Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗ. Δικαιωµάτων και Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου: Μία ιστορική προσέγγιση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗ. Δικαιωµάτων και Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου: Μία ιστορική προσέγγιση"

Transcript

1 ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ & ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) 1 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗ Η αλληλεπίδραση µεταξύ Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων και Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου: Μία ιστορική προσέγγιση ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΑΡ. ΓΙΑΡΕΝΗ, Διευθυντού ΓΕΑ - Γρ. Αποζηµιώσεων ΝΑΤΟ, Δικαστή Αεροδικείου Αθηνών, Υπ. Διδάκτορος Παντείου Πανεπιστηµίου 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η σχέση αλληλεπίδρασης µεταξύ του Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων (Human Rights Law) και του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου (International Humanitarian Law) του εφαρ- µοστέου κατά τη διάρκεια ενόπλων συγκρούσεων, ιδιαίτερα ενόψει του ουσιαστικού περιεχοµένου τους και του σκοπού στον οποίο αποβλέπουν, αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πεδίο ενασχόλησης και προβληµατισµού παγκοσµίως, ιδιαίτερα για τους ασχολούµενους µε το διεθνές δίκαιο και την ειδικότερη προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου, την οποία αυτό διασφαλίζει σε κάθε περίσταση, είτε σε ειρηνική είτε σε εµπόλεµη περίοδο. 1 Η διασφάλιση των βασικών δικαιωµάτων του ανθρώπου µπορεί αναµφίβολα να συµβάλει τόσο στην εφαρµογή κάποιων βασικών αρχών δικαιοσύνης στην οργάνωση της κοινωνίας (µέσω της ενάσκησης του αισθήµατος δικαιοσύνης των πολιτών που τη συγκροτούν), όσο και στην ενεργοποίηση των δυνάµεων του λόγου και της σκέψης, στο πλαίσιο είτε του σχηµατισµού είτε της αναθεώρησης είτε του, κατόπιν έλλογης επιδίωξης γενικότερα, σχηµατισµού µίας ιδιαίτερης αντίληψης για το τι είναι αγαθό και πώς θα το προσεγγίσουµε. 2 Το δικαίωµα στη ζωή ή την περιουσία, παραδείγµατος χάριν, η ύπαρξη φυσικής και πολιτικής ελευθερίας, η ακώλυτη ανάπτυξη της προσωπικότητας, ή η ισότητα ενώπιον του νόµου, εµφανίζονται σαν αγαθά τα οποία κάθε άνθρωπος θα επιθυµούσε να έχει, ανεξάρτητα από ο,τιδήποτε άλλο θα µπορούσε τυχόν να επιθυµήσει, πέραν αυτών. Τα πρωταρχικά αυτά αγαθά, και το δικαίωµα του κάθε ανθρώπου να τα διεκδικήσει θεωρείται ότι σχετίζονται αρρήκτως µε τη φύση του ανθρώπου ως ελεύθερου και ίσου πολίτη, δηλαδή ως ισότιµου συνεργαζόµενου µέλους µίας δεδοµένης ανθρώπινης κοινωνίας. Συνακόλουθα, ένας από τους στόχους του σύγχρονου κοινωνικού κράτους πρόνοιας είναι δίχως αµφιβολία η προσπάθεια θέσης σε εφαρµογή µίας ιδέας της κοινωνίας ως ενός διηνεκούς συστήµατος συνεργασίας µεταξύ των πολιτών της, µε την ιδιότητά τους ως ελεύθερων και ισότιµων προσώπων, τα οποία απολαµβάνουν ίσα δικαιώµατα, έχοντας τις ανάλογες υποχρεώσεις. Σε µία έτσι οργανωµένη κοινωνία, όλοι θα έπρεπε να απολαµβάνουν συγκεκριµένες εγγυήσεις προστασίας από δυσµενείς συγκυρίες, γεγονότα ή ατυχίες πρωταρχικός βέβαια σκοπός είναι το να απολαµβάνουν όλοι οι άνθρωποι, ανεξαιρέτως, ένα κατ ελάχιστον οριζόµενο όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης, δυστυχώς όµως τα πράγµατα σε πολλές από τις σύγχρονες ανθρώπινες κοινωνίες, ακόµη και τις εξαιρετικά αναπτυγµένες, φαίνεται ότι δεν κατευθύνονται προς έναν τέτοιο, ουτοπικό έστω, στόχο Κι αν αυτό δεν µπορεί να επιτευχθεί στις ανθρώπινες κοινωνίες υπό «κανονικές συνθήκες», τι γίνεται άραγε σε περιόδους «µη κανονικές», όπως θα µπορούσαν ενδεχοµένως να χαρακτηριστούν οι περίοδοι των ενόπλων συγκρούσεων; Η αναγνώριση της ανάγκης προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων σε κάθε περίσταση, θα µπορούσε βέβαια να λειτουργήσει περιοριστικά ως προς τους λόγους οι οποίοι δικαιολογούν, ενδεχοµένως, την κήρυξη ενός πολέµου ή την έκρηξη γενικότερα µίας διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης, σε κάθε περίπτωση όµως, από τη στιγµή που µία ένοπλη σύρραξη έχει ήδη ξεκινήσει, συγκεκριµένοι κανόνες θα έπρεπε να προβλεφθούν για την προστασία των βασικών δικαιωµάτων των καθ οιονδήποτε τρόπο συµµετεχόντων σε αυτήν, είτε πρόκειται για µαχίµους είτε, πολύ περισσότερο, για αµάχους. Ο συσχετισµός µεταξύ του Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων και του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, 3 κυρίως από την πλευρά της ιστορικής τους συνάφειας, αποτελεί το βασικό σκοπό της παρούσας µελέτης και τον κεντρικό άξονα πάνω στον οποίο θα κινηθούν οι αναπτύξεις που ακολουθούν. 1. Βλ. ενδεικτικά Colb R., The relationship between International Humanitarian Law and Human Rights Law: A brief history of the 1948 Universal Declaration of Human Rights and the 1949 Geneva Conventions, International Review of the Red Cross, 1998, σελ. 409 επ., Doswald-Beck L./Vité S., International Humanitarian Law and Human Rights Law, International Review of the Red Cross, 1993, σελ Για τις σύγχρονες διεθνείς νοµολογιακές τάσεις επί του ζητήµατος βλ. Κύρκο Σ., Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και Δίκαιο Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων: σχέσεις αµοιβαίου αποκλεισµού ή αλληλοσυµπλήρωσης; ΠοινΔικ 2006, , (µε αφορµή την έκδοση της απόφασης του ΕΔΔΑ επί της µε αριθµ /99 προσφυγής Bancovic εναντίον Βελγίου). 2. Βλ. σχετ. Rawls J., Θεωρία της Δικαιοσύνης, (επιστ. επιµέλεια, Α. Τάκης, συντονισµός έκδοσης-επίµετρο, Κ. Παπαγεωργίου), εκδ. Πόλις, Αθήνα 2001, σελ. 11 επ. 3. Για το συσχετισµό αυτόν από πλευράς σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας, βλ. και Rawls J., The Law of Peoples - with The Idea of Public Reason Revisited, Harvard University Press 1999, σε ελλ. µτφρ. Α. Παπασταύρου ως Το Δίκαιο των Λαών και «Η ιδέα της δη- µόσιας λογικής αναθεωρηµένη», εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2002, σελ. 169 επ.

