Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους"

Transcript

1 ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ (1): Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους Βαβέτση Κ. 1, Εμμανουήλ Δ. 2, Μπομπέτσης Γ. 3 Η περιοδοντική νόσος στα παιδιά και τους εφήβους μπορεί να εκδηλώνεται με τη μορφή της ουλίτιδας -η οποία είναι και η συνηθέστερη- ή της πιο καταστρεπτικής για τους ιστούς περιοδοντίτιδας. Σύμφωνα με την τελευταία ταξινόμηση των περιοδοντικών νόσων και καταστάσεων, η περιοδοντίτιδα ως εκδήλωση συστεμικών νοσημάτων συνιστά ξεχωριστή κατηγορία και μπορεί να εμφανιστεί και στα παιδιά και τους εφήβους. Στα συστεμικά νοσήματα εντάσσονται διάφορες αιματολογικές διαταραχές, καθώς και νοσήματα γενετικής αιτιολογίας. Οι περιοδοντικές εκδηλώσεις σε αυτά τα παιδιά και εφήβους παρουσιάζονται ως επί το πλείστον με βαρύτερη κλινική και ακτινογραφική εικόνα και εμφανίζουν, σε πολλές περιπτώσεις, κοινά σημεία με τις περιοδοντίτιδες ταχείας εξέλιξης. Λόγω της πρώιμης έναρξης της περιοδοντικής νόσου είναι δυνατόν να επηρεαστούν τόσο ο νεογιλός όσο και ο μόνιμος φραγμός. Τέλος, σε ορισμένα νοσήματα η κλινική εικόνα συνδέεται και με την παρουσία συγκεκριμένων περιοδοντοπαθογόνων μικροβίων. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η παρουσίαση των κυριότερων βιβλιογραφικών δεδομένων αναφορικά με την επίδραση των αιματολογικών διαταραχών και των συχνότερων γενετικών νοσημάτων στην εμφάνιση και εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου στα παιδιά και τους εφήβους. Έμφαση θα δοθεί στην κλινική και ακτινογραφική εικόνα της περιοδοντικής νόσου, καθώς και στις ιδιαιτερότητες της θεραπευτικής της αντιμετώπισης. Σκόπιμη κρίνεται, τέλος, η αναφορά στα γενικά χαρακτηριστικά κάθε αιματολογικής διαταραχής ή γενετικού νοσήματος. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η περιοδοντική νόσος σε παιδιά και εφήβους είναι συχνή και εκδηλώνεται, κυρίως, είτε με τη μορφή της ουλίτιδας-η οποία είναι και η συνηθέστερη- είτε με τη μορφή της πιο καταστροφικής για τους περιοδοντικούς ιστούς περιοδοντίτιδας. Λόγω της πρώιμης έναρξης της νόσου, είναι δυνατόν να επηρεαστούν τόσο ο νεογιλός όσο και ο μόνιμος φραγμός 1,2. Το 1999 η Αμερικάνικη Ακαδημία Περιοδοντολογίας (AAP) οργάνωσε ένα διεθνές workshop για την ταξινόμηση των περιοδοντικών νόσων και καταστάσεων. Σύμφωνα με την ταξινόμηση αυτή, οι κλινικά διακριτές περιοδοντικές λοιμώξεις που μπορούν να εκδηλωθούν στα παιδιά και τους εφήβους περιλαμβάνουν: i) την ουλίτιδα που οφείλεται αποκλειστικά στην οδοντική μικροβιακή πλάκα και την ουλίτιδα που τροποποιείται από συστηματικούς παράγοντες σχετιζόμενους με το ενδοκρινικό σύστημα, ii) τη χρόνια περιοδοντίτιδα, iii) την επιθετική Λέξεις ευρετηρίου: περιοδοντική νόσος, παιδιά, έφηβοι, αιματολογικές διαταραχές, γενετικά νοσήματα, σύνδρομα 1 Οδοντίατρος 2 Λέκτορας Παιδοδοντιατρικής Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ 3 Λέκτορας Περιοδοντολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Oδοντιατρική Σχολή, Εργαστήριο Παιδοδοντιατρικής, Εργαστήριο Περιοδοντολογίας Βιβλιογραφική ανασκόπηση περιοδοντίτιδα, iv) τα νεκρωτικά περιοδοντικά νοσήματα και v) την περιοδοντίτιδα ως εκδήλωση συστεμικών νοσημάτων 3. Η περιοδοντίτιδα ως εκδήλωση συστεμικών νοσημάτων διακρίνεται περαιτέρω σε περιοδοντίτιδα σχετιζόμενη α) με αιματολογικές διαταραχές, όπως οι επίκτητες ουδετεροπενίες και οι λευχαιμίες και β) με νοσήματα γενετικής αιτιολογίας, όπως διάφορα σύνδρομα (π.χ. Down, Papillon-Lefèvre), η ιστιοκύττωση, η υποφωσφατασία κ.ά. Στα παιδιά, η περιοδοντίτιδα ως εκδήλωση συστεμικών νοσημάτων είναι αρκετά πιο σπάνια από ότι στους εφήβους και οι περιοδοντικές βλάβες, συχνά, ξεκινούν από τη στιγμή της ανατολής των νεογιλών δοντιών μέχρι την ηλικία των 4 ή 5. Γενικά, τόσο στα παιδιά όσο και στους εφήβους, η περιοδοντίτιδα μπορεί να είναι εντοπισμένη ή γενικευμένη. Στην εντοπισμένη μορφή, συνήθως, οι προσβεβλημένες περιοχές εμφανίζουν ταχεία οστική απώλεια και μικρής έκτασης φλεγμονή, ενώ στη γενικευμένη μορφή υπάρχει οστική καταστροφή γύρω από τα περισσότερα δόντια και έντονη φλεγμονή στα ούλα. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η παρουσίαση των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων αναφορικά με την επίδραση των συστεμικών νοσημάτων στην εμφάνιση και την εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου στα παιδιά και τους εφήβους. Έμφαση θα δοθεί στην κλινική και ακτινογραφική εικόνα της περιοδοντικής νόσου, καθώς και στις ιδιαιτερότητες της θεραπευτικής της αντιμετώπισης. Τέλος, κρίνεται σκόπιμη η αναφορά στα βασικά χαρακτηριστικά κάθε αιματολογικής διαταραχής ή νοσήματος γενετικής αιτιολογίας. Στους πίνακες συνοψίζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και η θεραπευτική αντιμετώπιση της περιοδοντικής νόσου στις περιπτώσεις των αιματολογικών διαταραχών (Πίνακας 1) και των νοσημάτων γενετικής αιτιολογίας (Πίνακας 2). ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

