ΙΑΤΡΟΦΗ & ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Ι

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΑΤΡΟΦΗ & ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Ι"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ & ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Ι ΕΞΑΜΗΝΟ Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ Κ Α Ι Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ ΜΑΡΚΑΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ 2011

2 2

3 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Ι Η αξιολόγηση του εργαστηρίου γίνεται από τις αναφορές (25%), την ενδιάμεση αξιολόγηση (25%) και την τελική αξιολόγηση (50%), στην οποία θα πρέπει να γράψετε βαθμό 5, για να συνυπολογιστούν οι προηγούμενες αξιολογήσεις. Στην περίπτωση που γράψετε < 5 και 4, αλλά έχετε Μ.Ο. 7 στις υπόλοιπες αξιολογήσεις, θα υπολογιστεί ο τελικός βαθμός. Η συμμετοχή σας στο μάθημα διαμορφώνει μέχρι και 5% τον τελικό βαθμό. Όλες οι αξιολογήσεις είναι υποχρεωτικές για να μπορέσετε να συμμετάσχετε στην τελική εξέταση και παραδίδονται συγκεκριμένη ημέρα και ώρα. Οι απουσίες που δικαιούστε συνήθως ανέρχονται στις δύο δικαιολογημένες, εκτός και εάν πραγματοποιηθούν 14 εργαστήρια (δικαιολογούνται 3 απουσίες) ή εάν υπάρξει κάποιο έκτακτο περιστατικό (π.χ. απαγορευτικό πλοίων, εισαγωγή σε νοσοκομείο κλπ), το οποίο να δικαιολογεί την 3η απουσία σας από το μάθημα. Για να μπορείτε να εργαστείτε στο εργαστηριακό μέρος του μαθήματος, χρειάζεστε κάθε φορά τις σημειώσεις σας, πιθανόν κάποιο από τα προτεινόμενα βιβλία (π.χ. Ζαμπέλας, Μανιός) και αριθμομηχανή. Η χρήση κινητού τηλεφώνου δεν επιτρέπεται κατά τη διάρκεια του μαθήματος και των αξιολογήσεων. Οκτώβριος,

4 4

5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφολογία: Η επιστήµη που µελετά τα τρόφιµα ως πηγές θρεπτικών συστατικών και διερευνά τον καλύτερο τρόπο κατανάλωσης τους, µε σκοπό τη: ιατήρηση, Βελτίωση και Ανάκτηση της υγείας των ενήλικων ατόµων, καθώς και τη ιασφάλιση της ανάπτυξης των νέων. ιατροφολόγος: καθορίζει και προτείνει το είδος και την ποσότητα των τροφών για την επίτευξη ισορροπηµένης διατροφής ενός ατόµου ή ενός πληθυσµού. Ενέργεια Ο ανθρώπινος οργανισµός καταναλώνει συνεχώς ενέργεια, συνεπώς χρειάζεται συνεχώς ενέργεια. Πηγή ενέργειας αποτελούν οι τροφές, οι οποίες περιέχουν διάφορες χηµικές ενώσεις που χαρακτηρίζονται θρεπτικά συστατικά και τα οποία είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισµού. Ταξινοµούνται στα θερµιδογόνα, αυτά που παρέχουν ενέργεια κατά την καύση, και στα µη θερµιδογόνα, αυτά δηλαδή που δεν παρέχουν ενέργεια. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι υδατάνθρακες (4 kcal/gr), τα λίπη (9 kcal/gr) και οι πρωτεΐνες (4 kcal/gr), ενώ στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι βιταµίνες, τα ανόργανα στοιχεία, το νερό και οι φυτικές ίνες. Ενέργεια είναι η κατάσταση ενός σώµατος, η οποία το κάνει ικανό να παράγει έργο ή η δυνατότητα για πρόκληση µιας αλλαγής στην ύλη. Στην περίπτωση που το θεωρούµενο σώµα είναι ο ζωντανός οργανισµός, τότε ως ενέργεια ορίζεται η ικανότητα που έχει ο οργανισµός να επιτελέσει τις δραστηριότητές του εκείνες, οι οποίες είναι αναγκαίες για την εκδήλωση της ζωής. Η ενέργεια είναι δυνατόν να καθοριστεί είτε µέσω του έργου (µηχανικό ισοδύναµο της ενέργειας), είτε µέσω της θερµότητας (θερµικό ισοδύναµο της ενέργειας). Η θερµότητα και το µηχανικό έργο είναι ισοδύναµες µορφές ενέργειας και σε ορισµένες συνθήκες, έργο µετατρέπεται σε θερµότητα και θερµότητα σε µηχανικό έργο. Η µονάδα µέτρησης της ενέργειας που χρησιµοποιείται ευρέως στη ιατροφολογία είναι η χιλιοθερµίδα όπου 1 kcal = 4,184 kjoules. Η χιλιοθερµίδα (kcal) ισούται µε χίλιες θερµίδες. Στην πραγµατικότητα όµως η θερµίδα (cal) είναι µονάδα θερµότητας και είναι το ποσό θερµότητας που απαιτείται για την αύξηση της θερµοκρασίας 1ml H 2 O από 14,5 o C σε 15,5 o C. Μονάδα ενέργειας είναι το joule και είναι το ποσό της ενέργειας που απαιτείται για τη µετακίνηση βάρους 1kg, σε απόσταση 1m, ασκώντας δύναµη 1 Newton. Ενέργεια και διατροφή Ο όρος ενέργεια στη διατροφή αναφέρεται στο ποσό της χηµικής ενέργειας που υπάρχει στα διάφορα τρόφιµα. Η πρωταρχική πηγή της ενέργειας όλων των ζώντων οργανισµών είναι η ηλιακή ενέργεια. Με τη φωτοσύνθεση η ηλιακή ενέργεια χρησιµοποιείται και µετατρέπεται σε χηµική ενέργεια, η οποία αποθηκεύεται στα φυτά. Με τη διεργασία της φωτοσύνθεσης τα φυτά συνθέτουν οργανικές ουσίες, δηλ. λίπη, υδατάνθρακες και πρωτεΐνες, από ανόργανα στοιχεία, όπως CO 2, H 2 O, NH 3 και SO 4-2. Για τον παραπάνω λόγο τα φυτά θεωρούνται ανεξάρτητα από άλλες µορφές ζωής, σε αντίθεση µε τα ζώα, τα οποία εξαρτώνται απόλυτα από την ικανότητα αυτή των φυτών να µετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε χηµική. Τα ζώα, όπως και ο άνθρωπος, προσλαµβάνουν την ενέργεια από την τροφή µε τη µορφή της χηµικής ενέργειας άµεσα, δηλαδή καταναλώνοντας απ' ευθείας φυτικές τροφές ή έµµεσα, δηλαδή τρώγοντας κρέας από άλλα ζώα που είχαν διατραφεί µε φυτά. 5

6 Η ενέργεια αυτή βρίσκεται αποθηκευµένη στα µόρια των λιπών, υδατανθράκων, πρωτεϊνών και αλκοόλης. Στο σώµα αυτές οι πηγές ενέργειας µετατρέπονται σε απλές ενεργειακές µονάδες όπως είναι η γλυκόζη, τα λιπαρά οξέα, τα αµινοξέα κλπ και οι οποίες σε κυτταρικό επίπεδο οξειδώνονται για να ελευθερώσουν ενέργεια, µε τελικά προϊόντα της οξείδωσης των πηγών ενέργειας το CO 2 και H 2 O. Βιολογικός ρόλος πρωτεϊνών: - Παρέχουν τα απαραίτητα αµινοξέα για τη σύνθεση ιστών (ανάπτυξη) και τη συντήρηση του οργανισµού αντικαθιστώντας γενικά φθορές του - Παρέχουν την πρώτη ύλη για τη δηµιουργία πεπτικών υγρών, ορµονών, πλάσµατος, αιµογλοβίνης και ενζύµων (ανοσοποιητικό σύστηµα) - Έχουν ρυθµιστικές ιδιότητες βοηθώντας έτσι στη διατήρηση των αντιδράσεων σε διάφορα υποστρώµατα µέσα στον οργανισµό, όπως το πλάσµα, το εγκεφαλονωτιαίο υγρό και τις εντερικές εκκρίσεις - Παρέχουν ενέργεια όταν πλεονάζουν και έχουν καλύψει τις παραπάνω ανάγκες Βιολογικός ρόλος υδατανθράκων: - Κύρια πηγή ενέργειας για τον οργανισµό - Πρωτεϊνοπροστατευτική δράση. Όταν η πρόσληψη υδατανθράκων δεν είναι επαρκής, ο οργανισµός µετατρέπει ορισµένα αµινοξέα σε γλυκόζη (γλυκονεογένεση) - Η γλυκόζη αποτελεί την κύρια πηγή ενέργειας για το κεντρικό νευρικό σύστηµα και κατ επέκταση του εγκεφάλου - Έχουν άµεση σχέση µε τα λίπη. Σε µειωµένη πρόσληψη υδατανθράκων τα λίπη διασπώνται σε λιπαρά οξέα για ενέργεια και γλυκερόλη για µετατροπή σε γλυκόζη - Σε περίσσεια οι υδατάνθρακες µετατρέπονται σε λίπη Οι φυτικές ίνες ανήκουν στην οµάδα των υδ/κων, αλλά δεν αποδίδουν ενέργεια επειδή δεν υποβάλλονται σε πέψη. Η καθηµερινή λήψη τους όµως βοηθάει στην καλή λειτουργία του γαστρεντερικού σωλήνα προστατεύοντας από τη δυσκοιλιότητα και τον καρκίνο του παχέως εντέρου. Επιπρόσθετα, µειώνουν τα λιπίδια του αίµατος µειώνοντας έτσι τον κίνδυνο εµφάνισης καρδιαγγειακών ασθενειών. Βιολογικός ρόλος λιπών: - Αποθηκευτική µορφή ενέργειας - Στηρίζουν και προστατεύουν όργανα ζωτικής σηµασίας - Προστατεύουν το σώµα από υπερβολική απώλεια θερµότητας - Συµµετέχουν στο σχηµατισµό κυτταρικών µεµβρανών και του εγκεφάλου - Παρέχουν πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (ω-3, ω-6), απαραίτητα για τη σύνθεση των κυττάρων, καλή ανάπτυξη και λειτουργία του οργανισµού - Πρόδροµες ουσίες ορµονών - Παρέχουν τις λιποδιαλυτές βιταµίνες Α, D, Ε, Κ - Προσδίδουν οργανοληπτικά χαρακτηριστικά στα τρόφιµα, κυρίως γεύση Βιολογικός ρόλος βιταµινών και ανόργανων στοιχείων Οι βιταµίνες είναι οργανικές ουσίες απαραίτητες για τη σωστή λειτουργία του οργανισµού. Χωρίζονται σε λιποδιαλυτές και υδατοδιαλυτές. Οι λιποδιαλυτές βιταµίνες είναι απαραίτητες για τη ρύθµιση του µεταβολισµού δοµικών µονάδων του σώµατος. Οι υδατοδιαλυτές βιταµίνες του συµπλέγµατος Β χρησιµοποιούνται κυρίως για τη µεταφορά ενέργειας από ένα ενεργειακό σύστηµα σε άλλο. Τα ανόργανα στοιχεία είναι απαραίτητα για την κατασκευή του οργανισµού και τη ρύθµιση των λειτουργιών του. Υπάρχουν στοιχεία, τα οποία βρίσκονται σε µεγάλες ποσότητες στο σώµα, όπως το ασβέστιο, ο φώσφορος, νάτριο κλπ, ενώ άλλα βρίσκονται σε µικρές ποσότητες και ονοµάζονται ιχνοστοιχεία, όπως ο σίδηρος, χαλκός, ιώδιο κλπ. 6

