- Επικοινωνίες αυξήθηκε σε όλες σχεδόν τις εξεταζόµενες χώρες σε ποσοστό που αποτρέπει τουλάχιστον µείωση του µεριδίου των υπηρεσιών. Πίνακας 1.1 Economic Growth of the Nations by S. Kuznets, 1971 The Belknap Press of H.U. Press, Cambridge, Mass. Μερίδια Παραγωγής Μακροπροθέσµως Μ. Βρετανία (Τ) Η.Β. Γαλλία (Σ) Βέλγιο (Σ) Αγροτικός Τοµέας (Α) Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) Τοµέας Υπηρεσιών (S) 1801/11 34,1 22,1 43,8 1851/61 19,5 36,3 44, ,4 48,9 44, ,2 53,2 42, ,4 55,0 40, ,7 56,8 38, ,4 54,6 42, ,0 46,2 28, ,4 51,0 40, ,9 45,9 45,2 1953/55 8,4 47,0 44,6 1963/67 6,2 49,8 44,0 30

19 Ολλανδία (Τ) ,0 75, ,3 84, ,8 36,8 44, ,9 47,2 37,9 1963/67 8,0 49,9 42,1 Γερµανία (Τ) 44,8 22,8 32, (Σ) 16,2 56,3 27, (Τ) 13,4 58,0 28, (Τ) 11,1 57,3 31, (Σ 54) 10,3 54,5 35, (Τ) 6,6 61,8 31,9 1963/67 5,4 62,4 32,2 ανία (Τ) 1870/79 (Σ 1924) 45,0 55,0 1950/51 (Σ 1955) 20,4 45,0 34,6 1963/67 (Σ 1955) 10,9 49,5 39,6 Νορβηγία (Τ) ,8 31,9 34, ,8 53,1 33,1 1963/67 (Σ 1963) 8,3 55,9 35,8 Σουηδία (Τ) 1861/70 (Σ 1913) 38,3 22,6 39,1 1951/55 (Σ 1913) 9,8 58,3 31,9 1951/55 (Σ 1959) 12,7 54,6 32,7 1963/67 (Σ 1959) 6,5 54,5 39,0 Ιταλία (Σ 1938) 1861/70 46,1 19,6 34, ,7 23,4 34,9 1950/52 22,4 43,6 34,0 1963/67 13,7 47,9 38,4 31

20 Ιαπωνία (Τ ) 1879/83 62,5 37,5 1904/13 40,6 59,4 1924/33 22,4 77,6 1951/54 20,2 79,8 1959/61 13,6 86,4 1952/53 22,4 39,4 38,2 1963/67 11,9 45,3 42,8 ΗΠΑ (Σ 1859) ,6 24,2 31,2 1889/99 17,0 52,6 30,4 1889/99 (Σ 1929) 25,8 37,7 36,5 1919/29 11,2 41,3 47, ,9 48,4 45, (Σ 1963) 4,3 45,3 50,4 1963/67 3,3 44,3 52,4 Καναδάς ,0 54, ,5 75, ,8 42,4 36, ,5 49,6 38, ,6 47,8 45,6 Ονδούρα (Σ 1960) ,4 12,5 24, ,0 24,7 32,3 Αργεντινή (Σ 1950) ,3 24,8 41, (Σ 1960) 24,3 36,0 39, ,2 37,9 35, ,9 43,5 36, ,9 48,4 34,7 Αυστραλία (Τ) 1861/80 25,1 31,0 43,9 1935/38 22,6 32,8 44,6 1955/59 14,7 47,1 38,2 1963/66 11,9 49,8 38,3 32