2 2 ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) Ε. ΓΙΑΡΕΝΗΣ 2. Προέλευση των κανόνων του Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων Το Δίκαιο των Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων έλκει την προέλευσή του από θεωρίες που βασίστηκαν στη θρησκεία ο νόµος του Θεού που δεσµεύει όλους τους ανθρώπους στις θεωρίες της σχολής του φυσικού δικαίου, το οποίο θεωρήθηκε αδιαπραγµάτευτο, 4 σε διάφορες θετικιστικές-ωφελιµιστικές θεωρίες, και ακόµη σε διάφορα κοινωνικά κινήµατα. 5 Η επίδραση των θεωριών που πρωτοδιατύπωσαν στο σύγχρονο κόσµο σπουδαίοι στοχαστές όπως ο John Locke ( ), o Thomas Paine ( ) ή ο Jean-Jacques Rousseau ( ), οι οποίοι έδωσαν ώθηση στις εξελίξεις γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώµατα, αποτέλεσαν βέβαια σπουδαία πηγή των κανόνων του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, αναµφισβήτητη όµως θεωρείται και η επίδραση των αποτελεσµάτων των διαφόρων επαναστατικών κινη- µάτων και των συνταγµατικών κειµένων του 18ου και 19ου αιώνα αντίστοιχα. Οι θεωρητικοί της σχολής του φυσικού δικαίου, προκειµένου να προσδιορίσουν τη βάση για µία δίκαιη κοινωνία (just society), ανέπτυξαν τον προβληµατισµό τους κυρίως γύρω από το ζήτηµα της αµοιβαίας σχέσης µεταξύ της διακυβέρνησης µιας κοινωνίας και των ατόµων που την αποτελούν. Δόµησαν τις θεωρίες τους πάνω στην ανάλυση της φύσης των ανθρώπων, όπως τουλάχιστον την αντιλαµβάνονταν, και τις σχέσεις των ανθρώπων µεταξύ τους και κατέληξαν σε συµπεράσµατα σχετικά µε τα καλύτερα µέσα διασφάλισης του αµοιβαίου σεβασµού των µελών µίας κοινωνίας και της προστασίας τους. Οι θετικιστές, θεωρητικοί του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιω µάτων από την άλλη, 6 δεν ένιωθαν δεσµευµένοι από τους κανόνες κάποιου υπερθετικού φυσικού δικαίου, αλλά περισσότερο βάσιζαν την υπεράσπιση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωµάτων στη σκέψη ότι η συνεργασία και ο αµοιβαίος σεβασµός είναι η πιο συµφέρουσα και ωφέλιµη συµπεριφορά τόσο για τα άτοµα όσο και για την κοινωνία συνολικά. Ο J. Bentham ειδικότερα, παρά το γεγονός ότι υπήρξε περισσότερο νοµικός και οικονοµολόγος παρά φιλόσοφος, ήταν ο πρώτος που διατύπωσε συστηµατικά τις βάσεις της θεωρίας του ωφελιµισµού, ως αφετηρίας κάθε νοµικής και ηθικής σκέψης, υιοθετώντας την αρχή «µεγαλύτερη ευηµερία σε όσο το δυνατόν περισσότερους», πρόδροµος της οποίας είχε υπάρξει λίγο νωρίτερα ο Ιταλός ποινικολόγος C. Beccaria ( ), ο οποίος είχε στραφεί προς τις φιλοσοφικές µελέτες υπό την επίδραση του έργου του Montesquieu. 7 Κατά την προσπάθεια καταγραφής του τρόπου ανάπτυξης του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, δεν θα πρέπει επίσης να παραβλέψουµε την ύπαρξη των διαφορετικών πολιτιστικών παραδόσεων, καθώς και τη συµβολή των θεωριών των υπερασπιστών της κοινωνικής ανάπτυξης. 8 Αν και προερχό- µενες από διαφορετικές αφετηρίες, αυτές οι θεωρίες τόνισαν τη σηµασία παροχής των µέσων για τη διατήρηση της ζωής καθώς επίσης και την ανάγκη προστασίας των ανθρώπων από κάθε οικονοµική και κοινωνική εκµετάλλευση. Το πρώτο σηµαντικό διεθνές νοµικό κείµενο που προέβη στον καθορισµό του όρου «ανθρώπινα δικαιώµατα», και µιλάµε βέβαια για την Οικουµενική Διακήρυξη Δικαιωµάτων του Ανθρώπου (Universal Declaration of Human Rights) του 1948, περιελάµβανε όχι µόνο τα αστικά και πολιτικά, αλλά και τα οικονοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, καθώς κατά τη σύνταξή της καταβλήθηκε συνειδητή προσπάθεια να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικής προέλευσης φιλοσοφίες ως προς τον καταλληλότερο προσδιορισµό του περιε χοµένου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Αν και κάποιες αµφιβολίες έχουν εκφραστεί ακόµη και πρόσφατα ως προς την καθολικότητα των αστικών και πολιτικών δικαιωµάτων, είναι αλήθεια ότι παρά το γεγονός ύπαρξης ορισµένων διαφορών µεταξύ των όρων που περιέχονται, για παράδειγµα, στην Οικουµενική Διακήρυξη Δικαιωµάτων του Ανθρώπου, ή στην Ευρωπαϊκή Σύµβαση Δικαιωµάτων του Ανθρώπου, οι οµοιότητές τους είναι πολύ εµφανέστερες, και ουσιαστικά παρέχουν την ίδια προστασία στα βασικά αστικά δικαιώµατα και ελευθερίες του ανθρώπου. Περαιτέρω, το γεγονός ότι τα Ηνωµένα Έθνη ερευνούν πλέον ορισµένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων, ανεξάρτητα από το εάν το εµπλεκόµενο κράτος είναι συµβαλλόµενο µέρος σε κάποια από τις συµβάσεις αυτές, δείχνει πως η διεθνής προστασία των σχετικών δικαιωµάτων έχει πλέον καταστεί εθιµικό δίκαιο. Το περιεχόµενο των κανόνων του Δικαίου των Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων, δοµείται συνήθως πάνω σε µία σειρά προ- 4. Η σχολή του φυσικού δικαίου (natural law school), αποτέλεσε στο χώρο της νοµικής επιστήµης κύρια εκδήλωση του τρόπου επιστηµονικής σκέψης που επικράτησε στη Δυτική Ευρώπη µετά το Ονοµάστηκε έτσι καθώς θεωρούσε ότι ο κόσµος διέπεται αποκλειστικά από νόµους καθολικής ισχύος, οι οποίοι δεν στηρίζονται στην αυθεντία ενός διανοητή ή ενός θεόπνευστου κειµένου, αλλά στην εµπειρική παρατήρηση της φύσεως του ανθρώπου, ως ελλόγου όντος, αλλά και στην παρατήρηση της φύσεως της κοινωνίας, ως χώρου δράσεως του ανθρώπου. Βλ. σχετ. Αραβαντινού Ι.Π., Εισαγωγή στην Επιστήµη του Δικαίου, β εκδ. Αντ. Σάκκουλα, Αθήναι 1983, σελ. 178 επ., Γεωργοπούλου-Νικολακάκου Ν.Δ., Το Φυσικόν Δίκαιον, Ιστορικοκριτική θεώρησις του προβλήµατος, εκδ. Γρηγόρη, Αθήναι 1976, σελ Για µία παρουσίαση των διαφόρων θεωριών γύρω από την προέλευση του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων βλ. Shestack J., The Jurisprudence of Human Rights, εις Meron T., (επιµ.) Human Rights in International Law, Vol. 1, Oxford University Press, London 1984, σελ. 69 επ. 6. Ειδικότερα οι J. Bentham ( ) και J. Austin ( ), για τους οποίους βλ. περισσότερα εις Meron T., (επιµ.) Human Rights in International Law, ό.π., σελ Ο Beccaria έγινε βέβαια ευρύτατα γνωστός από το βαθιά ανθρωπιστικό σύγγραµµά του «Περί αδικηµάτων και ποινών» (Dei delitti e delle pene), το οποίο µετέφρασε στα ελληνικά το 1823 ο Αδ. Κοραής, µετάφραση η οποία κυκλοφορεί σήµερα στη χώρα µας από τις εκδόσεις Νοµική Βιβλιοθήκη, µε εκτενές εισαγωγικό σηµείωµα Ν. Κουράκη. 8. Τα έργα του Karl Marx ( ), για παράδειγµα, αποτελούν τη συνηθέστερα αναφερόµενη πηγή για την ανάγκη κοινωνικής ανάπτυξης, αλλά δεν είναι ο µόνος θεωρητικός εκείνης της περιόδου που µίλησε για τη σπουδαιότητα των κοινωνικών και οικονοµικών δικαιωµάτων. Ο Thomas Paine λ.χ. στο έργο του The Rights of Man, είχε ήδη προτείνει ένα σχέδιο που οµοιάζει µε έναν τύπο συστήµατος κοινωνικής ασφάλισης, το οποίο συµπεριελάµβανε επιδόµατα για τα παιδιά, συντάξεις γήρατος, επιδόµατα µητρότητας ή γάµου, ακόµη και χρηµατοδοτούµενη από το δηµόσιο απασχόληση για τους οικονοµικά ασθενέστερους πολίτες.

3 ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ & ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) 3 τάσεων, οι οποίες εκθέτουν αρχικά ένα δικαίωµα, το οποίο θεωρείται ότι έχουν, ή ότι θα πρέπει να έχουν, όλα ανεξαιρέτως τα ανθρώπινα όντα ακριβώς βάσει του γεγονότος ότι είναι άνθρωποι. Εστιάζουν δηλαδή κατά βάσιν την προσοχή τους στην αξία που αναµφισβήτητα όλοι οι άνθρωποι έχουν, ή πρέπει να έχουν, ακριβώς ως τέτοιοι. Όλα τα πρόσωπα, συνακόλουθα, µπορούν να αναµένουν τα οφέλη, τα οποία προέρχονται από συγκεκριµένα δικαιώµατα ή ελευθερίες, αλλά και από διάφορες άλλες µορφές προστασίας της αξίας που έχουν ως άνθρωποι. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εξέτασης των πραγµάτων, διακρίνεται αµέσως µία πρώτη διαφορά µεταξύ του τρόπου µε τον οποίο είναι διατυπωµένες οι συµβάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων από τη µια, και οι συµβάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου, από την άλλη. Οι πρώτες, επικεντρώνονται στο δικαίωµα που έχουν όλα τα πρόσωπα να αναµένουν µία ορισµένη µεταχείριση, η οποία συνάδει µε την αξία που έχουν ως ανθρώπινα όντα, ενώ οι δεύτερες, υποδεικνύουν το πώς οι συµµετέχοντες σε µία ένοπλη σύγκρουση οφείλουν να συµπεριφερθούν σε σχέση µε τα πρόσωπα (µαχίµους ή αµάχους) που βρίσκονται στο έλεός τους. Μία ακόµη διαφορά αποτελεί το γεγονός ότι ενώ οι συµβάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων είναι συνήθως σύντοµες και απλές στο περιεχόµενό τους, οι συµβάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου είναι συγκριτικά µεγαλύτερες και περισσότερο σύνθετες. 9 Θα ήταν χρήσιµο λοιπόν στο σηµείο αυτό να προχωρήσουµε στην εξέταση της εξελικτικής πορείας διαµόρφωσης των κανόνων του τελευταίου. 3. Η διαµόρφωση των κανόνων του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων α) Χριστιανική ηθική και προσδιορισµός της έννοιας του «δικαίου πολέµου» Η ανάπτυξη της χριστιανικής σκέψης, της βαθιά επηρεασµένης, ιδίως σε ζητήµατα νόµου και ηθικής, από τον αρχαιοελληνικό λογισµό και ειδικότερα το νεοπλατωνισµό, συνέβαλε στην προσπάθεια θέσεως ορίων στην πολεµική προσπάθεια και δράση των αντιµαχοµένων σε µία πολεµική σύρραξη, κυρίως µέσω του προβληµατισµού γύρω από το πότε ένας πόλεµος µπορεί να θεωρηθεί δίκαιος ή όχι. 9α Μεγάλες µορφές της εκκλησίας, όπως οι Λατίνοι Πατέρες, Άγιος Αµβρόσιος ( ), ο ιερός Αυγουστίνος ( ) και Θωµάς ο Ακινάτης ( ), προσέτρεξαν στη ρωµαϊκή νοµική σκέψη που αφορούσε στους τρόπους διεξαγωγής του πολέ- µου, συνδυάζοντάς την όµως µε την αρχαιοελληνική ηθική και τη θεολογική διάσταση της χριστιανικής θρησκείας, στα πλαίσια του διπολισµού της οποίας οι δυνάµεις του καλού αντιµάχονται τις δυνάµεις του κακού. 10 Εκτός από τη νοµική δηλαδή πλευρά του θέµατος, για την ηθική δικαιολόγηση του πολέµου θα έπρεπε να γίνει µια προσπάθεια καθορισµού των ενεργειών, οι οποίες επιτρέπονται τόσο ως προς το jus ad bellum, όσο και ως προς το jus in bello, προκειµένου να βοηθηθούν οι πιστοί να καθορίσουν τη θέση τους απέναντι στο επάγγελµα του στρατιώτη, αλλά και απέναντι στον πόλεµο γενικότερα ως φαινόµενο και έργο της κοινωνίας στην οποία ζουν. Οι αρχές που καθόρισε ο Άγιος Αµβρόσιος για τη δίκαιη διε- ξαγωγή του πολέµου σχετίζονταν άµεσα µε τις βασικές αρετές που θα έπρεπε να διακρίνουν κάθε καλό Χριστιανό, δηλαδή τη σύνεση, τη δικαιοσύνη, τη γενναιότητα και τη µετριοπάθεια. 11 Ο Χριστιανός άλλωστε θα έπρεπε να ενεργεί ενάρετα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του και για να το επιτύχει αυτό, θα έπρεπε να έχει πάντοτε ως γνώµονά του τη δικαιοσύνη, την πιο θεµελιώδη αρετή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, διατυπώθηκαν οι σκέψεις του για το δίκαιο πόλεµο: οι αρετές των Χριστιανών θα έπρεπε να έχουν εφαρµογή και κατά τη διεξαγωγή του πολέµου και µόνο εκείνες µπορούν να διασφαλίσουν το δίκαιο. Ο Άγιος Αµβρόσιος θεωρούσε ότι δεν θα πρέπει να κυνηγά κανείς τη νίκη µε κάθε µέσο, ακόµη και αθέµιτο: η νίκη που κερδίζεται µε ανέντιµο τρόπο θεωρούσε ότι επιφέρει τη ντροπή. 12 Ο ιερός Αυγουστίνος από την άλλη, θεωρούσε ότι σε σχέση µε τη διεξαγωγή του πολέµου υπάρχουν εξαιρέσεις ακόµα και στους θείους νόµους, οι οποίες ισχύουν για συγκεκριµένες πράξεις και για περιορισµένο χρόνο. Ως παράδειγµα λάµβανε τον στρατιώτη που φονεύει βάσει διαταγών και που δεν τιµωρείται για τις πράξεις του µετά τη λήξη του πολέµου από τους νόµους της πολιτείας: «... ο στρατιώτης δεν είναι παρά ένα σπαθί στα χέρια του άρχοντα ο οποίος και είναι υπεύθυνος για τη χρήση του... η ευθύνη για το θάνατο που επιφέρει είναι του άρχοντα και όχι του στρατιώτη...». 13 Θεωρούσε ότι ο στρατιώτης ήταν πάντοτε υποχρεωµένος να εκτελεί τις διαταγές που του δίνονται, γι αυτό και το βάρος ενός πιθανώς άδικου πολέµου δεν βαρύνει τους απλούς στρατιώτες, αλλά την πολιτική εξουσία η οποία και αποφάσισε τη διεξαγωγή του πολέµου. Εκείνο που πρέπει να έχει ο στρατιώτης κατά νου είναι ότι «... στον πόλεµο πρέπει να γίνεται µόνο ό,τι προστάζει η αναγκαιότητα... Συνεπώς, να προσπαθείς να επιφέρεις την ειρήνη, ακόµα και µέσα από τον πόλεµο, έτσι ώστε κατακτώντας κάποιους να τους παρέχεις το δώρο της ειρήνης, ακόµη και εάν τους έχεις νικήσει». 14 Ο στρατιώτης που υπακούει σε νόµιµες εντολές, κατά τον Αυγουστίνο, κινείται 9. Για παράδειγµα, µόνο οι τέσσερις Συµβάσεις της Γενεύης του 1949 µε τα δύο Πρόσθετα σε αυτές Πρωτόκολλα του 1977, περιλαµβάνουν 559 (!) άρθρα, χωρίς να υπολογίζεται στον αριθµό αυτό ο αριθµός των άρθρων που περιέχονται στα Παραρτήµατά τους. 9α. Βλ. ειδικότερα Reichberg G., Preventive war in Classical Just War Theory, Journal of the History of International Law 9 (2007), Βλ. σχετ. Cole D., When God Says War is Right: The Christian s Perspective on When and How to Fight, Colorado Springs: Waterbrooks Press, 2002, σελ , Λεκέα Ι., Η εξέλιξη της θεωρίας του δικαίου πολέµου, Στρατιωτική Επιθεώρηση, εκδ. ΓΕΣ/7οΕ.Γ., Σεπτ.-Οκτ. 2005, σελ Βλ. St. Ambrose, Duties of the Clergy, Book I, XXXVI, 179, εις Schoff P., Nicene and Post-Nicene Fathers, Grand Rapids, Mich.: Eerdmans Publishing Co., 1969, σελ. 20. Βλ. ακόµα, Chesterman S., Just War or Just Peace? Humanitarian Intervention and International Law, New York: Oxford University Press, 2001, σελ Βλ. St. Ambrose, Duties of the Clergy, Book III, XV, 91, εις Schoff P., ό.π., σελ Augustine, City of God, εις Schoff P., ό.π., Vol. II, Book XIX, 15, σελ Augustine, Letter 189: Augustine to Boniface, εις Atkins E.M., Dodaro R.J., Augustine, Political Writings, United Kingdom: Cambridge University Press, 2001, σελ. 217.