7 Βιολογικός ρόλος νερού - Απαραίτητο στοιχείο όλων των σωµατικών ιστών - Απαραίτητο στη φυσιολογική διαδικασία της πέψης, απορρόφησης και απέκκρισης - ρα ως υπόστρωµα στις µεταβολικές αντιδράσεις - Αποτελεί δοµικό υλικό παρέχοντας σχήµα στα κύτταρα - ρα ως διαλύτης, καθιστώντας πολλά διαλύµατα διαθέσιµα στην κυτταρική λειτουργία - Μεταφέρει θρεπτικά συστατικά στους ιστούς - ιατηρεί τη θερµοκρασία του σώµατος Απώλεια 20% του σωµατικού νερού ίσως οδηγήσει σε θάνατο, ενώ απώλεια µόλις 10% προκαλεί σοβαρές διαταραχές. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισµός είναι όλες εκείνες οι χηµικές διεργασίες του οργανισµού, µέσω των οποίων, ουσίες που βρίσκονται αρχικά στις τροφές, µετατρέπονται σε άλλες ουσίες µε παράλληλη απελευθέρωση ενέργειας. ηλαδή, µεταβολισµός είναι η διεργασία της µετατροπής της χηµικής ενέργειας σε άλλες µορφές ενέργειας, αναγκαίες για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισµού. Οι χηµικές αυτές διεργασίες διακρίνονται σε συνθέσεις και διασπάσεις. Το σύνολο των συνθέσεων λέγεται αναβολισµός και το σύνολο των διασπάσεων καταβολισµός. Ο µεταβολισµός ρυθµίζεται από ένα σύνολο ενζύµων και ορµονών. Η χηµική ενέργεια των τροφών µετατρέπεται σε α) ηλεκτρική ενέργεια στον εγκέφαλο, κατά τη νευρική διέγερση, β) µηχανική ενέργεια κατά τη σύσπαση των µυών και την παραγωγή µηχανικού έργου., γ) θερµική ενέργεια για τη ρύθµιση της θερµοκρασίας του σώµατος, δ) ηλεκτρο-χηµική ενέργεια στο µηχανισµό ώσµωσης (π.χ. αντλία Να + - Κ + στο βλεννογόνο του εντέρου) και ε) ηλεκτρο-µαγνητική ενέργεια (π.χ. αντίδραση της κόρης στο φως). Η αποδοτικότητα του συστήµατος µετατροπής µειώνεται γιατί κατά τις µετατροπές ένα µέρος της ενέργειας ελευθερώνεται ως θερµότητα, σύµφωνα µε τους νόµους της θερµοδυναµικής. Η παραγόµενη θερµότητα χρησιµοποιείται για τη διατήρηση της θερµοκρασίας του σώµατος. Γενικά όµως, το ποσό της θερµότητας που παράγεται υπερκαλύπτει τις ανάγκες του οργανισµού για θερµορύθµιση και η περίσσειά της αποβάλλεται από τον οργανισµό µε ειδικούς µηχανισµούς. Αρχή διατήρησης της ενέργειας στον οργανισµό. Τα θερµιδογόνα στοιχεία (υδατάνθρακες, λίπη, πρωτεΐνες και αλκοόλη) µετατρέπονται, όπως αναφέρθηκε, στο σώµα σε γλυκόζη, λιπαρά οξέα και αµινοξέα προτού φθάσουν στο κύτταρο. Στο κύτταρο, µε ή χωρίς την παρουσία οξυγόνου, οξειδώνονται προς CO 2 και H 2 Ο αποδίδοντας ενέργεια, η οποία χρησιµοποιείται για να σχηµατισθούν µόρια ΑΤΡ. Ο δεσµός αυτός υψηλής ενέργειας, όπως ονοµάζεται, έχει τη δυνατότητα να απελευθερώνει ενέργεια, που γρήγορα µπορεί να χρησιµοποιηθεί για µηχανικό έργο, µεταφορά στοιχείων διαµέσου της κυτταρικής µεµβράνης και σύνθεση άλλων ουσιών. Με τον τρόπο αυτό, οι ζωικοί οργανισµοί αποθηκεύουν ενέργεια µέσα στις οργανικές ουσίες που αποτελούν τους ιστούς τους Οι τρεις ενεργειακοί χηµικοί δεσµοί, δηλαδή ο οµοιοπολικός δεσµός, ο δεσµός υδρογόνου και ο φωσφορικός δεσµός (ΑΤΡ), µε τους οποίους οι ζωικοί οργανισµοί αποθηκεύουν ενέργεια, αποτελούν και το µηχανισµό µε τον οποίο ο οργανισµός του ανθρώπου ελέγχει την παραγωγή ενέργειας. Κατά τη διάσπαση των δεσµών αυτών αποδίδεται η ενέργεια που απαιτήθηκε για το σχηµατισµό τους. Η ελευθερούµενη ενέργεια χρησιµεύει για νέες 7

8 συνδέσεις µεταξύ των ατόµων, µε αποτέλεσµα το σχηµατισµό άλλων ενώσεων ή την επανατακτοποίηση των ατόµων µέσα στο ίδιο µόριο. Η έκλυση ενέργειας µε τη διάσπαση δεσµών και η απορρόφησή της για τη δηµιουργία νέων είναι ένα συνεχές φαινόµενο του µεταβολισµού. Όπως σε κάθε σύστηµα, έτσι και στον οργανισµό του ανθρώπου, η ενέργεια εµφανίζεται µε δύο µορφές, τη δυναµική και την ελεύθερη. Η δυναµική ενέργεια περικλείεται στις διάφορες χηµικές ενώσεις (π.χ. στα µόρια σακχάρου) και µετατρέπεται σε ελεύθερη ενέργεια (π.χ. κατά την καύση της γλυκόζης) για την εκτέλεση έργου και το σχηµατισµό νέων ενώσεων. Κατά την εκτέλεση του έργου έχουµε την εµφάνιση ενέργειας µε τη µορφή θερµότητας. Ενέργεια των τροφίµων Η τιµή που καταµετράται κατά την πλήρη καύση της τροφής στο θερµιδοµετρητή αντιπροσωπεύει τη συνολική ενέργεια τροφής. Η απορροφήσιµη ενέργεια εκφράζεται από τη διαφορά της συνολικής ενέργειας των προσλαµβανοµένων τροφών µείον την ενέργεια που αποβάλλεται µε τα κόπρανα. Οι υδατάνθρακες και τα λίπη είναι δυνατόν να οξειδωθούν τελείως µέχρι CO 2 και H 2 Ο. Η καύση όµως των πρωτεϊνών δεν είναι πλήρης. Τα προϊόντα διάσπασης των πρωτεϊνών όπως ουρία και κρεατινίνη αποβάλλονται από τα ούρα. Έχει υπολογισθεί ότι η θερµιδική περιεκτικότητα των ούρων ανέρχεται σε 33,1KJ (7,1 Kcal)/gr αζώτου, ή 5,23 KJ (1,25Kcal) /gr πρωτεΐνης που οξειδώνεται από τον οργανισµό. Άρα, αν η θερµιδική απόδοση του 1gr πρωτεΐνης στον θερµιδοµετρητή είναι KJ, τότε θα πρέπει να αφαιρείται το 5,23KJ και το υπόλοιπο θα αντιπροσωπεύει την πραγµατική απόδοση του 1 gr πρωτεΐνης στον οργανισµό. Αυτή η ενέργεια, που διατίθεται στον οργανισµό για τις λειτουργικές του δαπάνες, ονοµάζεται µεταβολίσιµη ενέργεια Πίνακας 1. Ενεργειακή απόδοση των µακροθρεπτικών συστατικών στον θερµιδοµετρητή και στον οργανισµό Θρεπτικά συστατικά Τιµή Θερµιδοµετρητή Kcal/gr Απώλεια ούρα Kcal/gr στα Απορροφητικότητα % Πρακτική τιµή Υπολογισµού Kcal/gr Πρωτεΐνες 5,65 (κρέας,ψάρια) 1, Λίπη 9, Υδατάνθρακες 4,10 (άµυλο) 3,69 (γλυκόζη) 99 4 Αλκοόλη 7,10 ίχνη Η ενέργεια που προσλαµβάνει ο άνθρωπος από τις τροφές καταναλώνεται για: - τις ανάγκες του βασικού του µεταβολισµού και - τις διάφορες λειτουργικές του ανάγκες (µυϊκό έργο, ανάπτυξη, ψυχική ένταση και εξωτερική θερµοκρασία). 8

9 ΒΑΣΙΚΟΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Ο βασικός µεταβολισµός (BMR) ή αλλιώς µεταβολισµός ηρεµίας (RMR)* αντιπροσωπεύει την ελάχιστη ενέργεια που απαιτείται προκειµένου να διατηρηθούν όλες οι φυσιολογικές ιστικές, καθώς και υπόλοιπες λειτουργίες του ανθρωπίνου σώµατος (όπως αναπνοή, µεταβολισµός των κυττάρων, κυκλοφορία του αίµατος, δραστηριότητα του γαστρεντερικού σωλήνα και των ενδοκρινών αδένων, καθώς και η διατήρηση της θερµοκρασίας του σώµατος κ.τ.λ.), απαραίτητες για τη ζωή του ανθρώπου, σε σταθερή κατάσταση και απόλυτη ηρεµία. Προσδιορίζεται µε τη µέτρηση του καταναλωθέντος οξυγόνου του ατόµου (και του παραγόµενου διοξειδίου του άνθρακα) υπό συνθήκες απόλυτης ηρεµίας και σε φυσιολογική θερµοκρασία περιβάλλοντος ( C), ελαφρά ντυµένο, ύστερα από ολονύκτια ασιτία (12-14 ώρες από το τελευταίο γεύµα). (Ο λόγος του παραγόµενου CO 2 προς το καταναλωθέν Ο 2 καλείται αναπνευτικό πηλίκο RQ). Η µέτρηση αυτή δίνεται σε Kcal/min/Kgr βάρους σώµατος. Είναι δυνατόν αντί της άµεσης µέτρησης να υπολογίζεται βάσει ειδικών εξισώσεων, όπως η εξίσωση Harris-Benedict και Mifflin-St Jeor. * RMR: Είναι το ποσό της θερµιδικής απώλειας κάτω από συνθήκες παρόµοιες µε τον ΒΜ, αλλά σε οποιοδήποτε µεσοδιάστηµα των γευµάτων, δηλαδή περιλαµβάνει και τη θερµογενετική (ή ειδική λειτουργική) επίδραση των τροφών. Ο όρος χρησιµοποιείται για να καθορίσει την επίδραση της τροφής στην αύξηση του µεταβολισµού µετά την πρόσληψη τροφής. Η ολική αύξηση της θερµιδικής απώλειας, πάνω από το ΒΜ, για 6 ώρες µετά από ένα γεύµα το οποίο αποδίδει 1000Κcal είναι περίπου 10%. Παράγοντες που επηρεάζουν το ΒΜR α. Ηλικία Ο βασικός µεταβολισµός (όταν εκφράζεται ανά Kgr βάρους σώµατος) ποικίλει µε την ηλικία. Ο ΒΜR είναι υψηλότερος κατά τη διάρκεια της ταχείας ανάπτυξης, ιδιαίτερα κατά το πρώτο και δεύτερο έτος της ηλικίας και στη διάρκεια της εφηβείας και στα δύο φύλα, ενώ µειώνεται στην ενήλικη ζωή. β. Φύλο Παρατηρείται µια σηµαντική κατά µέσο όρο διαφορά (περίπου 10%) στο ΒΜR των γυναικών σε αντίθεση µε αυτό των ανδρών, που εκτιµάται ότι είναι 0,9 έναντι 1,0 Kcal/Kgr/h (όπου h το ύψος σε εκ). Το γεγονός αυτό οφείλεται στο υψηλότερο ποσοστό λίπους στις γυναίκες (περίπου 25% του συνολικού βάρους, έναντι 15% που υπάρχει στους άνδρες). γ. Επιφάνεια σώµατος Τα µεγαλόσωµα άτοµα του ίδιου φύλου τείνουν να έχουν υψηλότερο ΒΜR. δ. Σύνθεση Σώµατος Ο ΒΜR εξαρτάται κυρίως από το ποσοστό της άλιπης µάζας (lean body mass), καθώς ο µυϊκός ιστός είναι µεταβολικά πιο δραστήριος από τον λιπώδη. Άτοµα µε έντονη φυσική δραστηριότητα, αθλητές και οι άνδρες σε σχέση µε τις γυναίκες εµφανίζουν υψηλότερο ΒΜR. ε. Κύηση Κατά την διάρκεια την εγκυµοσύνης ο ΒΜR αυξάνεται λόγω αύξησης της µυϊκής µάζας της µήτρας, του πλακούντα και του εµβρύου, καθώς και την επιβάρυνση της αναπνευστικής και καρδιακής λειτουργίας. Στα αρχικά στάδια όµως της εγκυµοσύνης παρατηρείται µια ελαφριά µείωση του ΒΜR. στ. Θηλασµός Ο θηλασµός επίσης συνοδεύεται από αύξηση του ΒΜR λόγω της λειτουργίας παραγωγής του γάλακτος, αν και στα αρχικά στάδια παρατηρείται επίσης µια ελαφριά µείωση του. 9