21 Το παγκόσµιο συµπέρασµα από την µελέτη του Πίνακα για τα τοµεακά µερίδια στο ΑΕΠ είναι ότι µέχρι και τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, το βιοτικό επίπεδο δεν είχε ακόµη αναπτυχθεί σε βαθµό ώστε να ωθεί σε έξοδο της καταναλωτικής συµπεριφοράς από τον κλοιό των υλικών αγαθών προς τον χωρίς καταναλωτικό όριο χώρο των άυλων αγαθών. Η κατ ουσίαν ανύπαρκτη τουριστική δραστηριότητα στην περίοδο αυτή είναι ενδεικτική του ρόλου του εισοδηµατικού κατωφλίου ως παράγοντος γενεσιουργού αυξηµένης ζητήσεως για υπηρεσίες. Ασφαλώς, και άλλοι παράγοντες αποτρεπτικοί αυξήσεως του µεριδίου των υπηρεσιών διεδραµάτισαν ρόλο. Το βιοτικό επίπεδο, ωστόσο, ως σύνοψη των παραγόντων που καθιστούν εφικτή την δηµιουργία υποδοµών, την ανάπτυξη υπηρεσιών εκπαιδεύσεως και υγείας κ.ο.κ., κατέχει µάλλον εξέχουσα θέση ως αίτιο. 33

22 Β. Τοµεακά Μερίδια Εργατικού υναµικού Οι πληροφορίες του Πίνακα 1.2 για τα τοµεακά µερίδια του εργατικού δυναµικού εκτείνονται σε βραχύτερες σε σύγκριση µε το προϊόν περιόδους, αλλά εκτείνονται σε περισσότερες χώρες (25 έναντι 15). Το κενό παραγωγικότητος, στο οποίο έγινε αναφορά σε προηγούµενο τµήµα, επιτρέπει την διαµόρφωση µια σαφέστερης εικόνας για την διαχρονική µεταβολή των µεριδίων. Πίνακας 1.2. Μακροπρόθεσµες Μεταβολές στα Μερίδια των Μειζόνων Τοµέων Οικονοµικής ραστηριότητος στο Εργατικό υναµικό Μ. Βρετανία Γαλλία Βέλγιο Ολλανδία Γερµανία Ελβετία ανία Νορβηγία Αγροτικός Τοµέας (Α) Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) Τοµέας Υπηρεσιών (S) 1851/61 23,0 58,9 18, ,7 59,2 33, ,9 58,8 37, ,2 31,5 20, ,6 47,1 35, ,5 39,2 13, ,6 55,8 38, ,8 33,3 24, ,2 53,3 35, ,2 42,7 15, ,8 52,1 19, ,3 54,7 27, ,9 59,3 32, ,4 47,1 12, ,9 58,5 29, ,5 32,1 25, ,0 47,1 33, ,7 19,9 16, ,5 24,8 25, ,7 30,8 31, ,8 50,9 28,3 34

23 Σουηδία ,7 21,8 16, ,6 36,1 18, ,7 55,9 29,4 Φινλανδία ,8 15,4 15, ,2 42,8 25,0 Ιταλία 1881/ ,2 31,5 14, ,7 49,9 28,4 Ιαπωνία ,8 5,6 8, ,1 15,7 13, ,0 30,3 22, ,4 42,7 36,9 Καναδάς ,8 37,9 23, ,1 43,8 46,1 ΗΠΑ ,3 16,2 19,5 1869/79 48,6 29,0 22, ,9 38,8 41, ,7 38,0 56,3 Αυστραλία ,3 35,3 30, ,5 51,3 37,2 Ν. Ζηλανδία ,1 35,2 25, ,1 49,0 35,9 Ισπανία ,3 17,0 13, ,5 42,4 24,1 Αργεντινή ,6 28,0 32, ,4 43,1 35,5 Χιλή ,8 34,8 24, ,7 36,9 31,4 Κολοµβία ,5 16,0 15, ,6 26,8 28,6 Μεξικό ,6 13,8 17, ,1 23,5 21,4 35