4 4 ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) Ε. ΓΙΑΡΕΝΗΣ από αλτρουϊστικά κίνητρα και προσβλέπει στην υπεράσπιση και στο καλό των άλλων. «Το µεγαλείο και η προσωπική δόξα ανήκει σε εκείνους τους πολεµιστές που είναι ταυτοχρόνως πολύ γενναίοι και πολύ πιστοί (αυτή είναι η πηγή του πλέον ειλικρινούς επαίνου), σε εκείνους που πολεµούν και αντιµετωπίζουν τους κινδύνους, ούτως ώστε, µε τη συνδροµή του Θεού ο οποίος τους προσφέρει προστασία και βοήθεια, να νικήσουν τον εχθρό και έτσι να κερδίσουν µια ειρηνική ανάπαυλα για την αυτοκρατορία, επιφέροντας ειρήνη στις επαρχίες της». 15 Εκείνος, ο οποίος συνόψισε τις κύριες ιδέες του Αυγουστίνου, περιορίζοντάς τες σε γενικούς κανόνες οι οποίοι θεµελιώνονται σε ευκρινώς διατυπωµένες αρχές, ήταν ο Θωµάς Ακινάτης, ο καλούµενος και αγγελικός διδάκτωρ (Doctor Angelicus), ο οποίος θεωρούσε ότι σκοπός των κρατών, είναι η ύπαρξη ασφάλειας, ειρήνης και δικαιοσύνης. Οι νόµιµοι κυβερνήτες του κράτους έχουν συνεπώς υποχρέωση να διατηρούν την ασφάλεια του κράτους από τις εξωτερικές επιβουλές. 16 Σε σχέση µε τους τρόπους διεξαγωγής του πολέµου, ο Ακινάτης αναγνωρίζει ως νόµιµο το δικαίωµα να αφαιρεθεί µια ανθρώπινη ζωή προκειµένου να προστατευθεί το σύνολο των πολιτών. 17 Αυτό ωστόσο ισχύει µόνο στην περίπτωση που η θανάτωση γίνεται µε εντολή του άρχοντα που φροντίζει για το κοινό αγαθό ή από κάποιον που έχει δηµόσια εξουσία και ενεργεί προς όφελος των υπολοίπων πολιτών. Μια σηµαντική παράµετρος του έργου του είναι ότι συνέβαλε στην ιδέα του νόµου του διπλού αποτελέσµατος: «Τίποτα δεν εµποδίζει µια πράξη από το να έχει δύο αποτελέσµατα, εκ των οποίων το ένα να είναι συνειδητό και το άλλο να ξεπερνά τις προθέσεις του ενεργούντος προσώπου. Έτσι, οι πράξεις κρίνονται βάσει της πρόθεσης, και όχι βάσει του τι έγινε πέρα από την αρχική πρόθεση, αφού το τελευταίο ήταν τυχαίο... Σύµφωνα µε τα παραπάνω, η αυτοάµυνα µπορεί να έχει δύο αποτελέσµατα: να σώσει κάποιος τη ζωή του και να σκοτώσει αυτόν που του επιτέθηκε. Για το λόγο αυτό, αυτή η πράξη, εάν η πρόθεση του ευρισκοµένου σε αυτοάµυνα ήταν να σωθεί, δεν είναι εκτός νόµου, διότι είναι φυσικό για το κάθε πλάσµα να προσπαθεί να ζήσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Και πάλι, ακόµα και εάν µια πράξη ξεκινάει από καλή πρόθεση, µπορεί τελικά να αποδειχθεί άδικη, εάν είναι δυσανάλογη στο αποτέλεσµά της». 18 β) Η θεµελίωση του Διεθνούς Δικαίου και ο Hugo Grotius Ο Ολλανδός λόγιος, νοµικός και πολιτικός Hugo Grotius ( ), 19 στο έργο του De Jure Belli ac Pacis υποστήρι- ξε ότι οι σχέσεις µεταξύ των κρατών θα πρέπει να διακρίνονται από κανόνες ηθικής και να καθορίζονται από νόµους και συνακόλουθα, θεωρούσε ότι η θέσπιση και τήρηση των διεθνών κανόνων έχει υπέρτατη αξία. 20 Η προσπάθειά του να καταρτίσει ένα σύντοµο corpus διεθνών κανόνων σχετικών µε τη διεξαγωγή του πολέµου, αντικατοπτρίζει τη γενικότερη τάση να αντικατασταθούν οι παλιές ηθικές αρχές, οι οποίες ρύθµιζαν µέχρι τότε το πώς πρέπει κανείς να διεξάγει τον πόλεµο, από συγκεκριµένα και αντικειµενικά κριτήρια. Κύριο µέληµά του είναι η αποφυγή του πολέµου, στην περίπτωση όµως που αυτό δεν είναι δυνατό εξετάζει πώς θα ελαχιστοποιηθεί η αγριότητα που τον διακρίνει. «Αξίζει στον πόλεµο να συνεχίζεις το έργο της ειρήνης και να µην ξεκινάς πόλεµο παρά µόνο µε την επιθυµία να τον τερµατίσεις το συντοµότερο δυνατό». 21 Παρότι ο Grotius συµβουλεύει την αποφυγή του πολέµου, ο ίδιος ωστόσο δεν είναι ειρηνιστής. Οι άνθρωποι κατ αυτόν θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχει µία µέση οδός: ούτε όλα απαγορεύονται, ούτε όµως όλα επιτρέπονται. 22 Ο Grotius προσδιόρισε µε σαφήνεια τα δύο ανεξάρτητα επίπεδα στη διαδικασία σύνδεσης του πολέµου µε το δίκαιο: το jus ad bellum, το οποίο αφορά στο δικαίωµα να προχωρήσει ένα κράτος σε πόλεµο και το jus in bello, το οποίο σχετίζεται µε τον τρόπο διεξαγωγής του πολέµου. Σε σχέση µε το jus in bello ο Grotius έθεσε περιορισµούς, οι οποίοι λήφθηκαν υπόψη και κατά τις σύγχρονες προσπάθειες κωδικοποίησης ενός «δικαίου του πολέµου», όπως για το ποιος µπορεί να αποτελέσει νόµιµο αντικείµενο επίθεσης ή για το ποια µέσα µπορεί να χρησιµοποιήσει ο επιτιθέµενος κατά τη διεξαγωγή των εχθροπραξιών. Σύµφωνα µε τη διδασκαλία του Grotius, οι γυναίκες, τα παιδιά, οι έµποροι, οι ηλικιωµένοι, οι αιχµάλωτοι πολέµου, δεν θα πρέπει να αποτελούν στόχους, εκτός και εάν έχουν στρατολογηθεί και συµµετέχουν στις εχθροπραξίες, και επίσης, όπλα, στρατηγικές ή µέθοδοι πολέµου, που προκαλούν περιττό πόνο ή πλήττουν αδιακρίτως στρατιώτες και αµάχους θα πρέπει να αποφεύγονται. Έτσι λ.χ., απαγόρευε τη ρίψη δηλητηρίων στο πόσιµο νερό προκειµένου οι προερχόµενοι από τον πόλεµο κίνδυνοι να µην εξαπλωθούν υπερβολικά. Σπουδαίο ζήτηµα γι αυτόν αποτέλεσε επίσης το ποια θα πρέπει να είναι η µεταχείριση των αιχµαλώτων. Όσοι συλλαµβάνονται ή παραδίδονται οικειοθελώς δεν θα πρέπει να εκτελούνται ή να τιµωρούνται, σε περίπτωση δε κατά την 15. Augustine, Letter 229: Augustine to Darius, εις Atkins - Dodaro, ό.π., σελ Βλ. σχετ., Nardin T., The Ethics of War and Peace, N.J.: Princeton University Press, 1998, Αυτό το αιτιολογεί ως εξής: «... Κάθε άτοµο λοιπόν, βρίσκεται σε συνάρτηση προς την υπόλοιπη κοινωνία αποτελώντας µέρος του όλου. Και έτσι, εάν κάποιος άνθρωπος είναι επικίνδυνος στην κοινωνία, επειδή τη διαφθείρει εξαιτίας κάποιου αµαρτήµατός του, είναι αξιέπαινο και ωφέλιµο να θανατωθεί προκειµένου να διατηρηθεί το κοινό καλό...». Ibid, σελ Ibid, σελ Ο Grotius, σε ηλικία 11 µόλις ετών, το 1594, ενεγράφη στο Πανεπιστήµιο του Λέυντεν, όπου ο πατέρας του ήταν κοσµήτορας, και κοντά σε διάσηµους λογίους της εποχής, όπως ο Ιωσήφ Σκαλίγηρος (J. Scaliger,, ), άρχισε να γράφει στα ελληνικά και λατινικά, ποιήµατα και άλλα έργα, ενώ στη συνέχεια µετέβη µε µία ολλανδική αποστολή στη Γαλλία, όπου το 1598, σε ηλικία 15 ετών, αποφοίτησε από τη νοµική σχολή του Πανεπιστηµίου της Ορλεάνης. Δηµοσίευσε πολλά έργα, εκ των οποίων το σπουδαιότερο ήταν το Περί του Δικαίου του Πολέµου και της Ειρήνης (De jure belli ac pacis) το οποίο εκδόθηκε το 1625, ως συνέχεια του προγενέστερου έργου του Περί του Δικαίου της Λείας (De jure praedae, 1606). 20. Βλ. ειδικότερα, Johnson J.T., Morality and Contemporary Warfare, New Haven, Yale University Press, 1999, σελ , Tuck R., The Rights of War and Peace: Political Thought and the International Order from Grotius to Kant, New York: Oxford University Press Inc., σελ Grotius H., The Law of War and Peace, (translator F. Kelsey), New York: Bobbs-Merrill Co, 1962, σελ «Για κάθε τι ακραίο πρέπει να βρεθεί µια θεραπεία, επειδή οι άνθρωποι δεν πρέπει να πιστεύουν ούτε ότι όλα απαγορεύονται, ούτε ότι όλα επιτρέπονται». Ibid, σελ. 20.