10 ζ. ιατροφική κατάσταση Καταστάσεις υποσιτισµού ή νηστείας συνοδεύονται από µείωση του ΒΜR κατά 5-10%, ενώ αντίστοιχη αύξηση παρατηρείται σε κατάσταση υπερσιτισµού. η. Κλίµα Σε κλίµατα πολύ ψυχρά ή πολύ θερµά ο ΒΜR αυξάνεται στην προσπάθεια του οργανισµού να διατηρήσει σταθερή θερµοκρασία. θ. Εµπύρετες καταστάσεις, τραύµα, έγκαυµα, όγκος Σε καταστάσεις καταπόνησης του οργανισµού ο ΒΜR αυξάνεται. ι. Παχυσαρκία Τα παχύσαρκα άτοµα εµφανίζουν µικρότερο ΒΜR ανά κιλό σωµατικού βάρους από τα αντίστοιχα (ιδίου ύψους, ηλικίας, φύλου) φυσιολογικού βάρους άτοµα, καθώς ο λιπώδης ιστός είναι λιγότερο µεταβολικά ενεργός από το µυϊκό ιστό. ια. Ενδοκρινείς αδένες Ορµόνες όπως η αυξητική, τα ανδρογόνα, η γλουκαγόνη και η αδρεναλίνη σε µικρές δόσεις αυξάνουν το ΒΜR, σε αντίθεση µε τα κορτικοστεροειδή και την ινσουλίνη που πιθανόν να συµβάλουν στη µείωση του. ιβ. Πνευµατική εργασία Οι περισσότεροι ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει διαφορά στο ΒΜR στη διάρκεια πνευµατικής εργασίας. ιγ. Συναισθηµατική κατάσταση Σε έντονες συναισθηµατικές καταστάσεις αυξάνεται παροδικά ο ΒΜR. ιδ. Φάρµακα Η νικοτίνη και η καφεΐνη αυξάνουν λίγο το ΒΜR, ενώ οι β-αναστολείς, που χρησιµοποιούνται στην υπέρταση, ίσως οδηγούν σε ελαφριά µείωση του ΒΜR. ιε. Γενετικές διαφορές Ο ΒΜR ποικίλει κατά + 10% σε άτοµα ιδίου φύλου, ύψους, βάρους, άλιπης µάζας σώµατος και ηλικίας, το πιθανότερο λόγω γενετικών παραγόντων. ιστ. Ιστοί Οι διάφοροι ιστοί δεν επηρεάζουν εξίσου το βασικό µεταβολισµό. Ως παράδειγµα των διαφορετικών αυτών απαιτήσεων αναφέρεται, ότι το ήπαρ και ο εγκέφαλος, που συνολικά αποτελούν το 4% του βάρους του σώµατος, απαιτούν περισσότερο από το 40% του βασικού µεταβολισµού, ενώ οι µυς (οι οποίοι µπορεί να αποτελούν το 40% ή ακόµα και περισσότερο του βάρους σώµατος) υπολογίζεται ότι απαιτούν µόνο περί το 25% των βασικών ενεργειακών αναγκών. Ενεργειακές Απαιτήσεις Ατόµου Οι ενεργειακές απαιτήσεις καθορίζονται από τις εξής λειτουργίες: ι. ιατήρηση του σώµατος στη ζωή (ΒΜR) ιι. Αύξηση του σώµατος ιιι. Φυσική δραστηριότητα Παράγοντες που καθορίζουν το ύψος των ενεργειακών απαιτήσεων Όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν το ΒΜR, επηρεάζουν και το ύψος των ενεργειακών απαιτήσεων. Προτεινόµενη βιβλιογραφία: Ζαµπέλας Α. (2003) Η ιατροφή στα Στάδια της Ζωής. Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, Αθήνα Ζερφυρίδης Γ. (1998). ιατροφή του Ανθρώπου. Θεσσαλονίκη, εκδ. Γιαχουδή Γιαπουδή Παπανικολάου Γ. (1993). Σύγχρονη ιατροφή & ιαιτολογία. Αθήνα, εκδ. Θυµάρι Πλέσσας Σ. (1998). ιαιτητική του Ανθρώπου. Αθήνα, εκδ. Φαρµακον - Τύπος 10

11 Χασαπίδου Μ. και Φαχαντίδου Α. (2002). ιατροφή για Υγεία, Άσκηση & Αθλητισµό. Θεσσαλονίκη, University Studio Press Garrow JS, James WPT, Ralph A, 2000, Human Nutrition and Dietetics. Churchill Livingstone, London Maham JK, Escott-Stump S, 2004, Food Nutrition & Diet Therapy. Ed 11, Saunders, USA ΑΣΚΗΣΗ Έστω το παρακάτω ηµερήσιο διαιτολόγιο: ΠΡΩΙ ΠΡΩΤΕΙΝ γρ ΛΙΠΗ γρ Υ ΑΤΑΝ. γρ ΘΕΡΜΙ /ΤΗ Kcal ΟΡΓΑΝΙΣΜ Kcal Γάλα 1 φλυτζ. 240γρ Ζάχαρη Ψωµί Μαργαρίνη Μέλι Φρούτο 1 µικρό 10 ΜΕΣΗΜΕΡΙ Κρέας 90γρ 21 9 Φασολάκια 200 Σαλάτα Λάδι Ψωµί Φρούτο 1 µέτριο 16 Επιδόρπιο ,5 42 ΒΡΑ Υ Κρέας 90γρ 21 9 Σαλάτα Λάδι Πατάτα Ψωµί Γιαούρτι Φρούτο 1 µέτριο 16 ΣΥΝΟΛΟ 88 77,5 266 α. Υπολογίστε τα ποσά των θερµίδων (kcal) που αποδίδουν τα τρόφιµα αναγόµενα στο θερµιδοµετρητή, καθώς και τις θεωρητικές τιµές που αποδίδουν αυτά, όταν µεταβολίζονται στον οργανισµό, χρησιµοποιώντας τον πίνακα 1. β. Συµπληρώστε µε τα αποτελέσµατα σας τις 2 στήλες του πίνακα της άσκησης, υπολογίζοντας επίσης και το % ποσοστό απώλειας. γ. Σηµειώστε ποιες τροφές περιέχουν άµυλο και ποιες ολιγοσακχαρίτες (π.χ. γλυκόζη). 11

12 12

13 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Ο : Σύστηµα Ισοδυνάµων των τροφίµων Τα ισοδύναµα τροφίµων αποτελούν τη βάση για το σχεδιασµό των γευµάτων και αναπτύχθηκαν από µια επιτροπή του Αµερικανικού Συλλόγου ιαιτολόγων και του Αµερικανικού ιαβητολογικού Συλλόγου. Πρόκειται για τρόφιµα που έχουν τοποθετηθεί στην ίδια κατηγορία, λόγω παρόµοιας θερµιδικής και θρεπτικής αξίας. Κάθε µερίδα τροφίµου περιέχει περίπου ίδιες ποσότητες θερµίδων, πρωτεϊνών, λιπών και υδατανθράκων και ως εκ τούτου µπορεί να αντικατασταθεί από οποιαδήποτε άλλη της ίδια οµάδας. Αρχικά δηµιουργήθηκαν για τις ιδιαίτερες ανάγκες των διαβητικών και γενικά για άτοµα που πρέπει ν ακολουθήσουν ειδικές δίαιτες, στην πορεία όµως χρησιµοποιήθηκαν ευρέως καθώς ανταποκρίνονται στις αρχές της υγιεινής και ισορροπηµένης διατροφής. Με τη χρήση των ισοδυνάµων γίνεται το γενικό στήσιµο (ο σκελετός) ενός διαιτολογίου, ενώ για συγκεκριµένες απαιτήσεις σε βιταµίνες και ιχνοστοιχεία θα χρησιµοποιηθούν οι πίνακες των τροφίµων. Οι πίνακες των ισοδυνάµων τροφίµων δίνουν µια µέση τιµή θερµιδικού περιεχοµένου για τα τρόφιµα της κάθε οµάδας. Όταν γίνει όµως επιλογή συγκεκριµένου τροφίµου από τους πίνακες τροφίµων και υπολογιστεί αναλυτικά το θερµιδικό και θρεπτικό του περιεχόµενο, τότε η σύσταση του γεύµατος ή του διαιτολογίου θα µεταβληθεί σε σχέση µε τον αρχικό υπολογισµό. Παρ όλα αυτά όµως, η εφαρµογή τους στην κλινική πράξη απέδειξε, ότι οι πίνακες είναι σε σηµαντικό βαθµό σωστά υπολογισµένοι και χρήσιµοι. Η µέθοδος των ισοδυνάµων παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήµατα: 1. Τα ισοδύναµα των τροφίµων εξασφαλίζουν πολλές τροφικές επιλογές (βασικά τρόφιµα, τρόφιµα µε επιπλέον ζάχαρη, ελεύθερα τρόφιµα, συνδυασµό τροφίµων και έτοιµα φαγητά), γεγονός που σηµαίνει ποικιλία γευµάτων. ιάφορα τρόφιµα, π.χ. όσπρια, περιλαµβάνονται σε δύο οµάδες, εξασφαλίζοντας έτσι ελαστικότητα στο συνδυασµό των γευµάτων. 2. αναπτύσσει ένα όργανο διδασκαλίας, το οποίο είναι κατανοητό και µπορεί να έχει εφαρµογή σε όλους σχεδόν τους ασθενείς µε διαιτητικά προβλήµατα, και 3. αποτελεί χρήσιµο όργανο για γιατρούς και διαιτολόγους, το οποίο µπορούν να χρησιµοποιήσουν ανάλογα τις ανάγκες τους. Οι έτοιµες τροφές του εµπορίου θα πρέπει ν αναγράφουν στην ετικέτα τους την περιεκτικότητα των θρεπτικών συστατικών, ώστε να υπολογίζονται τα ισοδύναµα και να µπορούν να χρησιµοποιηθούν στη δίαιτα. Ωστόσο, επειδή οι εταιρείες τροφίµων αλλάζουν συχνά τα συστατικά των προϊόντων τους πρέπει να γίνεται συχνά έλεγχος των συστατικών της ετικέτας. Ο σχεδιασµός των γευµάτων βάσει των ισοδυνάµων µπορεί ν ανταποκριθεί, όχι µόνο στις διαφορετικές ανάγκες λόγω φάσης ανάπτυξης, δραστηριότητας ή ασθένειας, αλλά µπορεί να προσαρµοστεί εύκολα και σε αλλαγές του τρόπου ζωής, όπως εργασία, σχολείο, διακοπές ή ταξίδια. Συµβουλές από το γιατρό ή διατροφολόγο πάνω στη διατροφή ανά τακτά χρονικά διαστήµατα µπορούν να βοηθήσουν στη σταδιακή βελτίωση των διατροφικών συνηθειών και µακροπρόθεσµα να εξασφαλίσουν καλύτερη υγεία. Ο πίνακας 1 αναγράφει την ποσότητα των µακροθρεπτικών συστατικών ανά µερίδα και το µέσο µέγεθος µερίδας για κάθε οµάδα. 13

14 Πίνακας 1. Ισοδύναµα Τροφίµων, 2003 Οµάδα τροφίµων Υδατάνθρακες gr Λίπη gr Πρωτεΐνες gr Ενέργεια kcal Γάλα Αποβουτυρωµένο (1) (90) Χαµηλών λιπαρών Πλήρες Κρέας Άπαχο (1) 7 35 Ηµιάπαχο Μετρίως λιπαρό Πολύ λιπαρό Αµυλώδη (1) 3 80 Μέσο µέγεθος µερίδας 1 φλυτζάνι 30γρ 1 φέτα ψωµί 30γρ, 1/3-1/2 φλυτζάνι δηµητριακά ή ζυµαρικά Άλλοι Υδ/κες 15 ποικίλει ποικίλει ποικίλει ποικίλει Φρούτα 1/2 φλυτζ. φρέσκου φρούτου ή χυµού Λαχανικά 1/2 φλυτζ µαγειρευµένα, 1 φλυτζάνι ωµά Λίπος κουταλάκι, 5γρ Πηγή: Wheeler ML. Nutrient database for the 2003 exchange lists for meal planning. JADA 2003;103(7):