24 Aίγυπτος Φιλιππίνες Ινδία Κεϋλάνη ,0 14,3 14, ,0 16,1 25, ,9 15,4 11, ,9 18,5 20, ,4 13,8 11, ,7 12,2 15, ,1 14,9 16, ,2 14,0 17, ,7 17,2 26,1 Πηγή: S. Kuznets, op. cit., σελ Πράγµατι, οι παρεχόµενες ενδείξεις δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αµφιβολίας. Ακόµη και στις χώρες, οι οποίες και µε τα σηµερινά κριτήρια θεωρούνται υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόµενες επί το ευγενέστερον παρουσιάζουν αύξηση του µεριδίου του εργατικού δυναµικού στον τριτογενή τοµέα. Ωστόσο, για τις πλέον ανεπτυγµένες µε τα σηµερινά κριτήρια χώρες, όπως είναι η Μ. Βρετανία, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία κτλ., οι αυξήσεις του µεριδίου του τριτογενούς τοµέα είναι εντυπωσιακές. Ενδεικτικώς αναφέροµε τις χώρες, για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία καλύπτοντα επαρκώς την προπολεµική περίοδο. Μερίδιο Εργατικού υναµικού στον Τριτογενή Τοµέα Χώρες Αρχή Περιόδου Τέλος Περιόδου Μ. Βρετανία 1851/61 18, ,1 Γερµανία , ,0 Νορβηγία , ,5 Ιαπωνία , ,7 ΗΠΑ 1869/79 22, ,3 Ινδία , ,1 Η αντίθεση των ενδείξεων που παρέχουν αντιστοίχως τα στοιχεία του προϊόντος και τα στοιχεία απασχολήσεως είναι σχετικώς έντονη και αντανακλά σε µεγάλο βαθµό στατιστικές ατέλειες που εκτείνονται από τη συγκέντρωση των πρωτογενών πληροφοριών µέχρι και την επεξεργασία και την ορθή εννοιολογική οριοθέτηση της ταξινοµήσεως αυτών. Εντούτοις, η συνέπεια που παρατηρείται στα διαχρονικά στοιχεία όλων των χωρών του Πίνακα, αλλά και οι καταγραφόµενες µεγάλες αυξήσεις δεν είναι δυνατόν να αποτελούν συµπτωµατικής φύσεως εξέλιξη. 36

25 Γ. Μεταβολή Τοµεακής Κατανοµής Εργατικού υναµικού και Προϊόντος σε Βραχύτερες Χρονικές Περιόδους για την Μακρά Περίοδο ( ) Για µικρότερο αριθµό χωρών (12 για το προϊόν και 14 για το εργατικό δυναµικό) τα διαθέσιµα στοιχεία επιτρέπουν συναγωγή συµπερασµάτων ενισχυτικών των ενδείξεων που παρέχουν τα δεδοµένα πολύ µακράς περιόδου. Οι σχετικές πληροφορίες συνοψίζονται στους Πίνακες 1.3 και 1.4. Πίνακας 1.3. Κατανοµή του Εθνικού Προϊόντος στους Τρεις Μείζονες Τοµείς για Επιλεγµένες Χώρες Πρωτογενής Τοµέας ευτερογενής Τοµέας Τριτογενής Τοµέας Ηνωµένο Βασίλειο β 31 β β 44 β β 54 β Γαλλία 1789/ / β 25 β 1825/ / β 28 β 1872/ / β 28 β Γερµανία 1860/ / β 43 β β 41 β Ολλανδία Νορβηγία β 50 β Σουηδία 1861/ / / /

26 Ιταλία 1861/ / / / ΗΠΑ /28 (Τ.Τ.) / /48 (Τ.Τ.) /63 (Τ.Τ.) Καναδάς (Τ.Τ.) β 35 β 24 β 39 β 1926/ /63 (Τ.Τ.) Αυστραλία 1861/ /39 (Τ.Τ.) (Σ.Τ. 1910/11) Ιαπωνία 1878/ / ΕΣΣ (Σ.Τ. 1937) Σηµείωση: α. Όπου δεν αναφέρεται άλλως, στο δευτερογενή τοµέα περιλαµβάνονται και οι µεταφορές και επικοινωνίες, που ως γνωστόν µε βάση την εθνικολογιστική θεωρία και πρακτική αποτελούν κλάδο των υπηρεσιών. β. Όπου υπάρχει ο δείκτης (β) στις υπηρεσίες, σηµαίνει ότι αυτές περιλαµβάνουν και τις µεταφορές και επικοινωνίες. Πηγή: Kuznets, S. (1966), Modern Economic Growth: Rate, Structure and Growth, Yale University, The Colonial Press, Inc., Clinton, Mass. Πίνακας 1.4. Κατανοµή Εργατικού υναµικού στους Τρεις Μείζονες Τοµείς για Επιλεγµένες Χώρες Μερίδιο στο Συνολικό Εργατικό υναµικό (%) Πρωτογενής Τοµέας ευτερογενής Τοµέας Τριτογενής Τοµέας Ηνωµένο Βασίλειο (*) 38 (*)