5 ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ & ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) 5 οποία η πλευρά που συλλαµβάνει αιχµαλώτους δεν µπορεί να τους προστατεύσει ή να τους προφυλάξει επαρκώς, τότε θα πρέπει αναγκαίως να τους ελευθερώνει. Η τιµωρία δεν θα πρέπει να επιρρίπτεται στους αιχµαλώτους, αλλά µόνο σε εκείνους που ευθύνονται προσωπικά για τέλεση αδικηµάτων, καθώς σύµφωνα µε τη σκέψη του Grotius «η αφοσίωση και µόνο κάποιου στην παράταξή του δεν δικαιολογεί την τιµωρία του». γ) Οι κωδικοποιήσεις των νόµων και εθίµων του πολέµου στο σύγχρονο κόσµο Σε µια προσπάθεια καταγραφής της εξελικτικής πορείας στο σύγχρονο κόσµο, των κανόνων των σχετικών µε την προστασία των ανθρώπων (µαχητών ή αµάχων) από τα δεινά των ενόπλων συγκρούσεων, θα πρέπει να ανατρέξουµε στη δράση του Ελβετού επιχειρηµατία και ανθρωπιστή Ερρίκου Ντυνάν ( ), η οποία οδήγησε το 1863, στην ίδρυση της Διεθνούς Επιτροπής Ερυθρού Σταυρού (International Committee of the Red Cross -ICRC). Ένα χρόνο αργότερα, µε την παρότρυνση των πέντε ιδρυτικών µελών της Επιτροπής, η ελβετική κυβέρνηση συγκάλεσε στη Γενεύη Διπλωµατική Διάσκεψη, οι εργασίες της οποίας οδήγησαν στην υπογραφή της Σύµβασης της Γενεύης του 1864 «Για τη βελτίωση της κατάστασης των τραυµατιών του στρατού ξηράς στο πεδίο της µάχης» (Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field, Geneva, 22 August 1864), η οποία περιελάµβανε δέκα (10) µόλις άρθρα. 23 Η Σύµβαση αυτή, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία του ανθρώπου, κωδικοποίησε και ενδυνάµωσε µε τη µορφή πολυµερούς συνθήκης, παλαιότερους, αποσπασµατικούς και διάσπαρτους κανόνες και έθιµα πολέµου, για την προστασία των θυµάτων µιας ένοπλης σύρραξης και εκείνων που τους φροντίζουν. Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, ακολούθησαν η Διακήρυξη της Αγίας Πετρούπολης του 1868 (Declaration Renouncing the Use, in Time of War, of Explosive Projectiles Under 400 Grammars Weight, St. Petersburg, 29 November/11 December 1868), µε την οποία απαγορεύτηκε η χρήση συγκεκριµένων εκρηκτικών όπλων κατά τη διάρκεια του πολέµου και καθιερώθηκε έτσι συµβατικά η αρχή της απαγόρευσης χρήσης όπλων και µέσων που προκαλούν µη αναγκαίο πόνο, και η Διακήρυξη των Βρυξελλών του 1874 (Project of an International Declaration Concerning the Laws and Customs of War, Brussels, 27 August 1874), σχετικά µε τους νόµους και τα έθιµα του πολέµου, το κείµενο της οποίας όµως δεν επικυρώθηκε τελικά και έτσι παρέµεινε «σχέδιο», οι οποίες και συνέβαλαν σηµαντικά στην τελική διαµόρφωση των κανόνων του Δικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων. Στη συνέχεια, συγκλήθηκαν δύο Διεθνείς Διασκέψεις εξαιρετικά σηµαντικές για την κωδικοποίηση των κανόνων ενός διεθνώς αποδεκτού «Δικαίου του Πολέµου». Πρόκειται για τις Διασκέψεις Ειρήνης της Χάγης του 1899 και 1907, οι οποίες µε την υιοθέτηση τριών (3) Διακηρύξεων και τριών (3) Συµβάσεων η πρώτη και µίας (1) Διακηρύξεως και δεκατριών (13) Συµβάσεων η δεύτερη, κωδικοποίησαν όλους τους διάσπαρτους µέχρι τότε εθιµικά αναγνωρισµένους κανόνες σχετικά µε τους τρόπους και τα µέσα διεξαγωγής ενός πολέµου. Έπρεπε όµως να µεσολαβήσουν δύο παγκόσµιοι πόλεµοι µε τις αγριότητες και τις τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές που αυτοί συνεπάγονταν, για να καθιερωθεί τελικά µέσα από διεθνή συµβατικά κείµενα ο όρος Ανθρωπιστικό Δίκαιο, µε την υπογραφή των τεσσάρων Συµβάσεων της Γενεύης τον Αύγουστο του 1949, οι οποίες αποτελούν και τον κορµό του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου που εφαρµόζεται στις ένοπλες συγκρούσεις. 24 Οι τέσσερις Συµβάσεις της Γενεύης του 1949, αποτέλεσαν ένα σύνολο κανόνων που φάνηκε να καλύπτει τις µέχρι τότε ανάγκες µιας ένοπλης σύγκρουσης. Με την εξέλιξη όµως των µέσων αλλά και του τρόπου διεξαγωγής των εχθροπραξιών, ανέκυψε η ανάγκη δηµιουργίας ενός καινούργιου πλαισίου συµβατικών κανόνων, 25 που οδήγησε, µετά από δύο δεκαετίες περίπου, στη σύγκληση µιας νέας Διπλωµατικής Διάσκεψης, επίσης στη Γενεύη. Αποτέλεσµα της νέας αυτής Διάσκεψης ήταν η υιοθέτηση το 1977, δύο Πρόσθετων Πρωτοκόλλων, συµπληρωµατικών των Συµβάσεων της Γενεύης του Το Πρόσθετο Πρωτόκολλο Ι περιλαµβάνει κανόνες που καλύπτουν «διεθνείς ένοπλες συγκρούσεις» ενώ το Πρόσθετο Πρωτόκολλο ΙΙ, κανόνες που ρυθµίζουν µε ανάλογο τρόπο ζητήµατα «µη διεθνών ενόπλων συγκρούσεων». 26 Έτσι µε την υπογραφή των δύο Πρόσθετων Πρωτοκόλλων του 1977, συµπληρώθηκαν οι Συµβάσεις της Γενεύης του 1949 και διαµορφώθηκε ένα σηµαντικό corpus αρχών και κανόνων, αυτό του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου (ΔΑΔ) που εφαρµόζεται στις ένοπλες συρράξεις, το οποίο υπαγορεύει τη συµπεριφορά των αντιµαχοµένων µερών κατά τη διάρκεια µιας ένοπλης σύρραξης, τόσο σε σχέση µε τον περιορισµό των µέσων και µεθόδων εχθροπραξιών, όσο και σε σχέση µε την προστασία των θυµάτων των ένοπλων συγκρούσεων, είτε µαχητών είτε αµάχων είτε αιχµαλώτων. 23. Η Σύµβαση αυτή, υπογράφτηκε από τα συµβαλλόµενα µέρη στις 22 Αυγούστου 1864 και είναι αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι τον επόµενο χρόνο, και συγκεκριµένα στις 17 Ιανουαρίου 1865, κυρώθηκε µε νόµο από το ελληνικό κράτος. 24. Οι τέσσερις Συµβάσεις της Γενεύης του 1949, κυρώθηκαν από την Ελλάδα µε το Ν 3481 «Περί κυρώσεως των Συµβάσεων της Γενεύης της 12ης Αυγούστου 1949», στις / , που δηµοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α 3/ Για τους λόγους που επέβαλαν την αναβάθµιση και συµπλήρωση των κανόνων που περιλαµβάνονταν στις Συµβάσεις της Γενεύης του 1949, σχετικά µε την προστασία των θυµάτων µιας ένοπλης σύρραξης και εκείνων που προσφέρουν συνδροµή σε αυτά, αλλά και την ανανέωση των κανόνων που περιέχονταν στις Συµβάσεις της Χάγης του 1899 και 1907, σχετικά µε τα µέσα διεξαγωγής της µάχης, βλ. Οικονοµίδη Κ.Π., Θέµατα Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή 1999, σελ. 326 επ. 26. Για το πλήρες περιεχόµενο των Συµβάσεων της Γενεύης του 1949 και των δύο Πρόσθετων σε αυτές Πρωτοκόλλων του 1977, βλ. Περράκη Σ., Μαρούδα Μ.-Ντ., (επιµ.) Ένοπλες Συρράξεις και Διεθνές Ανθρωπιστικό δίκαιο, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή 2001.