2 26 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους 1) Αιματολογικές διαταραχές Α) ΛΕΥΚΟΠΕΝΙΕΣ Στις λευκοπενίες εμφανίζεται ιδιαίτερα μειωμένος ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων. Οι ουδετεροπενίες χαρακτηρίζονται από ελάττωση του αριθμού των ουδετερόφιλων λευκοκυττάρων (PMNs) στο περιφερικό αίμα σε επίπεδα <1000/mm 3 στα νήπια, <1000/mm 3 ή 1500/mm 3 στα παιδιά και <1800/mm 3 στους ενήλικες. Στις ουδετεροπενίες που σχετίζονται με στοματικές εκδηλώσεις στα παιδιά εντάσσονται η ακοκκιοκυτταραιμία (κακοήθης ουδετεροπενία, σπάνια στα παιδιά), η κυκλική ουδετεροπενία, η οικογενής καλοήθης χρόνια ουδετεροπενία, η χρόνια καλοήθης ουδετεροπενία της παιδικής ηλικίας, καθώς και η χρόνια ιδιοπαθής ουδετεροπενία 4. Κυκλική ουδετεροπενία Μεταβιβάζεται με τον αυτοσωμικό επικρατούντα τύπο και φαίνεται να αποτελεί τη συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή στη βιβλιογραφία 1,5. Χαρακτηρίζεται από περιοδική (κυκλική) σοβαρή ελάττωση των ουδετερόφιλων πολυμορφοπύρηνων σε κύκλο, περίπου, 21 ημερών 6. Η έξαρση της νόσου διαρκεί 5-8 ημέρες, ενώ η αντίδραση του αμυντικού συστήματος σε αυτή την περίοδο εμφανίζεται εξαιρετικά μειωμένη. Λόγω της έκπτωσης των αμυντικών λειτουργιών, είναι πιο έντονη η καταστροφική δράση της οδοντικής πλάκας, με αποτέλεσμα την ταχύτερη και ποσοτικά βαρύτερη απώλεια περιοδοντικών ιστών 2. Οι Prichard και συν. 7, καθώς και οι Cohen & Morris 8 παρατήρησαν ότι η κυκλική ουδετεροπενία συσχετιζόταν με σοβαρή ουλίτιδα ή προεφηβική περιοδοντίτιδα με ταυτόχρονη παρουσία εξελκώσεων που εμφανίζονταν περιοδικά, καθώς και με συχνές υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, όπως μέση ωτίτιδα και λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών αυτών με παράγοντες που στοχεύουν στην αύξηση των επιπέδων των ουδετερόφιλων, έχει ως αποτέλεσμα τη δραματική μείωση των λοιμώξεων, των εξελκώσεων, αλλά και της φλεγμονής των περιοδοντικών ιστών 1. Κατά τη διάρκεια των εξάρσεων, η χορήγηση αντιβιοτικών θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη των στοματικών λοιμώξεων. Επίσης, η εφαρμογή αποτελεσματικής στοματικής υγιεινής είναι απαραίτητη τόσο για την πρόληψη της περιοδοντικής νόσου, όσο και για τον περιορισμό της επιδείνωσής της. Στο πλαίσιο αυτό, έχει προταθεί η συμπληρωματική καθημερινή χρήση διαλυμάτων χλωρεξιδίνης 0.2% κατά τη διάρκεια των επεισοδίων ουδετεροπενίας 9,10. Η περιοδοντική θεραπεία, καλό είναι, να πραγματοποιείται κατά τα μεσοδιαστήματα ύφεσης της νόσου, ενώ είναι επιβεβλημένη η επανάκληση των ασθενών αυτών με μεγαλύτερη συχνότητα από τη συνηθισμένη για τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος και την πρόληψη τυχόν υποτροπών 2. Έτσι, συνιστώνται επανέλεγχοι ακόμη και σε μηνιαία βάση 1,10. Οικογενής καλοήθης χρόνια ουδετεροπενία Περιστατικά οικογενούς καλοήθους χρόνιας ουδετεροπενίας αφορούν οικογένειες, στις οποίες η νόσος κληρονομείται με τον αυτοσωμικό επικρατούντα τύπο, και αναφέρονται σχετικά σπάνια 1. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ασθενείς μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί και συχνά να μη χρειάζονται εξειδικευμένη θεραπεία, οι στοματικές λοιμώξεις, όμως, μπορεί να είναι αρκετά σοβαρές 5. Οι εξελκώσεις τείνουν να επιμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σχέση με την κυκλική ουδετεροπενία, όπου εμφανίζουν έναν «κυκλικό» χαρακτήρα 1. Η περιοδοντίτιδα σχετίζεται με πρώιμη απώλεια των δοντιών 11. Λόγω της συχνής εμφάνισης περιοδοντίτιδας, η σημασία του αποτελεσματικού ελέγχου της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και των τακτικών επανεξετάσεων είναι και σε αυτή την ομάδα ασθενών αδιαμφισβήτητη 1. Χρόνια καλοήθης ουδετεροπενία της παιδικής ηλικίας Η έναρξη αυτής της ουδετεροπενίας εντοπίζεται στην παιδική ηλικία, και συχνά αναφέρεται ύφεσή της σε διάστημα μηνών 12. Έχει καταδειχθεί ότι, ενώ φυσιολογικά τα ουδετερόφιλα που εντοπίζονται στο προσπεφυκός επιθήλιο εμπλέκονται με τη φαγοκυττάρωση βακτηρίων, στη φάση της ουδετεροπενίας, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί αποτελεσματικά αυτή η αμυντική λειτουργία ή επιτελείται από άλλο τύπο κυττάρων, όπως τα μονοκύτταρα. Έτσι, και σε αυτή τη μορφή ουδετεροπενίας, η παρουσία εξελκώσεων, ουλίτιδας και χρόνιας περιοδοντίτιδας στα παιδιά είναι πιθανή. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η βαρύτητα της περιοδοντικής καταστροφής εξαρτάται από τη σοβαρότητα της ουδετεροπενίας 1. Και σε αυτούς τους ασθενείς, κρίνεται απαραίτητος ο αποτελεσματικός έλεγχος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας, καθώς και οι τακτικές επανεξετάσεις. Β) ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ Οι λευχαιμίες, αν και εντάσσονται στις νόσους του λεμφικού συστήματος, συνήθως, ως καταστάσεις, περιγράφονται με τις παθήσεις του αίματος. Χαρακτηρίζονται από ανώμαλο και ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των κυττάρων της λευκής σειράς και γενικά ταξινομούνται σε οξείες και χρόνιες 4. Κλινικές εκδηλώσεις αποτελούν η αυξημένη τάση λοιμώξεων, η καταβολή δυνάμεων και ο πυρετός, ενώ επίσης παρατηρούνται στοματικές εκδηλώσεις σε σημαντικό ποσοστό. ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

3 Βαβέτση Κ. 27 ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΕΥΚΟΠΕΝΙΕΣ Κυκλική ουδετεροπενία Οικογενής καλοήθης χρόνια ουδετεροπενία Χρόνια καλοήθης ουδετεροπενία της παιδικής ηλικίας ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Ταχεία και εκτεταμένη απώλεια περιοδοντικών ιστών Περιοδοντίτιδα που σχετίζεται με πρώιμη απώλεια των δοντιών Η βαρύτητα της περιοδοντικής καταστροφής εξαρτάται από τη σοβαρότητα της ουδετεροπενίας Διόγκωση των ούλων (υπερπλασία) Αυξημένη αιμορραγική διάθεση Λέπτυνση περιρριζικού χώρου ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Αποτελεσματική στοματική υγιεινή Περιοδοντική θεραπεία στα μεσοδιαστήματα ύφεσης Συχνές επανεξετάσεις Αποτελεσματική στοματική υγιεινή Συχνές επανεξετάσεις Αποτελεσματική στοματική υγιεινή Συχνές επανεξετάσεις Η θεραπεία ακολουθεί την αντιμετώπιση του γενικού νοσήματος Καλός έλεγχος Ο.Μ.Π., προτείνεται συνδυασμός μηχανικών και χημικών μέσων Σ.Υ. Συνεργασία με θεράποντα ιατρό Πίνακας 1. Αιματολογικές Διαταραχές και Περιοδοντική Νόσος (Ο.Μ.Π. : οδοντική μικροβιακή πλάκα, Σ.Υ. : στοματική υγιεινή) Αν και στις πολύ μικρές ηλικίες μπορεί να μην εμφανίζονται στοματικές εκδηλώσεις εξαιτίας της απουσίας εστιών φλεγμονής από τα ούλα, στα παιδιά, αρκετές μελέτες αναφέρουν συσχέτιση ανάμεσα στην περιοδοντική νόσο και τη λευχαιμία 13. Γενικά, διαπιστώνεται αύξηση του όγκου των ούλων με ιστολογικά χαρακτηριστικά υπερπλασίας. Επίσης, υπάρχει αυξημένη αιμορραγική διάθεση, ενώ τα ούλα καθίστανται ευαίσθητα και μαλακά. Έλκη παρατηρούνται λόγω της λεμφοκυτταρικής διήθησης των ιστών, η οποία επιπλέον οδηγεί σε λέπτυνση του περιρριζικού χώρου 4,14 (Εικ.1α,β). Η θεραπεία του πάσχοντος περιοδοντίου ακολουθεί σε γενικές γραμμές την αντιμετώπιση του γενικού νοσήματος. Ο καλός έλεγχος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας συντελεί στην ανακούφιση του ασθενούς από την τοπική συμπτωματολογία και χαρακτηριστικά προτείνεται συνδυασμός μηχανικών και χημικών μέσων στοματικής υγιεινής. Θα πρέπει να τονιστεί, επίσης, ότι πριν την όποια παρέμβαση επιβάλλεται η συνεργασία με τον θεράποντα αιματολόγο 2. 2) Νοσήματα γενετικής αιτιολογίας Σύνδρομο Down Το σύνδρομο Down οφείλεται στην τρισωμία του χρωμοσώματος 21, πρόκειται δηλαδή για μία αυτοσωμική χρωμοσωμική ανωμαλία. Τα άτομα με σύνδρομο Down εμφανίζουν καρδιαγγειακά προβλήματα, λοιμώξεις με αυξημένη συχνότητα, κινητικά προβλήματα και νοητικές διαταραχές που κυμαίνονται από ελαφριά μέχρι πολύ βαριά νοητική υστέρηση. Επιπροσθέτως, τα άτομα αυτά έχουν χαρακτηριστικό μογγολοειδές προσωπείο, ενώ στη στοματική κοιλότητα παρατηρείται υψηλή και γωνιώδης υπερώα. Συχνές είναι, επίσης, και οι ανωμαλίες στο μέγεθος, αλλά και τον αριθμό των δοντιών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα άτομα με σύνδρομο Down παρουσιάζει ο υψηλός επιπολασμός, αλλά και η μεγαλύτερη βαρύτητα της περιοδοντικής νόσου σε σχέση με συνομήλικα άτομα με ή χωρίς νοητική υστέρηση 15. Είναι χαρακτηριστικό, ότι η περιοδοντική νόσος προσβάλλει σχεδόν το 100% των ατόμων κάτω των 30 ετών, ενώ η έναρξη της νόσου μπορεί να αφορά ακόμη και στο στάδιο της νεογιλής οδοντοφυΐας. Διαπιστώνεται ταχεία εξέλιξη της νόσου, ενώ και η βαρύτητα της περιοδοντικής καταστροφής είναι δυσανάλογη με την παρουσία οδοντικής μικροβιακής πλάκας 15,16. Παρατηρείται μεγάλη απώλεια κλινικής πρόσφυσης, σχηματισμός θυλάκων, οριζόντια και κάθετη οστική καταστροφή με ταυτόχρονη ύπαρξη πυορροής, προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών, κινητικότητα προσθίων και οπισθίων δοντιών και συχνή απώλεια κυρίως των προσθίων δοντιών της κάτω γνάθου 17,18. Στην τελευταία παρατήρηση συνηγορεί η διαπίστωση ότι στο ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