15 ΙΣΟ ΥΝΑΜΑ ΦΡΟΥΤΩΝ Κάθε ισοδύναµο φρούτου προµηθεύει τον οργανισµό µε 15 γρ υδατάνθρακες και αποδίδει 60 θερµίδες. Περιλαµβάνει φρέσκα, ξερά, κατεψυγµένα ή κονσερβοποιηµένα φρούτα χωρίς ζάχαρη ή σιρόπι. Το βάρος αντιστοιχεί σ ένα µικρό φρούτο περίπου 120γρ συµπεριλαµβανοµένου του φλοιού και των σπόρων. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι ποσότητες που χρησιµοποιούνται ως ένα ισοδύναµο φρούτου. Γενικά µπορεί να θεωρεηθεί ότι: 1 φλιτζάνι= 200γρ, 3/4 φλιτζάνι= 150γρ, 1/2 φλιτζάνι= 100γρ, 1/3 φλιτζάνι= 70 γρ, 1/4 φλιτζάνι= 50γρ και 1 oz= 28,35γρ 30γρ. ΕΙ ΟΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Γραµµάρια/ µερίδα Ακτινίδιο 1 µεγάλο 90 Ανανάς, φρέσκος 3/4 φλιτζανιού 115 Ανανάς ( κονσέρβα) 1/2 φλιτζάνι 125 Αχλάδι, φρέσκο 1 µέτριο 105 Αχλάδι, κοµπόστα 1/2 φλιτζάνι 125 Βατόµουρα (blackberries) 3/4 φλιτζανιού 110 Βερίκοκα 4 µέτρια 140 Βερίκοκα ξερά 8 µισά 30 Βερίκοκα κοµπόστα άγλυκη 1/2 φλιτζάνι ή 4 µισά 120 Γκρέιπ-φρουτ, φρέσκο Μισό 170 Γκρέιπ-φρουτ, χυµός 1/2 φλιτζάνι 125 αµάσκηνα, φρέσκα 2 φρέσκα 130 αµάσκηνα, ξερά 3 µέτρια 25 Κεράσια 12 µεγάλα 80 Καρπούζι 1 και 1/4 φλιτζάνι 190 Μανταρίνι 1 µέτριο ή δύο µικρά 170 Μήλο 1 µικρό 110 Μήλο, χυµός 1/2 φλιτζάνι 125 Μήλο κοµπόστα άγλυκη 1/2 φλιτζάνι 120 Μούρα (blueberries) 3/4 φλιτζανιού 110 Μπανάνα 1 µικρή 70 Νεκταρίνι 1 µικρό 140 Πεπόνι 1 φλιτζάνι 170 Πορτοκάλι 1 µικρό 130 Πορτοκάλι, χυµός 1/2 φλιτζάνι 120 Ροδάκινο, φρέσκο 1 µικρό 150 Ροδάκινο, κοµπόστα 1/2 φλιτζάνι 120 Σταφίδες ξερές, χ. κουκούτσια 2 κουταλιές της σούπας 20 Σταφύλια, χωρίς κουκούτσια 17 ρόγες µικρές 85 Σταφύλια, χυµός 1/3 φλιτζάνι 80 Σύκα, ξερά 2 µέτρια 30 Σύκα, φρέσκα 2 µέτρια 100 Φράουλες 1 και 1/4 φλιτζάνι 190 Χουρµάδες, ξηροί

16 ΟΜΑ Α ΑΜΥΛΟΥ Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Αλεύρι 3 κ. σούπας 25 Ανάµικτα λαχανικά (µε ζυµαρικά ή καλαµπόκι), κατεψυγµένα, µαγειρεµένα 1 φλ. 120 ηµητριακά πρωινού- All-bran 1/2 φλ. 30 ηµητριακά πρωινού- Corn flakes-rice krispies- Cherrios 3/4 φλ. 20 ηµητριακά πρωινού- Frosties flakes 1/2 φλ. 20 ηµητριακά πρωινού- Μούσλι 1/2 φλ. 20 Ζυµαρικά, µαγειρεµένα 1/2 φλ. 60 Ζυµαρικά, ωµά 20 Καλαµπόκι, µαγειρεµένο 1/2 φλ. 80 Κολοκύθα, χειµερινή, µαγειρευµένη 1 φλ (σε κυβάκια) 200 Κουάκερ, µαγειρεµένο 1/2 φλ. 120 Κράκερς, ολικής αλέσεως, χαµηλά λιπαρά ποικίλει 20 Παξιµάδι-κουλούρα 1/4 (διάµετρο 10εκ) 20 Πατάτα, ψητή ή βραστή ή ωµή 1 µικρή 90 Πίτα, λευκή 1/2 µικρή 30 Πλιγούρι, µαγειρεµένο 1/2 φλ. 85 Ποπ-κορν, χωρίς λίπος 3 φλ. 25 Ρύζι, µαγειρεµένο 1/3 φλ. 60 Ρύζι, ωµό 20 Ρυζογκοφρέτες 2 20 Φρυγανιές 2 µικρές 20 Ψωµί ολικής αλέσεως (κρίθινο, σικάλεως κλπ) 1 λεπτή φέτα 30 Ψωµί, λευκό 1 λεπτή φέτα 25 Υπολογίζουµε και ένα ισοδύναµο άπαχου κρέατος Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Όσπρια και αρακάς, µαγειρεµένα στραγγισµένα 1/2 φλ. 90 Υπολογίζουµε και ένα ισοδύναµο λίπους Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Βάφλα 1 35 Κράκερς ποικίλει 20 Κράκερς, ολικής αλέσεως ποικίλει 30 Κρουτόν 1 φλ. 30 Μπισκότο, διαµέτρου 6εκ 1 35 Πατάτες, προτηγανισµένες, στο φούρνο 1 φλ 60 Ποπ-κορν, σε φούρνο µικροκυµάτων 3 φλ. 20 Τηγανίτα απλή µικρή, διαµέτρου 10εκ 1 35 Χούµους 1/3 φλ. 80 Υπολογίζουµε και δύο ισοδύναµα λίπους Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Πατάτα (& Τορτίγια), τσιπς ποικίλει 20 16

17 ΓΛΥΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΟΥΧΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Γ1 Γ2 Γ3 Φ Α ΛΠ Energy, sport, or 1 µέτρια breakfast bar Sports drinks 1 φλ Γλυκό ψωµάκι ½ 1 2 Ζάχαρη 1 κ. σούπας 15 1 Ζελατίνη 1 φλ Κέικ Μαρµελάδα µόνο από 1 ½ κ. σούπας 30 1 φρούτα (100%) Μαρµελάδα, Μέλι, Ζελέ, 1 κ. σούπας 20 1 Σιρόπι Ντόνατς, σκέτο 1 µέτριο 50 1/2 1 2 Παγωτό 1/2 φλ Παγωτό µε χαµηλά λιπαρά 1/2 φλ /2 1/2 Σερµπέτι 1/2 φλ Σιρόπι 1/4 φλ ½ Σοκολατούχο γάλα 1 φλ Σορµπέ 1/2 φλ ΟΜΑ Α ΓΑΛΑΚΤΟΣ Άπαχο Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Γάλα 0-1%, γάλα σόγιας 0-1% 1 φλ. 240 Γάλα, εβαπορέ, χωρίς λιπαρά 1/2 φλ. 130 Γάλα, χωρίς λιπαρά, σε σκόνη 1/3 φλ. 20 Γιαούρτι 0-1% 2/3 φλ. 170 Με Μειωµένα Λιπαρά Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Γάλα 2%, Γάλα σόγιας 1 φλ. 240 Γιαούρτι 2 % 2/3 φλ. 170 Πλήρες Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Γάλα αγελάδος ή κατσίκας, πλήρες 1 φλ. 240 Γάλα, εβαπορέ, πλήρες 1/2 φλ. 125 Γιαούρτι 4% 2/3 φλ. 170 Γιαούρτι 10%- Υπολογίζουµε και δυο ισοδύναµα λίπους 2/3 φλ

18 ΟΜΑ Α ΚΡΕΑΤΟΣ Ποσότητες: Μαγειρεµένες (χωρίς λάδι) εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά Άπαχο και Υποκατάστατα Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Αγριόπαπια, Γαλοπούλα, Κοτόπουλο: Στήθος χωρίς δέρµα 30 Αλλαντικά 0-3% 30 Ασπράδι αυγού 2 70 Αστακός, Γαρίδες, Καβούρι, Οστρακοειδή, Πίνα, Οστρακοειδή- 30 αποµίµηση Βοδινό: νεφρό βρασµένο 30 Βουβάλι, Ελάφι, Στρουθοκάµηλος 30 Μπακαλιάρος, Πέστροφα, Τόνος-φρέσκος, Τόνος, κονσέρβα σε νερό, 30 στραγγισµένος Όσπρια και αρακάς, µαγειρεµένα στραγγισµένα- Υπολογίζουµε και ένα 1/2 φλ. 90 ισοδύναµο αµύλου Πουλιά-κυνήγι, χωρίς δέρµα 30 Τυρί 0-3% 30 Τυρί cottage cheese 0-2% 1/4 φλ. 50 Ηµιάπαχο Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Αλλαντικά 4-10% 30 Αρνί: άπαχο µπούτι, µπριζολάκια χωρίς λίπος 30 Βοδινό: χωρίς λίπος: κιλότο, κόντρα φιλέτο, µπριζόλα από πλευρό, 30 πλευρά, στρογγυλό, φιλέτο Γαλοπούλα, Κοτόπουλο: λευκό κρέας µε δέρµα, σκούρο κρέας χωρίς 30 δέρµα, συκώτι Κουνέλι 30 Μοσχαράκι: άπαχο, άπαχη µπριζόλα 30 Πάπια, Χήνα χωρίς δέρµα 30 Ρέγγα, Σολοµός, Τόνος κονσέρβα σε λάδι στραγγισµένος 30 Σαρδέλες, παστές, µέτριες, στραγγισµένες 2 25 Στρείδια 6 40 Τυρί 4-10% (π.χ. άπαχη µυζήθρα) 30 Τυρί cottage cheese 3-6% 1/4 φλ. 50 Χοιρινό: φιλέτο 30 Μέτρια Λιπαρό Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Tofu 1/2 φλ. 120 Αλλαντικά 11-19% 30 Αρνί: πλευρά, παιδάκια 30 Αυγό 1 50 Βοδινό: πλευρά, παιδάκια 30 Γαλοπούλα, Κοτόπουλο: σκούρο κρέας µε δέρµα 30 Κορνµπίφ (καπνιστό βοδινό) 30 Μοσχαράκι, Χοιρινό: κοτολέτα 30 Τυρί 11-19% (µοτσαρέλα, ανθότυρο, µυζήθρα, Milner) 30 Ψάρι: τηγανητό 30 18