6 6 ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) Ε. ΓΙΑΡΕΝΗΣ 4. Εννοιολογικές οµοιότητες µεταξύ Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων Μετά από τη σύντοµη καταγραφή της προέλευσης των δύο σηµαντικών αυτών τµηµάτων του διεθνούς δικαίου που προηγήθηκε, µπορούµε πλέον να προβούµε στην εξέταση των εννοιολογικών οµοιοτήτων µεταξύ τους. Από µία άποψη, η οποία σχετίζεται ξεκάθαρα µε τα ανθρώπινα δικαιώµατα και βασίζεται στο σεβασµό, σε κάθε περίπτωση, της ανθρώπινης ζωής και της ευηµερίας των ανθρώπων, η χρήση ένοπλης βίας αποτελεί από µόνη της παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Αυτό είχε δηλωθεί ήδη από το 1968, στη διάσκεψη για τα Ανθρώπινα Δικαιώµατα της Τεχεράνης ως εξής: «Η ειρήνη είναι ο αναγκαίος όρος που προϋποτίθεται για την πλήρη τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και ο πόλεµος είναι η άρνησή τους». 27 Στη διάσκεψη αυτή συστήθηκε η περαιτέρω εξέλιξη του ανθρωπιστικού δικαίου, προκειµένου να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή προστασία των θυµάτων των ενόπλων συγκρούσεων. Το γεγονός αυτό αποτελούσε εποµένως αναγνώριση ότι το ανθρωπιστικό δίκαιο αποτελεί έναν αποτελεσµατικό µηχανισµό για την προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων και ότι µία τέτοια προστασία παραµένει απαραίτητη, καθώς δυστυχώς, η νοµική απαγόρευση της χρήσης ένοπλης βίας για την επίλυση των διαφορών, στην πραγµατικότητα δεν έχει καταφέρει να σταµατήσει ούτε στις µέρες µας τις ένοπλες συγκρούσεις. Ένα βασικό ζήτηµα που ανακύπτει εδώ είναι εάν το δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωµάτων µπορεί να εφαρµοστεί σε κάθε περίπτωση, κατά συνέπεια και κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων, µε δεδοµένο ότι φιλοσοφική βάση του αποτελεί η παραδοχή ότι οι άνθρωποι ως τέτοιοι, απολαµβάνουν πάντοτε τα δικαιώµατα αυτά, χωρίς εξαίρεση. Βέβαια τα δικαιώµατα του ανθρώπου συνεχίζουν να ισχύουν και σε περιπτώσεις ενόπλων συγκρούσεων, όµως εδώ παρουσιάζεται µία δυσκολία, όσον αφορά στις συµβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, καθώς οι περισσότερες από αυτές επιτρέπουν στα συµβαλλόµενα µέρη να παρεκκλίνουν από τις περισσότερες προβλέψεις τους σε καιρό πολέµου, µε εξαίρεση τα δικαιώµατα που καλούνται συνήθως δικαιώµατα «σκληρού πυρήνα», εκείνα δηλαδή τα οποία όλες οι συµβάσεις απαριθµούν ως µη-διαπραγµατεύσιµα. 28 Αυτά είναι το δικαίωµα στη ζωή, η απαγόρευση των βασανιστηρίων και κάθε άλλης απάνθρωπης συµπεριφοράς, η απαγόρευση της δουλείας και η απαγόρευση αναδροµικής ισχύος των ποινικών κανόνων και ποινών. Εντούτοις, και τα υπόλοιπα ανθρώπινα δικαιώµατα δεν παύουν να ισχύουν, θα πρέπει εποµένως να γίνονται σεβαστά, εφ όσον αυτό είναι δυνατό κατά τις περιστάσεις. Η νοµολογία και η πρακτική που υιοθετείται από τους µηχανισµούς εφαρµογής των ανθρωπίνων δικαιωµάτων έχουν τονίσει τη σηµασία του γεγονότος αυτού, και ειδικότερα, τη δυνατότητα συνεχούς εφαρµογής ορισµένων δικαστικών εγγυήσεων που είναι απαραίτητες προκειµένου να παρέχεται η αναγκαία προστασία των δικαιωµάτων «σκληρού πυρήνα». Η συµµόρφωση µε τους κανόνες του ανθρωπιστικού δικαίου σε περιόδους ενόπλων συγκρούσεων, έχει ως συνέπεια µία αποτελεσµατική προστασία των πιο ουσιαστικών ανθρωπίνων δικαιωµάτων, τόσο αυτών του «αστικού» όσο και του «κοινωνικού-οικονοµικού» τύπου. Η σηµαντικότερη διαφορά µε το δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωµάτων είναι ότι το ανθρωπιστικό δίκαιο δεν διατυπώνεται ως µία σειρά δικαιωµάτων αλλά περισσότερο ως µία σειρά καθηκόντων, στα οποία οι µαχητές οφείλουν να συµµορφώνονται κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Αυτό έχει ένα πολύ συγκεκρι- µένο πλεονέκτηµα από την άποψη της νοµικής θεωρίας, δεδοµένου ότι το ανθρωπιστικό δίκαιο δεν υπόκειται στο είδος των επιχειρηµάτων που εξακολουθούν να εµποδίζουν την εφαρµογή των οικονοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων σε εµπόλεµες περιόδους. Αµέσως παρακάτω θα γίνει προσπάθεια να εξεταστούν οι σηµαντικότερες από τις προβλέψεις του ανθρωπιστικού δικαίου, οι οποίες τείνουν προς την κατεύθυνση αποτελεσµατικής προστασίας των βασικότερων ανθρωπίνων δικαιωµάτων κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων. Όπως συµβαίνει και στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, έτσι και το ανθρωπιστικό δίκαιο βασίζεται στην προϋπόθεση ότι η προστασία η οποία χορηγείται στα θύµατα µίας ένοπλης σύγκρουσης θα πρέπει να παρέχεται χωρίς οποιασδήποτε µορφής διάκριση. Αυτό αποτελεί έναν τόσο θεµελιώδη κανόνα του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων που διευκρινίζεται όχι µόνο στο Χάρτη των Ηνωµένων Εθνών αλλά και σε όλες τις σχετικές διεθνείς συµβάσεις. Ένα από τα πολλά σχετικά παραδείγµατα στις συµβάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου από την άλλη, αποτελεί η διατύπωση του άρθρου 27 της τέταρτης Σύµβασης της Γενεύης του 1949: «... όλα τα προστατευόµενα πρόσωπα θα τυγχάνουν της ίδιας φροντίδας από το µέρος στη σύγκρουση στην εξουσία του οποίου βρίσκονται, χωρίς οποιαδήποτε δυσµενή διάκριση βασισµένη, ειδικότερα, στη φυλή, τη θρησκεία ή την πολιτική άποψη». Με δεδοµένο τον προφανή κίνδυνο για τη ζωή κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων, µεγάλο µέρος του ανθρωπιστικού δικαίου αφιερώνεται στην προστασία της, έχοντας κατά συνέπεια άµεση ευεργετική επίδραση επί του βασικού ανθρώπινου δικαιώµατος στη ζωή. Τα θύµατα του πολέµου, δηλ. τα πρόσωπα εκείνα τα οποία βρίσκονται άµεσα στην κυριαρχική εξουσία του εχθρού, δεν επιτρέπεται να δολοφονηθούν, καθώς προστατεύονται από τις Συµβάσεις της Γενεύης του 1949, µε επέκταση της παρεχόµενης προστασίας στο Πρώτο Πρόσθετο σε αυτές Πρωτόκολλο του 1977, το οποίο κυρώθηκε από τη χώρα µας µε το Ν 1786/1988 (ΦΕΚ Α 125). 29 Είναι βέβαια προφανές, ότι 27. Βλ. το σχετικό Ψήφισµα, Resolution XXIII Human Rights in Armed Conflicts, που υιοθετήθηκε από τη Διεθνή Διάσκεψη για τα Ανθρώπινα Δικαιώµατα της Τεχεράνης (International Conference on Human Rights, Tehran, 12 May 1968). 28. Βλ. σχετ. Doswald-Beck L., Vité S., International Humanitarian Law and Human Rights Law, International Review of the Red Cross, no 293 (1993), σελ Βλ. περισσότερα εις Περράκη Σ. (επιµ.), Το νέο Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων - Τα Πρωτόκολλα της Γενεύης του 1977, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή 1989.