4 28 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ Σύνδρομο Down Σύνδρομο Papillon-Lefèvre ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Υψηλός επιπολασμός και ταχεία εξέλιξη περιοδοντικής νόσου Βαρύτητα περιοδοντικής καταστροφής δυσανάλογη με την παρουσία Ο.Μ.Π. Κινητικότητα προσθίων και οπισθίων δοντιών Συχνή απώλεια κυρίως των προσθίων της κάτω γνάθου Επεισόδια οξείας ελκονεκρωτικής ουλίτιδας Υψηλότερη παρουσία A. Actinomycetemcomitans και άλλων περιοδοντοπαθογόνων μικροβίων Δυσλειτουργία PMNs και μονοκυττάρων Πρώιμη εμφάνιση και ταχεία εξέλιξη περιοδοντικής νόσου σε νεογιλό και μόνιμο φραγμό Πλήρης απώλεια νεογιλής και μόνιμης οδοντοφυΐας Ανωμαλίες στη δομή της οστεΐνης και την κολλαγονολυτική δραστηριότητα του περιρριζίου Παρουσία Gram - αναερόβιων μικροβίων ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Έναρξη εφαρμογής προληπτικού προγράμματος όχι αργότερα από την ηλικία των 18 μηνών Μικρότερος αριθμός συνεδριών Χειρουργική του περιοδοντίου όπου υπάρχει απόλυτη ένδειξη Αποτελεσματική στοματική υγιεινή Συχνές επανεξετάσεις Καθοριστική η συμβολή του γονέα / κηδεμόνα στην εφαρμογή Σ.Υ. Συχνή αποτυχία συντηρητικής περιοδοντικής θεραπείας Συστηματική χορήγηση αμοξικιλλίνηςμετρονιδαζόλης και συνθετικών ρετινοειδών Εξαγωγή των υπαρχόντων δοντιών για προστασία / πρόληψη όσων δεν έχουν ανατείλει, από τη φλεγμονή Σημαντική η έγκαιρη διάγνωση Έλεγχος Ο.Μ.Π., συχνές επανεξετάσεις Σύνδρομο Chédiak-Higashi Προχωρημένη περιοδοντίτιδα Κινητικότητα, πυορροή Πρόωρη απώλεια νεογιλών Ευρήματα παρόμοια με περιοδοντίτιδα ταχείας εξέλιξης Πρώιμη διάγνωση και μεταμόσχευση μυελού των οστών περιορίζουν την προδιάθεση για εγκατάσταση περιοδοντικής νόσου Περιορισμένη ανταπόκριση στη συντηρητική περιοδοντική θεραπεία Σύνδρομο Ehlers-Danlos Προχωρημένη περιοδοντική νόσος Ταχεία αποδόμηση κολλαγόνου στο περιρρίζιο και το συνδετικό ιστό των ούλων και ανεπαρκής βιοσύνθεσή του Διόγκωση των ούλων Αυξημένη αιμορραγική διάθεση Βραδεία και συχνά μειονεκτική επούλωση περιοδοντικών ιστών Συντηρητική περιοδοντική θεραπεία (προσεκτικός χειρισμός των ούλων) Αξιολόγηση εργαστηριακών εξετάσεων Χορήγηση δεσμοπρεσσίνης σε σοβαρές περιπτώσεις Καλός έλεγχος Ο.Μ.Π. ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

5 Βαβέτση Κ. 29 Σύνδρομο αδυναμίας προσκόλλησης λευκοκυττάρων (LAD) Ιστιοκύττωση Σοβαρή περιοδοντική νόσος Συσχέτιση συνδρόμου με προεφηβική γενικευμένη περιοδοντίτιδα Περιοδοντικοί θύλακοι και οστική καταστροφή των νεογιλών σύντομα μετά την ανατολή τους Απόπτωση νεογιλών πριν από την ανατολή των μονίμων - προσωρινή νωδότητα Βαρύτητα εκδηλώσεων ανάλογη με τη μορφή της νόσου Πρώιμη απόπτωση των δοντιών, καθυστέρηση στην επούλωση των μετεξακτικών τραυμάτων Ακτινογραφικά, περιγεγραμμένες διαυγαστικές περιοχές με μορφή απορρόφησης της φατνιακής απόφυσης Συνήθως μη-ανταπόκριση της γενικευμένης μορφής της νόσου στη θεραπεία Εξαγωγές προσβεβλημένων νεογιλών και μονίμων Ενθαρρυντικά αποτελέσματα από μεταμόσχευση μυελού των οστών - πολλά υποσχόμενη η γονιδιακή θεραπεία Καλός έλεγχος Ο.Μ.Π., συχνές επανεξετάσεις Επιμελής συντηρητική περιοδοντική θεραπεία Εξαγωγή προσβεβλημένων δοντιών όπου υπάρχει απόλυτη ένδειξη, εξαίρεση παθολογικών ιστών Υποφωσφατασία Ελλιπής διάπλαση ή απλασία οστεΐνης Ταχεία εξέλιξη περιοδοντικής νόσου Πρώιμη απώλεια νεογιλής και μόνιμης οδοντοφυΐας Υψηλοί τίτλοι αντισωμάτων έναντι P. gingivalis Συμπτωματική περιοδοντική θεραπεία Συχνά εξαγωγή νεογιλών δοντιών με κινητικότητα Συντηρητική θεραπεία μονίμων δοντιών Καλός έλεγχος Ο.Μ.Π., συχνές επανεξετάσεις Πίνακας 2. Νοσήματα Γενετικής Αιτιολογίας και Περιοδοντική Νόσος (PMNs : πολυμορφοπύρηνα ουδετερόφιλα, Ο.Μ.Π. : οδοντική μικροβιακή πλάκα, A. Actinomycetemcomitans: Aggregatibacter Actinomycetemcomitans, Σ.Υ. : στοματική υγιεινή) 35% των εφήβων με σύνδρομο Down εμφανίζονται πρώιμα σημεία οστικής καταστροφής στις περιοχές των τομέων της κάτω γνάθου 15,18 (Εικ.2α,β). Επιπλέον, επεισόδια οξείας ελκονεκρωτικής ουλίτιδας αναφέρονται με αυξημένη συχνότητα σε αυτή την ομάδα ασθενών 5. Στα πλαίσια της προσπάθειας να αποσαφηνιστούν τα αίτια της περιοδοντικής κατάστασης, εντάσσονται μικροβιολογικές μελέτες που καταδεικνύουν υψηλότερη παρουσία του Aggregatibacter αctinomycetemcomitans (A. Actinomycetemcomitans) και άλλων περιοδοντοπαθογόνων μικροβίων στα παιδιά με σύνδρομο Down 19. Άλλες, πάλι, έρευνες αποδίδουν, εν μέρει, τον υψηλότερο επιπολασμό της περιοδοντικής νόσου στα άτομα αυτά στα προβλήματα στη λειτουργία των πολυμορφοπύρηνων λευκοκυττάρων και μονοκυττάρων, καθώς και στα μειωμένα επίπεδα ώριμων Τ λεμφοκυττάρων, σε συνδυασμό με τη μεγάλη αναλογία των άωρων 16. Επιπρόσθετα, οι διαφοροποιήσεις στη βιοσύνθεση του κολλαγόνου, καθώς και η ελαττωματική μορφολογία των τριχοειδών αγγείων των ούλων, ενδεχομένως, να συμβάλουν στην ταχύτερη εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου στα άτομα με σύνδρομο Down 15,16. Τέλος, σε ανοσοϊστοχημική μελέτη 20 παρατηρήθηκε πυκνή διείσδυση φλεγμονωδών κυττάρων στη βασική μεμβράνη, καθώς και πλησίον του προσπεφυκότος επιθηλίου, ενώ, σύμφωνα με άλλη έρευνα 21, η απώλεια οστικής στήριξης φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά από τα υψηλά επίπεδα μεταλλοπρωτεϊνάσης-8 (MMP-8). Όσον αφορά στην περιοδοντολογική προσέγγιση των ατόμων αυτών, η έναρξη εφαρμογής του προληπτικού προγράμματος δε θα πρέπει να τοποθετείται χρονικά αργότερα από την ηλικία των 18 μηνών 5. Η ενεργοποίηση για εφαρμογή αποτελεσματικής στοματικής υγιεινής, καθώς και οι συχνές επανεξετάσεις για την έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν περιοδοντικών προβλημάτων κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικές. Λόγω, όμως, της νοητικής υστέρησης των παιδιών με σύνδρομο Down, καθοριστική για τα παραπάνω κρίνεται η συμβολή του γονέα / κηδεμόνα. Η σωστή ενημέρωσή του τόσο για την ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