27 Γαλλία Βέλγιο Ελβετία Ολλανδία ανία Νορβηγία Σουηδία Ιταλία ΗΠΑ Καναδάς Αυστραλία Ιαπωνία ΕΣΣ (*) 31 (*) (*) 32 (*) (*) 46 (*) (*) 43 (*) (*) 29 (*) (*) Περιλαµβάνονται µεταφορές και επικοινωνίες. Πηγή: Kuznets, S. (1966), Modern Economic Growth: Rate, Structure and Growth, Yale University, The Colonial Press, Inc., Clinton, Mass. 39

28 Το προκύπτον πρότυπο είναι αυτό που παρετηρήθη και στους Πίνακες 1.2 και 1.3. Τα στοιχεία για το προϊόν δεν δείχνουν σαφείς καθολικές ανοδικές τάσεις. Στην πραγµατικότητα, το χαρακτηριστικό της εικόνας που προκύπτει είναι η ασάφεια, µε λίγες εξαιρέσεις. Καθ όσον αφορά στην τοµεακή κατανοµή του εργατικού δυναµικού, η προκύπτουσα τάση είναι συνεπέστερη προς την υπόθεση ότι η ανάπτυξη οδηγεί σταδιακά σε αύξηση του µεριδίου των υπηρεσιών. Βεβαίως, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η συναγωγή συµπερασµάτων θα ήταν στερεότερη και πλησιέστερη προς την πραγµατικότητα, αν οι σχετικοί πίνακες περιλάµβαναν και πληροφορίες για τους ρυθµούς αναπτύξεως των επιµέρους χωρών στις συγκεκριµένες αυτές περιόδους. Το µειονέκτηµα αυτό αντιµετωπίζεται εν µέρει στο επόµενο τµήµα µε την βοήθεια του κατά κεφαλήν εισοδήµατος για όσες χώρες υπάρχει αυτό διαθέσιµο.. Κατά Κεφαλήν Εισόδηµα και Μεταβολή Τοµεακής Κατανοµής Εργατικού υναµικού και Προϊόντος Για τις περιόδους και και κατά κεφαλή εισόδηµα εκφρασµένο σε $ αγοραστικής δυνάµεως 1958, ο Πίνακας 1.5 περιλαµβάνει τον τρόπο µεταβολής του µεριδίου του εργατικού δυναµικού και του µεριδίου του προϊόντος που αντιστοιχεί στην τριτογενή παραγωγή, καθώς αυξάνεται το κατά κεφαλήν, Πίνακας 1.5. Μεταβολές στα Μερίδια των Μειζόνων Τοµέων Παραγωγής στο Εργατικό υναµικό για 18 Χώρες µε Κριτήριο το Κατά Κεφαλή Εισόδηµα για τις Περιόδους και Κατά Κεφαλή ΑΕΠ Αγροτικός Τοµέας (Α) 55,9 54,1 51,8 35,8 20,1 31,2 Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) 23,4 27,9 29,0 39,0 51,3 39,4 Τοµέας Υπηρεσιών (S) 20,7 18,0 19,2 25,0 28,6 29, Κατά Κεφαλή ΑΕΠ Αγροτικός Τοµέας (Α) 42,0 24,2 20,9 13,8 12,3 11,0 Βιοµηχανικός Τοµέας (Ι) 31,3 43,5 46,8 47,7 50,5 45,6 Τοµέας Υπηρεσιών (S) 26,7 32,3 32,3 38,5 37,2 43,4 Σηµείωση: Σε κάθε εισοδηµατική οµάδα περιλαµβάνονται 3 χώρες, το κατά κεφαλή εισόδηµα είναι σε τιµές του Πηγή: S. Kuznets (1971), Economic Growth of Nations, σελ

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016 1) «Η ελληνική οικονομία είναι κατά βάση αγροτική». Όπως άλλωστε προκύπτει από τη συμμετοχή του προϊόντος του αγροτικού τομέα της χώρας μας στη διαμόρφωση του ΑΕΠ που ανέρχεται σε A. 25% B. 33% C. 10%

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, Αθήνα Τηλ , Fax Αθήνα, 9 Ιουνίου 1998 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, Αθήνα Τηλ , Fax Αθήνα, 9 Ιουνίου 1998 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 64 Αθήνα Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax 33 120 33 Αθήνα, 9 Ιουνίου 1998 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Τάσεις του Παγκόσµ ιου ιεθνούς Τουρισµ ού Το ΙΤΕΠ βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 4.1 : Eργασιακά χαρακτηριστικά Εργατικό δυναµικό (άτοµα)

Πίνακας 4.1 : Eργασιακά χαρακτηριστικά Εργατικό δυναµικό (άτοµα) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 : ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 4.1 Απασχόληση σε επίπεδο Περιφέρειας ΑΜΘ Το συνολικό εργατικό δυναµικό της Περιφέρειας Α.Μ.Θ. το 1991 ανέρχεται σε 217.828 άτοµα εκ των οποίων 17.111 είναι άνεργοι, ποσοστό 7,85%

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟ 2020

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟ 2020 Εισηγητής: Γ. Ζαγκλιβερινός, ιευθυντής Ανθρώπινου υναµικού, ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΑΕ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟ 2020 ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Ιστορικά η Χηµική Βιοµηχανία αποτελεί έναν από τους βασικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Θεοδόσιος Παλάσκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Μαρία Τσάμπρα, Πανεπιστήμιο Δυτικής Ελλάδας Χρυσόστομος Στοφόρος, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Θεοδόσιος Παλάσκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Μαρία Τσάμπρα, Πανεπιστήμιο Δυτικής Ελλάδας Χρυσόστομος Στοφόρος, Πάντειο Πανεπιστήμιο Θεοδόσιος Παλάσκας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Μαρία Τσάμπρα, Πανεπιστήμιο Δυτικής Ελλάδας Χρυσόστομος Στοφόρος, Πάντειο Πανεπιστήμιο Οικονομική κρίση και πολιτικές ανάπτυξης και συνοχής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Πρόλογος Ευχαριστίες Βιογραφικά συγγραφέων ΜΕΡΟΣ 1 Εισαγωγή 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία 1.1 Πώς αντιμετωπίζουν οι οικονομολόγοι τις επιλογές 1.2 Τα οικονομικά ζητήματα 1.3 Σπανιότητα και ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

Economic Policy Reforms Going for Growth Edition. Μεταρρυθµίσεις οικονοµικής πολιτικής Με στόχο την ανάπτυξη -Έκδοση 2006.

Economic Policy Reforms Going for Growth Edition. Μεταρρυθµίσεις οικονοµικής πολιτικής Με στόχο την ανάπτυξη -Έκδοση 2006. Economic Policy Reforms Going for Growth - 2006 Edition Summary in Greek Μεταρρυθµίσεις οικονοµικής πολιτικής Με στόχο την ανάπτυξη -Έκδοση 2006 Περίληψη στα ελληνικά Περίληψη Κατά τις δύο περασµένες δεκαετίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα,

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα, Xαιρετισµός Υπουργού Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού κ. Αντώνη Μιχαηλίδη στην εκδήλωση που διοργανώνεται από την Κυπριακή Τράπεζα Αναπτύξεως και το Cyprus College µε τη στήριξη των Price Waterhouse