19 Υψηλά Λιπαρό Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Λουκάνικο, Μορταδέλα, Σαλάµι, Αλλαντικά >19% 30 Μπέικον 1 φέτα 20 Τυρί >19% (φέτα, χαλούµι, µανούρι, ροκφόρ, γραβιέρα, edam, gouda) 30 Χοιρινό: µπριζόλα µε λίπος, παϊδάκια µε λίπος 30 ΟΜΑ Α ΛΙΠΟΥΣ Μονοακόρεστα Λίπη Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Αβοκάντο 2 κ. σούπας 30 Ελιές, µεγάλες, ώριµες, τσακιστές 8 35 Ελιές, πράσινες, γεµιστές, µεγάλες Λάδι: ελαιόλαδο, κραµβέλαιο, φυστικέλαιο 1 κ. γλυκού 4 Σουσάµι 1 κ. σούπας 10 Ταχίνι 2 κ. γλυκού. 10 Αµύγδαλα, ξερά, ψηµένα 6 8 Φυστίκια κάσιους 6 8 Φυστίκια, ξερά, ψηµένα Φυστικοβούτυρο 1/2 κ. σούπας 8 Πολυακόρεστα Λίπη Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Λάδι: καλαµποκέλαιο, σογιέλαιο 1 κ. γλυκού 4 Μαγιονέζα, Μαργαρίνη 1 κ. γλυκού 5 Μαγιονέζα, Μαργαρίνη light 1 κ. σούπας 15 Ντρέσινγκ σαλάτας 1 κ. σούπας 15 Ντρέσινγκ σαλάτας µε χαµηλά λιπαρά 2 κ. σούπας 30 Ηλιόσποροι, ξεροί, ψηµένοι 1 κ. σούπας 8 Καρύδια 4 µισά 8 Κολοκυθόσποροι, ψητοί 1 κ. σούπας 15 Ξηροί καρποί, ανάµικτοι 6 6 Κορεσµένα Λίπη Τρόφιµο Περιγραφικά γρ. Μπέικον, τηγανητό, στραγγισµένο 1 φέτα 6 Βούτυρο 1 κ. γλυκού 5 Βούτυρο µε µειωµένα λιπαρά 1 κ. σούπας 15 Κρέµα γάλακτος 2 κ. γλυκού 6 Γάλα καρύδας 1 κ. σούπας 15 Καρύδα, τριµµένη, ξερή, µε ζάχαρη 2 κ. σούπας 10 Τυρί σε κρέµα 1 κ. σούπας 15 Λαρδί 1 κ. γλυκού 4 Sour cream 2 κ. σούπας 25 Sour cream µε µειωµένα λιπαρά 3 κ. σούπας 45 19

20 ΟΜΑ Α ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Γενικά 1/2 φλ. µαγειρεµένα ή 1/2 φλ. χυµός ή 1 φλ. ωµά Μη αµυλώδη λαχανικά Περιγραφικά γρ. Αγγούρι 1 φλ. 100 Αγκινάρες, καρδιές, κονσέρβα, στραγγισµένες 1 40 Αγκινάρες, µαγειρεµένες ½ 60 Ανάµικτα λαχανικά (χωρίς αρακά, καλαµπόκι, και ζυµαρικά) ½ φλ. 50 Αντίδια 1 φλ. 50 Αρακάς, η φλούδα, φρέσκος, µαγειρεµένος ½ φλ. 80 Καρότα, φρέσκα, µαγειρεµένα ½ φλ. 80 Καρότα, ωµά 1 φλ. 120 Κολοκυθάκια, φρέσκα, µαγειρεµένα ½ φλ. 90 Κολοκυθάκια, ωµά 1 φλ. 110 Κουνουπίδι, φρέσκο, ωµό 1 φλ. 100 Κουνουπίδι, κατεψυγµένο, µαγειρεµένο ½ φλ. 90 Κρεµµυδάκια φρέσκα 1 φλ. 100 Κρεµµύδια ξηρά, ωµά 1 φλ. 160 Κρεµµύδια, µαγειρεµένα ½ φλ. 100 Λαχανάκια Βρυξελλών, κατεψυγµένα, µαγειρεµένα ½ φλ. 80 Λάχανο τουρσί, κονσέρβα, ξεπλυµένο και στραγγισµένο ½ φλ. 70 Λάχανο, φρέσκο, µαγειρεµένο ½ φλ. 70 Μανιτάρια, φρέσκα 1 φλ. 70 Μαρούλι 1 φλ. 60 Μελιτζάνες, φρέσκιες, µαγειρεµένες ½ φλ. 50 Μπάµιες, κατεψυγµένες, µαγειρεµένες ½ φλ. 90 Μπρόκολο, φρέσκο, µαγειρεµένο ½ φλ. 80 Ντοµάτα σάλτσα/ Ντοµατοχυµός ½ φλ. 120 Ντοµάτα, ωµή 1 φλ. 180 Ντοµατάκια κονσέρβα ½ φλ. 130 Παντζάρια, κονσέρβα, στραγγισµένα/ γογγυλοκράµβη, φρέσκια, µαγειρ ½ φλ. 85 Πιπεριά κόκκινη, φρέσκια, µαγειρεµένη ½ φλ. 70 Πιπεριά πράσινη, ωµή, τεµαχισµένη 1 φλ. 90 Πράσο, φρέσκο, µαγειρεµένο ½ φλ. 50 Ραπανάκια 1 φλ. 110 Σέλινο, φρέσκο, ωµό 1 φλ. 120 Σπανάκι, κονσέρβα, στραγγισµένο ½ φλ. 110 Σπανάκι, φρέσκο, ωµό 1 φλ. 30 Σπαράγγια, κατεψυγµένα, µαγειρεµένα ½ φλ. 90 Φασολάκια πράσινα, κονσέρβα, στραγγισµένα ½ φλ. 70 Χυµός λαχανικών ½ φλ. 120 Σηµείωση: Λαχανικά µε ελάχιστες kcal στο 1 φλυτζάνι που µπορούν να µην υπολογιστούν οι θερµίδες τους θεωρούνται τα: άγρια χόρτα, αντίδια, µαρούλι, ωµό σπανάκι, ρόκα Επίσης, τα παρακάτω τρόφιµα δεν υπολογίζονται διότι έχουν ελάχιστες ή µηδενικές θερµίδες στις αντίστοιχες ποσότητες: 20

21 Τρόφιµο Περιγραφικά Τρόφιµο Περιγραφικά Tabasco - Σάλτσα σόγιας 1 κσ Worcestershire sauce 1 κγλ Σκόρδο 1 σκελίδα Αναψυκτικά τύπου light - Σόδα - Καφές - Τόνικ - Κέτσαπ 1 κσ Τσάι - Μουστάρδα - Υποκατάστατο ζάχαρης - Ξύδι - Χυµός λεµόνι, lime 1 κσ Βιβλιογραφία Garrow JS, James WPT, Ralph A, 2000, Human Nutrition and Dietetics. Churchill Livingstone, London Maham LK, Escott-Stump S (eds), 2004, Food Nutrition & Diet Therapy. Ed 11, Saunders, USA Williams MH, 2003, ιατροφή, Υγεία, Ευρωστία και Αθλητική Απόδοση. Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, Αθήνα Wheeler ML. Nutrient database for the 2003 exchange lists for meal planning. JADA 2003;103(7): Zeman FJ, Ney DM (eds) 1996 Applications in Medical Nutrition Therapy. Prentice Hall, USA Ζαµπέλας Α. (2003) Η ιατροφή στα Στάδια της Ζωής. Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, Αθήνα Παπανικολάου Γ. (1993). Σύγχρονη ιατροφή & ιαιτολογία. Αθήνα, εκδ. Θυµάρι Εφαρµογή στη χρήση των Ισοδυνάµων Τροφίµων Ασκήσεις 1. Χρησιµοποιώντας τα ισοδύναµα τροφίµων υπολογίστε τις παρακάτω ποσότητες: ΙΣΟ ΥΝΑΜΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ 2 ισοδ. γάλακτος, άπαχο, σκόνη 3 ισοδ. γάλακτος εβαπορέ, πλήρες 2 ισοδ. χυµού πορτοκαλιού, ½ ισοδ. σταφίδες, 2 ισοδ. τυριού, cottage 2% 2 ισοδ. φέτας 3 ισοδ. ψαριού, άπαχου και ηµιάπαχου 2 ισοδ. ελιές, µαύρες, µεγάλες 3 ισοδ. καρυδιών 4 ισοδ. αβοκάντο 2 ισοδ. κερασιών, 2 ισοδ. ρυζιού µαγειρευµ., 3 ισοδύναµα οσπρίων µαγειρ. (π.χ. φακές, ρεβύθια), 21

22 2. Μετατρέψτε τις παρακάτω ποσότητες σε ισοδύναµα και υπολογίστε το θερµιδικό και το θρεπτικό τους περιεχόµενο βάσει ισοδυνάµων και βάσει πινάκων. α. Ένα σάντουιτς περιέχει: πιτυρούχο ψωµί 60γρ, κασέρι 40γρ, ζαµπόν γαλοπούλας άπαχο 40γρ. β. Μια σαλάτα αποτελείται από: τοµάτα 180γρ, αγγούρι 100γρ, 4 µεγάλες ελιές, 2 κουταλιές σούπας λάδι, καλαµπόκι 40γρ και 60γρ φέτα. 3. Μετατρέψτε σε ισοδύναµα τις παρακάτω ποσότητες τροφίµων και βρείτε τη θερµιδική τους αξία βάσει ισοδυνάµων και βάσει του πίνακα τροφίµων. Γιατί παρατηρείται αυτή η διαφορά στη θερµιδική απόδοση; ΕΙ ΟΣ ΒΑΡΟΣ(γρ) ΑΡΙΘΜΟΣ ΙΣΟ ΥΝΑΜΩΝ ΘΕΡΜΙ ΕΣ (ΙΣΟ ΥΝ.) ΘΕΡΜΙ ΕΣ (ΠΙΝΑΚΕΣ) 1 µπριζόλα χοιρινή µε λίπος µπριζόλα µοσχαρίσια αυγό µέτριο 50 Ψωµί λευκό 275 Γραβιέρα 32% λιπ γιαούρτι 2% λιπ. 170 Σπανάκι ωµό µήλο µεγάλο 220 Ελαιόλαδο 3κουταλιές σούπας Σχεδιάστε 4 διαφορετικά µεσηµεριανά γεύµατα, το καθένα από τα οποία να περιέχει όλα τα παρακάτω ισοδύναµα: 5 ισοδύναµα κρέατος άπαχου 5 ισοδύναµα λίπους 4 ισοδύναµα λαχανικών 2 ισοδύναµα αµύλου 1 ισοδύναµο φρούτου ή άλλου υδατάνθρακα 1 ισοδύναµο γάλακτος, µέτρια λιπαρό

23 EΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο : ιατροφικές συστάσεις USDA - Στάδια σύνταξης διαιτολογίου (Μέρος πρώτο) Οδηγός του USDA Kcal /Οµάδα /ε 3/ε 3/ε 4/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε Γαλακτοκοµικά Φρούτα Λαχανικά Σκούρα Πράσινα 3 Πορτοκαλί 4 1/ε 2/ε 2/ε 3/ε 4/ε 4/ε 4/ε 4/ε 5/ε 5/ε 5/ε 5/ε Όσπρια 5 1/ε 2/ε 2/ε 5/ε 6/ε 6/ε 6/ε 6/ε 7/ε 7/ε 7/ε 7/ε Αµυλώδη 3/ε 5/ε 5/ε 5/ε 6/ε 6/ε 12/ε 12/ε 14/ε 14/ε 18/ε 18/ε Λαχανικά 6 Άλλα λαχανικά 7 7/ε 9/ε 9/ε 11/ε 13/ε 13/ε 14/ε 14/ε 17/ε 17/ε 20/ε 20/ε ηµητριακά Ολικής Άλλα Άπαχο κρέας και υποκατάστατα 9 Ελαιόλαδο/Λίπος Υπόλοιπες θερµίδες Πηγή: Dietary Guidelines for Americans, 2005 Γενικά: Γάλα 2 άπαχο ή ηµιάπαχο (εκτός αν χρησιµοποιηθεί τυρί προσοχή στα κορεσµένα λιπαρά) Φρούτα + Λαχανικά 5 Φρούτα 2 ωµά ή φρέσκος χυµός, και 1 πλούσιο σε βιταµίνη C πχ ακτινίδιο, πορτοκάλι, γκρέιπ-φρουτ, φράουλες Λαχανικά 4 (εκτός αν βάλετε 2 και προσθέσετε 2 από τα ελεύθερα) Άµυλο 5, αν είναι λίγα κυρίως ολικής άλεσης Κρέας και υποκατάστατα 3 άπαχο ή ηµιάπαχο ή µέτρια λιπαρό προσοχή σε κορεσµένα λιπαρά Λίπος 5, 3 από ελαιόλαδο προσοχή σε κορεσµένα και trans λιπαρά 1 Περιλαµβάνεται και το τυρί 2 Ωµά, βρασµένα, κονσέρβα 3 Μπρόκολο, σπανάκι, ρόκα, χόρτα κλπ 4 Καρότα, γλυκοπατάτα, κολοκύθα κλπ 5 Κόκκινα φασόλια, φακές, ρεβίθια, σόγια κλπ 6 Πατάτα, καλαµπόκι, φρέσκος αρακάς κλπ 7 Τοµάτα, τοµατοχυµός, µαρούλι, φασολάκια, κρεµµύδια κλπ 8 Περιλαµβάνονται: ρύζι, µακαρόνια, δηµητριακά πρωινού, ψωµί 9 Περιλαµβάνονται: κρέας, πουλερικά, ψάρι και θαλασσινά, αρακάς, φασόλια, αυγά, ξηροί καρποί. εν περιλαµβάνεται το τυρί 23