6 30 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους Εικ. 1α: Κλινική εικόνα ασθενούς 11 ετών με χρόνια μυελογενή λευχαιμία, όπου διακρίνεται η φλεγμονή των ούλων. εφαρμογή της στοματικής υγιεινής, όσο και για την υιοθέτηση κατάλληλου διαιτολογίου είναι απαραίτητη και ευθύνη και του οδοντιάτρου 15. Η υπερβολική, πάντως, χρήση αντισηπτικών και στοματοπλυμάτων θα πρέπει να αποφεύγεται, λόγω του κινδύνου κατάποσης, ενώ τοπική εφαρμογή συστήνεται σε ειδικές περιπτώσεις 22. Θεραπευτικά προτιμάται μικρότερος αριθμός συνεδριών προκειμένου να ολοκληρωθεί η θεραπεία, ενώ χειρουργική του περιοδοντίου πραγματοποιείται μόνο όταν υπάρχει απόλυτη ένδειξη 15. Σύνδρομο Papillon-Lefèvre Πρόκειται για σύνδρομο που μεταβιβάζεται με τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο τύπο κληρονομικότητας και εμφανίζεται σχετικά σπάνια, με συχνότητα 1-4 περιπτώσεις ανά εκατομμύριο πληθυσμού 5. Εντάσσεται σε μία ευρύτερη ετερογενή ομάδα δερματικών νοσημάτων με κύριο χαρακτηριστικό την υπερκεράτωση των παλαμών και των πελμάτων 23. Οφείλεται σε γονιδιακή μετάλλαξη, η οποία οδηγεί στη μειωμένη ενεργοποίηση των πρωτεϊνασών σερίνης των ουδετεροφίλων, με αποτέλεσμα την ελαττωματική λειτουργία τους και την υπέρμετρη συσσώρευσή τους σε περιοχές φλεγμονής 24. Επίσης, η λειτουργία των φυσικών κυτταροκτόνων κυττάρων (natural killer cells) είναι δυνατόν να επηρεαστεί 5. Το σύνδρομο Papillon-Lefèvre διαφέρει από τους άλλους τύπους της ίδιας ομάδας δερματικών νοσημάτων λόγω, κυρίως, της πρώιμης εμφάνισης περιοδοντικής νόσου με ταχεία εξέλιξη, η οποία επηρεάζει τόσο το νεογιλό όσο και το μόνιμο φραγμό. Η ανατολή των νεογιλών γίνεται κανονικά, μετέπειτα, όμως, παρατηρείται σοβαρή φλεγμονή των ούλων και πρόωρη κινητικότητα των δοντιών. Η αλματώδης και εκτεταμένη καταστροφή του φατνιακού οστού συχνά οδηγεί στην πλήρη απώλεια της νεογιλής οδοντοφυΐας στην ηλικία των 4, περίπου, ετών. Η ανατολή των μονίμων συνοδεύεται από εκ νέου εγκατάσταση φλεγμονής και βαθμιαία καταστροφή των περιοδοντικών Εικ. 1β: Ακτινογραφική εικόνα των προσθίων δοντιών της κάτω γνάθου στον ίδιο ασθενή. Παρατηρείται δυσμορφία των ριζών που προκλήθηκε από τη χημειοθεραπεία. ιστών, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή απώλεια και της μόνιμης οδοντοφυΐας. Η πλήρης απώλεια του μόνιμου φραγμού χρονικά τοποθετείται από τις αρχές έως τα μέσα της εφηβείας 1,5. Στο σημείο αυτό, αξίζει να αναφερθεί ότι στα άτομα με σύνδρομο Papillon-Lefèvre έχουν διαπιστωθεί ανωμαλίες τόσο στη δομή της οστεΐνης όσο και στην κολλαγονολυτική δραστηριότητα του περιρριζίου 1. Μικροβιολογικά έχει καταδειχθεί η παρουσία αρνητικών κατά Gram αναερόβιων μικροβίων, με συχνή την παρουσία του A. Actinomycetemcomitans, ο οποίος είναι γνωστό ότι σχετίζεται με επιθετικές μορφές της περιοδοντικής νόσου 2,5. Ωστόσο, άλλοι ερευνητές δεν έχουν καταφέρει να απομονώσουν τον A. Actinomycetemcomitans από ασθενείς με Papillon-Lefèvre, ούτε έχουν διαπιστώσει διαφορές στους τίτλους αντισωμάτων έναντι της λευκοτοξίνης του A. Actinomycetemcomitans στον ορό μεταξύ αυτών των ασθενών και υγιών ατόμων 25. Σύμφωνα με τους Pacheco και συν. 26, η αναχαίτιση της εξέλιξης της περιοδοντικής νόσου μπορεί να επιτευχθεί με καλύτερα αποτελέσματα με το συνδυασμό αποτρύγωσης / ριζικής απόξεσης και ταυτόχρονης συστηματικής χορήγησης αντιβιοτικού σχήματος αμοξικιλλίνης-μετρονιδαζόλης. Επίσης, η συστηματική λήψη συνθετικών ρετινοειδών θεωρείται βοηθητική. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η συντηρητική περιοδοντική θεραπεία συχνά αποτυγχάνει σε αυτή την ομάδα ασθενών. Η εξαγωγή όλων των δοντιών που είναι στο φραγμό με σκοπό την προστασία / πρόληψη αυτών που δεν έχουν ακόμη ανατείλει από τη φλεγμονή είναι μία θεραπευτική προσέγγιση που έχει προταθεί στη βιβλιογραφία με ενθαρρυντικά αποτελέσματα 5. Πάντως, και στο σύνδρομο αυτό μεγάλη σημασία από πλευράς οδοντιάτρου έχει ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

7 Βαβέτση Κ. 31 Εικ. 2α: Κλινική εικόνα ασθενούς 16 ετών με σύνδρομο Down, όπου διακρίνεται η φλεγμονή των ούλων. η έγκαιρη διάγνωση της περιοδοντικής νόσου, ο σχολαστικός έλεγχος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και οι τακτικές επανεξετάσεις, ώστε η φλεγμονή να εντοπίζεται σε πρώιμα στάδια και να αξιολογείται η αναγκαιότητα χορήγησης αντιβίωσης 1,5. Σύνδρομο Chédiak-Higashi Είναι σπάνιο σύνδρομο, το οποίο μεταβιβάζεται με τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο τύπο. Σχετίζεται με ανωμαλίες στη συγκέντρωση των μικροσωληνίσκων του κυτταροπλάσματος στα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα, ενώ βασικό του χαρακτηριστικό είναι τα γιγάντια λυσοσωματικά κοκκία που παρατηρούνται εντός των λευκοκυττάρων 4. Ως αποτέλεσμα, η αντιβακτηριακή δράση και η χημειοταξία των ουδετεροφίλων λευκοκυττάρων εμφανίζονται ελαττωματικές, ενώ ελαφρά ουδετεροπενία, καθώς και δυσλειτουργία των φυσικών κυτταροκτόνων κυττάρων έχουν αναφερθεί 27. Οι ασθενείς με το σύνδρομο Chédiak-Higashi εμφανίζουν μερικό οφθαλμοδερματικό αλφισμό (αλβινισμό), ο οποίος εκδηλώνεται με έλλειψη χρωστικής στο δέρμα και τους οφθαλμούς, καθώς επίσης, νυσταγμό και φωτοφοβία 5,28. Επιπλέον, παρατηρείται μία ελαφρά αιμορραγική τάση 28. Οι πολλαπλές υποτροπιάζουσες βακτηριακές λοιμώξεις και το κακόηθες λέμφωμα αποτελούν συνήθεις εκδηλώσεις του συνδρόμου 5,27. Τα άτομα με το σύνδρομο Chédiak-Higashi εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια στην περιοδοντική νόσο. Ωστόσο, η διάγνωση του συνδρόμου στα πρώτα χρόνια της παιδικής ηλικίας και η θεραπεία με μεταμόσχευση μυελού των οστών περιορίζουν την προδιάθεση για εγκατάσταση περιοδοντικής νόσου. Οι ηπιότερες μορφές του συνδρόμου συχνά εκδηλώνονται αργότερα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση της νόσου προτού τεθεί η διάγνωση του συνδρόμου 27. Ειδικότερα, παρατηρείται προχωρημένη περιοδοντίτιδα με κινητικότητα δοντιών και πυορροή, πρόωρη απώλεια των νεογιλών δοντιών και εξελκώσεις του στοματικού βλεννογόνου. Τα ευρήματα είναι, γενικά, παρόμοια με αυτά της περιοδοντίτιδας ταχείας εξέλιξης 2. Εικ. 2β: Ακτινογραφική εικόνα του ίδιου ασθενούς με αρχόμενη οστική καταστροφή στους τομείς της κάτω γνάθου. Σε γενικές γραμμές, η ανταπόκριση των ασθενών αυτών στη συντηρητική περιοδοντική θεραπεία είναι περιορισμένη 29. Σύνδρομο Ehlers-Danlos Πρόκειται για μία διαταραχή του συνδετικού ιστού, η οποία οδηγεί σε υπερελαστικότητα του δέρματος, υπερεκτατικότητα των αρθρώσεων και ευθραυστότητα αγγείων και δέρματος. Σύμφωνα με την τελευταία ταξινόμηση, διακρίνονται έξι υποτύποι του συνδρόμου με βάση τη βαρύτητα των κλινικών σημείων και συμπτωμάτων, το μοντέλο κληρονομικότητας και τους εμπλεκόμενους υποκείμενους βιοχημικούς και μοριακούς μηχανισμούς 30. Μάλιστα, κάποιοι από τους τύπους αυτούς σχετίζονται με ανωμαλίες του κολλαγόνου τύπου I, III ή V 5,31. Θεραπευτικά, η αντιμετώπιση είναι κατά κύριο λόγο υποστηρικτική-συμπτωματική, ενώ χειρουργική θεραπεία εφαρμόζεται σπάνια 5. Η παρουσία προχωρημένης περιοδοντικής νόσου αναφέρεται σε κάποιους υποτύπους του συνδρόμου (IV και VIII) 1,3. Ιδιαίτερου ενδιαφέροντος είναι το γεγονός ότι το χαρακτηριστικότερο εύρημα στον τύπο VIII αποτελεί η πρώιμη έναρξη περιοδοντίτιδας, η οποία οδηγεί σε πρόωρη απώλεια των μονίμων δοντιών. Μάλιστα, οι υπόλοιπες κλινικές εκδηλώσεις του συνδρόμου ποικίλλουν σε άλλοτε άλλο βαθμό 32. Στον παθογενετικό μηχανισμό της περιοδοντίτιδας στα άτομα που πάσχουν από Ehlers-Danlos εξέχοντα ρόλο διαδραματίζει η ταχεία αποδόμηση του κολλαγόνου στο περιρρίζιο και στο συνδετικό ιστό των ούλων, ενώ στην πρώιμη έναρξη και την ταχύτερη εξέλιξη της περιοδοντικής νόσου φαίνεται να συντελεί και η ανεπαρκής βιοσύνθεσή του 5. ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