7 ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ & ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) 7 οι ζωές των µαχητών δεν µπορούν να προστατευθούν ενώ αυτοί ακόµα µάχονται. Εντούτοις, το ανθρωπιστικό δίκαιο δεν σιωπά συνολικά ακόµα και σε αυτές τις περιπτώσεις, καθώς µία από τις βασικές αρχές του, η οποία σχετίζεται µε την απαγόρευση της χρήσης όπλων που µπορούν να προκαλέσουν περιττό τραυµατισµό ή µη αναγκαίο πόνο, απαγορεύει τη χρήση εκείνων των όπλων που προκαλούν υπερβολικά υψηλό ποσοστό θανάτου µεταξύ των στρατιωτών. 30 Όσον αφορά στους αµάχους, εθιµικός κανόνας του δικαίου του πολέµου, ήδη από τον 19ο αιώνα, απαιτούσε να µην γίνονται στόχοι των εχθροπραξιών, και συνακόλουθα, η στρατιωτική τακτική της εποχής καθιστούσε την απαίτηση αυτή πιθανή, αφού οι άµαχοι δεν επηρεάζονταν, τουλάχιστον άµεσα, τόσο από τις εχθροπραξίες, αλλά περισσότερο από λιµό λ.χ. κατά τη διάρκεια πολιορκιών, ή από την έλλειψη των απαραίτητων για επιβίωση πόρων, λόγω της χρήσης αυτών από τα στρατεύµατα, είτε εχθρικά, είτε φιλικά. Εντούτοις, οι στρατιωτικές εξελίξεις στον εικοστό αιώνα, ειδικότερα η εκτενής χρήση αεροπορικών βοµβαρδισµών και οι ρίψεις πυραύλων, έθεσαν σε διακινδύνευση τον εθιµικό αυτό κανόνα πολέµου. Έτσι, η σηµαντικότερη συµβολή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του 1977, είναι η προσεκτική οριοθέτηση του τι µπορεί να γίνει κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών προκειµένου να επηρεαστεί κατά το δυνατόν λιγότερο από αυτές ο άµαχος πληθυσµός. Η ισορροπία µεταξύ στρατιωτικής αναγκαιότητας από τη µία και ανθρωπιστικών αναγκών από την άλλη, όπως είχε καταγραφεί π.χ. στον Κώδικα Lieber, 31 συνεχίζει να αποτελεί µία από τις βάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου, αφού στο Πρωτόκολλο Ι του 1977, επιβεβαιώνεται ο περιορισµός των επιθέσεων αποκλειστικά σε στρατιωτικούς στόχους (military objectives), αλλά και ο καθορισµός του τι σηµαίνει στρατιωτικός στόχος (βλ. άρθρα 48 και 52 του Πρωτοκόλλου). Λαµβάνοντας µάλιστα υπόψη την ύπαρξη περιπτώσεων ενδεχόµενης απώλειας ζωής αµάχων, ο καθορισµός των στρατιωτικών στόχων έγινε υπό τον όρο της αρχής της αναλογικότητας [principle of proportionality - βλ. άρθρο 52 (5) (β)]. Στο προαναφερόµενο Πρωτόκολλο, παρέχεται ιδιαίτερη προστασία της ζωής, µε τρόπο που υπερβαίνει ίσως ακόµη και το παραδοσιακό αστικό δικαίωµα στη ζωή. Συγκεκριµένα, αφενός απαγορεύεται ο λιµός των πολιτών ως µέθοδος εχθροπραξίας και ειδικότερα η καταστροφή των µέσων επιβίωσής τους (βλ. άρθρο 54), και αφετέρου, διασφαλίζονται τα µέσα για την πιθανότητα επιβίωσής τους, µε την πρόβλεψη δήλωσης καθορισµού ειδικών ζωνών, οι οποίες µη περιέχοντας κανένα στρατιωτικό στόχο, δεν επιτρέπεται να δεχτούν επίθεση (βλ. άρθρα 14 και 15 της Τέταρτης Συµβάσεως της Γενεύης του 1949 και άρθρα 59 και 60 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του 1977). Θα πρέπει ακόµη να σηµειωθεί ότι στις διατάξεις των Συµβάσεων της Γενεύης και των πρόσθετων σε αυτές Πρωτοκόλλων, ορίζεται ότι οι τραυµατίες θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να τυγχάνουν της απαιτούµενης ιατρικής φροντίδας, πρόβλεψη η οποία στις συµβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωµάτων θα ενέπιπτε στην κατηγορία των οικονοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων. Επίσης, οι Συµβάσεις της Γενεύης και τα Πρωτόκολλά τους διευκρινίζουν µε ιδιαίτερες λεπτο- µέρειες τις συνθήκες εκείνες που απαιτούνται προκειµένου να διατηρηθεί η ζωή σε ένα κατ ελάχιστον ανεκτό όριο κατά τη διάρκεια µίας ένοπλης σύγκρουσης. Οι συνθήκες διαβίωσης που απαιτούνται π.χ., για τους αιχµαλώτους πολέµου περιγράφονται στην Τρίτη Σύµβαση της Γενεύης και παρόµοιες απαιτήσεις καθορίζονται επίσης για εκείνους τους αµάχους, οι οποίοι τίθενται υπό περιορισµό σε µια κατεχόµενη περιοχή. Όσον αφορά στον ευρύτερο πληθυσµό µίας περιοχής, η δύναµη κατοχής απαιτείται να εξασφαλίζει ότι οι εκεί διαβιούντες θα έχουν τα απαραίτητα µέσα επιβίωσης και οφείλει να δέχεται ακόµη και αποστολές βοήθειας από το εξωτερικό για να επιτύχει, εάν κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο, το σκοπό αυτό. 32 Υπάρχουν επίσης προβλέψεις για την ανακούφιση του πληθυσµού των συµβαλλόµενων µερών, αλλά δεν είναι τόσο απόλυτες όσο εκείνες που ισχύουν στα κατεχόµενα εδάφη (βλ. άρθρο 23 Τέταρτης Σύµβασης της Γενεύης και 70 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι), προβλέψεις οι οποίες επίσης θα ταξινοµούνταν στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωµάτων ως «οικονοµικά και κοινωνικά» δικαιώµατα. Σε αυτήν την επιλογή των προβλέψεων του ανθρωπιστικού δικαίου, που σχετίζονται µε το δικαίωµα στη ζωή, θα πρέπει να σηµειώσουµε τις διατάξεις που επιβάλουν περιορισµούς στην επιβολή της ποινής του θανάτου, ειδικότερα µε την απαίτηση καθυστέρησης τουλάχιστον έξι µηνών µεταξύ της καταδικαστικής απόφασης και της εκτέλεσής της, µε το να επιτρέπεται η εµπλοκή εποπτικών µηχανισµών, και µε το να απαγορεύεται η ποινή του θανάτου σε πρόσωπα κάτω των δεκαοχτώ ετών ή στις έγκυες γυναίκες ή τις µητέρες µικρών παιδιών. Επίσης προβλέπεται ότι µια δύναµη κατοχής δεν µπορεί να επιβάλει την ποινή του θανάτου στο έδαφος µίας χώρας η οποία την έχει καταργήσει (βλ. άρθρα 68 και 75 της Τέταρτης Σύµβασης της Γενεύης) Η απαγόρευση χρήσης τέτοιων όπλων είχε βέβαια διατυπωθεί για πρώτη φορά στη Διακήρυξη της Αγ. Πετρούπολης του Βλ. σήµερα το άρθρο 35 β του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του Τον οποίο συνέταξε ο Καθηγητής Francis Lieber, και κυκλοφόρησε στις ως «Οδηγίες για τους Διοικητές των στρατευµάτων των ΗΠΑ στο πεδίο της µάχης» (Instructions for the Government of Armies of the United States in the Field). 32. Βλ. άρθρο 55 της Τέταρτης Σύµβασης της Γενεύης του 1949 και άρθρο 69 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η θανατική ποινή στη χώρα µας, µετά και από την κύρωση του 6ου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ (το οποίο όριζε ότι ένα Κράτος µπορεί να προβλέπει στη νοµοθεσία του την ποινή αυτή αποκλειστικά για πράξεις που διαπράττονται σε καιρό πολέµου ή επικείµενου κινδύνου πολέµου) παρέµενε σε ισχύ εντός του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα (ΣΠΚ), περιβαλλόµενη µε σχετική συνταγµατική κάλυψη, υπό τον περιορισµό όµως της διαζευκτικής πρόβλεψής της µε την ποινή της ισόβιας κάθειρξης, και µόνο για στρατιωτικά κακουργήµατα τελούµενα σε πολεµική περίοδο. Τελικά, µε το Ν 3289/2004 (ΦΕΚ Α 227/ ), κυρώθηκε και από τη χώρα µας το 13ο Πρωτόκολλο της ΕΣΔΑ, σύµφωνα µε τις διατάξεις του οποίου καταργήθηκε η θανατική ποινή σε όλες τις περιπτώσεις, χωρίς πρόβλεψη εξαίρεσης όπως συνέβαινε στο 6ο Πρωτόκολλο, µε συνέπεια τη συνακόλουθη κατάργηση ή τροποποίηση των άρθρων του ΣΠΚ που προέβλεπαν σχετικά. Βλ. σχετ. Γιαρένη Ε., Κύρωση του 13ου Πρωτοκόλλου στην Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την Προάσπιση των Δικαιωµάτων του Ανθρώπου και των Θεµελιωδών Ελευθεριών και Στρατιωτικός Ποινικός Κώδικας, ΠοινΔικ 2005, 7 επ.

8 8 ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) Ε. ΓΙΑΡΕΝΗΣ Θα πρέπει τέλος να σηµειωθεί ότι ένα από τα λεγόµενα δικαιώµατα σκληρού πυρήνα, είναι ότι κανένας δεν επιτρέπεται να υποβληθεί σε βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική µεταχείριση ή τιµωρία. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο περιέχει επίσης µιαν απόλυτη απαγόρευση εκδήλωσης τέτοιας συµπεριφοράς, και όχι µόνο δηλώνει αυτήν την απαγόρευση ρητά σε όλες τις κατάλληλες θέσεις 34 αλλά πηγαίνει ακόµη παραπέρα, δεδοµένου ότι το µεγαλύτερο µέρος των Συµβάσεων της Γενεύης αποτελεί στην ουσία µια λεπτο- µερή περιγραφή για το πώς µπορεί να τύχουν ανθρωπιστικής µεταχείρισης τα θύµατα των ενόπλων συγκρούσεων. Όσον αφορά στην απαγόρευση της δουλείας, αυτή καθορίζεται ρητά στο Πρόσθετο Πρωτόκολλο ΙΙ του 1977 [βλ. άρθρο 4 (2) (f)]. Έχει ενδιαφέρον να σηµειωθεί ότι αυτή η απαγόρευση είχε καθιερωθεί στο εθιµικό δίκαιο του πολέµου, όπως απεικονίζεται στα σχετικά µε τη µεταχείριση των αιχµαλώτων του πολέµου άρθρα του Κώδικα Lieber, σύµφωνα µε τα οποία απαγορευόταν οι αιχµάλωτοι να θεωρηθούν ως ιδιοκτησία εκείνων που τους συνέλαβαν και στις προβλέψεις γύρω από τη µεταχείριση του άµαχου πληθυσµού σε κατεχόµενο έδαφος. 35 Στους κανόνες του ανθρωπιστικού δικαίου, δίνεται επίσης ιδιαίτερη σηµασία στην προστασία και το σεβασµό της θρησκευτικής πίστης, καθώς προβλέπεται ότι οι αιχµάλωτοι πολέµου και οι τιθέµενοι υπό κράτηση πολίτες µπορούν να ασκήσουν ελεύθερα τα θρησκευτικά τους καθήκοντα (βλ. άρθρο 34 της Τρίτης Σύµβασης της Γενεύης και άρθρα 27 και 38 (3) της Τέταρτης Συµβάσεως της Γενεύης, καθώς και άρθρα της Τρίτης Σύµβασης της Γενεύης και άρθρα 58 και 93 της Τέταρτης Σύµβασης της Γενεύης). 5. Συµπερασµατικές παρατηρήσεις Η παραπάνω συνοπτική εξέταση των κανόνων του ανθρωπιστικού δικαίου, οι οποίοι σχετίζονται µε την προστασία κάποιων βασικών ανθρωπίνων δικαιωµάτων, δεν αποτελεί βέβαια έναν πλήρη κατάλογο των τρόπων µε τους οποίους το ανθρωπιστικό δίκαιο επικαλύπτει τοµείς του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων σε περιόδους ενόπλων συγκρούσεων. Θα πρέπει εντούτοις να σηµειωθεί ότι υπάρχει ένας αριθµός ανθρωπίνων δικαιωµάτων, όπως το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι και άλλα πολιτικά δικαιώµατα, τα οποία δεν συµπεριλαµβάνονται στο ανθρωπιστικό δίκαιο, καθώς δεν θεωρούνται ως αποφασιστικής σηµασίας για την προστασία από τους ιδιαίτερους κινδύνους των ενόπλων συγκρούσεων. Επίσης θα πρέπει να σηµειωθεί ότι παρά το γεγονός ότι η αυτόνοµη ανάπτυξη των δύο αυτών κλάδων του διεθνούς δικαίου περιορίζει την επιρροή που µπορεί να έχει ο ένας στον άλλο, η εννοιολογική σύγκλισή τους, όπως περιγράφεται παραπάνω, καθιστά ωστόσο την καθιέρωση ορισµένων στενότερων δεσµών µεταξύ τους απολύτως κατανοητή, και ίσως απαραίτητη. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του περιεχοµένου του κοινού άρθρου 3 των τεσσάρων Συµβάσεων της Γενεύης, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά µία «µικροσκοπική σύµβαση» µέσα στις Συµβάσεις, καθορίζοντας τους βασικούς κανόνες που θα πρέπει τα κράτη να σέβονται όταν συγκρούονται µε ένοπλες οµάδες εντός του εδάφους τους. Το άρθρο λοιπόν αυτό, αποκλίνει από τον παραδοσιακό τρόπο προσέγγισης του ανθρωπιστικού δικαίου το οποίο, σε γενικές γραµµές, δεν ασχολείται µε τις σχέσεις µεταξύ ενός κράτους και ατόµων που ανήκουν σε αυτό. Τέτοιες προβλέψεις θα συνδέονταν ευκολότερα µε το πεδίο ρύθµισης του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, το οποίο το 1949, όταν δηλαδή υιοθετούνταν οι Συµβάσεις της Γενεύης, είχε µόλις κάνει την είσοδό του στο διεθνές δίκαιο µε την αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώµατα το 1945, στο Χάρτη του Οργανισµού Ηνωµένων Εθνών και µε την υιοθέτηση της Οικουµενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων τρία χρόνια αργότερα, το Κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Διάσκεψης σχετικά µε τα Ανθρώπινα Δικαιώµατα που πραγµατοποιήθηκε στην Τεχεράνη το 1968 (International Conference on Human Rights, Tehran, 12 May 1968), τα Ηνωµένα Έθνη εξέτασαν για πρώτη φορά την εφαρµογή των ανθρωπίνων δικαιωµάτων κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων. Η Διάσκεψη ενέκρινε ένα ψήφισµα προσκαλώντας το Γενικό Γραµµατέα των Ηνωµένων Εθνών να εξετάσει την ανάπτυξη του ανθρωπιστικού δικαίου και να λάβει µέτρα ώστε να προωθηθεί ο σεβασµός του. Το ανθρωπιστικό δίκαιο βρήκε τότε µία νέα κατεύθυνση, πέρα από τη συνηθισµένη πορεία ανάπτυξής του και έκανε ένα νέο άνοιγµα µέσα στον Οργανισµό ΗΕ, ο οποίος το είχε παραµελήσει µέχρι τότε, σε αντίθεση µε το δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωµάτων, στο οποίο είχε δείξει εξαρχής ιδιαίτερη προσοχή. Αυτή η σύγκλιση που άρχισε το 1968 συνεχίστηκε αργά κατά τη διάρκεια των χρόνων και είναι ακόµα υπό εξέλιξη σήµερα. Τα διεθνή κείµενα σχετικά µε τα ανθρώπινα δικαιώµατα εκφράζουν όλο και περισσότερο τυπικές ιδέες και έννοιες του ανθρωπιστικού δικαίου, ενώ το αντίστροφο φαινόµενο, αν και αρκετά σπανιότερο, έχει επίσης εµφανιστεί. Γενικότερα βέβαια, το χάσµα το οποίο υπάρχει ακόµα σήµερα µεταξύ του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και του ανθρωπιστικού δικαίου, παρουσιάζει µία τάση συνεχούς µείωσης, καθώς η επίδραση του ενός στο άλλο, είναι διαρκής και εξαιρετικά γόνιµη. 36 Η διατύπωση λ.χ. του άρθρου 75 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του 1977, το οποίο τιτλοφορείται «Θεµελιώδεις Εγγυήσεις», στην πραγµατικότητα φαίνεται ότι εµπνεύστηκε από τα σηµαντικότερα µέχρι τότε κείµενα ανθρωπίνων δικαιωµάτων, καθώς σε αυτό καθορίζεται η αρχή της µη-διάκρισης, οι βασικές απαγορεύσεις σχετικά µε τη φυσική και διανοητική υγεία των ατόµων, η απαγόρευση της αυθαίρετης κράτησης και η παροχή ουσιαστικών νοµικών εγγυήσεων. 37 Το ίδιο πράγµα θα µπορούσε να ειπωθεί για τα άρθρα 4, 5 και 6 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου ΙΙ του 1977, 34. Το κοινό άρθρο 3 των Συµβάσεων της Γενεύης π.χ., απαγορεύει «τη βία εναντίον της ζωής, ειδικότερα τη δολοφονία όλων των ειδών, τον ακρωτηριασµό, τη σκληρή µεταχείριση και τα βασανιστήρια». 35. Βλ. ειδικότερα άρθρα 42, 43 και 74 του Κώδικα Lieber, εις Doswald-Beck L., Vité S., International Humanitarian Law and Human Rights Law, ό.π., σελ , υποσηµ. 45 και Βλ. σχετ. Mecron T., The protection of the human person under human rights law and humanitarian law, Bulletin of Human Rights 91/1, United Nations, New York, Βλ. σχετ. εις Περράκη Σ./Μαρούδα Μ.-Ντ., Ένοπλες Συρράξεις και Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή 2001, σελ

9 ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ & ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠοινΔικ 1/2008 (ΕΤΟΣ 11ο) 9 το οποίο εφαρµόζεται σε καταστάσεις µη-διεθνών ένοπλων συγκρούσεων. Ένα άλλο παράδειγµα αποτελεί η Σύµβαση του 1989 σχετικά µε τα Δικαιώµατα του Παιδιού. Η διαδικασία υιοθέτησής της, η ουσία των κανόνων που θεσπίζει και ο ενσωµατωµένος µηχανισµός για την εφαρµογή της, σαφώς δείχνουν ότι ανήκει στην οικογένεια των συµβάσεων των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Αυτό ωστόσο δεν την εµποδίζει, να εισχωρήσει θα λέγαµε, στο χώρο του ανθρωπιστικού δικαίου, πράγµα που συµβαίνει στο άρθρο 38 αυτής, το οποίο αφ ενός µεν κάνει µια γενική αναφορά στις διατάξεις του ανθρωπιστικού δικαίου που σχετίζονται µε τα παιδιά, αφ ετέρου δε, καθορίζει τους κανόνες που ισχύουν σε περίπτωση ενόπλων συγκρούσεων. 38 Στις µέρες µας, τα σχετιζόµενα µε την εξέταση της αλληλεπίδρασης και αλληλοσυµπλήρωσης ή ακόµη και της αλληλοεπικάλυψης των δύο αυτών κλάδων του διεθνούς δικαίου, αποτελούν ζητήµατα ιδιαίτερης σηµασίας, όπως προκύπτει και από τη σχετική νοµολογιακή ενασχόληση του ΕΔΔΑ. 39 Το Δικαστήριο έχει δώσει δείγµατα των προθέσεών του, να εξετάζει µεν τα ζητήµατα που ανακύπτουν στο πλαίσιο των ρυθµίσεων του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, να εµφανίζεται όµως επίσης απρόθυµο να επικαλεσθεί τις διατάξεις του ευθέως, καθώς δεν φαίνεται να είναι πρόθυµο να τις αξιοποιήσει ώστε να θεµελιώσει τη δικαιοδοσία του ακόµη και για ενέργειες κρατών-µερών της ΕΣΔΑ, οι οποίες τελούνται εκτός των ορίων της επικράτειάς τους και συνιστούν παραβάσεις τόσο του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, όσο και των προβλέψεων της ΕΣΔΑ. Πάντως, σε κάθε περίπτωση δεν θα πρέπει να ξεχνάµε, ότι ο σηµαντικότερος παράγοντας για την προστασία του ανθρώπου και των δικαιωµάτων του σε κάθε περίσταση, είτε σε ειρηνική είτε σε πολεµική περίοδο, είναι πάντοτε ο ίδιος ο άνθρωπος. 40 Από µόνος του, ποτέ κανένας κανόνας δεν θα πετύχει πολλά στο συγκεκριµένο πλαίσιο προστασίας, ιδίως κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων, από τη στιγµή µάλιστα κατά την οποία πάντοτε σε τέτοιες περιπτώσεις έρχονται στο προσκήνιο ζητήµατα που αφορούν στα διεθνή, αντικρουόµενα τις περισσότερες φορές, συµφέροντα και γενικότερα σε θέµατα διεθνούς ισορροπίας και πολιτικής. Ίσως η εδραίωση µίας βαθιά ανθρωπιστικής κουλτούρας, µε την κατάλληλη διάδοση, ταυτοχρόνως, των προβλέψεων των σχετικών διεθνών κειµένων, τόσο του ανθρωπιστικού δικαίου, όσο και του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωµάτων θα µπορέσει να εξασφαλίσει κάποτε τη δυνατότητα απαρέγκλιτης εφαρµογής τους στην πράξη 38. Βλ. Convention on the Rights of the Child, Human Rights in International Law, Basic Texts, Council of Europe, Strasbourg Για την εξέταση της οποίας βλ. Κύρκο Σ., Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και Δίκαιο Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων: σχέσεις αµοιβαίου αποκλεισµού ή αλληλοσυµπλήρωσης; ό.π., σελ επ. (διαθέσιµο και στην ηλεκτρονική διεύθυνση 40. Έχει ειπωθεί άλλωστε ότι «πέρα από τους θεούς, και σίγουρα έπειτα από αυτούς, ο ίδιος ο άνθρωπος είναι αυτός που µπορεί να δώσει τη µεγαλύτερη βοήθεια στον άνθρωπο» ( proxime autem et secundum deos homines hominibus maxime utiles esse possunt ). Βλ. Κικέρων, De officiis (Περί Καθηκόντων), 2, 11.

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος λευκή σελίδα λευκή σελίδα Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος Θεσσαλονίκη 2013 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου Παγκόσμιο και Περιφερειακό Επίπεδο Θεσσαλονίκη 2012 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη 2012

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 1. Ταυτότητα, Παιδική Ηλικία, Ελευθερία Έκφρασης. Άρθρο 1 : Ορισμός του Παιδιού Άρθρο 7 : Όνομα και εθνικότητα Άρθρο 8 : Κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής:

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Περίληψη Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Το προοίμιο της Σύμβασης Υπενθυμίζει τις Βασικές αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τις σχετικές με τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΙΧ ΧΙ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Τα δικαιώματα του ανθρώπου (droits de l homme,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Η Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας,

Η Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, Διεθνής Σύμβαση Εργασίας Νο. 182 για την απαγόρευση των χειρότερων μορφών εργασίας των παιδιών και την άμεση δράση με σκοπό την εξάλειψή τους [όπως κυρώθηκε με το Ν. 2918/2001 «Κύρωση της Διεθνούς Σύμβασης

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 2918/2001 (Φ.Ε.Κ. 119/Α/15-6-2001) Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Άρθρο πρώτο ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 182

ΝΟΜΟΣ 2918/2001 (Φ.Ε.Κ. 119/Α/15-6-2001) Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Άρθρο πρώτο ΙΕΘΝΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 182 ΝΟΜΟΣ 2918/2001 Κύρωση της ιεθνούς Σύµβασης Εργασίας 182 για την απαγόρευση των χειρότερων µορφών εργασίας των παιδιών και την άµεση δράση µε σκοπό την εξάλειψή τους (Φ.Ε.Κ. 119/Α/15-6-2001) Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ... 9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι τη δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86)

Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86) ΝΟΜΟΣ: 1672/86 Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86) Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδομε

Διαβάστε περισσότερα

ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη

ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε σχέση με την ανάμειξη των παιδιών σε ένοπλη σύρραξη Υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και άνοιξε για υπογραφή, κύρωση και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ υπ αριθµ Αθήνα 4/1/2011 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και Οµοσπονδίες ύναµης Γ.Σ.Ε.Ε. Θέµα: Συλλογικές διαπραγµατεύσεις & Συλλογικές Συµβάσεις Εργασίας. 10 κρίσιµα σηµεία. Συνάδελφοι, Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144. 8 Μαρτίου 1999. Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και

ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144. 8 Μαρτίου 1999. Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και 1 ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144 8 Μαρτίου 1999 Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και Κοινωνικών Ομάδων και Φορέων για την Προώθηση και την Προάσπιση των Διεθνώς

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΧ XVII ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι τη δημιουργία του ΟΗΕ. 1 1. Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.-

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Υιοθετήθηκε με την από 10.12.1948 υπ αριθμ. 217 Α(ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Κείμενο: UN Document A/810, p. 71 (1948) ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1921 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου 71 5 Απριλίου 2011 ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 3948 Προσαρμογή των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου προς τις διατάξεις του Καταστατικού

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ιατρική Ένωση

Παγκόσμια Ιατρική Ένωση Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 648 Έννοια Με τη σύµβαση εργασίας ο εργαζόµενος έχει υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ποια δικαιώματα προκηρύσσονται στην Οικουμενική Διακήρυξη

Ποια δικαιώματα προκηρύσσονται στην Οικουμενική Διακήρυξη Σελίδα 1 Ενεργοί Δεσμοί (links) Τοποθετήστε τον κέρσορα σε οποιαδήποτε λέξη των δικαιωμάτων (με γαλάζιο χρώμα) που προκηρύσσονται και πιέστε το πλήκτρο του ποντικιού. Αμέσως θα μεταβείτε στο πλήρες κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου *

Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου * Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου * Ευγένιος Αρ. Γιαρένης Ανακριτής του Στρατοδικείου Αθηνών * Δημοσιεύθηκε στα Ποινικά Χρονικά ΝΓ (2003),

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Ηθική. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Περιεχόμενα Εισαγωγή Τι εστί Ηθική; Ορισμός της Ηθικής Γιατί να στραφούμε στην Ηθική; Η αντίληψη της Επιχειρηματικής Ηθικής στην Ελλάδα Η αντίληψη της Επιχειρηματικής Ηθικής σε Πορτογαλία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου Πειραιώς

Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου Πειραιώς ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ www.dskalamatas.gr Καλαμάτα 9 Σεπτεμβρίου 2013 Ποινική ευθύνη Δικηγόρων για µη γνωστοποίηση παραβάσεων του «πόθεν έσχες» από υπόχρεα πρόσωπα. Πολυχρόνη Τσιρίδη, Δ.Ν. Δικηγόρου

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων *

Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων * Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων * Η Εκτελεστική Επιτροπή, Η κατάσταση προστασίας των προσφύγων α) Καλωσορίζει τα κράτη που, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές

Διαβάστε περισσότερα

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Θέμα : Η απελευθέρωση του ιατρικού επαγγέλματος. Έγκριση των καταστατικών ιατρικών εταψειών από το ΔΙ του ΙΣΑ. Η νέα εγκύκλιος και οι περαιτέρω δυνατότητες. (α)

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μίας Ιδέας

Η ιστορία μίας Ιδέας Η ιστορία μίας Ιδέας Το Διεθνές Κίνημα του Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου από το 1859 έως τις μέρες μας Σολφερίνο, Βόρεια Ιταλία, 24 Ιουνίου 1859. Τα Γαλλικά και τα Αυστριακά στρατεύματα διεξάγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1. - Αποτελεί σταθερή επιλογή της Ελληνικής δημοκρατικής Πολιτείας η ουσιαστική προώθηση της ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια Θέση του ENOC για τα «Παιδιά που µετακινούνται» Τα παιδιά που µετακινούνται θα πρέπει να αντιµετωπίζονται πρώτα από όλα ως παιδιά

ηµόσια Θέση του ENOC για τα «Παιδιά που µετακινούνται» Τα παιδιά που µετακινούνται θα πρέπει να αντιµετωπίζονται πρώτα από όλα ως παιδιά ηµόσια Θέση του ENOC για τα «Παιδιά που µετακινούνται» Τα παιδιά που µετακινούνται θα πρέπει να αντιµετωπίζονται πρώτα από όλα ως παιδιά Υιοθετήθηκε στο 17 ο Ετήσιο Συνέδριο του ENOC στις 27.9.2013 στις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Κ Π 544/2003 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Ο Επίτροπος Ρυθµίσεως Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων, ασκώντας τις εξουσίες που του

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΩΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ

ΔΗΛΩΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ ΔΗΛΩΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ Ο κάτωθι υπογεγραµµένος: Όνοµα: Επώνυµο: Α. Δηλώνω τις επαγγελµατικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια των τριών ετών πριν από την ανάληψη των καθηκόντων µου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 11.11.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία

Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία 1 Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία Εφαρμόζοντας τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία την περίοδο της κρίσης Εισαγωγή Εμείς, οι πάνω από 400 εκπρόσωποι των οργανώσεων των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Αναφορών 16.12.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0171/2012, του Klaus Träger, γερμανικής ιθαγένειας, σχετικά με διαφορετικές προθεσμίες παραγραφής στην

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας.

Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας. Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας. 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ι. Δέσμευση της Διοίκησης. 1. Αρχές. 2. Βασικοί άξονες. ΙΙ. Αρχές επαγγελματικής συμπεριφοράς. 1. Σύγκρουση συμφερόντων. 2. Προστασία περιουσιακών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας Αθήνα, 12.05.2010 Α.Π.: 10100/08/2.3 Χειριστής: Λάμπρος Μπαλτσιώτης Τηλ.: 210-7289709 Φαξ: 210-7289643 Διεύθυνση Ιθαγένειας Τμήμα Α Υπουργείο Εσωτερικών Σταδίου 31 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΕΦΥΡΙΟΥ UNICEF

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΕΦΥΡΙΟΥ UNICEF UNICEF Πότε ιδρύθηκε H UNICEF, Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών για τα παιδιά, ιδρύθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 1946 για να βοηθήσει τα παιδιά της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Κίνας μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των παραγόντων που προσδιορίζουν την επιχειρηµατική επιλογή καριέρας. Η περίπτωση του Έλληνα επιχειρηµατία. ρ. Α. Σαχινίδης, Λ. ηµητρακοπούλου, Ε. Μεταλίδου, Μ. Χανιώτη 2 ΣκοπόςτηςΈρευνας Η

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σκοπός του εγγράφου Το παρόν έγγραφο περιγράφει την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά το ηλεκτρονικό εµπόριο και τις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων ηµήτρη Ρέππα στο διεθνές Συνέδριο µε θέµα: Εργαλεία για την εφαρµογή των ευρωπαϊκών οδηγιών στον τοµέα της υγείας στην εργασία το παράδειγµα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Το κείµενο Σε αντιστοιχία µε την ΕΣΔΑ, η οποία κατοχυρώνει τα ατοµικά και πολιτικά δικαιώµατα, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης κατοχυρώνει τα κοινωνικά δικαιώµατα. Το κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: ρ. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4129, 22/6/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4129, 22/6/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟN ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΝΟΜΟ Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L303, 02.12.2000, σ.16 Για σκοπούς ορθής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο «Οδηγία 2000/78/ΕΚ του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα:

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΤΗΣ ΠΕΣΕΔΕ ΤΑΣΟΥ ΓΑΚΙΔΗ: Με το υπ αριθ. πρωτ. 94292/ΕΥΘΥ738/14.9. 2015 έγγραφό του (με θέμα: «Αντιμετώπιση θεμάτων λόγω κεφαλαιακών ελέγχων») ο Προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ ι i ιι Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΕΜΗΝΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΑ Ο ΕΣΑΓΈΛΕΥΣ ΤΟΥ ΑΡΕΟΥ ΠΑΓΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔIΟΚΗΤιΚΟ ΤΗΛ. 2106411526 ΦΑΞ 2106411523 Αριθ. Πρωτ.: 1071 Αριθμός Γνωμοδότησης: 3/13 ΠΡΟΣ το Υπουργείο Οlκονομικών- Γενική

Διαβάστε περισσότερα