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 19 Οδηγός περιήγησης 25 Πλαίσια 28 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 35 Βιογραφικά συγγραφέων 36 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 37 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους Μέθοδοι Πολυκριτηριακής Ανάλυσης ( ιαδικασία Αναλυτικής Ιεράρχησης, Πολυπαραµετρική Χρησιµότητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Κινεζικός Εξερχόµενος Τουρισµός

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Κινεζικός Εξερχόµενος Τουρισµός ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, Τετάρτη 23 Μαρτίου 2005 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Κινεζικός

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Σπανιότητα ή στενότητα των πόρων

Σπανιότητα ή στενότητα των πόρων ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΡΙΣΜΟΣ Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα «Δείκτες ερευνητικής δραστηριότητας και σχεδιασμός πολιτικών για έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία

Ημερίδα «Δείκτες ερευνητικής δραστηριότητας και σχεδιασμός πολιτικών για έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία 1 Ημερίδα «Δείκτες ερευνητικής δραστηριότητας και σχεδιασμός πολιτικών για έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία Αθήνα 2 Μαΐου 2012 Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Αμφιθέατρο Λ. Ζερβας) Κ. Κοκκινοπλιτης Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά Οικονοµία Βασικές έννοιες και ορισµοί Οικονοµική Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά των ανθρώπινων όντων αναφορικά µε την παραγωγή, κατανοµή και κατανάλωση υλικών αγαθών και υπηρεσιών σε έναν

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) Σειρά Πληροφοριακού και Εκπαιδευτικού Υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης ΠΑΤΡΑ, 2016 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΟΣ - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. 1) Παράδειγµα κριτηρίου ερωτήσεων κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου (εξέταση στο µάθηµα της ηµέρας)

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. 1) Παράδειγµα κριτηρίου ερωτήσεων κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου (εξέταση στο µάθηµα της ηµέρας) ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1) Παράδειγµα κριτηρίου ερωτήσεων κλειστού τύπου - ανοικτού τύπου (εξέταση στο µάθηµα της ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 11 : Διαπεριφερειακή Αγορά εργασίας (κεφάλαιο 9, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Διαπεριφερειακή αγορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές

Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Project1:Layout 1 3/23/2012 3:38 PM Page 1 Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Π. Ε. Πετράκης Η Ελληνική Οικονομία και η κρίση: Προκλήσεις και Προοπτικές Συγγραφέας Π.Ε. Πετράκης

Διαβάστε περισσότερα

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών»

«Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Οµιλία στο Πρώτο Συνέδριο Κυπριακών Βιβλιοθηκών «Ο Ρόλος της Βιβλιοθήκης στον 21ον Αιώνα» 2 Νοεµβρίου 2001 Με θέµα «Η Αξιοποίηση του ΑΒΕΚΤ για τις Βιβλιοθήκες Κυβερνητικών Υπηρεσιών» Εισαγωγή Επιτρέψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Περιεχόμενα. Μάρτιος 1999

Σύγκριση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Περιεχόμενα. Μάρτιος 1999 με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών του Σαράντη Λώλου Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής ς Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 1 2. Διάρθρωση του Ενεργητικού... 2 3. Διάρθρωση του Παθητικού... 3 4. Κερδοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ)

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Το βελγικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει το 2,9% του συνολικού ΑΕΠ της Ε.Ε., το 4% του ΑΕΠ της ευρωζώνης και το 0,97% του ΑΕΠ του ΟΟΣΑ (στοιχεία 2014). Το Βέλγιο είναι ένας σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Η αυριανή ηµερίδα στόχο έχει την παρουσίαση των αποτελεσµάτων δύο ερευνητικών προγραµµάτων: 1. «ΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας

Φυσική ανεργία φ σ υ ικό ό π ο π σ ο οσ ο τό τ ό α νε ν ργί γ ας ΑΝΕΡΓΙΑ Κατηγορίες ανεργίας Φυσική ανεργία (υπάρχει µακροχρονίως σε µια οικονοµία) το σύνηθες ποσοστό ανεργίας [δεν παραµένει σε σταθερό ύψος και επηρεάζεται από την οικονοµική πολιτική, απλά υποδηλώνει

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ H Ύπαρξη ενός Ισχυρού Brand Name Αποτελεί Ικανή Συνθήκη Βελτίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Στρατηγικά Εργαλεία Marketing Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα ιατύπωση Οράματος Ανάλυση Αλυσίδας Αξίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K.