8 32 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους Εικ. 3α,β: Κλινική εικόνα ασθενούς 2 ετών με υποφωσφατασία, όπου παρατηρείται πρόωρη απώλεια των νεογιλών δοντιών (α) και 12 μήνες μετά, όπου διαπιστώνεται περαιτέρω απώλεια περιοδοντικής στήριξης (β). Εικ. 3γ-ε: Ακτινογραφική εικόνα του ίδιου ασθενούς, με εκσεσημασμένη απώλεια οστικής στήριξης, διεύρυνση του περιρριζικού χώρου και χαρακτηριστικούς ευρείς πολφικούς θαλάμους. Κλινικά και ακτινογραφικά παρατηρούνται ευρήματα που χαρακτηρίζουν την προχωρημένη περιοδοντίτιδα, όπως προσβολή του σημείου συμβολής των ριζών, μετανάστευση δοντιών, πυορροή και ενδοοστικές βλάβες. Επιπλέον, όπως στις περισσότερες περιπτώσεις επιθετικής μορφής της νόσου, ο βαθμός της περιοδοντικής καταστροφής και της υπάρχουσας φλεγμονής είναι δυσανάλογα υψηλός σε σχέση με την ποσότητα του τοπικού παράγοντα 1. Τέλος, η διόγκωση των ούλων και η αυξημένη αιμορραγική τάση αποτελούν συνήθη κλινικά σημεία 2. Η συντηρητική περιοδοντική θεραπεία και ο καλός έλεγχος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας είναι ιδιαίτερα σημαντικά στους ασθενείς αυτούς 5. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η συστηματική ή τοπική χορήγηση στεροειδών αντιφλεγμονωδών ουσιών έχει προταθεί για την αντιμετώπιση των αντιδράσεων ξένου σώματος που παρατηρούνται στο βλεννογόνο, με αρκετά ενθαρρυντικά αποτελέσματα 33. Η παρατεταμένη αιμορραγία που αναφέρεται σε αυτή την ομάδα ασθενών επιβάλλει πριν από τη διενέργεια οποιασδήποτε θεραπευτικής παρέμβασης, τη λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού και την αξιολόγηση των εργαστηριακών εξετάσεων. Απαιτείται, επίσης, προσεκτικός χειρισμός των ούλων, κατά τη διάρκεια της περιοδοντικής θεραπείας, ενώ θα πρέπει να λαμβάνεται υπ' όψιν η βραδεία και συχνά μειονεκτική επούλωση των περιοδοντικών ιστών. Η χορήγηση δεσμοπρεσσίνης, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο αιμορραγίας 1,34. Σύνδρομο αδυναμίας προσκόλλησης λευκοκυττάρων (LAD) Το σπάνιο αυτό σύνδρομο κληρονομείται με βάση τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο χαρακτήρα και αφορά σε μία ομάδα λειτουργικών διαταραχών των ουδετεροφίλων 27. Συγκεκριμένα, διαταράσσεται η φυσιολογική ικανότητα προσκόλλησης των πολυμορφοπύρηνων στο ενδοθήλιο των τριχοειδών, με αποτέλεσμα τα αμυντικά αυτά κύτταρα να μην μπορούν να εισέλθουν στους προσβεβλημένους με μικρόβια ιστούς 2,27. Έτσι, στους ασθενείς αυτούς εμφανίζονται υποτροπιάζουσες βακτηριακές λοιμώξεις, οι οποίες μπορούν να αποβούν μοιραίες χωρίς κατάλληλη θεραπεία, όπως είναι η μεταμόσχευση μυελού των οστών 1,5,35. Η παρουσία προχωρημένης περιοδοντίτιδας είναι χαρακτηριστική στον τύπο Ι του συνδρόμου. Παρόλα αυτά, και στον τύπο ΙΙ, αν και τα επεισόδια λοιμώξεων είναι πολύ ηπιότερα από αυτά που παρατηρούνται στον τύπο Ι, η σοβαρή περιοδοντική νόσος αποτελεί το μόνο σταθερό και επίμονο κλινικό εύρημα 5. Αξιοσημείωτο είναι ότι συσχέτιση ανάμεσα στην προεφηβική γενικευμένη περιοδοντίτιδα και το σύνδρομο αδυναμίας προσκόλλησης λευκοκυττάρων καταδείχθηκε από τους Waldrop και συν. 36 και Page και συν. 37 (1987). Η δημιουργία περιοδοντικών θυλάκων και η οστική κα- ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

9 Βαβέτση Κ. 33 ταστροφή γύρω από αρκετά ή όλα τα νεογιλά δόντια χρονικά εντοπίζεται σε σύντομο διάστημα μετά την ανατολή τους. Η περιοδοντική νόσος εμφανίζει ταχεία εξέλιξη, με αποτέλεσμα τη μεγάλη απώλεια περιοδοντικής πρόσφυσης. Η απόπτωση των νεογιλών αρχίζει πριν την ανατολή της μόνιμης οδοντοφυΐας, με συνέπεια την προσωρινή νωδότητα των ασθενών αυτών 38. Διάφορες μέθοδοι έχουν προταθεί για την αντιμετώπιση της περιοδοντικής νόσου, όπως συντηρητική περιοδοντική θεραπεία με ή χωρίς συστηματική χορήγηση αντιβιοτικών, ή ακόμη και πολλαπλές εξαγωγές δοντιών 39. Συνήθως, στη γενικευμένη μορφή της νόσου, οι ασθενείς δεν ανταποκρίνονται καλά στη συντηρητική θεραπεία και για την αντιμετώπιση της πλειονότητας αυτών των περιπτώσεων προτιμώνται οι εξαγωγές των προσβεβλημένων νεογιλών και μονίμων δοντιών 4. Γενικά, πάντως, η αποτελεσματική απομάκρυνση των μικροβιακών εναποθέσεων και οι τακτικές επανεξετάσεις είναι και σε αυτή την κατηγορία ασθενών επιβεβλημένες 5. Η χορήγηση μαζικών δόσεων βιταμίνης C έχει επίσης δοκιμαστεί, χωρίς όμως αξιόλογη βελτίωση. Αντιθέτως, η μεταμόσχευση μυελού των οστών παρέχει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ενώ και η γονιδιακή θεραπεία εμφανίζεται πολλά υποσχόμενη για το μέλλον 1. Ιστιοκύττωση Η ιστιοκύττωση, η οποία παλαιότερα αναφερόταν και ως ιστιοκύττωση Χ, είναι νόσος που εντάσσεται στην ομάδα των δικτυοενδοθηλιώσεων και χαρακτηρίζεται από αυξημένο πολλαπλασιασμό των κυττάρων Langerhans, τα οποία εντάσσονται στο σύστημα των αντιγονοπαρουσιαστικών κυττάρων. Κλινικά εμφανίζεται με τρεις μορφές: i) τη νόσο Letterer-Siwe, η οποία είναι και η βαρύτερη, προσβάλλοντας συνήθως βρέφη και παιδιά μικρότερα των τριών ετών, ii) τη νόσο Hand-Schüller- Christian, η οποία κυρίως εκδηλώνεται πριν την ηλικία των πέντε, αλλά μπορεί να προσβάλλει και εφήβους ή νεαρούς ενήλικες, στην οποία χαρακτηριστικά παρατηρείται εξόφθαλμος, άποιος διαβήτης, καθώς και οστικές αλλοιώσεις, και iii) το ηωσινόφιλο κοκκίωμα, που εμφανίζεται σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, είναι η συχνότερη και πιο εντοπισμένη μορφή και έχει την καλύτερη πρόγνωση 27,40. Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι σύμφωνα με νεότερη ταξινόμηση των ιστιοκυτταρώσεων της παιδικής ηλικίας, αυτές οι τρεις μορφές συμπεριλαμβάνονται υπό τον όρο ιστιοκύττωση των κυττάρων Langerhans. Σε αυτή την ομάδα νοσημάτων παρατηρούνται πολλαπλές βλάβες σκληρών και μαλθακών ιστών, με χαρακτηριστική την ύπαρξη ιστιοκυττάρων και ηωσινοφίλων 1. Οι ασθενείς με ιστιοκύττωση παρουσιάζουν αυξημένη ευπάθεια στην εμφάνιση βακτηριακών λοιμώξεων λόγω της ελαττωματικής λειτουργίας των ουδετεροφίλων και της μειωμένης λειτουργίας των μονοκυττάρων 4. Θεραπευτικά, η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία εφαρμόζονται στην περίπτωση βλαβών όπου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χειρουργική εξαίρεση. Πάντως, ο συνδυασμός της χειρουργικής, της ακτινοθεραπείας και της χορήγησης κορτικοστεροειδών και αντιμιτωτικών φαρμάκων έχει βελτιώσει την πρόγνωση της νόσου 1. Ανάλογα με τη μορφή της νόσου, ποικίλλει και η βαρύτητα των στοματικών εκδηλώσεων. Ειδικότερα, τόσο στη νόσο Letterer-Siwe όσο και στη Hand-Schüller-Christian αναφέρονται εξελκώσεις και νεκρώσεις του στοματικού βλεννογόνου, ενώ στη Hand-Schüller-Christian είναι συνήθης η εμφάνιση γενικευμένης στοματίτιδας. Και στις δύο μορφές παρατηρείται διάχυτη και προοδευτική καταστροφή του οστού, κινητικότητα και πρώιμη απόπτωση των δοντιών, προφανώς, εξαιτίας της οστικής καταστροφής. Αιμορραγία των ούλων και πυορροή, αποτελούν επιπλέον χαρακτηριστικά ευρήματα. Στην περίπτωση του ηωσινόφιλου κοκκιώματος αναφέρεται απώλεια πρόσφυσης σε μεμονωμένες περιοχές, εντοπισμένη οστική καταστροφή και αντικατάσταση από μαλθακό ιστό. Πάντως, και στις τρεις μορφές της νόσου εμφανίζεται πρώιμη απώλεια των δοντιών και καθυστέρηση στην επούλωση των μετεξακτικών τραυμάτων. Ακτινογραφικά, παρατηρούνται περιγεγραμμένες διαυγαστικές περιοχές που έχουν τη μορφή απορρόφησης της φατνιακής απόφυσης. Στις νόσους Letterer-Siwe και Hand- Schüller-Christian, οι βλάβες αυτές είναι πολλαπλές. Η εικόνα στις οδοντοφόρες περιοχές των γνάθων είναι χαρακτηριστική, δίνοντας την εντύπωση δοντιών που «αιωρούνται» εντός των ακτινοδιαυγαστικών βλαβών («floating teeth») 1,27,41. Σημείο ιδιαίτερης διαγνωστικής αξίας είναι ότι οι στοματικές εκδηλώσεις μπορεί να αποτελούν την πρώτη ή μία από τις πρώτες εκδηλώσεις της νόσου, ωστόσο δεν είναι παθογνωμονικές 42. Σε κάθε περίπτωση, η όποια περιοδοντική θεραπεία εφαρμόζεται, είναι συμπτωματική 2. Η επιμελής συντηρητική περιοδοντική θεραπεία φαίνεται να βελτιώνει την περιοδοντική κατάσταση, αν και έχει αναφερθεί ποσοστό υποτροπών που προσδιορίζεται γύρω στο 16% 42. Γενικά, δε συστήνεται η εξαγωγή όλων των προσβεβλημένων δοντιών, αλλά μόνο αυτών για τα οποία υπάρχει απόλυτη ένδειξη, όπως επίσης και η εξαίρεση των παθολογικών ιστών 1. Τέλος, ουσιώδης θεωρείται ο έγκαιρος αιματολογικός και ανοσολογικός έλεγχος, και αν τα αποτελέσματά τους είναι εντός των φυσιολογικών ορίων, ακολουθεί η λήψη βιοψίας ταυτόχρονα με ριζική απόξεση στην πάσχουσα περιοχή 40. Υποφωσφατασία Πρόκειται για κληρονομική νόσο που χαρακτηρίζεται από ελάττωση της αλκαλικής φωσφατάσης του αίματος και αύξηση της απέκκρισης της φωσφοαιθανολαμίνης στα ούρα, ενώ εκφράζεται με τέσσερις διαφορετικούς φαινότυπους, το ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