24 Στάδια σύνταξης διαιτολογίου (Μέρος πρώτο) α) Υπολογισµός της ενεργειακής (ή θερµιδικής) και διαιτητικής πρόσληψης ατόµου Η αξιολόγηση της διαιτητικής πρόσληψης προϋποθέτει την καταγραφή πληροφοριών για τις διατροφικές συνήθειες του ατόµου (ή της οµάδας) και την αναγνώριση στη συνέχεια πιθανών διατροφικών ανισορροπιών και παραγόντων που επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής. Οι πληροφορίες για τις διατροφικές συνήθειες σε συνδυασµό µε πρόσθετα δεδοµένα παρέχουν επίσης το κατάλληλο υπόβαθρο για να τεθούν ρεαλιστικοί στόχοι στο σχεδιασµό του διαιτολογίου (Μανιός, 2006). Ο υπολογισµός της ενεργειακής και διαιτητικής πρόσληψης του ατόµου (ή οµάδας) γίνεται µε τη χρήση των διαιτητικών ηµερολογίων (Πίνακας 7 και 8): 1. ιαιτητικό ιστορικό: Παρέχει πολλές πληροφορίες για τις διατροφικές συνήθειες, αρέσκειες και απαρέσκειες του ατόµου, σύντοµο ιατρικό ιστορικό, επάγγελµα, ωράριο, φυσική δραστηριότητα, αντιµετώπιση τροφής κλπ. Όχι ακρίβεια στην καταγραφή. 2. 7ηµέρο ζυγίσεως: Ζύγιση της προσλαµβανόµενης τροφής, συνήθως σε µαγειρευµένη µορφή. Παρέχει υψηλή ακρίβεια, αλλά είναι κουραστικό και όχι κατάλληλο για ηλικιωµένα άτοµα ή άτοµα χαµηλού µορφωτικού επιπέδου. Χρησιµοποιείται για τη διεξαγωγή ερευνών. 3. 3ήµερη ή 7ήµερη καταγραφή: Καταγραφή της τροφής κατά προσέγγιση χρησιµοποιώντας ως µεζούρες συνήθως τα ισοδύναµα των τροφίµων, δηλ. 1 κουταλιά σούπας, 1 φλυτζάνι του τσαγιού κλπ. Στην 3ήµερη καταγραφή περιλαµβάνεται µια ηµέρα του Σαβ/κου. Εύκολο στη χρήση αλλά όχι ακρίβεια. 4. Ηµερολόγιο συχνότητας: Συχνότητα κατανάλωσης τροφίµων ανά ηµέρα/ εβδοµάδα/ µήνα. Σχετικά εύκολο στη χρήση, αλλά όχι ακρίβεια. Συνήθως για έρευνα. 5. Ηµερολόγιο προηγούµενου 24ώρου ή ανάκληση 24ώρου: Ενδεικτικό, εύκολο αλλά όχι ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό, όχι ακρίβεια κι αντενδείκνυται για άτοµα µε προβλήµατα µνήµης (Magkos and Yannakoulia, 2003). β) Στάδια υπολογισµού της θερµιδικής απώλειας (ενεργειακών αναγκών) ατόµου 1. Υπολογισµός Βασικού Μεταβολισµού (ΒΜ ή BMR ή RMR) βάσει των εξισώσεων (πιν. 1) α. των Harris and Benedict (1919): ΒΜ Γ : [9,6 * Β(kg)] + [1,8 * Υ(cm)] [4,7 * Η (yrs)] =...kcal/24h ΒΜ Α : 66 + [13,7 * Β(kg)] + [5 * Υ(cm)] [6,8 * Η (yrs)] =...kcal/24h Σηµείωση: Αν, ΜΣ<25, τότε όπου Β χρησιµοποιούµε το πραγµατικό βάρος του ατόµου, ενώ αν: ΜΣ 25 (περίπου >110% Επιθυµητού Βάρους) χρησιµοποιούµε το διορθωµένο βάρος ( Β), Β=ΙΒ+0,25*(ΠΒ ΙΒ) (Cutts et al, 1997), όπου ΙΒ= ιδανικό βάρος και υπολογίζεται από το ΜΣ ή από πίνακες βάρους ύψους (πιν. 9)* ή µε τη µέθοδο Hamwi, και ΠΒ = Πραγµατικό Βάρος. [Αν, ΜΣ 17 (περίπου 75% Επιθυµητού Βάρους) το Β θα δώσει πιθανόν πιο αξιόπιστα αποτελέσµατα στον υπολογισµό του BMR -µη ανορεκτικών ή υποσιτισµένων- ατόµων]. * Οι πίνακες βάρους ύψους αναφέρονται σε άτοµα >25 ετών. Για να χρησιµοποιηθούν σε γυναίκες ετών, αφαιρείται µισό κιλό για κάθε χρόνο κάτω των 25. β. των Mifflin-St Jeor (1990): ΒΜ Γ : 10 * Β (kg) + 6,25 * Υ (cm) 5 * Η (yrs) 161 = kcal/24h ΒΜ Α : 10 * Β (kg) + 6,25 * Υ (cm) 5 * Η (yrs) + 5 = kcal/24h, όπου Β=πραγµ. βάρος 24

25 Πίνακας 1. Εξισώσεις Βασικού Μεταβολισµού Cunningham (1980) RMR: FFM (kg) Σηµείωση: Σε όλες τις εξισώσεις το βάρος µετριέται σε κιλά, το ύψος σε εκατοστά (εκτός από FAO/WHO/UNU, όπου ύψος σε µέτρα) και η ηλικία σε χρόνια 2. Υπολογισµός της Φυσικής ραστηριότητας (Φ ) α. µε το Ηµερολόγιο Φυσικής ραστηριότητας υπολογίζει τις συνολικές ενεργειακές ανάγκες - (βλ. παράρτηµα), β. µε το PAL (Physical Activity Level), συντελεστής που λαµβάνει υπόψη του τη φυσική δραστηριότητα εργασίας και ελεύθερου χρόνου και υπολογίζεται PAL = ΕΑ/ ΒΜ. Η τιµή PAL εµπεριέχει τη θερµογενετική επίδραση της τροφής (ΘΕΤ) Πίνακας 2. Επίπεδο Φυσικής ραστηριότητας PAL Εκτός εργασίας Εργασία Ελαφριά Μέτρια Έντονη Α Γ Α Γ Α Γ Ελαφριά 1,4 1,4 1,6 1,5 1,7 1,5 Μέτρια 1,5 1,5 1,7 1,6 1,8 1,6 Έντονη 1,6 1,6 1,8 1,7 1,9 1,7 Πηγή: Health Department, 1991 Επίσης για τον υπολογισµό του PAL, βλέπετε παράρτηµα: Dietary Guidelines for Americans,

26 3. Υπολογισµός Ενεργειακών Αναγκών (ΕΑ) (ή Θερµιδικής Απώλειας) ατόµου: α. ΕΑ = ΒΜ (Mifflin) *PAL(kcal/24h) β. ΕΑ = ΒΜ (H&B) * PAL (kcal/24h) γ. ΕΑ = άθροισµα ενεργειακής κατανάλωσης από ηµερολ. Φυσ. δραστηριότητας δ. σύµφωνα µε Dietary Guidelines for Americans 2005 οι ΕΑ ενήλικα µε ΜΣ<25, µπορούν να υπολογιστούν χωρίς προηγούµενο υπολογισµό του BMR (βλ. παράρτ. DRIs 2005): ΕΑ Α : 662-9,53 * ηλικία (yrs) + Φ * [15,9 * Β(kg) + 539,6* Y(m)] = kcal/24h ΕΑ Γ : 354 6,9 * ηλικία (yrs) + Φ * [9,36 * Β(kg) + 726* Y(m)] = kcal/24h Όπου Φ είναι συντελεστής του PAL Φ = 1 (Α+Γ) αν PAL 1 < 1,4 (καθιστική ζωή) Φ = 1,11 (Α) /1,12 (Γ) αν PAL 1,4 < 1,6 (χαµηλή δραστηριότητα) Φ = 1,25 (Α) /1,27 (Γ) αν PAL 1,6 < 1,9 (µέτρια δραστηριότητα) Φ = 1,48 (Α) /1,45 (Γ) αν PAL 1,9 < 2,5 (υψηλή δραστηριότητα) Μέθοδοι αξιολόγησης σωµατικού βάρους βάσει ανθρωποµετρήσεων 1. είκτης Μάζας Σώµατος ( ΜΣ) ή Body Mass Index (BMI) ή είκτης Quetelet Ο ΜΣ ή δείκτης Quetelet, Βάρος(kg)/ Ύψος(m) 2, αποτελεί µια έγκυρη µέτρηση της διατροφικής κατάστασης του ατόµου, υποδεικνύοντας υπερθρεψία ή υποθρεψία αυτού. Ο ΜΣ ερµηνεύει διαφορές στη σύσταση σώµατος και ορίζει το επίπεδο παχυσαρκίας λαµβάνοντας υπόψη τη σχέση βάρους προς ύψος, ενώ παραβλέπει το µέγεθος σκελετού. Οι τιµές του ΜΣ τείνουν να αυξάνουν µε την ηλικία (πίνακας 4). Αν υπάρχει συνοσηρότητα, τότε ΜΣ>27 (27,8 στις γυναίκες και 27,3 στους άνδρες) αποτελεί ένδειξη παχυσαρκίας και αυξηµένου κινδύνου εµφάνισης προβληµάτων υγείας, όπως υπέρταση, διαβήτης και καρδιαγγειακά προβλήµατα (Najar and Rowland, 1987). Πίνακας 3. Ταξινόµηση του ΜΣ (WHO, 2000, 2004) Ταξινόµηση ΜΣ (kg/m 2 ) Επιπλέον όρια Κίνδυνος συνοσηρότητας Χαµηλός (αλλά ο κίνδυνος από Ελλιποβαρής < 18,5 άλλα κλινικά προβλήµατα αυξηµένος) Σοβαρά ελλιποβαρής < 16 Μέτρια ελλιποβαρής 16 16,99 Ελαφρώς ελλιποβαρής 17 18, 49 Φυσιολογικός 18,50 24,99 18,50 22, ,99 Χαµηλός Υπέρβαρος 25 29, ,49 27,5 29,99 Μέτριος Παχυσαρκία 1 ου βαθµού 30 34, ,49 32,5 34,99 Αυξηµένος Παχυσαρκία 2 ου βαθµού 35 39, ,49 37,5 39,99 Πολύ αυξηµένος Παχυσαρκία 3 ου βαθµού 40 Πάρα πολύ αυξηµένος Υπερνοσογόνος παχυσαρκ. 60 Υπερβολικά αυξηµένος 26