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K. Η Θεωρία της Αξίας και της διανομής της 1 Πώς εξηγείται ο καθορισμός των τιμών των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία; Ομοίως, τι καθορίζει την αξία; Αυτό, είναι ίσως ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή

Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή 3: Μέτρα ευηµερίας του καταναλωτή Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή (Πλεόνασµα καταναλωτή Ισοδύναµη µεταβολή και µεταβολή αποζηµίωσης) Ο ορισµός της κοινωνικής ευηµερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Κεφάλαιο 3 ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Εισαγωγή Ένα από τα βασικά συμπεράσματα του απλού νεοκλασικού υποδείγματος οικονομικής μεγέθυνσης, που παρουσιάστηκε στο Κεφάλαιο, είναι ότι δεν μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1. Γενικά... 21 1.2. Η σχέση της οικονομικής με τις άλλες κοινωνικές επιστήμες... 26 1.3. Οικονομική Περιγραφή και Ανάλυση...

Διαβάστε περισσότερα

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo.

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo. Η μπύρα στην αγορά της Γαλλίας ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η μπύρα στην Γαλλία δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο είναι ο οίνος. Το συγκεκριμένο ποτό δεν έχει την παράδοση και την φήμη που έχει σε άλλες ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο

Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο 28.5.2014 Των Νικόλαου Βέττα, Καθηγητή Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Γενικού Διευθυντή Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού Αθανασία Καρακίτσιου, PhD 1 Η Διαδικασία του προγραμματισμού Προγραμματισμός είναι η διαδικασία καθορισμού στόχων και η επιλογή μιας μελλοντικής πορείας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 14ο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΘΝ. ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ 105-71306 ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΤΗΛ. 2810223997 FAX 2810224595 www.oeetak.gr e-mail : info@oeetak.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας διαμορφώνουν νέα δεδομένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου &

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & Ομιλία του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & η συμβολή τους στην αντιμετώπιση του Ελληνικού χρέους» Στο ετήσιο 19 th Government Roundtable του Economist

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2014 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων.

Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων. Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων. 1.1.2 : Ο ρόλος των Οικονομικών Οργανισμών. (Τι είναι οι Οικονομικοί Οργανισμοί;). Οι Οικονομικοί Οργανισμοί είναι οργανωμένες μορφές δραστηριότητας οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

«Η αγορά Εργασίας σε Κρίση»

«Η αγορά Εργασίας σε Κρίση» «Η αγορά Εργασίας σε Κρίση» Θέμα: «Εξελίξεις και προοπτικές στην Ανταγωνιστικότητα» Παναγιώτης Πετράκης Καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ 9 Ιουλίου 2012 1 Περιεχόμενα Διάλεξης 1. Η εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο εκέµβριος 2005 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τη διενέργεια του Αναπτυξιακού Συνεδρίου της Περιφέρειας, αλλά και από τις επιµέρους συσκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία. Άννα Κομποθέκρα, 2013.

2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία. Άννα Κομποθέκρα, 2013. 2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία Άννα Κομποθέκρα, 2013. Περιεχόμενα 1. Παρουσίαση στατιστικών σειρών για την περίοδο 1750-1914 των οικονομικών μεταβλητών : 1) πληθυσμός, 2) ΑΕΠ, 3) κατά κεφαλήν

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

«Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων»

«Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων» ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Επιχειρηματικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη μέσω έργων» Χρήστος Γιακουβής Αντιπρόεδρος ΣΘΕΒ ΛΑΡΙΣΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ»

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

στις επενδύσεις των επιχειρήσεων. Από την άλλη πλευρά, η τελική εκτίµηση για τη µεταβολή της επενδυτικής δαπάνης το περασµένο έτος είναι σηµαντικά ηπι

στις επενδύσεις των επιχειρήσεων. Από την άλλη πλευρά, η τελική εκτίµηση για τη µεταβολή της επενδυτικής δαπάνης το περασµένο έτος είναι σηµαντικά ηπι Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάµη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1 ης Συνάντησης ιαβούλευσης για την κατάρτιση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης (Ε.Σ.Σ.Α.)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1 ης Συνάντησης ιαβούλευσης για την κατάρτιση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης (Ε.Σ.Σ.Α.) ιαχειριστική Αρχή ΚΠΣ 2000-2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1 ης Συνάντησης ιαβούλευσης για την κατάρτιση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης (Ε.Σ.Σ.Α.) 2007-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ TAP ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τ. Καρατάσσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 T. Karatassou Str., 117

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 25 Κεφάλαιο 1 ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 27 Κεφάλαιο 2 ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 43 Κεφάλαιο 3 ΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

Τίτλος Μαθήματος. Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι. Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Τίτλος Μαθήματος Ενότητα 2η: Επισκόπηση Ι Δημήτριος Σκούρας Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών 1 Σκοποί ενότητας Κατανόηση της εξέλιξης της Οικονομικής σκέψης σχετικά με την παραγωγή,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) 1 Σκοπός Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία , TEE 3-5 Ιουλίου 2006 Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία Γ. Συµεωνίδης, ρ. Αεροναυπηγός Μηχ/κός Γρ. Φρέσκος, ρ. Μηχανολόγος Μηχ/κός Ρ. Μαρίνη, ρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις Επίτευξης Συγκριτικού Πλεονεκτήματος μέσω των Νέων Τεχνολογιών

Προϋποθέσεις Επίτευξης Συγκριτικού Πλεονεκτήματος μέσω των Νέων Τεχνολογιών Προϋποθέσεις Επίτευξης Συγκριτικού Πλεονεκτήματος μέσω των Νέων Τεχνολογιών Στις μέρες μας υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για το αν το συγκριτικό πλεονέκτημα που οι νέες τεχνολογίες παρέχουν μπορεί να παραμείνει,

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικότητα της Έρευνας Μάρκετινγκ

Σημαντικότητα της Έρευνας Μάρκετινγκ Έρευνα Μάρκετινγκ 2 Σύνολο Τεχνικών και Αρχών που αποβλέπουν στη συστηματική Συλλογή Καταγραφή Ανάλυση Ερμηνεία Στοιχείων / Δεδομένων, με τέτοιο τρόπου που να βοηθούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων Μάρκετινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Η µεταποίηση στο επίκεντρο της κυβερνητικής πολιτικής

Η µεταποίηση στο επίκεντρο της κυβερνητικής πολιτικής ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΜΑΤΩΝ του Συνδέσµου Βιοµηχανιών Βορείου Ελλάδος στη συνάντηση µε τον Υπουργό Ανάπτυξης κ. Κωστή Χατζηδάκη Αθήνα, Τρίτη 16 Ιουνίου 2009 Η µεταποίηση στο επίκεντρο της κυβερνητικής πολιτικής Η

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Κεφάλαιο 15 Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Ο κρατικός προϋπολογισµός: εδοµένα και αριθµοί Συνολικές δηµόσιες δαπάνες: τρειςκατηγορίεςδηµοσίων δαπανών ηµόσιες δαπάνες (G) Μεταβιβαστικές πληρωµές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Ανάπτυξης ενός Στρατηγικού Σχεδίου Προώθησης της ικτύωσης ΜΜΕ

Μελέτη Ανάπτυξης ενός Στρατηγικού Σχεδίου Προώθησης της ικτύωσης ΜΜΕ Μελέτη Ανάπτυξης ενός Στρατηγικού Σχεδίου Προώθησης της ικτύωσης ΜΜΕ Το έργο συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταµείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (75%) και από Εθνικούς Πόρους (25%) στο πλαίσιο του προγράµµατος

Διαβάστε περισσότερα