10 34 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους σύνολο των οποίων σχετίζεται με μεταλλάξεις του γονιδίου που κωδικοποιεί το εν λόγω ένζυμο 4,27. Η υποφωσφατασία ή υποφωσφαταιμία ή υποφωσφατασαιμία, όπως αλλιώς λέγεται, προσβάλλει i) βρέφη μικρότερα των έξι μηνών και στην περίπτωση αυτή κληρονομείται με τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο τύπο και είναι η βαρύτερη μορφή, ii) παιδιά μεγαλύτερα των έξι μηνών, οπότε μεταβιβάζεται με τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο ή επικρατούντα τύπο και iii) ενήλικες 39. Επιπλέον, αναφέρονται η περιγεννητική θανατηφόρος υποφωσφατασία, η περιγεννητική καλοήθης μορφή, η ψευδοϋποφωσφατασία και η οδοντοϋποφωσφατασία. Συνολικά διακρίνονται έξι κλινικές μορφές της νόσου με βάση την ηλικία της διάγνωσης 5. Επειδή τα επίπεδα αλκαλικής φωσφατάσης συνδέονται με τη δυνατότητα ενασβεστίωσης, κλινικά παρατηρούνται χαρακτηριστικές ανωμαλίες των οστών, παρουσιάζοντας εικόνα που προσομοιάζει με εκείνη της ραχίτιδας 5,27. Η θεραπεία της υποφωσφατασίας εξαρτάται από το στάδιο και την κλινική μορφή της νόσου. Σημαντικός είναι ο έλεγχος της υπερασβεστιαιμίας, ενώ επιπλέον χορηγούνται μεγάλες δόσεις βιταμίνης D για τη βελτίωση της κλινικής εικόνας 27. Παρατηρείται ελλιπής διάπλαση ή ακόμη και απλασία της οστεΐνης -χωρίς ωστόσο απορρόφηση της ρίζας- η οποία δεν επιτρέπει τη φυσιολογική πρόσφυση των ινών του Sharpey και οδηγεί σε οριζόντια οστική καταστροφή. Για το λόγο αυτό, οι ασθενείς με υποφωσφατασία εμφανίζουν περιοδοντική νόσο με ταχεία εξέλιξη, που οδηγεί σε πρώιμη και ταχεία απώλεια τόσο της νεογιλής όσο και της μόνιμης οδοντοφυΐας. Συχνότερα αποπίπτουν τα κάτω πρόσθια νεογιλά, έχοντας πολλές φορές, μάλιστα, ακέραιες ρίζες. Ακτινογραφικά, παρατηρούνται, επιπλέον, ευρείς πολφικοί θάλαμοι και ριζικοί σωλήνες 1,5,43 (Εικ. 3α-ε). Όσον αφορά στα μικροβιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου, αξίζει να αναφερθεί η μελέτη των Watanabe και συν. 44, στην οποία οι τίτλοι αντισωμάτων έναντι του Porphyromonas gingivalis (P.gingivalis) και του Fusobacterium nucleatum στον ορό βρέθηκαν ιδιαίτερα υψηλοί. Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζουν ότι η λοίμωξη με τα περιοπαθογόνα αυτά βακτήρια, πιθανόν, να σχετίζεται με την καταστροφή των περιοδοντικών ιστών στην υποφωσφατασία 1. Οι ίδιοι συγγραφείς δε διαπίστωσαν μειωμένη χημειοταξία των PMNs, ούτε των μονοκυττάρων 44. Αντιθέτως, οι Baab και συν. 45 μελετώντας τρία παιδιά της ίδιας οικογένειας με πρώιμη απόπτωση των νεογιλών δοντιών, ανέφεραν σημαντική καταστολή της χημειοταξίας των μονοκυττάρων, χωρίς ωστόσο να παρατηρήσουν κάποια διαφορά σε αυτή των PMNs. Ενώ στην περίπτωση της νεογιλής οδοντοφυΐας, συχνά απαιτείται η εξαγωγή των δοντιών με κινητικότητα, όσον αφορά στα μόνιμα δόντια, επιχειρείται πιο συντηρητική θεραπεία. Στην υποφωσφατασία, όπως και στην ιστιοκύττωση, η περιοδοντική θεραπεία είναι κατά βάση συμπτωματική. Χειρουργική του περιοδοντίου εφαρμόζεται, πάντως, όπου υπάρχει ένδειξη. Οι συχνές επανεξετάσεις και ο αποτελεσματικός έλεγχος της οδοντικής μικροβιακής πλάκας είναι απαραίτητα σε αυτούς τους ασθενείς, ενώ στη διαφορική διάγνωση από την περιοδοντίτιδα ταχείας εξέλιξης μπορούν να συμβάλουν οι εργαστηριακές εξετάσεις 1. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό, ότι οι περιοδοντικές εκδηλώσεις συστεμικών και γενετικών νοσημάτων σε παιδιά και εφήβους παρουσιάζονται, ως επί το πλείστον, με βαρύτερη κλινική και ακτινογραφική εικόνα συγκριτικά με αυτήν των συνομήλικών τους υγιών ατόμων. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι περιοδοντικές εκδηλώσεις προσομοιάζουν με αυτές της περιοδοντίτιδας ταχείας εξέλιξης. Η θεραπευτική αντιμετώπιση της περιοδοντικής νόσου στα άτομα αυτά προϋποθέτει τον αποτελεσματικό έλεγχο της οδοντικής μικροβιακής πλάκας και τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος μέσω συχνών επανεξετάσεων. Η συντηρητική περιοδοντική θεραπεία παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες λόγω όχι μόνο της ηλικίας των ασθενών, αλλά, κυρίως, λόγω της μειωμένης τους ανοσολογικής απόκρισης. Έτσι, η ανταπόκριση στη θεραπεία δεν είναι πάντα προβλέψιμη και συχνά διαπιστώνεται εξέλιξη της νόσου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ο οδοντίατρος, πολλές φορές, να καταφεύγει σε εξαγωγές δοντιών. Δεδομένης της γενετικής βάσης της πλειονότητας αυτών των νοσημάτων, πολλά υποσχόμενες για το μέλλον ίσως να αποτελέσουν καινοτόμες μέθοδοι, όπως η γονιδιακή θεραπεία. Είναι πιθανό, η «διόρθωση» κάποιων γονιδιακών ανωμαλιών σε συνδυασμό με τη συντηρητική περιοδοντική θεραπεία να εξασφαλίσουν με πιο προβλέψιμο και αποτελεσματικό τρόπο ένα πιο υγιές περιοδόντιο στα νεαρά αυτά άτομα. SUMMARY Influence of systemic diseases and genetic disorders on periodontal disease in children and adolescents Vavetsi K. 1, Emmanouil D. 2, Bobetsis Y. 3 The high prevalence of periodontal disease in children and adolescents is mainly attributed to the frequent presence of gingivitis in this group of patients. However, severe periodontitis resulting in the progressive destruction of tooth-supporting tissues can also be observed in young individuals. Periodontitis, as a manifestation of an underlying systemic disease, is considered an additional category, according to the latest classification of the American Academy of Periodontology regarding Periodontal Diseases and Conditions. These underlying systemic diseases can be divided into hematologic abnormalities and various genetic disorders. As far as the periodontal condition of young individuals suffering from one of these disorders is concerned, it is very similar to aggressive forms of periodontitis. Thus, they exhibit more severe clinical and radiographic signs with ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

11 Βαβέτση Κ. 35 rapid attachment loss and the potential for early tooth loss. Furthermore, because of the initiation of periodontal disease at an early age, both the primary and the permanent dentition are regularly affected. The increased frequency of specific species of periodontopathic bacteria in this group of patients has also been demonstrated by a number of studies. The aim of this review is to report the current knowledge regarding the influence of hematologic and genetic disorders on the development and progression of periodontal disease in children and adolescents. Emphasis is placed on both clinical signs and symptoms and radiographic findings of periodontal disease. In addition, periodontal management and treatment strategies for these patients are extensively discussed. Due to the medical condition of these patients, the response to conservative periodontal therapy is not always favorable, resulting frequently in disease progression. Meticulous plaque control through a strict recall system is of crucial importance. Because of the genetic basis of most of these diseases, innovative methods, such as gene therapy, may have promising prospects as an adjunct to periodontal therapy. Index words: periodontal disease, children, adolescents, hematologic disorders, genetic disorders ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Meyle J & Gonzáles JR. Influences of systemic diseases on periodontitis in children and adolescents. Periodontol ; 26: Μαντζαβίνος ΖΣ, Βρότσος ΙΑ: Κλινική Περιοδοντολογία. Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας. Αθήνα Armitage GC. Development of a Classification system for periodontal diseases and conditions. Ann Periodontol 1999; 4: Oh T-J, Eber R, Wang H-L. Periodontal diseases in the child and adolescent. J Clin Periodontol 2002; 29: Pizzo G, Lo Re D, Ruth Piscopo M, Pizzo I, Giuliana G. Genetic disorders and periodontal health: A literature review. Med Sci Monit 2009; 15: Horwitz M, Benson KF, Person RE, Aprikyan AG, Dale DC. Mutations in ELA2, encoding neutrophil elastase, define a 21-day biological clock in cyclic haematopoiesis. Nat Genet 1999; 23: Prichard JF, Ferguson DM, Windmiller J, Hurt WC. Prepubertal periodontitis affecting the deciduous and permanent dentition in a patient with cyclic neutropenia. A case report and discussion. J Periodontol 1984; 55: Cohen DW & Morris AL. Periodontal manifestations of cyclic neutropenia. J Periodontol 1961; 32: Rylander H, Ericsson I. Manifestations and treatment of periodontal disease in a patient suffering from cyclic neutropenia. J Clin Periodontol 1981; 8: Pernu HE, Pajari UH, Lanning M. The importance of regular dental treatment in patients with cyclic neutropenia. Follow-up of 2 cases. J Periodontol 1996; 67: Deasy MJ, Vogel RI, Macedo-Sobrinho B, Gertzman G, Simon B. Familial benign chronic neutropenia associated with periodontal disease. A case report. J Periodontol 1980; 51: Kyle RA, Linmann JW. Gingivitis and chronic idiopathic neutropenia.: report of two cases. Mayo Clin Proc 1970; 45: Deasy MJ, Vogel RI, Annes IK, Simon BI. Periodontal disease associated with preleukemic syndrome. J Periodontol 1976; 47: Τσάμη Α, Βρότσος Ι, Παπαγιαννούλη Ε. Το παθολογικό περιοδόντιο σε παιδιά και εφήβους. Σημειώσεις Παιδοδοντιατρικής ΙΙ. Αθήνα 2010: Αρκαδοπούλου ΑΦ, Καρούσης ΙΚ, Βρότσος ΙΑ. Σύνδρομο Down και περιοδοντική νόσος. Παιδοδοντία 2004; 18: Reuland-Bosma W, van Dijk J. Periodontal disease in Down's syndrome: a review. J Clin Periodontol 1986; 13: Shapira J, Stabholz A, Schurr D, Sela MN, Mann J. Caries levels, Streptococcus mutans counts, salivary ph, and periodontal treatment needs of adult Down syndrome patients. Spec Care Dentist. 1991; 11: Saxén L, Aula S, Westermarck T. Periodontal disease associated with Down's syndrome: an orthopantomographic evaluation. J Periodontol 1977; 48: Amano A, Kishima T, Kimura S, Takiguchi M, Ooshima T, Hamada S, Morisaki I. Periodontopathic bacteria in children with Down syndrome. J Periodontol 2000; 71: Barr-Agholme M, Modéer T, Luthman J. Immunohistological study of neuronal markers in inflamed gingiva obtained from children with Down's syndrome. J Clin Periodontol 1991; 18: Halinen S, Sorsa T, Ding Y, Ingman T, Salo T, Konttinen YT, Saari H. Characterization of matrix metalloproteinase (MMP- 8 and -9) activities in the saliva and in gingival crevicular fluid of children with Down's syndrome. J Periodontol 1996; 67: Βανδέρας Α, Παπαγιαννούλη Λ. Το περιοδόντιο στα παιδιά και τους εφήβους. Παιδοδοντία 1994; 8: Stevens HP, Kelsell DP, Bryant SP, Bishop DT, Spurr NK, Weissenbach J, et al. Linkage of an American pedigree with palmoplantar keratoderma and malignancy (palmoplantar ectodermal dysplasia type III) to 17q24. Literature survey and proposed updated classification of the keratodermas. Arch Dermatol 1996; 132: de Haar SF, Jansen DC, Schoenmaker T, De Vree H, Everts V, Beertsen W. Loss-of-function mutations in cathepsin C in two families with Papillon-Lefèvre syndrome are associated with deficiency of serine proteinases in PMNs. Hum Mutat 2004; 23: Springer TA, Thompson WS, Miller LJ, Schmalstieg FC, ΤOΜOΣ 25, Νο 1, 2011

12 36 Η επίδραση συστεμικών και γενετικών νοσημάτων στην περιοδοντική νόσο σε παιδιά και εφήβους Anderson DC. Inherited deficiency of the Mac-1, LFA-1, p150,95 glycoprotein family and its molecular basis. J Exp Med 1984; 160: Pacheco JJ, Coelho C, Salazar F, Contreras A, Slots J, Velazco CH. Treatment of Papillon-Lefèvre syndrome periodontitis. J Clin Periodontol 2002; 29: Sollecito TP, Sullivan KE, Pinto A, Stewart J, Korostoff J. Systemic conditions associated with periodontitis in childhood and adolescence. A review of diagnostic possibilities. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2005; 10: Introne WJ, Westbroek W, Golas GA, Adams D. Chédiak- Higashi Syndrome. In: Pagon RA, Bird TC, Dolan CR, Stephens K, editors. GeneReviews. [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; Mar 03 [updated 2010 Jul 27]. 29. Shibutani T, Gen K, Shibata M, Horiguchi Y, Kondo N, Iwayama Y. Long-term follow-up of periodontitis in a patient with Chédiak-Higashi syndrome. A case report. J Periodontol 2000; 71: Beighton P, De Paepe A, Steinmann B, Tsipouras P, Wenstrup RJ. Ehlers-Danlos syndromes: revised nosology, Villefranche, Ehlers-Danlos National Foundation (USA) and Ehlers-Danlos Support Group (UK). Am J Med Genet 1998; 77: De Coster PJ, Martens LC, De Paepe A. Oral health in prevalent types of Ehlers-Danlos syndromes. J Oral Pathol Med 2005; 34: Dyne KM, Vitellaro-Zuccarello L, Bacchella L, Lanzi G, Cetta G. Ehlers-Danlos syndrome type VIII: biochemical, stereological and immunocytochemical studies on dermis from a child with clinical signs of Ehlers-Danlos syndrome and a family history of premature loss of permanent teeth. Br J Dermatol 1993; 128: Khocht A, Calem B, Deasy M. Use of anti-inflammatory medications in managing atypical gingivitis associated with hypermobile Ehlers-Danlos syndrome: a case report. J Periodontol 2004; 75: Perez LA, Al-Shammari KF, Giannobile WV, Wang HL. Treatment of periodontal disease in a patient with Ehlers- Danlos syndrome. A case report and literature review. J Periodontol 2002; 73: Shiba E, Lindon JN, Kushner L, Matsueda GR, Hawiger J, Kloczewiak M, et al. Antibody-detectable changes in fibrinogen adsorption affecting platelet activation on polymer surfaces. Am J Physiol 1991; 260: C Waldrop TC, Anderson DC, Hallmon WW, Schmalstieg FC, Jacobs RL. Periodontal manifestations of the heritable Mac-1, LFA-1, deficiency syndrome. Clinical, histopathologic and molecular characteristics. J Periodontol 1987; 58: Page RC, Beatty P, Waldrop TC. Molecular basis for the functional abnormality in neutrophils from patients with generalized prepubertal periodontitis. J Periodontal Res 1987; 22: Meyle J. Leukocyte adhesion deficiency and prepubertal periodontitis. Periodontol ; 6: Watanabe K. Prepubertal periodontitis: a review of diagnostic criteria, pathogenesis, and differential diagnosis. J Periodontal Res 1990; 25: Hartman KS. Histiocytosis X: a review of 114 cases with oral involvement. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1980; 49: Rapidis AD, Langdon JD, Patel MF, Harvey PW. Histiocytosis X: current concepts and a report of two cases. Br J Oral Surg 1979; 16: Shaw L, Glenwright HD. Histiocytosis X: an oral diagnostic problem. J Clin Periodontol 1988; 15: Watanabe H, Goseki-Sone M, Iimura T, Oida S, Orimo H, Ishikawa I. Molecular diagnosis of hypophosphatasia with severe periodontitis. J Periodontol 1999; 70: Watanabe H, Umeda M, Seki T, Ishikawa I. Clinical and laboratory studies of severe periodontal disease in an adolescent associated with hypophosphatasia. A case report. J Periodontol 1993; 64: Baab DA, Page RC, Morton T. Studies of a family manifesting premature exfoliation of deciduous teeth. J Periodontol 1985; 56: Διεύθυνση για ανάτυπα Μπομπέτσης Γεώργιος Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Θηβών 2, Γουδή Τηλ: ΠΑΙΔOΔOΝΤΙΑ

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑ Ζ.Σ. ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ Οδοντίατρος Ιατρός Ειδικευθείς στην Περιοδοντολογία στο Πανεπιστήμιο Pennsylvania ΗΠΑ Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Fellow

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320 Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Ορθοδοντική Θεραπεία Στόχος της ορθοδοντικής θεραπείας ανεξάρτητα από την ηλικία των ασθενών είναι βελτίωση της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Κατά την επούλωση των περιοδοντικών ιστών «νέα πρόσφυση» επιτυγχάνεται όταν υπάρχει: ηµιουργία νέας οστεΐνης, νέων λειτουργικά προσανατολισµένων ινών περιρριζίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδηγίες προς τους εθελοντές οδοντιάτρους, για τη συμπλήρωση του δελτίου οδοντιατρικής εξέτασης των παιδιών των νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Σκοπός αυτής της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Ι. ΒΡΟΤΣΟΣ: Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Αναπλ. Καθηγήτρια Α. ΤΣΑΜΗ, Υπεύθυνη του 5 ου εξαμήνου

Καθηγητής Ι. ΒΡΟΤΣΟΣ: Διευθυντής Εργαστηρίου Περιοδοντολογίας Αναπλ. Καθηγήτρια Α. ΤΣΑΜΗ, Υπεύθυνη του 5 ου εξαμήνου INTERNET Ανάρτηση ερωτήσεων με σκοπό τη μελέτη και την εξοικείωση με τον τρόπο εξέτασης στο μάθημα Περιοδοντολογία Ι. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Προς τους φοιτητές και φοιτήτριες του 5 ου εξαμήνου Στα

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Κερατόκωνος?

Τι είναι ο Κερατόκωνος? Τι είναι ο Κερατόκωνος? Ο Κερατόκωνος είναι µια διαταραχή του κερατοειδούς - του διαφανούς προσθίου τµήµατος του οφθαλµού Ο κερατοειδής είναι εκείνος που εστιάζει το φως στο πίσω µέρος του µατιού. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή

Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή Περιοδοντολογία ΣTOMA 2010; 38 : 29 41 Bιβλιογραφική ανασκόπηση Η φάση διατήρησης του θεραπευτικού αποτελέσματος στα πλαίσια της συνολικής αντιμετώπισης του οδοντιατρικού ασθενή Δ. ΞΥΓΚΑΣ-ΕΥΘΥΜΙΟΥ 1, Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της Οδοντικά Εμφυτεύματα Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση Με την υποστήριξη της ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η επιτυχία στη θεραπεία με εμφυτεύματα δεν εξαρτάται μόνο από την

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

FotoSan. Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα

FotoSan. Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα FotoSan Αντιβακτηριακή δράση σε δευτερόλεπτα Περίληψη FotoSan αντιβακτηριακή θεραπεία Εντοπισμένη θεραπεία Καταστρέφει βακτήρια, ιούς, μύκητες, πρωτόζωα Χωρίς παρενέργειες Χωρίς αντενδείξεις ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΣΦΑΛΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ TMHMA ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ σε Παιδιά, Εφήβους και Ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ Η συχνότερη αιτία επίσκεψης των παιδιών στον ιατρό είναι η μέση ωτίτις. Περίπου το 1/3 των παιδιών ηλικίας από 1-5 ετών, παρουσιάζουν παραπάνω από τρεις προσβολές μέσης ωτίτιδας το χρόνο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ. Νικολέτα Στόγια, Μάριος Φερφέλης, Γ.Ν. Αθηνών, "ΕΛΠΙΣ", Β Χειρουργική Κλινική Εισαγωγή Παρά την σημαντικότατη μείωση της γαστρικής χειρουργικής την τελευταία 20ετία, λόγω της ευρείας χρήσης των νεότερων

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές δραστηριότητες

Κλινικές δραστηριότητες Ο ηλικιωμένος ασθενής στη δευτεροβάθμια περίθαλψη Φλώρα Ζερβού-Βάλβη MPhil Med, Δρ Οδοντ Συντονίστρια Διευθύντρια Οδοντιατρικού Τμήματος Ειδικής Μονάδας ΑΜΕΑ Γενικού Νοσοκομείου «Ασκληπιείο Βούλας» Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συχνότητα: Σκύλος >> γάτα Συχνότητα: Θηλυκά >> αρσενικά Εντόπιση: ουροδόχος κύστη, ουρήθρα Αιτιολογία: βακτήρια>μυκοπλάσματα, χλαμύδιες,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ. Λ.Β. Αθανασίου

ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ. Λ.Β. Αθανασίου ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ Λ.Β. Αθανασίου ΟΡΙΣΜΟΙ Λευχαιμίες Κακοήθη νεοπλάσματα των πρόδρομων αιμοκυττάρων του μυελού των oστών. Ατελής διαφοροποίηση οδηγεί σε πολλαπλασιασμό μη ώριμων (και μη λειτουργικών) κυττάρων.

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ Μιχάλης Κακέπης Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΟΡΙΣΜΟΣ Με τον όρο ουλωτική αλωπεκία, εννοούμε μία ομάδα σπανίων διαταραχών, που καταστρέφουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Το στόμα μας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Ομορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Periodontal treatment: the view of the general dentist

Periodontal treatment: the view of the general dentist Periodontal treatment: the view of the general dentist M. Komboli 1, E. Mouzakiti 2 Periodontal diseases especially plaque induced gingivitis and chronic periodontitis affect the majority of the population

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακά δεδομένα και

Εργαστηριακά δεδομένα και Εργαστηριακά δεδομένα και βιολογικοί ίδί δείκτες Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δομή μαθήματος Ορισμοί Παραδείγματα Μεγέθη και αριθμοί Σημασία Τιμές μςαναφοράς Προβλήματα Υποκαταστάτες δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό.

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό. Μπορείτε να δώσετε στους ασθενείς τον Οδηγό Εμφυτευμάτων για Ασθενείς, που συνοδεύει τον παρόντα οδηγό. Βιβλιογραφία Claffey N, Clarke E, Polyzois I, Renvert S. (2008) Surgical treatment of peri-implantitis.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΪΟΣ 2008 - ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

1 η ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ ΟΣ Ο ΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΪΟΣ 2008 - ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ Τα Mini-Five Gracey είναι Η ΣΩΣΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ: κοχλιάρια που το κοπτικό τους άκρο είναι το ήµισυ από αυτό των Standard Gracey Τα ουδετερόφιλα: παράγουν Η ΣΩΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ Στην Οδοντιατρική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Στρογγυλό τραπέζι Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Συντονιστής: Η. Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

O S T E O V I L E (Alfacalcidol)

O S T E O V I L E (Alfacalcidol) O S T E O V I L E (Alfacalcidol) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ OSTEOVILE 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ OSTEOVILE 0,25 mcg/cap: Περιέχει 0,25 mcg/cap alfacalcidol

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη

Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη Κλινική Περιοδοντολογία Στην καθημερινή Πράξη Διοργάνωση: Ελληνική Περιοδοντολογική Εταιρεία Στοματολογική Εταιρεία Θεσσαλίας Οδοντιατρικός Σύλλογος Λάρισας Τόπος διεξαγωγής: Ξενοδοχείο DIVANI PALACE,

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ πληρησ σειρα προϊοντων Στοματικς Υγιεινς ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κατά της μικροβιακς πλάκας... ΟΥΛΙΤΙΔΑ - ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ...και του ερεθισμού των ούλων 500 ml & Στοματικό Διάλυμα Χλωρεξιδίνη

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο»

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» «Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» Μηχανισμοί Άμυνας κατά των Λοιμώξεων Παρεμπόδιση διείσδυσης μικροβίων Καλυπτήρια επιθήλια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΚΟΙΝΗ ΠΟΙΚΙΛΗ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (ΚΠΑΑ) Common Variable Immunodeficiency (CVID)

Διαβάστε περισσότερα