27 Πίνακας 4. Επιθυµητός ΜΣ µε την αύξηση της ηλικίας Ηλικία (χρόνια) ΜΣ (kg/m 2 ) > From Food & Nutrition Board, Committee on Diet and Health, Washington, 1989, National Academies Press Το συνιστώµενο εύρος ΜΣ για επίτευξη του επιθυµητού (ιδανικού) βάρους είναι: Για γυναίκες: 21,3 22,1 (π.χ.: ΙΒ = 22,1 * Υ 2 (m) =.kgr) και Για άνδρες: 21,9 22,4 (π.χ.: ΙΒ = 22,4 * Υ 2 (m) =.kgr) Συνήθως αρχικός στόχος επιθυµητού ΜΣ για άτοµα µε ΜΣ 25 χρησιµοποιείται στις γυναίκες 22,4 και στους άνδρες 22,7. Ο ΜΣ καθώς και οι πίνακες βάρους-ύψους δεν είναι ενδεικτικοί της κατανοµής του σωµατικού λίπους, παράγοντας που επηρεάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης νοσηρότητας. Μια διαδεδοµένη, απλή µέτρηση του σπλαχνικού λίπους αποτελεί ο λόγος των περιµέτρων µέσης προς ισχία (WHR, waist/hip ratio). Εναλλακτικά, µπορεί να χρησιµοποιηθεί µόνο η περίµετρος µέσης ως δείκτης επικινδυνότητας. Σηµείωση: Αυτές οι τιµές του ΜΣ δεν έχουν εφαρµογή σε α. αθλητές (αυξηµένο βάρος λόγω αυξηµένης µυϊκής µάζας), β. εγκύους και γ. άτοµα σε ανάπτυξη, που λόγω διαφορετικής σύστασης σώµατος έχουν διαφορετικά όρια στις τιµές του ΜΣ. 2. Υπολογισµός Ιδανικού βάρους, µέθοδος Hamwi (1964) Το ιδανικό σωµατικό βάρος ενός ατόµου µπορεί να υπολογιστεί µε τη µέθοδο Hamwi, ως ακολούθως: Γυναίκες: Για τα πρώτα 150 εκατοστά ύψους αναλογούν 45 κιλά βάρους, ενώ για κάθε επιπλέον 2,5 εκατ. Θα προσθέτετε 2,25 κιλά. Άνδρες: Για τα πρώτα 150 εκατοστά ύψους αναλογούν 47,7 κιλά βάρους, ενώ για κάθε επιπλέον 2,5 εκατ. Θα προσθέτετε 2,7 κιλά. Η προσαρµογή για µεγάλο σκελετό είναι + 10% ΙΒ, ενώ για µικρό σκελετό 10% ΙΒ, όπου το µέγεθος σκελετού προσδιορίζεται µε την περίµετρο καρπού ή το πλάτος αγκώνα (βλέπε παράρτηµα). (Note: This is not an evidence-based calculation) 3. Αξιολόγηση κατανοµής σωµατικού βάρους: Λόγος Μέσης/Ισχία και Περίµετρος Μέσης Αναλογία Μέσης προς Περιφέρεια (Waist to Hip Ratio, WHR) Ένας, πρόσθετος παράγοντας που έχει σηµασία για τη διάγνωση της παχυσαρκίας είναι η κατανοµή του σωµατικού λίπους. Το υπερβολικό λίπος που βρίσκεται κατανεµηµένο στο πάνω µέρος του σώµατος σχετίζεται περισσότερο µε κινδύνους για την υγεία από το λίπος που είναι συσσωρευµένο στους γοφούς, τους γλουτούς ή τους µηρούς (Nestle, 1987). Γίνεται µέτρηση των περιµέτρων µέσης και περιφέρειας, όπου η περιφέρεια αποτελεί τη νοητή περιµετρική γραµµή που περιβάλλει τους γλουτούς και τη λεκάνη του ατόµου. Ο δείκτης WHR υπολογίζεται στη συνέχεια και αντανακλά το µέγεθος της εναπόθεσης λίπους 27

28 στην κοιλιά και τα σπλάχνα προκειµένου ν αναγνωριστούν άτοµα «υψηλού κινδύνου». Τα αποδεκτά όρια του δείκτη WHR για τους άνδρες είναι < 0,75 cm και για τις γυναίκες < 0,70 cm. Αυτά τα όρια είναι σχεδόν σίγουρα διαφορετικά για πληθυσµούς άλλων εθνικοτήτων. Για παράδειγµα, οι Ινδιάνοι Πίµα, Αυστραλέζοι ιθαγενείς και κάποιοι πληθυσµοί νησιών του Ειρηνικού, που όλοι υποφέρουν από µια δραµατική επικράτηση παχυσαρκίας, έχουν ακόµη µεγαλύτερα ποσοστά περιττού λίπους σε κεντρικά αποθέµατα. Οι γυναίκες µε κεντρική παχυσαρκία (ανδροειδής) έχουν µεγαλύτερη τάση για διαβήτη σε σύγκριση µε τις γυναίκες, των οποίων η παχυσαρκία εντοπίζεται στην κατώτερη κοιλιακή και µηριαία χώρα (γυναικοειδής). Κατά παρόµοιο τρόπο, άνδρες µε κεντρική παχυσαρκία έχουν µεγαλύτερη τάση προς υπέρταση σε σύγκριση µε εκείνους που έχουν γενική παχυσαρκία (Τριχόπουλος 2002, Lee and Nieman 2007). Πίνακας 5. Λόγος Μέσης/Ισχία (W/H ratio) ως δείκτης αυξηµένου κινδύνου µεταβολικών επιπλοκών λόγω παχυσαρκίας, ανάλογα το φύλο, (καυκάσια φυλή) Κίνδυνος επιπλοκών Άνδρες Γυναίκες Αυξηµένος > 1.0 > 0.80 Πηγή: WHO, 2000 Περίµετρος Μέσης Η µέση αποτελεί νοητή περιµετρική γραµµή ανάµεσα στα κάτω όρια των πλευρών και στα ανώτερα σηµεία των πρόσθιων άνω λαγόνιων ακάνθων και δείχνει τη συγκέντρωση λίπους στην κοιλιά και τα σπλάχνα. Η περίµετρος µέσης µετριέται σε κατάσταση νηστείας από το προηγούµενο βράδυ, σε θέση φυσιολογικής αναπνοής, οριζόντια, ανάµεσα στα κάτω όρια των πλευρών και τα ανώτερα σηµεία των λαγόνιων ακάνθων. Η περίµετρος µέσης αποτελεί απλή και εύκολη µονάδα µέτρησης της παχυσαρκίας, η οποία χωρίς να έχει σχέση µε το ύψος του ατόµου σχετίζεται µε τον ΜΣ. Η περίµετρος µέσης θεωρείται ότι βρίσκεται σε αποδεκτά όρια όταν είναι για µεν τους άνδρες < 94cm για τις γυναίκες < 80cm. Ο κίνδυνος αυξάνεται ουσιαστικά όταν η περίµετρος µέσης είναι 102cm για τους άνδρες και 88cm για τις γυναίκες (Παπαβραµίδης ΣΘ, 2002). Πίνακας 6. Περίµετρος Μέσης ως δείκτης αυξηµένου κινδύνου µεταβολικών επιπλοκών λόγω παχυσαρκίας, ανάλογα το φύλο, (καυκάσια φυλή) Κίνδυνος επιπλοκών Άνδρες Γυναίκες Αυξηµένος > 94 cm > 80 cm Σηµαντικά αυξηµένος > 102 cm > 88 cm Πηγή: WHO, 2000 Οι πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι η περίµετρος µέσης είναι καλύτερος δείκτης του ολικού σπλαχνικού λίπους από το λόγο W/H και καλύτερος προγνωστικός δείκτης για κίνδυνο εµφάνισης µεταβολικών επιπλοκών. Τα παραπάνω έχουν µικρή προγνωστική αξία όταν το άτοµο έχει ΒΜΙ 35 και πιθανόν όταν το ύψος του είναι <152cm (Lee and Nieman, 2007). 28

29 Μεζούρες για πρακτικό υπολογισµό της ποσότητας των τροφίµων 1 κουταλάκι γλυκού, 5 γρ 1 κουταλάκι ζάχαρη 7γρ (1/2 ισοδ. φρούτου) 1 κουταλάκι µέλι/ µαρµελάδα/ ζελέ 10γρ (1/2 ισοδ. φρούτου) 1 κουταλιά σούπας, 15γρ 4 κουταλιές σούπας 60γρ ή 1/4 φλιτζανιού 5 1/3 κουταλιές σούπας 80γρ ή 1/3 φλιτζανιού 8 κουταλιές σούπας 120γρ ή 1/2 φλιτζανιού 16 κουταλιές σούπας 240γρ (240ml) ή 1 φλιτζάνι 1 κούπα (υγρό), 300 ml ( 300 γρ) Ασκήσεις 1. Χωριστείτε σε οµάδες των 2-4 ατόµων και µετρήστε το βάρος, ύψος, περίµετρο µέσης και ισχίων, το πλάτος αγκώνα και την περίµετρο καρπού σας και αξιολογήστε το σωµατικό σας βάρος και την κατανοµή του. 2. Υπολογίστε το βασικό σας µεταβολισµό µε όλες τις εξισώσεις. Τί θα άλλαζε αν ήσασταν 10, 30 χρόνια µεγαλύτεροι ή/και 15, 25 κιλά βαρύτεροι (ή ελαφρύτεροι); Υπολογίστε τις ενεργειακές σας ανάγκες. 3. Υπολογίστε το βασικό µεταβολισµό µε 2 εξισώσεις (Η&Β και Μ-StJ) των παρακάτω ατόµων: α) Άνδρα 50 ετών, ύψους 1,80 µέτρων και βάρους 75 κιλών β) Γυναίκας 45 ετών, ύψους 1,65 µέτρων και βάρους 58 κιλών γ) Αγοριού 20 ετών, ύψους 1,80 µέτρων και βάρους 75 κιλών δ) Κοριτσιού 20 ετών, ύψους 1,65 µέτρων και βάρους 58 κιλών 4. Υπολογίστε τις ενεργειακές ανάγκες των προαναφερθέντων ατόµων θεωρώντας ότι έχουν µέτρια φυσική δραστηριότητα εντός και εκτός εργασίας. Σε κάθε περίπτωση αλλάξτε έναν παράγοντα που επηρεάζει το ΒΜ και υπολογίστε εκ νέου τις ενεργειακές ανάγκες τους ατόµου. 5. Αν θέλετε να υπολογίσετε τις ΕΑ κάποιου ατόµου βάσει της εξίσωσης των Η&Β, το µέγεθος σκελετού του πιθανόν θα επηρεάσει τους υπολογισµούς σας αν έχει: α. ΜΣ 25, β. ΜΣ < 25, γ. W/H ratio > 0,75 cm. 6. Τι είναι το PAR, ποια η χρήση του και ποια η διαφορά του από το PAL; 7. Τι είναι τa MET και ποια η χρήση τους; Βιβλιογραφία Courtesy of the Metropolitan Life, 1959 Cutts ME, Dowdy RP, Ellersieck MR, Edes TE. Predicting energy needs in ventilatordependent critically ill patients: effect of adjusting weight for edema or adiposity. Am J Clin Nutr 1997;66(5): Dietary Guidelines for Americans, 2005 Food & Nutrition Board, Committee on Diet and Health, Washington, 1989, National Academies Press Garrow JS 2000 Obesity. In: Garrow JS, James WPT, Ralph A (eds) Human Nutrition & 29

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

PREVENT. Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent

PREVENT. Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent Πρόγραμμα δίαιτας Προγράμματα διατροφής & δίαιτας της PreVent Η ανάπτυξη του προγράμματος έχει γίνει και υποστηρίζεται από επιστήμονες γιατρούς, κοινωνιολόγους, διαιτολόγους και ψυχολόγους. Η επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΣΒΕΣΤΙΟ Πρόκειται για ένα μακρομέταλλο ή μακροστοιχείο ή μακροορυκτό ή ανόργανο στοιχείο. Αντιπροσωπεύει το 2% του σωματικού βάρους. Το 99% του ασβεστίου βρίσκεται στα οστά και τα δόντια. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ Δ.Ε.Β.Ε. ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Σακχαρώδης Διαβήτης. Ένα σύγχρονο πρόβλημα- Νέες λύσεις. Θεσσαλονίκη, 14 Νοεμβρίου 2015 Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Παρθένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ (Οι μετρήσεις αναφέρονται σε 100 gr, τροφής ανά είδος, και έχουν παραχωρηθεί από την διαιτολόγο του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου). * Το σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ «ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ, ΤΟ ΔΗ.ΦΟ.Π.Α.Π.Ο.Υ. ΚΑΙ ΤΗ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. ΕΤΟΥΣ 2015» Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Του Έδρα Οδός. Αριθμός. Τηλέφωνο Fax : ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ 1 ΑΓΓΟΥΡΑΚΙΑ ΚΙΛΟΥ 2 ΑΓΓΟΥΡΙΑ ΤΕΜΧ 3 ΑΝΗΘΟΣ ΤΕΜΧ 4 ΒΛΗΤΑ 5 ΔΥΟΣΜΟΣ 6 ΚΑΡΟΤΑ 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ 8 ΚΟΥΝΟΥΠΙΔΙ ΕΓΧΩΡΙΟ 9 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΞΕΡΑ 10 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΧΛΩΡΑ 11 ΛΑΧΑΝΟ ΚΟΚΚΙΝΟ 12 ΛΑΧΑΝΟ ΛΕΥΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ 4 η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ «ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ» Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ Χαρακτηριστικά της Μεσογειακής διατροφής Ως Μεσογειακή χαρακτηρίζεται η διατροφή των χωρών από την Ισπανία µέχρι την Αίγυπτο και από τη Νότια Γαλλία µέχρι το Μαρόκο, για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

6,8,15/10/10 Γεωργία Τσιάππα, Κλινική Παιδιατρική ιαιτολόγος 2

6,8,15/10/10 Γεωργία Τσιάππα, Κλινική Παιδιατρική ιαιτολόγος 2 Τύπου Ι (ινσουλινοεξαρτώμενος) Τύπου ΙΙ (μη ινσουλινοεξαρτώμενος) Γεωργία Τσιάππα Κλινική Παιδιατρική Διαιτολόγος Νοσοκομείο Αρχ. Μακάριος ΙΙΙ MODY (maturity onset diabetes in the young διαβήτης ενηλίκων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές

1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ. 5-6 ελιές ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:4 αποξ.δαμάσκηνα & 5 καρύδια ΒΡΑΔΙΝΟ:1 μερίδα καστανό Ρύζι & Σαλάτα ρόκα & 5-6 ελιές 1Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ 1η ΠΡΩΙΝΟ:2 φέτες ψωμί πολύσπορο 1κ.γ. Μαργαρίνη & 2κ.γ. Μαρμελάδα χωρίς ζάχαρη, 1 ποτήρι γάλα, 0 ανάλατα αμύγδαλα ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ:1 μερίδα φακές & 1 φέτα ψωμί πολύσπορο & 5-6 ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΟ:1 ακτινίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ Γκουτζελίκα Ιωάννα Κλινικός διαιτολόγοςδιατροφολόγος Προϊσταμένη Τμ. Διατροφής Γ.Ν.Θ «Άγιος Παύλος» Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 1 Κοφτό Μακαρονάκι Κιλά 600 2 Κριθαράκι Κιλά 250 3 Ρύζι τύπου Κίτρινο Κιλά 1000 Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 4 Γάλα Φρέσκο Τεμάχιο 1,5 480 6 Γάλα πλήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΟΜΑΔΑ Α1 ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 ΑΝΘΟΣ ΑΡΑΒΟΣΙΤΟΥ 160γρ ΤΕΜ 450 2 ΑΛΑΤΙ ΣΑΚΟΥΛΑ 500γρ ΤΕΜ 500 3 ΑΛΕΥΡΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ 1000γρ ΤΕΜ 500 4 ΑΛΕΥΡΙ ΦΑΡΙΝΑ 500γρ

Διαβάστε περισσότερα

DELIVERY MENU. Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50. Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο!

DELIVERY MENU. Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50. Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο! Λαχταριστή αφράτη ζύμη φτιαγμένη καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο! DELIVERY MENU Delivery Κέντρο: 2310 24 49 24 & 22 22 50 ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ : 13:00 MM - 02.30 ΠΜ WIND: 6992 266 942 WHAT S UP: 6982 374

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ 1 ΑΓΓΟΥΡΑΚΙΑ ΚΙΛΟΥ 1,20 1,20 2 ΑΓΓΟΥΡΙΑ ΤΕΜΧ 0,65 0,40 0,53 3 ΑΝΗΘΟΣ ΤΕΜΧ 0,50 0,50 0,50 4 ΒΛΗΤΑ 1,60 1,60 5 ΔΥΟΣΜΟΣ 0,70 1,00 0,85 6 ΚΑΡΟΤΑ 1,50 1,00 1,25 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ 1,10 1,00

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ

«ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ 5 η Υ.Πε. Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδας Άμφισσα, 09.07.2012 Γενικό Νοσοκομείο Άμφισσας ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ: «ΤΡΟΦΙΜΑ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ Γ. Ν. ΆΜΦΙΣΣΑΣ Προϋπολογισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές

Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές Πλήρης Οδηγός Ενηµέρωσης για µία σωστή ιατροφή µετά το Ενδογαστρικό µπαλόνι, για άµεση Aπώλεια Bάρους χωρίς επιπλοκές 1 µερίδα την εβδοµάδα! Γλυκά τσιπς/ µπισκότα Γάλα 2 µερίδες ηµερησίως Κρέας/Ψάρι 2

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Όλοι γνωρίζουμε ότι οι βιταμίνες και τα μεταλλικά στοιχεία είναι σημαντικά για τη διατροφή και την ευεξία μας. Πράγματι, το σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Α/Α ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΙ ΟΥΣ Μ/Μ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΑ ΤΥΡΑΚΙΑ ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ (απαιτούνται δείγµα και προδιαγραφές) ΤΕΜΑΧΙΑ 3000 ΤΥΡΙ ΚΑΣΕΡΙ (απαιτούνται δείγµα και προδιαγραφές) ΚΙΛΑ 00 ΤΥΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σολομός με πάπρικα,, λαχανικά και πατάτες (ή ότι άλλο ψάρι φιλέτο θέλετε) 4 6 φιλέτα σολομό 500 γρ νερό 1 κ/κι ζωμό λαχανικών στο Thermomix ½ κιλό πατατούλες φρέσκες ½ πιπεριά κόκκινη σε λωρίδες ½ πιπεριά

Διαβάστε περισσότερα

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER SLIMMER ΧΑΣΤΕ ΒΑΡΟΣ ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1η ΗΜΕΡΑ B ΠΡΩΙΝΟ: Καφές ή πράσινο τσάι ή ρόφημα από βότανα. Ένα πορτοκάλι ή δύο μέτρια ακτινίδια ή τρία ξερά δαμάσκηνα. Ένα φλιτζάνι άπαχο φρέσκο γάλα (1,5% λιπαρά) με

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α.

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Ν.Π.Δ.Δ.ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΝΙΚΗ ΦΙΛΙΠΠΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ «ΠΑΙΔΩΝ ΜΗΤΕΡΑ» KING S COLLEGE LONDON T CHILDRENS HOSPITAL BOSTON OBESOGENIC ENVIRONMENT BMJ. 1997 Aug 23;315(7106):477-80.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax...

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ. Της επιχείρησης:... Τ.Κ...Τηλ... Fax... ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Z' - ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ομάδα Α: Είδη Κρεοπωλείου: Τμήμα 1 : Παιδικοί & βρεφονηπιακοί Σταθμοί ΝΠΔΔ : ΔΕ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ-ΓΕΡΑΣ-ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΥ-ΑΓΙΑΣΟΥ- ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ-ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΚΑΛΛΟΝΗΣ-ΠΕΤΡΑΣ-ΕΡΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25. ΥΠΟΟΜΑ Α 1 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.960 ΦΠΑ 13% ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΥΠΟΟΜΑ ΑΣ Α1,,.... 1.. ΤΜΗΜΑ Β1.1- ΕΙ Η ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 Αλάτι Κιλό 25 2 Αλάτι θαλασσινό

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΣΥΝΤΑΓΩΝ ΓΙΑ μαγειρεμα ΣΤΟΝ ΑΤμΟ

ΒΙΒΛΙΟ ΣΥΝΤΑΓΩΝ ΓΙΑ μαγειρεμα ΣΤΟΝ ΑΤμΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΥΝΤΑΓΩΝ ΓΙΑ μαγειρεμα ΣΤΟΝ ΑΤμΟ ΜΑΓΕΙΡΕμΑ ΣΤΟΝ ΑΤμΟ, μια ΒΕΛΤΙΣΤΗ μεθοδοσ μαγειρεματοσ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΒΙΤΑΜΙΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙμΩΝ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΕΥΣΕΩΝ, ΠΟΥ ΣΑΣ ΒΟΗΘΑΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

tmstore.gr Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν

tmstore.gr Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν T-CORE ΟΡΓΑΝΟ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ Το T-Core αποτελείται από 3 κοµµάτια: Χειρολαβή, άξονα, πλάκα βάσης. Κωδ: ΤΚΟΡ-Α, ΤΚΟΡ-Ν Χειρολαβή Εικόνα Α Εικόνα Α2 Ξεκινήστε προσαρµόζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Corner West Saloon. (Βασιλέως Γεωργίου 39, Θεσσαλονίκη)

Corner West Saloon. (Βασιλέως Γεωργίου 39, Θεσσαλονίκη) Corner West Saloon (Βασιλέως Γεωργίου 39, Θεσσαλονίκη) Pizza / Calzone (ΟΙΚΟΓ./NAPOLITANA/ΓΙΓΑΣ ΟΙΚΟΓ./CHAMPION/ΤΥΡΟΛΕΤΑ/CALZONE/ΑΤΟΜ.) Μαργαρίτα (ντομάτα, τυρί ή μοτσαρέλα) 6,80/5,00/9,00/12,00/9,50/9,90/4,00

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΕΙ Η ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΑΡ. ΜΕΛ. 08/2012

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΕΙ Η ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΑΡ. ΜΕΛ. 08/2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΧΑΛΚΙ ΙΚΗΣ ΗΜΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ E-mail: info@dimosaristoteli.gr Πληροφορίες: ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ 630 74 ΑΡΝΑΙΑ 2372 3 50108, 50115, 50209 & 2372 0 22632 ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 1 η ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: ΕΙΔΩΝ ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΟΥ, ΕΙΔΩΝ ΠΤΗΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ, ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ,

ΦΥΛΛΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ 1 η ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: ΕΙΔΩΝ ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΟΥ, ΕΙΔΩΝ ΠΤΗΝΟΤΡΟΦΕΙΟΥ, ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Της επιχείρησης, έδρα..., οδός..., αριθμός, τηλέφωνο., fax... Α/Α Ε Ι Δ Ο Σ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ TIMH/ΜΟΝΑΔΟΣ 1 ΚΡΕΑΣ ΜΟΣΧΟΥ ΚΙΛΌ 2080 2 ΚΙΜΑΣ ΜΟΣΧΟΥ ΚΙΛΌ 3100

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ. ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΜΕΙΟ ΟΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΣΤΙΣ././201 ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΗΜΟ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ΑΡ. ΙΑΚΗΡΥΞΗΣ:. / /..-201 Του :.. Έδρα :.... Οδός : Αριθµός.... Τηλέφωνο:....

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε.

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. θεματολογία Ορισμός της Σωστής Διατροφής Ενεργειακό ισοζύγιο Βασικός Μεταβολισμός Ανάλυση Σύστασης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός & Ενέργεια στην Προεφηβική και Εφηβική ηλικία

Μεταβολισμός & Ενέργεια στην Προεφηβική και Εφηβική ηλικία Μεταβολισμός & Ενέργεια στην Προεφηβική και Εφηβική ηλικία Τροφή και Ενέργεια (πρόσληψη) Σωματική Άσκηση και Ενέργεια (δαπάνη) Ενεργειακό Ισοζύγιο ΠΡΟΣΛΗΨΗ = ΔΑΠΑΝΗ 1 kcalorie = 1 C = 4,184 = kilojoules

Διαβάστε περισσότερα

1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14. Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας)

1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14. Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας) 1 Ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ερευνητική εργασία σχολ.έτους 2013-14 Μαυροειδή Θάλεια (ΠΕ06 Αγγλικής Γλώσσας) Ανδρικόπουλος Κωνσταντίνος Βινιέρη Κωνσταντίνα Γκάνεβ Κονσταντίν Καραγιαννοπούλου Αντωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Πρόγραμμα Σίτισης

ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Πρόγραμμα Σίτισης 4-8 Μαΐου 2015 Φαρφάλες µε σάλτσα ντοµάτας και βασιλικό Κεφαλογραβιέρα τριµµένη Σαλάτα µαρούλι µε άνιθο και κρεµµυδάκι και σως µπαλσάµικο, Μπέργκερ µε τυρί, ψωµί ολικής αλέσεως, κέτσαπ- µουστάρδα, Σαλάτα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα