Δύο πράγματα θά ἤθελα νά τονίσω ἐξ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δύο πράγματα θά ἤθελα νά τονίσω ἐξ"

Transcript

1 «ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσωμεν» (Πράξ στ 4). ³ µ ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΔΙΔΑΧΗΣ ETOΣ I 2010 ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ΦΥΛΛΟ 54 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ Ὁ ξένος πού δέχομαι, ὁ ξένος πού γίνομαι Θεολογική ἀναμέτρηση μέ τίς ἔννοιες τοῦ ξένου. Δύο πράγματα θά ἤθελα νά τονίσω ἐξ ἀρχῆς: Πρῶτον: Ὁ ὅρος ξένος εἶναι πολυσήμαντος. Μπορεῖ νά προσδιορίζει τόν μετανάστη, μπορεῖ γενικά τόν διαφορετικό, μπορεῖ ὁποιονδήποτε κρατῶ ἔξω ἀπό τή ζωή μου. Δεύτερον: Ἡ προσέγγιση τῶν ἐννοιῶν τοῦ ξένου εἶναι δύσκολη, διότι ἔχει νά κάνει μέ ἀμφιθυμίες τῆς ἐκκλησιαστικῆς συνείδησης, ἡ ὁποία συχνά βιώνει μία πάλη μεταξύ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ὁράματος ἀφενός καί τῆς ἀξιοθρήνητης ὀλίσθησης τῶν ἴδιων τῶν χριστιανῶν σέ ὅ,τι ὁ Χριστός ἦρθε γιά νά καταργήσει. Ἐπιτρέψτε μου αὐτό (τίς ἀμφιθυμίες τῆς ἐκκλησιαστικῆς συνείδησης) νά τό σκιαγραφήσω μέ μερικά παραδείγματα. Σέ μία ταβέρνα τῆς Κωνσταντινούπολης, στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰώνα, ἔτρωγαν τρεῖς φίλοι: δύο ἕλληνες ὀρθόδοξοι κι ἕνας τοῦρκος μουσουλμάνος. Γιά τούς χριστιανούς ἦταν περίοδος νηστείας μά κι ὁ μουσουλμάνος, ὁ Βασίφ-ἐφέντης, γιά χάρη τῆς παρέας θέλησε νά φάει μονάχα ὅ,τι καί οἱ χριστιανοί φίλοι του. Ξαφνικά, ὅμως, πέθανε ἐπί τόπου. Καί οἱ χριστιανοί; Εἰδικά ὁ ἕνας ἀπ αὐτούς, ὁ καπετάν-στέλιος, «ἀπό κείνη τή μέρα ἄλλαξε [...]. Αὐτός πού δέν ἔκλαψε ποτέ ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Δρ. Θεολογίας, ἀρχισυντάκτης τοῦ περιοδικοῦ Σύναξη του, ὁλοένα δάκρυζε, κι ὅλοι ἀποροῦσαν [...]. Ἔλεγε [...] συλλογισμένος: Φαίνεται πώς δέν ἔκανε νά νηστέψει, νά κάνει σαρακοστή μαζί μας, γιατί ἤτανε ἀλλόθρησκος. Ὁ Θεός ὀργίστηκε. Ἔτσι μοῦ εἶπε ὁ πάπα- Κουστουλίδης!. Αὐτή ἡ ἰδέα τόν ἔτρωγε σάν σαράκι [ ]. Ἥμαρτον σοί, Κύριε, μουρμούριζε, γιά ἕναν ἀλλόθρησκο νά τό πάρω τόσο βαριά, σά νά τανε αἷμα μου, σά νά τανε ἀδερφός μου! Μά ἄραγες ὁ Χριστός ἦρθε σέ τοῦτον τόν κόσμο μόνο γιά μᾶς τούς βαφτισμένους, καί δέν ἦρθε γιά οὖλον τόν κόσμο, γιά κάθε ἄνθρωπο ποῦ ἔχει καλή ψυχή, τί Τοῦρκος, τί Ρωμιός; Ὁ Θεός τῶν πνευμάτων καί πάσης σαρκός, ἀναπάψε καί συγχώρεσε καί τόν Βασίφ-ἐφέντη, πού εἶχε ψυχή πιό καλή ἀπό μᾶς τούς χριστιανούς!»[1]. Τήν ἱστορία αὐτή μας τήν ἀφηγήθηκε, ἑξήντα χρόνια ἀργότερα, ἕνας φλογερός Ὀρθόδοξος ὁ λογοτέχνης καί ἁγιογράφος Φώτης Κόντογλου, πρόσφυγας ἀπό τή Μικρά Ἀσία ὁ ἴδιος. Τό ἐνδιαφέρον στήν ἀφήγησή του δέν εἶναι μόνο ἡ τρυφερότητα, ἀλλά καί μία μεγάλη ἀλήθεια: ὅτι στόν χῶρο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας δέν ὑπάρχει μία καί μόνο θεολογία, ἀλλά διάφορα θεολογικά ρεύματα, τά ὁποῖα ἄλλοτε μπορεῖ νά συγκλίνουν, καί ἄλλοτε νά ἀποκλίνουν ἤ καί νά συγκρούονται μεταξύ τους. Στό ἐν λόγω πε- Eἶναι ντροπή μας ἕνα γένος, ποὺ μὲ τὸ αἷμα του πύργωσε τὴ λευτεριά του, ποὺ περπάτησε τὴ δύσκολη ἀνηφοριά, νὰ παραδεχτεῖ πὼς δὲν μπορεῖ νὰ πορπατήσει στὸν ἴσιο δρόμο ἅμα εἰρήνεψε, κι ὅτι δὲν ξέρουμε ἐμεῖς νὰ συγυρίσουμε τὸ σπίτι, ποὺ μὲ τὸ αἷμα μας λευτερώσαμε, ἀλλὰ ξέρουν νὰ τὸ συγυρίσουν ἐκεῖνοι ποὺ δὲν πολέμησαν, ἐκεῖνοι ποὺ δὲν πίστευαν στὸν ἀγώνα, ἐκεῖνοι ποὺ πᾶνε νὰ μᾶς ἀποκόψουνε ἀπὸ τὸν Χριστό, καὶ πασχίζουνε νὰ μᾶς ρίξουνε στὴ σκλαβιὰ ἄλλων ἀφεντικῶν, ποὺ ναι πιὸ δαιμονισμένοι ἀπὸ τοὺς Τούρκους» (Παπουλᾶκος). «ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ ριστατικό, λοιπόν, καταγράφονται δύο διαφορετικές θεολογίες. Ἀπό τή μία, ἡ θεολογία τοῦ καπετάν-στέλιου, ἡ ὁποία δεξιώνεται τόν ξένο, καί μάλιστα τόν δεξιώνεται ὄχι παραμερίζοντας τήν χριστιανική ταυτότητα, ἀλλά ἀκριβῶς βιώνοντάς την βιώνοντας τήν πίστη σέ Θεό πού ἔγινε ἄνθρωπος γιά χάρη τῶν ἀνθρώπων. Ἀπέναντι, ὅμως, σ αὐτή τή θεολογία βρίσκεται ἡ θεολογία ἑνός ἱερέα, τοῦ πάπα-κουστουλίδη, ἐδρασμένη στή διαίρεση καί τήν ἀπόσταση. Ἡ καρδιά μου εἶναι μέ τή θεολογία τοῦ καπετάνιου. Τό ἴδιο, φαντάζομαι, καί ἡ καρδιά τοῦ Κόντογλου, ὁ ὁποῖος, ἄλλωστε, κατά τή διάρκεια τῆς κατοχῆς τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου στήν Ἀθήνα, εἶχε φίλο ἕναν ἑβραῖο, τόν Τζούλιο Καΐμη. Ὡς γνωστό, ὁ Κόντογλου ἦταν ἄνθρωπος συντηρητικός, καί ἀνατριχίαζε ἀκόμα καί στή σκέψη παράβασης ὅσων κα- [1] Φώτης Κόντογλου, «Ὁ καπετάν-στέλιος κι ὁ Βασίφ-ἐφέντης», Τό Ἀϊβαλί ἡ πατρίδα μου, ἔκδ. Ἀστήρ, Ἀθῆναι 1957 (πρώτη ἔκδοση, 1962), σσ. 120, 124. Τό περιστατικό τό ἀναλύω, σέ σχέση μέ τήν ὅλη ὀπτική του Κόντογλου (ὀπτική ἄλλοτε ἀνοιχτή καί ἄλλοτε ζηλωτική) στό κείμενό μου: Παράδοση καί Λαμπαφοῦρες. Ὁ θεολόγος Φώτης Κόντογλου, Νέα Ἑστία 1788 (2006), σσ

2 F F 2 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ µ θιερώθηκαν στήν ἐκκλησιαστική ζωή. Καί ὅμως, δέν ξέρω ἄν γνώριζε ὅτι, ἔχοντας φίλο ἕναν ἑβραῖο, τυπικά παραβίαζε ἕναν ἐκκλησιαστικό κανόνα[2], ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπαγορεύσει στούς χριστιανούς κάθε κοινωνική ἀναστροφή μέ τούς ἑβραίους! Προφανῶς, γιά νά ἀποφασίσει κανείς ἄν ἡ φιλία αὐτή τοῦ Κόντογλου συνιστᾶ ἁμάρτημα ἤ ἄν, ὅλως ἀντιθέτως, ἀποτελεῖ μίμηση Χριστοῦ, θά πρέπει νά ξεκαθαρίσει πῶς νοεῖ τήν Ὀρθοδοξία καί πῶς ἑρμηνεύει τά στοιχεῖα πού θά βρεῖ στήν ἱστορική διαδρομή της: ποιά ἀπ αὐτά θά τά θεωρήσει βασικά καί ἀδιαπραγμάτευτα, καί ποιά θά τά προσπεράσει ὡς περιστασιακά καί δευτερεύοντα[3]. Τό νά διαμορφώνονται στό ὄνομα τῆς εὐσέβειας καί μέ ἐπίκληση στοιχείων τῆς παράδοσης μισαλλόδοξες καί φονταμενταλιστικές στάσεις, εἶναι φαινόμενο διαχρονικό καί, βεβαιότατα, καί σημερινό. Θυμηθεῖτε τήν ὀδύνη τοῦ (ρώσου στήν καταγωγή) ἁγίου Σιλουανοῦ τοῦ Ἀθωνίτη, ὅταν συζητοῦσε μέ ἕναν ὀρθόδοξο μοναχό, ὁ ὁποῖος ὑποστήριζε μέ βεβαιότητα καί μέ χαρά τήν αἰώνια καταδίκη τῶν ἀθέων. Ὁ μοναχός ἐκεῖνος τυπικά δέν ἔκανε κάποιο δογματικό λάθος. Ὅμως δέν ἐξέθετε τήν πίστη του στόν ἀνοιχτό ἀέρα τῆς ἀγάπης. Καί Κωδικὸς ἐντύπου: 6510 Ἰδιοκτήτης-Ἐκδότης Ἱ.Μ. Σερβίων καὶ Κοζάνης Διευθυντής ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σερβίων καὶ Κοζάνης κ. Παῦλος Ὑπεύθυνος σύνταξης π. Χρῆστος Ζαχαράκης Συντακτικὴ Ἐπιτροπὴ Ζήσης Μπέλλος Παναγιώτης Καραγιάννης Παναγιώτης Βολάκης Μιχάλης Κρανιώτης Θεόφιλος Ἀμπατζίδης Εὐθυμία Γαβριηλίδου-Καραγιάννη Κατερίνα Πενιρτζῆ-Ζαχαράκη Διεύθυνση «ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ», Ἱερὰ Μητρόπολις Σερβίων & Κοζάνης Γκέρτσου 53, ΚΟΖΑΝΗ Τηλ.: , , FAX: Internet: Δωρεές, χορηγίες, συνδρομές Ἱερὰ Μητρόπολις Σερβίων & Κοζάνης ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ «ΜΕΛΙΣΣΑ» ΑΣΠΡΟΒΑΛΤΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Τηλ.: , Fax: F F ὁ ἅγιος Σιλουανός θλιβόταν καί κατέληγε: Ἡ ἀγάπη δέν μπορεῖ νά ὑποφέρη [...]. Πρέπει νά προσευχώμαστε γιά ὅλους [...]. Ὁ Θεός εἶναι Ἀγάπη ἀχόρταγη [4]. Ὅμως, μία ἀχόρταγη ἀγάπη δέν εἶναι ὅ,τι πιό λογικό γιά τήν τάξη τοῦ κόσμου. Προκειμένου, λοιπόν, νά ἀναμετρηθοῦμε μέ τίς ἔννοιες τοῦ ξένου, ὀφείλουμε, πρῶτα ἀπ ὅλα, νά ἀναγνωρίσουμε ὅτι τό εὐαγγέλιο ἀποτελεῖ σκάνδαλο. Θυμίζω ὅτι κάποια στιγμή ὁ Χριστός ἔδωσε τόν ὁρισμό τοῦ πλησίον καί κάποια ἄλλη στιγμή ἔδωσε ἕναν ὁρισμό τῶν ἐχθρῶν. Ὅμως - τί παράδοξο! -, ὡς πλησίον κατέδειξε τόν πιό ἀπόμακρο (τόν ἀλλόφυλο καί τόν ἀλλόθρησκο)[5], καί ὡς ἐχθρούς κατέδειξε τά μέλη τῆς οἰκογένειας![6] Πράγμα πού σημαίνει ὅτι, γιά τόν προσδιορισμό τοῦ ἡμέτερου καί τοῦ ξένου, τό εὐαγγέλιο δέν συμμερίζεται τά κριτήρια τοῦ παλαιοῦ κόσμου, τό ὄμαιμον, τό ὁμόγλωσσον καί τό ὁμόθρησκον, γιά νά θυμηθοῦμε τόν Ἡρόδοτο[7]. Αὐτά τά χαρακτηριστικά βεβαίως καί ἀποτελοῦν δομικά ὑλικά ἑνός ἔθνους ἤ μίας φυλῆς. Ὄχι ὅμως κριτήρια τῆς Ἐκκλησίας. Καί μάλιστα, ἄν προσέξουμε τό κείμενο τοῦ εὐαγγελίου, θά δοῦμε ὅτι ὁ Χριστός δέν λέει ποιός εἶναι ὁ πλησίον καί ὁ ἐχθρός, ἀλλά ποιός γίνεται ὁ πλησίον καί ὁ ἐχθρός. Ἀμφότεροι γίνονται, ὄχι βάσει τῆς γέννησής τους, ἀλλά μέσω τῆς πράξης: μέσω τῆς ἀλληλεγγύης ἤ, ἀντίστοιχα, μέσω τῆς ἄρνησης τῆς ἀγάπης. Αὐτή ἡ ἀντινομία ἀποτυπώνεται καί στήν ὁμολογία τῶν χριστιανῶν ὅτι πατέρας τους εἶναι ἕνας ξένος: ὁ Ἀβραάμ. Ὁ Ἀβραάμ βρίσκεται στό παρελθόν, στήν ἀφετηρία τῆς πίστης μας, βρίσκεται ὅμως καί στό τέρμα [2] Τόν 11ου κανόνα τῆς 6ης οἰκουμενικῆς συνόδου (ἔτος 681). [3] Γιά τή διάκριση μεταξύ οὐσιωδιῶν καί ἐπουσιωδῶν στήν ἐκκλησιαστική παράδοση, βλ. ἐνδεικτικά τό ἡμέτερο Κανόνες καί ἐλευθερία, ἔκδ. Ἐπέκταση, Κατερίνη [4] Ἀρχιμ. Σωφρονίου, Ὁ ἅγιος Σιλουανός ὁ Ἀθωνίτης, ἔκδ. Ι. Μονῆς Τιμίου Προδρόμου Ἔσσεξ Ἀγγλίας 1988, σσ , 379. [5] Βλ. τήν παραβολή τοῦ καλοῦ σαμαρείτη, Λούκ. 10: [6] Ὁ ἐρχομός μου ἔφερε τό διχασμό τοῦ ἀνθώπου μέ τόν πατέρα του, τῆς θυγατέρας μέ τή μάνα της, τῆς νύφης μέ τήν πεθερά της. Κι ἔτσι ἐχθροί του ἀνθρώπου εἶναι οἱ δικοί του (Μάτθ. 10: Μετάφραση ἀπό τήν ἔκδοση: Ἡ Καινή Διαθήκη. Τό πρωτότυπο κείμενο μέ μετάφραση στή δημοτική, ἔκδ. Ἑλληνικῆς Βιβλικῆς Ἐταιρίας, Ἀθήνα 1989). [7] Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, βιβλίον 8 (Οὐρανία), 140. [8] Θά ρθούν πολλοί ἀπό ἀνατολή καί δύση καί θά καθίσουν μαζί μέ τόν Ἀβραάμ καί τόν Ἰσαάκ καί τόν Ἰακώβ στό τραπέζι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐνῶ οἱ κληρονόμοι τῆς βασιλείας θά πεταχτοῦν ἔξω στό σκοτάδι (Μάτθ. 8: 11). Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής ὑπογραμμίζει της. Ὁ ἴδιος ὁ Χριστός περιέγραψε τή μέλλουσα Βασιλεία ὡς συμπόσιο, στό ὁποῖο ὁμοτράπεζοι τοῦ Ἀβραάμ θά εἶναι ξένοι ἀπό ἀνατολή καί δύση, ἐνῶ (προφανῶς πρός ἔκπληξη πολλῶν) θά ἀποξενώνονται ἀπ αὐτό τό συμπόσιο ὅσοι μέχρι τότε θεωροῦνταν κληρονόμοι τῆς Βασιλείας![8] Καί δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι, γιά τήν Ἐκκλησία, τό γνωστό περιστατικό τῆς φιλοξενίας πού πρόσφερε ὁ Ἀβραάμ σέ τρεῖς ξένους, ἀποτυπώνει ταυτόχρονα καί ἀξεχώριστα τή στάση ἀπέναντι στόν ξένο καί τή φανέρωση τοῦ ἴδιου τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Στό σκηνικό της φιλοξενίας τοῦ Ἀβραάμ, ὁ Θεός φανερώνεται ὡς ξένος πού ἔρχεται[9]. Ἀλλά, σέ ποιόν ἔρχεται; Σέ κάποιον πού ὁ ἴδιος εἶχε ἤδη γίνει ξένος! Ἡ πρόσκληση πού εἶχε ἀπευθύνει ὁ Γιαχβέ στόν Ἀβραάμ ἦταν πρόσκληση στήν πίστη καί ταυτόχρονα πρόσκληση σέ μία ἀναχώρηση: σέ διάρρηξη τῶν δεσμῶν του μέ τήν πατρώα γῆ καί τό πατρῶο αἷμα. Φύγε ἀπό τή χώρα σου, ἀπό τούς συγγενεῖς σου κι ἀπό τό σπίτι τοῦ πατέρα σου, καί πήγαινε σέ μία χώρα πού ἐγώ θά σοῦ δείξω [10]. Κι ἐδῶ εἶναι ἀξιοπρόσεκτο τό ἑξῆς: Ὁ ἕλληνας Ὀδυσσέας ξενιτεύτηκε μέν, ἀλλά μέ στόχο τήν ἐπιστροφή στόν τόπο ἀπ ὅπου ξεκίνησε καί γι αὐτό ἡ Πηνελόπη τόν περίμενε ἐκεῖ - στήν ἑστία τους. Ὁ Ἀβραάμ, ὅμως, περιπλανιέται ἔχοντας ἀφήσει γιά πάντα τήν ἑστία του, καί γι αὐτό ταξιδεύει μαζί μέ τή Σάρα, πρός ἕναν τόπο πού τούς εἶναι ἄγνωστος - πού εἶναι ἁπλῶς μία ὑπόσχεση[11]. Ἀλλά καί ὅταν ἀκόμα θά φτάσουν ἐκεῖ, δέν θά εἶναι ἰδιοκτῆτες τοῦ τόπου, ἀλλά φιλοξενούμενοι τοῦ Θεοῦ. Ἡ γῆ... ἀνήκει σ ἐμένα, εἶπε ὁ Γιαχβέ, κι ἐσεῖς εἶστε σάν ξένοι πού τούς ὅτι μέ τήν πράξη τῆς φιλοξενίας ὁ Ἀβραάμ κατόρθωσε ταυτόχρονα νά γίνει αὐθεντικός ἄνθρωπος, νά ἀντιληφθεῖ τήν ἑνότητα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους καί νά δεχτεῖ τήν ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ. Βλ. Μάξιμος, Πρός Ἰωάννην κουβικουλάριον περί ἀγάπης, PG 91, 400C-401D. [9] Στήν ἐκκλησιαστική γραμματεία, ὅπως κι ἄν νοοῦνται οἱ τρεῖς ἐπισκέπτες τοῦ Ἀβραάμ (εἴτε ὡς ἄνθρωποι, εἴτε ὡς ἄγγελοι, εἴτε ὡς ὁ Υἱός μαζί μέ δύο ἀγγέλους), θεωροῦνται σήμανση τῆς Ἁγίας Τριάδας. Κατά τόν ἀπόστολο Παῦλο καί ἀρκετούς ἑρμηνευτές, ὁ Ἀβραάμ νόμιζε ὅτι φιλοξενοῦσε κοινούς ἀνθρώπους. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἡ συμπεριφορά του δέν ἦταν ἐπιτηδευμένη, στή σκέψη ὅτι φιλοξενεῖ οὐράνιους ἐπισκέπτες. Μήν ξεχνᾶτε τή φιλοξενία, γιατί μ αὐτήν μερικοί, χωρίς νά τό ξέρουν, φιλοξένησαν ἀγγέλους (Ἑβρ. 13: 2). Βλ. καί Ἀγγελική Α. Τριβυζαδάκη, Ἡ σκηνή τῆς φιλοξενίας τοῦ Ἀβραάμ στή βυζαντινή εἰκονογραφία, Θεοδρομία 4 (1999), σ [10] Γέν. 12: 1. [11] Miroslav Volf, Exclusion and Embrace. A Theological Exploration of Identity, Otherness, and Reconciliation, ἔκδ. Abington Press, Neshville 1996, σ. 42.

3 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 3 δόθηκε ἡ ἄδεια νά τήν κατοικοῦν [12]. Οἱ χριστιανοί, κοντολογής, καλοῦνται νά ζοῦν στήν ἱστορία (δέν ὑπάρχει ἀνιστορική Ἐκκλησία), νά ζοῦν τόν πολιτισμό (δέν ὑπάρχει Ἐκκλησία χωρίς πολιτισμική σάρκα), ἀλλά ταυτόχρονα νά ζοῦν τήν ἀδιάκοπη ἔνταση μεταξύ εὐαγγελίου καί κόσμου, εὐαγγελίου καί κάθε πολιτισμοῦ - ἀκόμα καί τοῦ πατρογονικοῦ πολιτισμοῦ τους. Ὁ Ἀβραάμ ὑποδέχεται, ἀλλά αὐτό δέν σημαίνει ὅτι ἁπλῶς περιμένει. Παίρνει τήν πρωτοβουλία νά κινηθεῖ πρός τούς ξένους, πρός αὐτούς, δηλαδή, πού βρίσκονται σέ ἀνάγκη. Ἡ Παλαιά Διαθήκη λέει ὅτι ὁ Ἀβραάμ εἶδε τούς ξένους νά στέκουν καί ἀμέσως ἔτρεξε νά τούς προϋπαντήσει [13]. Ἐδῶ, ἤδη μισοανοίγει ἕνα νέο κεφάλαιο, τό ὁποῖο στή συνέχεια τό ἄνοιξε διάπλατα ἡ σάρκωση τοῦ Χριστοῦ: ὄχι ἁπλῶς ἡ ὑποδοχή τοῦ ξένου ὁ ὁποῖος ἔρχεται πρός ἐμᾶς, ἀλλά καί ἡ μετάβασή μας στή ζωή τοῦ ὀδυνωμένου ξένου: ἡ πρωτοβουλία τῆς ἀλληλεγγύης. Ὄντως, στήν περιγραφή τῆς ἔσχατης κρίσης[14] συναντᾶμε ἕνα εἶδος μετάβασης στή θέση τοῦ ἄλλου: ὁ Χριστός δέν ἵσταται ἁπλῶς δίπλα στόν πάσχοντα ξένο, ἀλλά γίνεται ὁ ξένος ὁ ἴδιος. Λέγοντας ὅτι, ὅποτε περιθάλψουμε τόν ἄσημο ξένο, περιθάλπουμε τόν ἴδιο, ὁ Χριστός δίνει τό δικό του ὄνομά του σέ ἐκεῖνον πού ἡ κοινωνία τόν ἀφήνει ἀνώνυμο. Ἐδῶ ἀνακύπτει ἕνα ἐρώτημα, ἴσως βασανιστικό. Ἡ σάρκωση δέν εἶναι τουριστική ἐπίσκεψη - πολύ περισσότερο δέν εἶναι ἰμπεριαλιστική ἐπέμβαση στόν χῶρο τοῦ ἄλλου. Εἶναι πράξη κένωσης, περιορισμοῦ - θά λέγαμε - τοῦ ἑαυτοῦ μου, ὥστε νά χωρέσω τόν ἄλλον. Καί γι αὐτό, ἡ σάρκωση τοῦ Χριστοῦ ὁλοκληρώθηκε, κατά κάποιον τρόπο, ὄχι ὅταν ὁ Χριστός βγῆκε ἀπό τή μήτρα τῆς Θεοτόκου, ἀλλά ὅταν θυσιάστηκε στόν σταυρό ὅταν, δηλαδή, ἔκανε μέρος τοῦ ἑαυτοῦ του καί τά ἔσχατα σημεῖα τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης: τήν ὀδύνη, τήν ἀδικία, τήν ἀπόρριψη. Μπορεῖ, ἄραγε, ἡ Ἐκκλησία νά διατυπώνει αὐτό τόν λόγο σήμερα; Ἀντέχει ὁ σημερινός ἄνθρωπος τό κήρυγμα τῆς κένωσης καί τῆς σάρκωσης; Ὁ ἄνθρωπος πάντα τείνει νά βλέπει τόν ξένο ὡς ἀπειλή, καί τόν φιλοξενούμενο ὡς κάτι πού διακόπτει τόν ἑαυτό τοῦ οἰκοδεσπότη, ὅπως θά ἔλεγε ὁ Derrida[15]. Ἤδη τόν 4ον αἰώνα, ὅταν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἑτοιμαζόταν νά μιλήσει στούς χριστιανούς τῆς ἐποχῆς του ὑπέρ τῆς ἀλληλεγγύης πρός τούς πρόσφυγες, ξεκινοῦσε μέ τήν ἑξῆς προειδοποίηση: Θά σᾶς πῶ κάτι ἐνοχλητικό καί βαρύ. Ξέρω ὅτι θά ὀργισθεῖτε, ἀλλά θά τό πῶ. Μά δέν θά τό πῶ γιά νά σᾶς βλάψω, ἀλλά γιά νά σᾶς διορθώσω [16]. Ἡ θεολογία, βέβαια, δέν εἶναι ἀρχαιολογία δέν εἶναι ἁπλῶς ἡ τέχνη παράθεσης ἀρχαϊκῶν κειμένων. Ὀφείλει νά διαλέγεται μέ τό σήμερα, καί νά διατυπώνει τά κριτηριά της σέ σύγχρονη γλώσσα. Στή σημερινή, λοιπόν, πραγματικότητα, νομίζω ὅτι ἡ ὠμή ἀπόρριψη τοῦ ξένου εἶναι μόνο ὁ ἕνας πειρασμός. Ὑπάρχει κι ἕνας ἄλλος πειρασμός: ἡ ἔννοια τῆς ἀνοχῆς τοῦ ξένου. Ἴσως αὐτό ἀκούγεται παράδοξο, ἀφοῦ ἡ ἀνοχή θεωρεῖται τό ἀντίθετο τῆς ἀπόρριψης. Καί ὅμως, θεωρῶ ὅτι γιά τόν χριστιανό ὀφείλει νά ἀποτελεῖ πρόβλημα ἡ ἀνοχή πού διαποτίζει σήμερα τίς σύγχρονες κοινωνίες: μία ἀνοχή ἐδρασμένη σέ μία φυσιοκρατική ἀντίληψη καί - ἐπιτρέψτε μου - σέ ἕναν νέο παγανισμό καί σέ μία νέα πολυθεΐα. Ἡ ἐν λόγω ἀνοχή ἀναγνωρίζει τήν ὕπαρξη τῶν διαφορετικῶν ἀνθρώπων καί δέν ἐνοχλεῖται ἀπ αὐτό. Εἶναι κάτι ἀντίστοιχο τοῦ νά ἀποδέχεσαι τόν φυσικό κόσμο ὡς ἔχει - δηλαδή ὡς ἁρμονία διαφορετικῶν ἐκφάνσεων. Ὁ ξένος δέν διώκεται μέν, ἀλλά καί δέν ἀγαπιέται κι ὄλας. Ἀλλά ἀκριβῶς ἐδῶ βρίσκεται τό πρόβλημα! Πόσο ἁρμονική εἶναι στήν πραγματικότητα μία ἁρμονία, ἄν ἡ ἀγάπη δέν ἀποτελεῖ τήν ἀποφασιστική προτεραιότητα; Καθόσον εἶναι ψεῦδος ὅτι ἡ φυσική τάξη τοῦ κόσμου ἐμπεριέχει μόνο τήν πολυδιαφημισμένη ἁρμονία! Ἐμπεριέχει καί τήν ἐπιβίωση τοῦ ἰσχυρότερου καί τόν θάνατο! Ἀντιθέτως, ἡ ἀγάπη δέν φυτρώνει αὐτόματα. Ὁ ἄνθρωπος ἔχει τή φυσική δυνατότητα νά ἀγαπήσει, ἀλλά ἡ δυνατότητα αὐτή δέν προκόβει μηχανιστικά. Ὁ κάθε συγκεκριμένος ἄνθρωπος μπορεῖ νά τήν ἀφήσει ἀδρανῆ, ἤ νά τήν κάνει νά καρποφορήσει ἕνα κατόρθωμα ἐλευθερίας. Γιά τούς χριστιανούς, μάλιστα, ἡ ἀγάπη ἀποτελεῖ μετοχή στό μυστήριο τοῦ κατ ἐξοχήν ἄλλου, τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος προσδιορίζεται καθ ἑαυτόν ὡς ἀγάπη[17] καί, ἄρα, ὡς ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖον δύναται ἡ ἀγάπη νά εἶναι ὁ τρόπος ὕπαρξης στήν αἰωνιότητα, κι ὄχι ἁπλῶς ἕνα αἴσθημα πού, φυσικῷ τῷ λόγῳ, θά σβήσει ὅταν σβήσει ὁ φορέας του. Οἱ θιασῶτες, λοιπόν, τῆς δεσπόζουσας φυσιοκρατίας μπορεῖ σήμερα νά ἀναγνωρίζουν μία φυσική ἰσότητα ἀνάμεσα σέ ὅλους τούς ἀνθρώπους, ἀλλά τήν ἀναγνωρίζουν στό πλαίσιο μίας κοινωνίας πού βλέπει τά πάντα καί τούς πάντες ὡς ἐμπόρευμα, ὡς ἀναλώσιμα καί ὡς χρηματιστηριακές ἀξίες. Ἀλλά αὐτή εἶναι μία συνύπαρξη σάν τό στίβαγμα τῶν προϊόντων στά ράφια ἑνός σοῦπερ-μάρκετ, ἤ σάν τά μεταμοντέρνα κολλάζ, ὅπου τά διαφορετικά στοιχεῖα συγκολλῶνται ἀκοινώνητα. Πόρρω ἀπέχει ἀπό τή συνύπαρξη πού ἐννοεῖ ἡ Ἐκκλησία. Γιά τήν Ὀρθόδοξη θεολογία δέν ὑπάρχει αὐθεντικός ἑαυτός ἔξω ἀπό τό γεγονός τῆς ἀγάπης. Ὁ ἴδιος μου ὁ ἑαυτός μπορεῖ νά εἶναι ἕνας ξένος, πού, ὅσο δέν τόν ἀσκῶ στήν ἀγάπη, δέν τόν ἀγαπῶ τόν ἐγκαταλείπω στή δυστυχία του νά μήν ἀγαπᾶ. Τόν ἀφήνω, δηλαδή, σέ αἰώνια φτώχεια: στό νά ἀποτελεῖται μόνο ἀπό τά συστατικά του καί νά μήν πλουτίζει ἀπό τήν παρουσία τοῦ ριζικά ἄλλου, τοῦ ξένου. Ἄν, λοιπόν, ὁ ἄλλος ἄνθρωπος δέν γίνει ὅρος τῆς ὕπαρξής μου, τότε μπορεῖ μέν νά τόν ἀναγνωρίζω, ἀλλά παρ ὄλ αὐτά νά ἀναπαράγω ἀποξένωση! Δεῖτε, γιά παράδειγμα, ποῦ θεμελιώνουν τά ἀνθρώπινα δικαιώματα φιλόσοφοι τοῦ ἀτομικισμοῦ, ὅπως ὁ Alan Gewirth. Ὁ κάθε ἄνθρωπος, λέει ὁ Gewirth, προκειμένου νά ἐνεργήσει στή ζωή του, διαπιστώνει ὅτι κίνητρό του καί δικαίωμά του εἶναι δύο πράγματα: ἡ ἐλευθερία καί ἡ εὐτυχία. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, τή λογική του ὁ ἄνθρωπος, συμπεραίνει ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ἔχουν ἐπίσης τό ἴδιο δικαίωμα[18]. Ἡ θέση αὐτή εἶναι ἕνα θετικό βῆμα, ἀφοῦ ἐξασφαλίζει δικαιώματα, ὡστόσο ἀναπαράγει μία ἀνθρωπολογία ὅπου δέν ὑπάρχει πραγματικά ἡ κίνηση πρός τόν χῶρο τοῦ ἄλλου. Εἶναι θέση ἐξόχως ἀτομοκεντρική. Ἀφορᾶ μία λογική ἐπεξεργασία πού συμβαίνει στό ἐσωτερικό τοῦ αὐτόνομου ἀτόμου. Καί δέν μᾶς ἐξηγεῖ, βέβαια, γιά ποιό λόγο ὁ αὐτόνομος ἄνθρωπος δέν θά ἀποδεχτεῖ τόν κοινωνικό δαρβινισμό (τήν ἐπιβίωση, δηλαδή, τοῦ ἰσχυροτέρου), ἀφοῦ μία στυγνή λογική διεργασία μπορεῖ κάλλιστα νά καταδείξει ὅτι ἡ εὐτυχία τοῦ ἑνός ἀπαιτεῖ νά μετατραποῦν οἱ ἄλλοι σέ θύματα. Νομίζω ὅτι τό ζήτημα σχετίζεται μέ τήν ἐπισήμανση τοῦ Le- [12] Λευιτ. 25: 23 (μετάφραση ἀπό τήν ἔκδοση: Ἡ Παλαιά Διαθήκη. Μετάφραση ἀπό τά πρωτότυπα κείμενα, ἔκδ. Ἑλληνικῆς Βιβλικῆς Ἐταιρίας, Ἀθήνα 1997). [13] Γέν. 18: 2. Αὐτό ὀπτικοποιεῖται, μάλιστα, σέ κάποιον τύπο τῆς βυζαντινῆς εἰκόνας: ὁ Ἀβραάμ σπεύδει, καί γι αὐτό τό ἱμάτιό του νά ἀνεμίζει. [14] Μάτθ. 25: [15] Jacques Derrida, Of Hospitality, Stanford University Press, Stanford 2000, σ Βλ. ἀνάλυση στό: Mark W. Westmoreland, Interruptions: Derrida and Hospitality, Kritike (online Journal of Philosophy: 2.1 (2008), σσ Ο Derrida ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἀληθινή φιλοξενία, δηλαδή ἡ ἀπροϋπόθετη, ἡ ὁποία δέν συνδέεται μέ τήν ἀνταπόδοση, ἀποτελεῖ ἕνα εἶδος διακοπῆς τοῦ ἑαυτοῦ (interruption of the self), ὑπό τήν ἔννοια ὅτι ὁ φιλοξενούμενος γίνεται οἰκοδεσπότης. Καλοσωρίζοντας τόν ἐπισκέπτη, ὁ οἰκοδεσπότης (host) πραγματώνει κάτι πού τόν μετατρέπει σέ ὅμηρο (hostage). [16] Ἰωάννης Χρυσόστομος, Περί ἐλεημοσύνης, PG 51, 296 (ἡ μετάφραση, δική μας). [17] A Ἰω. 4:16: Ὁ Θεός εἶναι ἀγάπη κι ὅποιος ζεῖ μέσα στή ἀγάπη ζεῖ μέσα στό Θεό, κι ὁ Θεός μέσα σ αὐτόν. [18] Alan Gewirth, The Community of Rights, ἔκδ. University of Chicago Press, Chicago 1996, σ Μέ τό σκεπτικό αὐτό ὁ Gewirth διατύπωσε τό ἀξίωμα τῶν ἴσων καί καθολικῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων (Principle of Generic Consistency).

4 4 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ vinas. Ἀπό τά γεννοφάσκια της, λέει ὁ Levinas, ἡ φιλοσοφία διακατέχεται ἀπό ἕναν τρόμο ἀπένανι στόν ἄλλον. Τό οὐσιαστικό ἐνδιαφέρον της εἶναι ὁ ἄνθρωπος καθ ἑαυτόν. Ἔτσι, μοιραία ἀπολήγει σέ μία φιλοσοφία τῆς ἐνθαδικότητας, τῆς αὐτονομίας καί ἐν τέλει τῆς ἀθεΐας. Ἀπό τόν Ἀριστοτέλη μέχρι τόν Λάιμπνιτζ, ὁ θεός τῶν φιλοσόφων ἀφορᾶ τήν ἀτομική κατανόηση καί δέν ταρακουνάει ριζικά τήν ἀτομική συνείδηση. Ἡ ἀτομικότητα, ὅσο κι ἄν περιπλανηθεῖ, γυρίζει πάντα στόν ἑαυτό της - σάν τόν Ὀδυσσέα, κι ὄχι σάν τόν Ἀβραάμ[19]. Θά τολμοῦσα ἐδῶ νά προσθέσω τό ἑξῆς: Στή χριστιανική θεολογία τό ταξίδι τοῦ Ἀβραάμ εἶναι μπορετό χάρη στό κορυφαῖο ταξίδι τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ, δηλαδή τή σάρκωσή του. Ἀντίθετα μέ τούς θεούς τῶν φιλοσόφων, ὁ Θεός τῆς Ἐκκλησίας τό ξένο (τό κτιστό) τό κάνει ἑαυτό του (αὐτό σημαίνει ἡ σάρκωση), καί ποτέ δέν ἐπιστρέφει ἐκεῖ πού ἦταν πρίν ἀπό τό ταξίδι τῆς σάρκωσης. Παραμένει γιά πάντα σαρκωμένος: εἶναι, δηλαδή, γιά πάντα αὐτό πού δέν ἦταν ἐξαρχῆς. Γιά τοῦτο τό μεγάλο θέμα, τῆς μετάβασης στή θέση τοῦ ἄλλου, ἔχει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἡ θεμελίωση τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, πού ἐπιχειρεῖ ὁ Richard Rorty. Στόν Rorty δέν ἀρκεῖ μία ἀτομική ὀρθολογιστική διεργασία, οὔτε κἄν ἡ διακήρυξη ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι δικαιοῦνται τά ἀνθρώπινα δικαιώματα. Αὐτή τή διακήρυξη σήμερα τήν προσυπογράφουν οἱ πάντες. Τό πρόβλημα ὅμως βρίσκεται ἀλλοῦ: Ὅτι ὁρισμένοι, παρ ὅλο πού διακηρύττουν τήν καθολικότητα τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, προχωροῦν ἀκόμα καί σέ γενοκτονίες, ἁπλούστατα διότι στήν πραγματικότητα κάποιους δέν τούς νοοῦν ὡς ἀνθρώπους, ἀλλά ὡς κάτι ἄλλο: ὡς ὑπανθρώπους, ὡς λιγότερο ἀνθρώπους κλπ. Ἔτσι ὁ Rorty προκρίνει ὡς νομιμοποιητική βάση τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων τή «συναισθηματικότητα» (sentimentality), τήν ὁποία ὁρίζει ὡς τή δυνατότητα τοῦ ἀνθρώπου νά βάζει τόν ἑαυτό του στή θέση τοῦ ἄλλου καί νά νιώσει τή δυστυχία του καί τά ἀνθρώπινα αἰσθήματά του (λ.χ. τόν πόνο τῆς ξένης μάνας γιά τήν ἀπώλεια τοῦ παιδιοῦ της). Ο Rorty πιστεύει ὅτι ἡ ἀκρόαση τῆς προσωπικῆς ἱστορίας τοῦ ἄλλου μπορεῖ νά ἐνεργοποιήσει αὐτή τή δυνατότητα τοῦ ἀνθρώπου πολύ περισσότερο ἀπό ὅσο μπορεῖ οἱαδήποτε φιλοσοφική πραγματεία. Μυθιστορήματα ὅπως ἡ Καλύβα τοῦ μπάρμπα-θωμά, Οἱ ἄθλιοι, Οὐδέν νεότερον ἀπό τό δυτικόν μέτωπον καί ἀφηγήσεις ὅπως Τό ἀρχιπέλαγος Γκουλάγκ δύνανται νά ἐκπαιδεύσουν τόν ἄνθρωπο στή «συναισθηματικότητα» κι ἔτσι νά νά δημιουργηθεῖ μία ἀντίστοιχη κουλτούρα[20]. Ἡ θέση αὐτή τοῦ Rorty μοιάζει νά σχετίζεται μέ τήν πολύτιμη «ἐνσυναίσθηση» (empathy), δηλαδή μέ τήν ἱκανότητα ὄχι ἁπλῶς νά λυπᾶσαι τόν ἄλλον, ἀλλά νά κάνεις στοιχεῖο τῆς δικῆς σου ζωῆς τή δική του ἐμπειρία[21]. Κατά πόσο ἡ θεολογία τῆς σάρκωσης δύναται νά γονιμοποιήσει αὐτές τίς σύγχρονες ὀπτικές, εἶναι ἕνα ζήτημα ἀνοιχτό. Προσωπικά ἔχω ἕναν σκεπτικισμό ὅσον ἀφορᾶ τίς προϋποθέσεις πού θέτει ὁ Rorty στήν ἐνεργοποίηση τῆς ἔγνοιας γιά τόν ἄλλον. Γιά τόν Rorty ἀπαραίτητη προϋπόθεση εἶναι τό αἴσθημα ἀσφάλειας, ὥστε νά δύναται κανείς ἤρεμα νά στοχάζεται γιά τή ζωή καί νά διαμορφώνει τίς προτεραιότητές του (παρόμοια, λέει, ἡ εἰρήνη ἀποτελεῖ προϋπόθεση τῆς οἰκονομικῆς ἀνάπτυξης). Οἱ Εὐρωπαῖοι καί οἱ Ἀμερικάνοι, συνεχίζει ὁ Rorty, ἔχουν ἀπολαύσει τήν ἀσφάλεια περισσότερο ἀπό κάθε ἄλλο λαό, καί ἀκριβῶς γι αὐτό μπόρεσαν νά ἀναπτύξουν τόν προβηματισμό γιά τά ἀνθρώπινα δκαιώματα. Ἄν δέν ὑπάρχει ἡ ἀσφάλεια, πρυτανεύει ἡ ἀβεβαιότητα καί ἐντείνεται ὁ φόβος γιά τόν ἄλλον[22]. Ὑποθέτω ὅτι ὁ Rorty ἔχει δίκιο, ὑπό τήν ἔννοια ὅτι σέ στιγμές συμφορῶν καί ἀναστατώσεων ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου ἀγριεύει καί κυριαρχεῖται μᾶλλον ἀπό ἔνστικτα ἀτομικῆς ἐπιβίωσης. Ὡστόσο ἡ ἀνθρώπινη ἐμπειρία (ἀπό τή Μικρασιατική καταστροφή μέχρι τό Νταχάου, καί ἀπό τίς φυτεῖες τοῦ ἀμερικανικοῦ νότου μέχρι τή σύρραξη τῆς Ρουάντα) ἔχει, νομίζω, νά μᾶς δείξει πολλές περιπτώσεις ὅπου ὁ πόνος δίνει καρπούς ἀλληλεγγύης καί αὐτοθυσίας. Νομίζω πώς θά ἄξιζαν νά ἐρευνηθοῦν οἱ διαστάσεις καί αὐτῆς τῆς πραγματικότητας. Ἐπιτρέψτε μου νά κλείσω μέ μία διερώτηση. Ἡ σχέση μέ τόν ξένο ἀφορᾶ μόνο τίς περιπτώσεις κατά τίς ὁποῖες ὁ ξένος δυστυχεῖ; Δέν ἀφορᾶ, ἄραγε, κάθε περίπτωση - δηλαδή καί τίς περιπτώσεις κατά τίς ὁποῖες ὁ ξένος δέν πάσχει; Ἡ ἀπάντηση εἶναι προδήλως ναί [23]. Ὡστόσο, τό ἐρώτημα παραμένει. Γιατί, ὁ Χριστός ἀνέδειξε ὡς ἔσχατα κριτήρια τῆς σωτηρίας εἰδικά τήν περίθαλψη κακουχουμένων καί περιθωριακῶν; Ἔχω τήν ἐντύπωση ὅτι αὐτό συμβαίνει ἐπειδή ἡ ἑτοιμότητα γιά ἀλληλεγγύη ἔχει ἰδιαίτερη σημασία καί διαστάσεις πολύ εὐρύτερες - πολύ πιό πολιτικές - ἀπό ὅσες ἔχει ἡ φιλανθρωπία σήμερα. Νομίζω ὅτι ὁ Χριστός καταπιάστηκε μέ τήν ἀπόρριψη. Τό βλέπουμε καί στήν περίπτωση τῆς συνομιλίας του μέ τή Σαμαρείτισσα, ἡ ὁποία δέν πεινοῦσε μέν, ἀλλά τύγχανε ἀπόρριψης λόγω τῆς θρησκείας της, τῆς ἐθνικότητας, τοῦ φύλου καί τῆς ἠθικῆς της. Καί ἡ ἀπόρριψη λαμβάνει κυριαρχικές διαστάσεις ὅταν γίνεται χαρακτηριστικό τῆς κοινωνίας. Θεσμοποιεῖται ἡ μή-ἀγάπη καί ἡ πεποίθηση ὅτι κάποιοι δέν εἶναι πλήρεις ἄνθρωποι καί ὅτι, συνεπῶς, εἶναι θεμιτό νά μήν μετέχουν πλήρως τῆς ζωῆς. Ἡ στάση τοῦ Χριστοῦ, δηλαδή, δέν ἦταν μία φιλολογική φλυαρία περί ἑτερότητας, οὔτε μία ἄνευρη, μεταμοντέρνα ἀποδοχή τῶν πάντων, ἀλλά ἔμπρακτη ἀναμέτρηση μέ τήν ἀπόρριψη. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἡ στάση τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ καί τήν κρίση κάθε πρότασης (:- γενική ἀντικειμενική) γιά τό νόημα τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Κάθε πολιτισμός, κάθε θρησκεία, κάθε ἰδεολογία κρίνεται ἀπό τό ἄν δεξιώνεται τήν ἀγάπη ἤ ἄν, ἀντιθέτως, παράγει μυαλά καί δομές πού δημιουργοῦν ξένους καί ἀποξένωση. Κατά τήν ταπεινή μου γνώμη, αὐτό ἔχει ἰλιγγιώδη σημασία σήμερα. Ἡ Ἐκκλησία ὀφείλει νά διασώσει τήν πρωτοκαθεδρία τῆς ἀγάπης, ἀκόμα κι ἄν ἡ ἴδια (ἡ Ἐκκλησία) βρίσκεται σέ ἀμηχανία μπροστά στά παγκόσμια δύσκολα προβλήματα πού ἀνακύπτουν ἀπό τό σύγχρονο μεταναστευτικό ζήτημα[24]. Ὁ μεγάλος κίνδυνος τή στιγμή αὐτή εἶναι νά ξεθωριάσει τό ὅραμα. [19] Emmanuel Levinas, The Trace of the Other, Continental Philosophy. An Anthology (ἐπιμ. William McNeill - Karen S. Feldman), ἔκδ. Blackwell, Oxford 1998, σσ [20] Richard Rorty, Thruth and Progress. Philosophical Papers, Cambridge University Press, Cambridge 31999, σ. 323 (βλ. συνολικά τίς θέσεις του στό μελέτημά του Human rights, rationality, and sentimentality, ὅ.π., σσ ). Ο Rorty ἀρνεῖται μέν κάθε μεταφυσική ἤ φιλοσοφική ὀντολογία, ἀλλά στήν πραγματικότητα ἀφήνει χῶρο γιά κάτι τέτοιο, ἀφοῦ εἰσηγεῖται, ἀπό τή σκοπιά του, μία ἀνθρωπολογία. Βλ. Kerri Woods, Suffering, Sympathy, and (Environmental) Secrity: Reassessing Rorty s Contribution to Human Rights Theory, Res Publica 15 (2009), σ. 56. Βλ. καί Haralambos Ventis, The Reductive Veil: Post- Kantian Non-Representationalism versus Apophatic Realism, ἔκδ. Epektasis, Katerini, Greece 2005, σ Ἀπό τήν ἄλλη, μοῦ εἶναι ἀκατανόητη ἡ συζήτηση ἄν στήν ὀπτική του Rorty χωράει τό ἐνδιαφέρον γιά τίς κοινωνικές αἰτίες τῆς ὀδύνης (Woods, ο.π., σσ , 64). Μοῦ εἶναι αὐτονόητο, ὅτι ὅλες οἱ αἰτίες μᾶς ἐνδιαφέρουν, εἴτε ἐκδηλώνονται σέ προσωπικό, εἴτε σέ κοινωνικό ἐπίπεδο. [21] Βλ. Daniel Goleman, H συναισθηματική νοημοσύνη. Γιατί τό EQ εἶναι πιό σημαντικό ἀό τό IQ; (μτφρ. Ἄννα Παπασταύρου), ἔκδ. Ἐληνικά Γράμματα, σ Ο Robert C. Solomon, In Defense of Sentimentality, ἔκδ. Oxford University Press, Oxford 2004, σσ , διευκρινίζει ὅτι sympthy (τό νά λυπᾶσαι γιά κάποιον) εἶναι ἕνα συναίσθημα, ἐνῶ empathy εἶναι τό νά μοιράζεσαι ἕνα συναίσθημα. [22] Rorty, Human rights, ο.π., σ [23] Βλ. χαρακτηριστικά τό σπουδαῖο μελέτημα τοῦ Μητροπολίτη Περγάμου Ἰωάννη, Κοινωνία καί ἑτερότητα (μτφρ. Διονύσιος Γοῦτσος - Θανάσης Ν. Παπαθανασίου), Σύναξη 76 (2000), σσ [24] Γιά τόν κίνδυνο δημιουργίας αὐτόνομων καί περίκλειστων θρησκευτικό-πολιτικῶν γκέττο, βλ. τό κείμενό μου Διδάσκοντας γύπτους καί τζελεπῆδες περί περιτομῆς καί ἀβατάρα, στό περιοδικό Σύναξη 98 (2006), σσ

5 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 5 Σχέσεις Θεολογίας κα Θε ικ ν πισ ηµ ν O ἱ σχέσεις Θεολογίας καὶ Θετικῶν Ἐπιστημῶν γνώρισαν διὰ μέσου τῶν αἰώνων περιόδους ἐντάσεων καὶ ἀντεκδικήσεων, ἀλλὰ καὶ περιόδους ὑφέσεως καὶ ἀλληλοσεβασμοῦ. Στὴν παροῦσα εἰσήγηση μὲ τὸν ὅρο Θεολογία ἐννοοῦμε τὴ χριστιανικὴ καὶ δὴ τὴν Ὀρθόδοξο καὶ μὲ τὸν ὅρο Θετικὲς Ἐπιστῆμες τὶς Φυσικομαθηματικές, οἱ ὁποῖες καὶ θεωροῦνται οἱ πλέον ἀκριβεῖς ἀπὸ αὐτές. Μέσα στὰ ἱερὰ κείμενα τῆς πίστεώς μας ὑπάρχει διάχυτη ἡ κατάφαση στὴ γνώση καὶ τὴν Ἐπιστήμη, οἱ ὁποῖες θεωροῦνται δῶρα τοῦ Θεοῦ. Στὸ Α κεφ. τῆς Γενέσεως μὲ τὴ φράση «καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς» 1 ἡ θεϊκὴ προτροπὴ γιὰ τὴν ἔρευνα καὶ τὴν ἐπιστημονικὴ διερεύνηση τῆς δημιουργίας εἶναι σαφὴς, ὅπως καὶ στὸ βιβλίο τῆς Ἐξόδου «καὶ ἐνέπλησα αὐτὸν (Βεσελεήλ) πνεῦμα θεῖον σοφίας καὶ συνέσεως καὶ ἐπιστήμης ἐν παντὶ ἔργῳ διανοεῖσθαι» 2. Σὲ ἄλλα σημεῖα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης τονίζονται: «Οὖτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης» 3 ἀλλὰ καὶ «...Αὐτὸς ἔδωκεν ἀνθρώποις ἐνδοξάζεσθαι ἐν τοῖς θαυμασίοις αὐτοῦ» 4. Τὴν ἐναρμόνιση τῆς Θεολογίας μὲ τὶς Θετικὲς Ἐπιστῆμες πέτυχαν οἱ μεγάλοι Θεολόγοι τῆς Ἐκκλησίας μας, προσεγγίζοντας τὸ θέμα μὲ τὴν περὶ κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου διδασκαλία. Οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὑπῆρξαν πράγματι «πανεπιστήμονες». Ἀρκεῖ νὰ διαβάσει κανεὶς τὴν «ἑξαήμερο» τοῦ Μεγάλου Βασιλείου γιὰ νὰ θαυμάσει τὶς γνώσεις τοῦ ἀνδρὸς στὴ Φυσική, στὴ Βιολογία καὶ στὴν Ἀστρονομία. Γιὰ τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Χρυσόστομο ἡ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ ἡ θρησκευτικὴ πίστη ἀποτελοῦν ἐξίσου χρέος τοῦ ἀνθρώπου. «Τὸ οὖν κατὰ φύσιν ζητείσθω, τὸ δὲ ὑπὲρ φύσιν τιμάσθω, οὐχ ὡς φευκτέον, ἀλλ ὡς ἀπόρρητον, καὶ σιωπὴ τιμάσθω ἄξιον» 5. Μιχ. Γ. Τρίτου, Ἀναπλ. Καθηγητοῦ Α.Π.Θ. Ἡ Θεολογία συνέβαλε ἀποφασιστικὰ στὴν ἔρευνα τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν. Κατὰ τὸ β ἥμισυ τοῦ ιη αἰ. στὴν Ἑλλάδα εἰσηγητὲς τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν ἦσαν δύο Ἕλληνες κληρικοί, ὁ Εὐγένιος Βούλγαρις καὶ ὁ Νικηφόρος Θεοτόκης. Ὁ πρῶτος συνέγραψε ἀστρονομικά, μαθηματικά, φυσικὰ συγγράμματα καὶ μετέφρασε τοὺς μεγαλύτερους θετικοὺς ἐπιστήμονες τῆς Δύσεως, ἐνῶ ὁ Θεοτόκης ἐξέδωσε σὲ δύο τόμους ἀριθμητική, γεωγραφία, «στοιχεῖα φυσικῆς» καὶ τὰ περὶ μετεώρου Φυσικῆς καὶ περὶ ἠλεκτρικῆς δυνάμεως 6. Μέχρι τὴν ἐποχὴ τῆς Ἀναγεννήσεως οἱ Θετικὲς Ἐπιστῆμες δὲν εἶχαν χειραφετηθεῖ ἀπὸ τὴ Θεολογία. Ἡ κριτικὴ θεώρηση τῆς Θεολογίας ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς Ἐπιστήμης ἀρχίζει τὸν ιζ αἰ. μὲ τὸ πνευματικὸ κίνημα τοῦ Διαφωτισμοῦ, τὸ ὁποῖο ἐπιζητοῦσε νὰ παραμερίσει ὅλες τὶς αὐθεντίες ποὺ στηρίζονταν στὴν παράδοση καὶ νὰ ἐπιλύσει ὅλα τὰ προβλήματα, μὲ βάση τὸν ὀρθὸ λόγο. Ἡ ἐπιστήμη κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ ὑποβιβάζει τὴ Θεολογία στὸ χῶρο τοῦ μύθου καὶ τῶν δεισιδαιμονιῶν καὶ γενικὰ σὲ ἕνα προεπιστημονικὸ στάδιο, ποὺ ἦταν προορισμένο νὰ ἐκλείψει μὲ τὴν πρόοδο τῆς Ἐπιστήμης. Κάκιστες ὑπηρεσίες στὴν ἐξέλιξη αὐτὴ πρόσφερε ἡ Δυτικὴ Θεολογία, μὲ τὶς ἀπαράδεκτες διώξεις ποὺ ἔκανε ἐναντίον τῶν νέων ἰδεῶν, μέσῳ τῆς ἀπαισίας μνήμης Ἱερᾶς Ἐξετάσεως. Μετὰ τὴ γαλλικὴ ἐπανάσταση ἔχουμε μιὰ τάση ἐναρμονίσεως Θεολογίας καὶ Θετικῶν Ἐπιστημῶν χάρη στὴν ἰδεοκρατικὴ φιλοσοφία τοῦ G. Fr. W. Hegel ( ). Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Hegel (1831) καὶ τὴ διάσπαση τῆς σχολῆς του, ἡ ἀριστερὴ πτέρυγα μὲ ἐπικεφαλῆς τοὺς D.F. Strauss ( ) καὶ L. Feuerbach ( ) ἐνέτειναν τὴν πολεμικὴ ἐναντίον τῆς Θεολογίας. Ἀποκορύφωμα αὐτῆς τῆς πολεμικῆς ἀποτελεῖ ἡ ἐμφάνιση τῶν K. Marx ( ) καὶ F. Engels ( ), οἱ ὁποῖοι στὸ ὄνομα τοῦ διαλεκτικοῦ καὶ ἱστορικοῦ ὑλισμοῦ πέτυχαν τὴν ἰδεολογικὴ στράτευση τῆς Ἐπιστήμης στὴν πολεμικὴ ἐναντίον τῆς Θεολογίας 7. Ἤδη ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ κ αἰ. ἀρχίζει μιὰ περίοδος ὑφέσεως καὶ ἀλληλοσεβασμοῦ στὶς σχέσεις Θεολογίας καὶ Θετικῶν Ἐπιστημῶν. Ἡ Θεολογία καὶ ἡ Ἐπιστήμη ἐκλαμβάνονται ὡς δύο κύκλοι πολιτισμοῦ μὲ διαφορετικὸ περιεχόμενο, δύο διαφορετικὲς λειτουργίες τῆς πνευματικῆς ζωῆς ἐξίσου ἀναγκαῖες καὶ ἀπαραίτητες γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη 8. Ἡ Ἐπιστήμη ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἐντὸς τόπου καὶ χρόνου ἐμπειρικὴ 1 Γέν. 1, Ἔξοδ. 31,3. 3 Βαρούχ 3,37. 4 Σοφ. Σειρ. 38,6. 5 Λόγος εἰς τὸ Γενέθλιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, PG 56, Εὐαγ. Δ. Θεοδώρου Οἰκοδόμοι Πολιτιμοῦ, Ἔκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι 1968, σ Ν. Β. Χρονοπούλου, «Χριστιανικὴ Πίστη καὶ Φυσικὴ Ἐπιστήμη», Κοινωνία 32 (1989), σ Νικολάου Λούβαρι, Συμπόσιον Ὁσίων, τ.α, Ἔκδ. «Ἀποστολικῆς Διακονίας» Ἀθῆναι 1962, σ.149.

6 6 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ πραγματικότητα. ἩΘεολογία μὲ τὸ νόημα τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς. Ἡ Ἐπιστήμη μὲ τὸ πότε καὶ πῶς ἔγινε ὁ κόσμος. Ἡ Θεολογία μὲ τὸ ποιὸς καὶ γιατὶ τὸν δημιούργησε. Γενικὰ ἡ Ἐπιστήμη δίνει ἀπαντήσεις στὰ ἐρωτήματα γιὰ τὸ πῶς γίνεται κάθε τί, ὄχι ὅμως γιὰ τὴ σκοπιμότητά του. Δίνει τὰ μέσα στὸν ἄνθρωπο νὰ πετύχει τοὺς σκοπούς, δὲν τοῦ δίνει ὅμως τοὺς σκοπούς 9. Αὐτὴ ἡ διαφορὰ τοῦ ἀντικειμένου καὶ τοῦ ἔργου τῆς Θεολογίας καὶ τῆς Ἐπιστήμης ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι κατάγονται ἀπὸ διαφορετικὲς ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ Ἐπιστήμη ἀπὸ τὴ δίψα γιὰ γνώση, ἡ Θεολογία ἀπὸ τὴν ἀνάγκη γιὰ λυτρωμό. Κάθε προσπάθεια τῆς μιᾶς νὰ μπεῖ στὰ ὅρια τῆς ἄλλης σημαίνει ὑπέρβαση ἁρμοδιοτήτων καὶ πτώση στὸ λογικὸ σφάλμα τῆς μεταβάσεως σὲ ἕτερο γένος 10. Οἱ περιπτώσεις συγκρούσεων, ποὺ παρατηροῦνται κατὰ καιροὺς μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν πολιτιστικῶν μεθόδων, ὀφείλονται στὸ ὅτι ὁρισμένοι ἐκπρόσωποί τους ὑπερβαίνουν τὰ ὅρια τῶν ἁρμοδιοτήτων τους καὶ βγαίνουν ἔξω ἀπὸ τὸν κύκλο τῶν δικαιοδοσιῶν τους. Ἐνδεικτικὰ ἀναφέρουμε τὸν ωιογενετικὸ νόμο τοῦ Χαῖκελ, ὁ ὁποῖος γιὰ νὰ τεκμηριώσει τὴν θεωρία τῆς ἐξελίξεως φωτογράφησε τρεῖς φορὲς τὸ ἴδιοι ἔμβρυο καὶ τὸ παρουσίασε σὲ τρεῖς διαφορετικὲς εἰκόνες ὡς ἔμβρυο σκυλιοῦ, ὡς ἔμβρυο πιθήκου καὶ ὡς ἔμβρυο ἀνθρώπου, γεγονὸς ποὺ καταγγέλθηκε ὡς πλαστογραφία στὸ χῶρο τῆς Ἐπιστήμης 11. Ἐπίσης τὴν κοσμοθεωριακὴ ἐκμετάλλευση τῆς θεωρίας τοῦ Δαρβίνου, ὁ ὁποῖος ὅμως μίλησε γιὰ διευθυνόμενη ἐξέλιξη, ἐνῶ ἀναφερόμενος στὸ θέμα τῆς δημιουργικῆς ἀρχῆς, δήλωσε ὅτι γι αὐτὸ μίλησαν καταφατικὰ τὰ μεγάλα πνεύματα τῆς ἱστορίας 12. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ καὶ ἐμεῖς οἱ θεράποντες τῆς Θεολογίας, ὀφείλουμε νὰ συνειδητοποιοῦμε καὶ τὰ δικά μας ὅρια καὶ νὰ ἀποφεύγουμε νὰ δίνουμε τὴν ἐντύπωση τῶν ἐπαϊόντων σὲ θέματα ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητάς μας. Κυρίως νὰ παύσουμε νὰ ἐκλαμβάνουμε τὶς ἀλήθειες τῆς πίστεως ὡς ἐπιστημονικὰ ἀξιώματα καὶ νὰ ἑστιάζουμε τὴν ἔννοια τῆς θεοπνευστίας ὄχι στὸ πνεῦμα, ἀλλὰ στὸ γράμμα τοῦ κειμένου. Ἐνδεικτικὰ ἀναφέρομαι στὴν ἑρμηνεία τοῦ πρώτου κεφαλαίου τῆς Γενέσεως, ποὺ δημιούργησε παλιότερα σφοδρὲς διαμάχες μεταξὺ τῶν θεολόγων καὶ τῶν θετικῶν Ἐπιστημόνων. Ὅπως σωστὰ ἔχει λεχθεῖ, τὸ βιβλίο τῆς Γενέσεως δὲν εἶναι οὔτε ἐγχειρίδιο Βιολογίας, οὔτε Ἀνθρωπολογίας, οὔτε Φυσικῆς, ἀλλὰ βιβλίο θρησκευτικό, ποὺ χρησιμοποιεῖ τὸ κοσμοείδωλο τῆς ἐποχῆς του, γιὰ νὰ ἐκφράσει τὴ σχέση τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο στὴ δημιουργία καὶ τὴν ἱστορία. Ὅσα γράφονται στὸ βιβλίο αὐτὸ γιὰ τὸν ἄνθρωπο δὲν ἐντάσσονται στὴν θεωρητικὴ ἀνθρωπολογία, ἀλλὰ στὴν πρακτικὴ σωτηριολογία 13. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ἀναφερόμενος στὶς διάφορες ἀπόψεις ποὺ ἐπικρατοῦσαν στὴν ἐποχή του ἀναφορικὰ μὲ τὸ ποῦ στηρίζεται ἡ γῆ, γράφει: «Κἄν οὖν ἀφ ἑαυτῆς, κἄν ἐπὶ ἀέρος, κἄν ἐπὶ ὑδάτων, κἄν ἐπ οὐδενὸς δῶμεν ἡδράσθαι αὐτήν, χρὴ μὴ ἀφίστασθαι τῆς εὐσεβοῦς ἐννοίας, ἀλλὰ πάντα ὁμοῦ συγκρατεῖσθαι, ὁμολογεῖν καὶ συνέχεσθαι τῇ δυνάμει τοῦ κτίσαντος» 14. Σχολιάζοντας τὴ θέση αὐτὴ ὁ καθηγητὴς Νίκος Ματσούκας παρατηρεῖ: «Ὁ Δαμασκηνὸς, λοιπόν, ἐπισημαίνει ὅτι κεντρικὴ σπουδαιότητα ἔχει μόνο «ἡ εὐσεβὴς ἔννοια» (τὸ εὐλαβικὸ νόημα) καὶ ὄχι ἡ γνώση γιὰ τὸν τρόπο προελεύσεως καὶ λειτουργικῆς διαδικασίας τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς... Ὅποιες καὶ ἄν εἶναι οἱ ἐπιστημονικὲς γνώσεις γιὰ τὴ διαδικασία ἐμφανίσεως καὶ πορείας τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς, κινοῦνται ἔτσι καὶ ἀλλιῶς στὴν ἐπιφάνεια καὶ ποτὲ στὸ βάθος, ποὺ δὲν εἶναι ὁ κτιστός, ἀλλὰ ὁ ἄκτιστος κόσμος. Ποτὲ ἡ Θεολογία δὲν μπορεῖ νὰ ἀποφανθεῖ, ἄν μιὰ ἐπιστημονικὴ ἤ φιλοσοφικὴ γνώση γιὰ τὴ διαδικασία γενέσεως τοῦ κόσμου καὶ τῆς ζωῆς εἶναι ὀρθὴ μὲ βάση τὶς ἀλήθειες ποὺ ἀναφέρονται στὴν Ἀποκάλυψη» 15. Ἡ παρατηρούμενη σήμερα ὕφεση καὶ ἀμοιβαία κατανόηση στὶς σχέσεις Θεολογίας καὶ Θετικῶν Ἐπιστημῶν, ὀφείλεται πρωτίστως στὴν ἐγκατάλειψη τῆς ἀπολύτου θέσεως ὅτι ἡ Φυσικὴ Ἐπιστήμη εἶναι ἡ μόνη ποὺ μπορεῖ νὰ γνωρίσει ἀσφαλῶς τὸν κόσμο. Αὐτὸ ἔγινε μὲ τὴν ἐγκατάλειψη ὅλων τῶν ἐπιστημονικῶν θεωριῶν τοῦ παρελθόντος μὲ τὶς ἐπαναστατικὲς ἔρευνες τῶν μεγάλων φυσικῶν τοῦ αἰώνα μας, δηλ. τῆς σχετικότητας τοῦ Ἀϊνστάιν, τῶν Κβάντα τοῦ Μάξ Πλάνκ, τῆς Κομπλαμενταριτέτ τοῦ Μπόρ καὶ τῆς ἀπροσδιοριστίας τοῦ Χάιζεμπεργκ. Ἔτσι ἡ ἐπιστήμη ἀναγνωρίζει: Ὅτι οἱ φυσικοὶ νόμοι δὲν εἶναι αἰώνιοι, ἀλλὰ προσωρινὲς μονάχα σταθερὲς στὴν ἐξελικτικὴ πορεία τοῦ σύμπαντος. Ὅτι ἡ ἔρευνα στὶς θετικὲς ἐπιστῆμες εἶναι ἀντικειμενικο-ὑποκειμενική, ἀφοῦ ἐξαρτᾶται σὲ μεγάλο βαθμὸ ἀπὸ τὸν ἐρευνητὴ καὶ τὸν τρόπο ποὺ κάνει τὶς παρατη- 9 Γεωργίου Κοντοπούλου, «Ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἀνθρώπου», Διάλογος μὲ τὸν Φοιτητή, Ἔκδ. «Ἀποστολικῆς Διακονίας», Ἀθῆναι 1970, σ Εὐαγγέλου Δ. Θεοδώρου, Οἰκοδόμοι Πολιτισμοῦ, ὅ.π.,σ Εὐαγγέλου Δ. Θεοδώρου, Ἡ Αἰωνία Ἀλήθεια, ἔκδ. «Ἀποστολικῆς Διακονίας» Ἀθῆναι 1971, σ Ὅπ. π. σ Ἠλία Οἰκονόμου, Σύγχρονος ἑρμηνευτικὴ προσέγγιση τοῦ Α κεφαλαίου τῆς Γενέσεως, Ἀθῆναι 1978, σ Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως 1, ι,pg. 24, Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ, Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως (Κείμενο-Μετάφραση, Εἰσαγωγή- Σχόλια Νίκου Ματσούκα), Ἔκδ. Π.Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1998, σ , ση. 55.

7 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 7 ρήσεις του 16. Π.χ. ἄλλα ἀπὸ τὰ πειράματα δείχνουν ὅτι τὸ φῶς ρίας, ποὺ εἶναι μιὰ ἄλλη «γνώση», ἄλλου τύπου καὶ ἄλλης ποιότητας, Βέβαια, ἀποτελεῖ κοινὴ διαπίστωση ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ ζοῦμε εἶναι μόρια ἤ «φωτοκύτταρα» καὶ ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ τὴ λογικὴ σήμερα χωρὶς τὶς Θετικὲς ἄλλα ὅτι εἶναι κύματα. Καὶ Ὅτι στὶς θετικὲς ἐπιστῆμες δὲν ἔχουμε μόνον τὴν ἔννοια τοῦ ἀνεξιχνιάστου γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ δυναμένου νὰ γνωσθεῖ ὑπὸ προϋποθέσεις, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἀπολύτως ἀπροσίτου γιὰ τὶς ἀνθρώπινες δυνατότητες 17. Μὲ πολλὴ εἰλικρίνεια ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὸ 95% τοῦ σύμπαντος μᾶς εἶναι ἄγνωστο, ἀφοῦ αὐτὸ ποὺ ὀνομάζεται ἀπὸ τοὺς ἐπιστήμονες «σκοτεινὴ ὕλη» δὲν ξέρουμε ἀκόμη τὶ εἶναι 18. Ἡ Θεολογία, ὡς κορυφαία τῶν ἀνθρωπιστικῶν Ἐπιστημῶν, καλεῖται νὰ διαλεχθεῖ μὲ τὶς Θετικὲς Ἐπιστῆμες ἐπισημαίνουσα πρῶτον τὴν ὕπαρξη ὁρίων στὶς ἐπιστημονικὲς δυνατότητες καὶ δεύτερον τοὺς κινδύνους ποὺ ἐλλοχεύουν ἀπὸ τὴν ἀλόγιστη χρήση τῆς τεχνολογίαςνων ἐπεξεργασία τῶν δεδομέ-. Ὁ ἀββᾶ Ἰσαάκ στὸ θέμα αὐτὸ εἶναι κατηγορηματικός «Ἔστι γνῶσις προηγουμένη τῆς πίστεως καὶ ἔστι γνῶσις τικτομένη ἐκ τῆς πίστεως. Ἡ γνῶσις ἡ προηγουμένη τῆς πίστεως ἔστι γνῶσις φυσική, ἡ δὲ τικτομένη ἐκ τῆς πίστεως γνῶσις ἐστί πνευματική». Τὴ διάσταση αὐτῆς τῆς ἀλήθειας δὲν διστάζει νὰ ἀποδεχθεῖ καὶ αὐτὸς ὁ κορυφαῖος ἐκπρόσωπος τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν Heisenberg, ὁ ὁποῖος θέτει τὸ ἐρώτημα «ποιὸς θὰ μποροῦσε νὰ ἰσχυρισθεῖ, ὅτι ἡ ἀντικειμενικὴ πλευρὰ εἶναι περισσότερο πραγματικὴ ἀπὸ τὴν ὑποκειμενική;» 21. Ἡ πρόσβαση στὴ γνώση αὐτοῦ τοῦ εἴδους γίνεται μέσῳ τῆς πίστεως, ἡ ὁποία εἶναι μιὰ προσωπικὴ ἀποκαλυπτικὴ ἐμπειρία, ποὺ ἀφαιρεῖ κάθε ἀπόδειξη, κάθε Ἐπιστῆμες. Αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ τὶς ἀπολυτοποιήσουμε ὡς τὴ μοναδικὴ σωστικὴ δύναμη, ἀφοῦ παρὰ τὴν ἐντυπωσιακή τους πρόοδο ὄχι μόνον δὲν θεράπευσαν τὰ μεγάλα κοινωνικὰ δεινὰ τῶν λαῶν, ἀλλὰ καὶ σὲ πολλὲς περιπτώσεις τὰ περιέπλεξαν. Ἀπὸ ὅλα ὅσα εἰπώθηκαν συμπεραίνεται ὅτι ἡ Θεολογία μὲ τὶς ἠθικὲς ἀρχές, τὶς ὁποῖες αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ ἀποτελεῖ τὸν ἀναγκαῖο χῶρο ζωῆς τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν, γιὰ νὰ μὴ χάσουν τὸν ὀρθό τους προσανατολισμό. Ἀλλὰ καὶ ἡ Θεολογία χρειάζεται τὶς Θετικὲς Ἐπιστῆμες γιὰ νὰ ἔχει προσβάσεις στὴν κοσμικὴ πραγματικότητα καὶ νὰ ἐκφράσει μέσῳ αὐτῶν τὸ διαχρονικὰ ἀναλλοίωτο σωστικό της μήνυμα. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ ἀποτελεῖ ἀναντίρρητη ἀλήθεια Ὅσον ἀφορᾶ τὸ πρῶτο εἶναι ἐνδιάμεσο, κάθε ἀφηρημένη καὶ διατυπώνεται ἀπὸ τὰ στόματα πλέον κοινὴ πεποίθηση στὸ χῶρο τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ γνώση εἶναι σχετική, μεταβλητὴ καὶ περιορισμένη ἐν χώρῳ καὶ χρόνῳ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ δεδομένα τῆς ἐμπειρικῆς πραγματικότητας καὶ τὴ δυνατότητα τῆς ἀνθρωπίνης σκέψεως. Ὅ,τι εἶναι πέραν ἀπὸ αὐτὰ ἀδυνατοῦμε νὰ γνωρίσουμε. Ὅλα τὰ σύγχρονα ἐπιστημονικὰ συμπεράσματα τόσο ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς μικροφυσικῆς, ὅσο καὶ τῆς μακροφυσικῆς, κλονίζουν τὴ μηχανικὴ νομοτέλεια τοῦ κοσμικοῦ συνόλου καὶ τὸν θετικὸ καὶ ὁριστικὸ χαρακτήρα τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσεως. Μὲ δεδομένη αὐτὴ τὴν ἀδυναμία τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν ἡ Θεολογία καλεῖται νὰ μιλήσει γιὰ τὴ βιωματικὴ διάσταση τῆς ἐμπει- ἔννοια γιὰ τὸν ἀντικειμενικὰ ὑπάρχοντα Θεό 22. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ δεύτερο, δηλ. τὴν ἐπισήμανση τῶν κινδύνων ἀπὸ τὴν ἀλόγιστη χρήση τῆς Τεχνολογίας, ἡ Θεολογία ὀφείλει νὰ τονίσει ὅτι οἱ Θετικὲς Ἐπιστῆμες πρέπει νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ πρόσχημα τῆς οὐδετερότητας καὶ νὰ συνειδητοποιήσουν τὴν εὐθύνη ποὺ ἔχουν ὅσον ἀφορᾶ τὶς πρακτικὲς ἐπιπτώσεις καὶ τοὺς κινδύνους ποὺ ἐγκυμονεῖ ἡ ἔρευνα καὶ κυρίως τὸ ποιὸς καὶ πῶς χρησιμοποιεῖ τὰ δεδομένα της. Δηλαδὴ οἱ Θετικὲς Ἐπιστῆμες πρέπει νὰ ἐνεργοῦν περισσότερο ἀνθρωπιστικὰ καὶ λιγότερο κατακτητικὰ καὶ νὰ ἀξιοποιοῦν τὰ ἐπιστημονικὰ τους ἐπιτεύγματα γιὰ τὴ θετικὴ ἀνάπτυξη τῆς ζωῆς. κορυφαίων θεραπόντων τῶν Θετικῶν Ἐπιστημῶν, εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιστήμη κρίνεται ἀνεπαρκὴς γιὰ τὸ σύνολο τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀνθρώπου, ἀφοῦ ἀδυνατεῖ νὰ ἀπαντήσει στὸ ὑπαρξιακὸ καὶ μεταφυσικό του πρόβλημα. Μόνον στὸ χῶρο τῆς Θεολογίας ἐκφράζεται ἡ ἐμπειρικὴ διάσταση τῆς ἀλήθειας. Διασώζεται ἡ ἀρχέγονη κληρονομιὰ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁρίζεται τὸ νόημα τοῦ ὑπάρχειν μέσα στὸν κόσμο. Δημιουργοῦνται προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἐπανασύνδεση τῶν διανθρωπίνων σχέσεων. Ἐξαλείφονται οἱ ἀπανθρωποποιητικὲς παρενέργειες τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ. Ἀπαλύνεται ἡ τραχύτητα τῶν ἐνστίκτων καὶ προσφέρεται ἡ λύτρωση, τὴν ὁποία καμμιὰ ἄλλη ἐνδοκοσμικὴ ἀξία δὲν μπορεῖ νὰ προσφέρει. 16 Μέγα Φαράντου, Ὁ Θεὸς στὸ χῶρο τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν σήμερα (ἀνάτυπο), Ἀθῆναι 1981, σ Τοῦ ἴδιου, «Ἐπιστήμη καὶ Θρησκεία», Θεολογία 64 (1993), σ Ἀρχιεπισκόπου τιράνων καὶ πάσης Ἀλβανίας Ἀναστασίου, «Ἡ Ὀρθοδοξία πρὸ τῆς ραγδαίας ἐξελίξεως τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν», στὸν Τόμο: «Ἐπιστῆμες, τεχνολογίες αἰχμῆς καὶ ὀρθοδοξία», Ἔκδ. Ἱ. Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθήνα 2002, σ Ἀρχιεπισκόπου Τιράνων καὶ πάσης Ἀλβανίας Ἀναστασίου, ὅ.π. σ Ἀσκητικά, Λόγος ιη. Περὶ τοῦ πόσον γίνεται τὸ μέτρον τῆς γνώσεως καὶ τὰ μέτρα τὰ περὶ τῆς πίστεως, Ἔκδ. Βασ. Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 1985, σ Χρονοπούλου, ὅ.π., σ Παύλου Εὐδοκίμωφ, Ἡ πάλη μὲ τὸν Θεόν, Θεσσαλονίκη 1981, σ. 61.

8 8 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ ΠΑΥΛΟΣ ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΤΗΣ ΑΓΙΩΤΑΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ «Κύριε ὁ Θεός ἡµῶν, ὁ καιρούς καί χρόνους ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ θέµενος... ὁ τόν πάντα χρόνον τόν τε γεγονότα τόν τε ὄντα καί ἐσόµενον πληρῶν... Αὐτός πανάγαθε Δέσποτα τόν νέον ἐνιαυτόν τῆς χρηστότητος εὐλόγησον...» (εὐχή Δοξολογίας) Ἀγαπητοί Πατέρες καί συλλειτουργοί τοῦ Ὑψίστου, ἐντιμώτατοι ἄρχοντες, ἐνδοξότατοι στρατιωτικοί, Λαέ τοῦ Θεοῦ περιούσιε καί πεφιλημένε, Μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, μέ τήν πρεσβεία τῆς Παναγίας Μητέρας Του καί τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας, μέ τίς εὐχές καί ἱκεσίες τοῦ Ἁγίου Βασιλείου τοῦ ὁποίου τήν μνήμη ἑορτάζουμε, εἰσερχόμαστε σήμερα στό Νέο Ἔτος, τό Ἔφυγε τό 2010 καί ἄφησε προβλήματα πολλά καί δύσκολα! Οἰκονομική ὕφεση, κλοπές, ἀτιμίες, ἀθέμιτο πλουτισμό τῶν ὀλίγων εἰς βάρος τῶν πολλῶν, εἰς βάρος τοῦ κράτους, εἰς βάρος τῶν πτωχῶν καί τῶν ἀδυνάτων! Καί ὄχι μόνον αὐτά, ἀλλά μᾶς κληροδότησε καί ἐγκλήματα πάσης φύσεως τρομοκρατικά κτυπήματα, ληστείες, ἀπαγωγές, ἄδικους θανάτους καί πολλά ἀκόμη ἀπαξιωτικά τῆς ἀρετῆς, τοῦ ἤθους καί τῆς προόδου τῆς ἀνθρώπινης δραστηριότητος. Γεγονότα ἀνατριχιαστικά στήν περιγραφή τους, ὅπως τά βλέπουμε καί τά ἀκοῦμε ἀπό τά μέσα μαζικῆς ἐνημερώσεως. Καί ποιός εὐθύνεται γιά ὅλα αὐτά; Ὁ χρόνος, θά ποῦν οἱ περισσότεροι βιαστικά καί ἀπερίσκεπτα. Ἄλλοι θά ἐπιρρίψουν τήν εὐθύνη στήν Πολιτεία. Κάποιοι ἄλλοι θά μεταθέσουν τό πρόβλημα σέ διεθνείς συγκυρίες, στά τοπικά ἤ ξένα συμφέροντα, οἰκονομικῆς ἤ διπλωματικῆς φύσεως, στήν ἐπιβολή ἐξουσίας καί σέ πολλά ἀκόμη χωρίς προσέγγιση τῆς πραγματικότητος. Δέν εἶναι ὅμως καί τόσο ἁπλά τά πράγματα. Ὁ χρόνος δέν ἔχει ὑπόσταση, ὁ χρόνος δόθηκε ἀπό τόν Θεό στόν ἄνθρωπο ὡς πεπερασμένη δυνατότητα καί παρουσία, δόθηκε ὡς μονάδα μετρήσεως. Μᾶς δόθηκε νά τόν χρησιμοποιοῦμε γιά τήν ἐπιτυχία τῆς ἠθικῆς τελειοποιήσεώς μας, ὥστε μ αὐτόν νά ἐπιτύχουμε τήν ἀνύψωση τῆς καρδιᾶς μας, «τήν μόρφωση τοῦ Χριστοῦ» στήν ψυχή μας. Εἶναι μεγάλο δῶρο ἀλλά καί ἀγαθό ὁ χρόνος, πολύ μεγάλης σπουδαιότητος, γι αὐτό ἀκριβῶς ἔχει πολλούς κλέφτες καί ἐχθρ ούς, ὕπουλους καί δόλιους, μέ τούς ὁποίους πολλοί ἐπιπόλαια συμμαχοῦν, ἀγνοῶντας ὅτι οἱ κλέφτες τοῦ χρόνου κλέβουν ταυτοχρόνως καί τήν δική τους εὐτυχία. Καί πρῶτος κλέφτης τοῦ χρόνου εἶναι ἡ ἀμέλεια καί ἡ ῥαθυμία. Πόσο ὅμως ἀδικοῦμε τόν ἑαυτό μας ἄν ἀφήνουμε τόν χρόνο νά κυλάει πνευματικά ἀνεκμετάλλευτος! «Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μή ὡς ἄσοφοι, ἀλλ ὡς σοφοί ἐξαγοραζόμενοι τόν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι». (Ἐφ. 5, 15-16), μᾶς συμβουλεύει ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν Παῦλος καί σέ ἄλλο σημεῖο λέγει «Ἄρα οὖν ὡς καιρόν ἔχομεν, ἐργαζώμεθα τό ἀγαθόν πρός πάντας» (Γαλ. 6, 10). Ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου εἶναι ἀπώλεια ζωῆς, σημειώνει ὁ διάσημος Κλωντέλ: «ὁ φονεύων τόν χρόνον, φονεύει παροῦσαν καί μέλλουσαν ζωήν». Ἡ σπατάλη τοῦ χρόνου εἶναι πραγματικά ἔγκλημα, ὅπως διεκήρυξε ὁ Φραγκλῖνος: «αὐτός πού σπαταλᾶ τόν χρόνο του, δέν ἔχει γνωρίσει τήν ἀξία τῆς ζωῆς». Ποιά, λοιπόν, εἶναι ἡ ἀπάντηση στούς ἐπιπόλαιους καί βιαστικούς, στούς ἀφιλοσόφητους καί ἀδιάφορους περί τίς πνευματικές ἀνησυχίες καί μεταφυσικές ἀναζητήσεις; Ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἡ αἰτία τῶν ἀρίστων ἀλλά καί ἡ αἰτία παντός κακοῦ! Ὅταν ἀγωνίζεται γιά τήν κατάκτηση τῆς ἀρετῆς, ὅταν συντάσσει τόν ἑαυτό του ξωπίσω τοῦ Ἰησοῦ καί κηρύσσει καί ὁμολογεῖ ἐν ταπεινώσει καί ἐξομολογήσει καρδίας Αὐτόν ὡς παθόντα καί ταφέντα καί ἀναστάντα, τότε τά ἔργα του εἶναι ὅλο φῶς, ὅλο ἀλήθεια, γεμάτα ἀνθρωπιά καί ἀξιοπρέπεια, γεμάτα θυσιαστική ἀγάπη γιά τόν συνάνθρωπό Του. Νέος χρόνος ξεκινᾶ ἀπό σήμερα, ἀδελφοί μου, γεμᾶτος προβλήματα, ἀνησυχίες, ἀνασφάλειες, ἀγωνίες. Ἐμεῖς ὅμως ἐπιθυμοῦμε χαρά, ἡσυχία ἀσφάλεια καί καλύτερο μέλλον γιά τά παιδιά μας. Γι αὐτό ἄς σοβαρευτοῦμε, ἄς ἀποβάλλουμε τόν παλαιό ἄνθρωπο τῆς θεοποιήσεως τῆς ὕλης καί τοῦ ἑαυτοῦ μας. Ἄς ἐπιστρέψουμε στόν Θεό μας, ἄς σεβαστοῦμε τίς ἀξίες καί τίς ἀρχές μας! Ἄς σεβαστοῦμε τήν ἀξία τήν ὁποία ἔχουμε ὡς ἄνθρωποι, ὥστε νά μᾶς σεβασθοῦν οἱ ἄλλοι καί νά μᾶς ἐμπιστευθοῦν οἱ νέοι μας, τά παιδιά μας. Εὔχομαι ὁ νέος χρόνος τῆς χρηστότητος τοῦ Κυρίου νά εἶναι εὐλογημένος καί δημιουργικός μέ ἀρετή καί ἀνθρωπιά! Ὁ Ἐπίσκοπος καί Μητροπολίτης σας Ο ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΑΥΛΟΣ

9 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 9 «Ἡ στροφὴ πρὸς τὴν παράδοση δὲν ἀποτελεῖ ὀπισθοδρόμηση» Ἑορτάζει σήμερον ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, ὡς «τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου» (Ἐφεσ. 1, 23), τὴν κατὰ σάρκα Περιτομὴν τοῦ «πάντα δρακὶ περιέχοντος καὶ ἐν σπαργάνοις εἰληθέντος» Σωτῆρος ἡμῶν καὶ τὴν ἱερὰν μνήμην τοῦ «ἱεραρχίας στολαῖς ἠγλαϊσμένου» οὐρανοφάντορος Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, ὅστις «τῇ Ἐκκλησίᾳ δέδοται παρὰ Θεοῦ, χαράκωμα καὶ τεῖχος ὀχυρόν». Ἑορτάζομεν ἡμεῖς, τὰ πιστὰ τέκνα τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας εἰς τὴν εὐλογημένην γῆν τῶν Πατέρων ἡμῶν, ἐν Φαναρίῳ, εἰς τὸ Σεπτὸν Κέντρον τῆς Ὀρθοδοξίας, τὴν εὐχαριστίαν τῆς πίστεως, τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς ἀγάπης, αἰσθανόμενοι ὁμοθυμαδόν, ὅπως γράφει ἐπιφανὴς σύγχρονος θεολόγος, «σὰν στὸ σπίτι μας», «παιδιὰ στὸ σπίτι τοῦ Πατέρα μας». Ὄντως, ὅπως προσθέτει ἄλλος σπουδαῖος μύστης τῆς ἱερᾶς ἐπιστήμης, «ἡ βαθύτερη ἐμπειρία ποὺ ἔχουμε γιὰ τὴν Ἐκκλησία εἶναι αὐτὴ τοῦ οἴκου». Εἴμεθα δεμένοι μὲ τὴν Ἐκκλησίαν «ἄμεσα, σωματικά, ὅπως δένεται τὸ παιδὶ μὲ τὴ μάνα του». Εἶναι «ἡ ζωὴ» αὐτὸ ποὺ συνδέει ἡμᾶς τοὺς Ὀρθοδόξους Χριστιανοὺς μὲ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ «ὄχι οἱ ἰδέες». «Γενεὰ πορεύεται καὶ γενεὰ ἔρχεται» (Ἐκκλ. 1, 4) καὶ ὅλοι ἡμεῖς, τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, φυλάσσομεν τὸν τόπον, ὅν ἐλάβομεν εἰς κληρονομίαν, τὰ ὅσια καὶ τὰ ἱερά τοῦ Γένους, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ πανδαμάτωρ χρόνος δὲν φαίνεται νὰ ἔχη πραγματικὴν ἐξουσίαν. Ἡ αἰωνιότης εὑρίσκεται ἐκεῖ, ὅπου ὁ χρόνος δὲν ἔχει καὶ δὲν Τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου ἠμπορεῖ νὰ ἔχη δύναμιν. Διὰ τοῦτο δὲν ἰσχύει δὶ ἡμᾶς τὸ «χρόνου φείδου», ἀναφορικῶς πρὸς τὴν διακονίαν καὶ τὴν προθυμίαν νὰ φυλάσσωμεν τοῦτον τὸν τόπον. Βιοῦμεν τὴν ζωὴν ἡμῶν ὡς «πλήρωμα χρόνου, φυλακῆς καὶ μαρτυρίας», ἐνδυναμούμενοι ἀπὸ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Χριστοῦ: «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» (Ματθ. 28, 20). Τὸ «φυλάσσειν τὸν ἱερὸν τόπον», τὸν ὁποῖον γνωρίζομεν, ἐπειδὴ ἀκριβῶς τὸν ἀγαπῶμεν, καὶ ἀγαπῶμεν ἐπειδὴ τὸν γνωρίζομεν, εἶναι συνυφασμένον ἀρρήκτως μὲ τὸ «φυλάσσειν τὸν τρόπον τοῦ βίου», τὴν Ὀρθοδοξίαν, τὴν ὀρθὴν λατρείαν καὶ δοξολογίαν καὶ τὴν ὀρθοπραξίαν. Αὐτὸς ὁ ἐκκλησιαστικὸς τρόπος ζωῆς ἐβιώθη καὶ ὑμνήθη ἀπὸ ἐνθέους ἁγίους, ἀπὸ μάρτυρας καὶ ἀσκητάς, κήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ, ποιητὰς καὶ μελωδούς, ἀπὸ ἁγιογράφους καὶ χαρισματικοὺς τεχνίτας, ἀπὸ εὐλογημένους χριστιανούς, διακόνους τῆς φιλανθρωπίας. Εἶναι πίστις καὶ δόγμα, ἀγάπη καὶ ἦθος, ἐλπὶς εἰς Χριστὸν καὶ ἄσβεστος πόθος τῆς αἰωνιότητος, βιωμένη ἐλευθερία, δέσιμο μὲ τὸν τόπον καὶ ἐμπειρία οἰκειότητος, ἀλληλεγγύη καὶ κοινωνία, αὐθυπέρβασις καὶ μαρτυρία ζωῆς ἐν Χριστῷ. Ὅλα αὐτὰ συμπυκνώνονται καὶ ἀποκαλύπτονται εἰς τὰς ἑορτάς, αἱ ὁποῖαι δι ἡμᾶς ἀποτελοῦν τὸν ἄξονα τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. «Ὁ πιστὸς ζεῖ ἀπὸ γιορτὴ σὲ γιορτή», σημειώνει ὁ μακαριστὸς πατὴρ Ἀλέξανδρος Σμέμαν. Πράγματι, ἡ ἑορτή, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε κάτι περισσότερον καὶ πολυτιμότερον ἀπὸ τὸν «ἐλεύθερον χρόνον» καὶ συνδέεται οὐσιαστικῶς καὶ ἀναποσπάστως μὲ τὴν θείαν λατρείαν, εἶναι καιρὸς ἀποκαλύψεων. Ἡ ἑορτὴ φωτίζει τὴν πορείαν μας, ἀπελευθερώνει τὴν ζωὴν ἀπὸ τὰς ἀντιφάσεις της, διαλύει τὴν ἀχλὺν τῶν βιωτικῶν μεριμνῶν, πλαταίνει τὸν κόσμον, ἀνοίγει τὴν διάστασιν τοῦ βάθους τῶν πραγμάτων. Ἑορτὴ εἶναι ἡ βίωσις τῆς ζωῆς ὡς κοινωνίας καὶ εὐχαριστίας.

10 10 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ Ὁ κλειστὸς ἄνθρωπος, ὁ ἄνθρωπος ποὺ περιστρέφεται γύρω ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἑορτάση πραγματικὰ ἤ ἑορτάζει μόνον τὸν ἑαυτόν του. Ο homo clausus δεν εἶναι δυνατὸν νὰ ζῆ ὡς homofestivus. Ὁ χρόνος τῆς ζωῆς του δαπανᾶται διὰ τὴν ἀτομικήν του εὐδαιμονίαν, διὰ τὸ ἔχειν τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ ὄχι διὰ τὴν κοινωνίαν, τὴν κοινωνίαν μετὰ τοῦ Θεοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Δὲν εἶναι διόλου τυχαῖον ὅτι κατὰ τὰς λεγομένας «ἀργίας» ἤ κατὰ τὸν «ἐλεύθερον χρόνον», ἐπιτείνεται ἡ αἴσθησις τῆς ματαιότητος καὶ ἡ ἀγωνία ὅτι ἡ ζωὴ περνᾶ χωρὶς νὰ τὴν ζήσουν οἱ ἄνθρωποι εἰς βάθος. Εἴμεθα προφανῶς ἐποχὴ τῆς ψυχαγωγίας καὶ τῶν διασκεδάσεων, ἀλλὰ ὄχι ἐποχὴ τῆς ἑορτῆς. Αἱ σύγχρονοι «ἑορταὶ» εἶναι καιρὸς τοῦ ἔχειν, παγίδες αὐτοπραγματώσεως, ἐκδιονυσιασμοῦ τῆς ζωῆς καὶ ἐπιδεικτικοῦ καταναλωτισμοῦ. Εἶναι χαρακτηριστικὸν ὅτι τὰς «ἑορτάς, τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν μορφὴν των διαχειρίζονται σήμερον οἱ διαφημισταί, ἡ τηλεόρασις, οἱ ταξιδιωτικοὶ πράκτορες καὶ οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες. Καὶ τὸ ἀρχαῖον «βίος ἀνεόρταστος, μακρὰ ὁδὸς ἀπανδόκευτος», τονίζει μὲν τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ νόημα τῆς ἑορτῆς διὰ τὸν ὁδοιπόρον ἄνθρωπον, ἠμπορεῖ ὅμως νὰ κατανοηθῆ μὲ τὴν ἔννοιαν ὅτι τὸ πανδοχεῖον εἶναι «ὁ οἶκος» τοῦ ἀνθρώπου. Ὅταν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὑπογραμμίζουν ὅτι «Τὰ παρόντα ὁδὸς ἐστιν» καὶ ὅτι «Πανδοχεῖον ἐστιν ὁ παρὼν βίος», τότε τοποθετοῦν τὴν πατρίδα ἡμῶν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ θεωροῦν τὸν παρόντα βίον πορείαν πρὸς τὴν ἀληθινὴν ζωήν. Αὐτὴν τὴν ζωὴν ὑπενθυμίζουν αἱ ἑορταί, καθὼς καὶ τὴν προσωρινότητα τῶν παρόντων. Ἡ ἑορτὴ ἔχει οὐσιαστικὴν ἐσχατολογικὴν ἀναφοράν. Ὄχι μόνον δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ βλέπωμεν τὸ «πανδοχεῖον» ὡς «οἶκον», ἀλλὰ τρέφει τὴν νοσταλγίαν τῆς «πατρίδος». «Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν» (Ἑβρ. 13, 14). Αὐτὴν τὴν ζωὴν τῶν ἐσχάτων ὑμνεῖ ὑπερεχόντως ὁ ἑορταζόμενος σήμερον Μέγας Βασίλειος, ὅστις «ἀπέρριψεν τῶν οὐκ ὄντων τὸν πόθον» καὶ «χαίρων ἀνεκήρυξεν τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας». Ἱερώτατοι, τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά, Ἡ κακὴ ἀλλοίωσις τῶν ἑορτῶν ἤ ἀκόμη ἡ λήθη τοῦ νοήματος τοῦ ἑορτάζειν δὲν εἶναι κάτι νέον. Τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι «ὁ χαμένος παράδεισος». Ὅσον ἄτοπον εἶναι ὅμως νὰ πιστεύωμεν ὅτι παλαιότερα ἤσαν ὅλα καλύτερα, τόσον λανθασμένον εἶναι νὰ κλείνωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔναντι ὅσων ἀρνητικῶν συμβαίνουν σήμερον. Ἐμφανέστατα ἡ ἐποχὴ μας ἀπολυτοποιεῖ πλεῖστα ὅσα ἀσήμαντα καὶ ἀπαξιώνει πολλὰ σημαντικά. Παραλλήλως πρὸς τὰς ἐκπληκτικὰς προόδους, ζῶμεν σήμερον τὴν ἀδυσώπητον κοινωνικὴν ἀδικίαν, τὴν ἀλαζονίαν τῶν ἰσχυρῶν, τὴν καταστροφὴν τῆς φύσεως, τὴν σχάσιν τῶν σχέσεων καὶ τόσα ἄλλα δεινά. Ζωτικαὶ ἀλήθειαι, αἱ ὁποῖαι ἔδιναν νόημα εἰς τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων, πολύτιμοι παραδόσεις αἰώνων, περιφρονοῦνται καὶ χλευάζονται. Ἀπεδείχθη περιτράνως ὅτι κάθε βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρὸς δὲν ἀποτελεῖ πρόοδον. Ἰσχύει, ἀντιστοίχως, ὅτι κάθε στροφὴ εἰς τὴν παράδοσιν δὲν ἀποτελεῖ ὀπισθοδρόμησιν. Ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι μίαν παράδοσιν ἀληθείας, ἐλευθερίας καὶ φιλανθρωπίας, ἡ ὁποία τροφοδοτεῖ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον μας, μίαν παρακαταθήκην πίστεως, ἡ ὁποία ἀπελευθερώνει μέσα μας ἀνεξαντλήτους δυνάμεις κατ ἀλήθειαν ζωῆς καὶ διακονίας. Δὲν ἀνήκει τὸ μέλλον εἰς τὸν αὐτάρεσκον ἀτομιστήν, εἰς τὸν ἄνθρωπον «αὐτοείδωλον», ὁ ὁποῖος ζῆ ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ ἀρνεῖται νὰ ἀναγνωρίση εἰς τὸν πλησίον τὸν «ἀδελφόν» τοῦ Χριστοῦ, Ἐκείνου ὅστις ἀπεκαλύφθη ὡς «Θεὸς μεθ ἡμῶν» καὶ Θεὸς «ὑπὲρ ἡμῶν». Ὁ συγκαταβὰς τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων Σωτὴρ ἡμῶν, ἂς χαρίζη εἰς ὅλους ἡμᾶς, πρεσβείαις τοῦ «ἐκ Καισαρείας καὶ Καππαδόκων χώρας» ἱεροφάντορος Μεγάλου Βασιλείου, ἕνα εὐλογημένον καὶ ἀγλαόκαρπον ἐνιαυτὸν μὲ ὑγείαν κατ ἄμφω καὶ ἂς κατευθύνη τὰ διαβήματα ἡμῶν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς εἰρήνης, τῆς «πάντα νοῦν ὑπερεχούσης» (Φιλιππ. 4, 7). AΠO TO ΛEIMΩNAPIO Κάποιος ἀπὸ τοὺς γέροντες στὰ Κελλιὰ ἔλεγε: Ὁ Θεὸς βέβαια βρίσκεται παντοῦ πλησιάζει ὅμως τοὺς εὐσεβεῖς καὶ ἐκείνους ποὺ ἀγωνίζονται ὄχι ἐκείνους ποὺ εἶναι μὲ τὰ λόγια σεμνοί, ἀλλ ἐκείνους ποὺ εἶναι μὲ τὰ ἔργα λαμπροί. Καὶ ὅπου βρίσκεται ὁ Θεός, ποιὸς θὰ θελήσει νὰ ἐπιβουλευθεῖ ἤ ποιὸς μπορεῖ νὰ βλάψει;

11 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 11 Η ΦΙΛΟΚΑΛΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ Γ Ὅμως, ἡ ὀρθόδοξη ἄσκηση, ἡ «ἡσυχία» καί ἡ «νήψις» δέν συνιστοῦν τό τέλος, τόν ἔσχατο στόχο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Ἡ προσωπική μας συνάντηση μέ τό Πρόσωπο τοῦ Ἀναστάντος Κυρίου περνᾶ ἀναγκαστικά ἀπό τό μυστήριο τῆς εὐχαριστιακῆς μας συσσωμάτωσης. Ἡ πεμπτουσία τῆς θεολογικῆς σκέψης τοῦ Νικοδήμου καί τῶν Κολλυβάδων γενικότερα, ἐντοπίζεται στό σημεῖο αὐτό. Ἕνας ὁλόκληρος πόλεμος ξέσπασε ἐναντίον τοῦ ἁγίου, ἀπό τίς θέσεις του «περί συνεχοῦς μεταλήψεως». Ἡ ἐσφαλμένη συνήθεια ἡ ὁποία εἶχε ἐπικρατήσει κατά τόν 18ο αἰώνα τῆς ἀραιῆς προσέλευσης στή θεία Κοινωνία ἦταν, καί δυστυχῶς μέ τόν ἕναν ἤ ἄλλο τρόπο ἐξακολουθεῖ νά εἶναι, παγιωμένη κατάσταση σέ κοσμικούς καί μοναχικούς κύκλους. Μόνον πού στήν ἐποχή τοῦ ἁγίου Νικοδήμου εἶχε περιβληθεῖ τόν θεωρητικό μανδύα τοῦ ἀπρόσιτου μυστηρίου καί τῆς συνακόλουθης ἀξιότητας πού ἀπαιτεῖται γιά τή μετοχή σ αὐτό. Ἡ ἄποψη αὐτή συνιστᾶ ἐκνομικισμό καί πουριτανισμό τόσο τῆς Ἐκκλησιολογίας ὅσο καί τῆς εὐχαριστιακῆς θεολογίας. Ξεκινᾶ αἰῶνες πρίν τήν ἐποχή τοῦ Νικοδήμου μέ τήν προοδευτική θεσμοποίηση, δηλαδή θρησκειοποίηση, τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας καί Ἐκκλησίας. Ἤδη στό χειρόγραφο Ἐξομολογητάριο τοῦ 15ου αἰώνα τῆς μονῆς Ξηροποτάμου, παραχωρεῖται στούς χριστιανούς ἡ δυνατότητα νά κοινωνοῦν Χριστούγεννα, Πάσχα καί τῆς Παναγίας μόνο. Εἶναι ἀδύνατο νά παρακολουθήσουμε ἐδῶ ἀναλυτικά, τίς ἱστορικές μαρτυρίες καί τίς θεολογικές ἀναλύσεις πού καταδεικνύουν περίτρανα τό ἐσφαλμένο τῆς θέσης αὐτῆς. Ὑπάρχουν πληθωρικές σέ εἰδικά, περί τοῦ θέματος, συγγράμματα, στά ὁποῖα ὁ ἐνδιαφερόμενος Θεόφιλου Ἀμπατζίδη, Θεολόγου μπορεῖ νά καταφύγει. Ἐκεῖνο πού πρέπει νά ἐπισημάνουμε εἶναι πώς μεγαλύτερος πουριτανισμός καί ἐκδυτικισμός τῆς Ἐκκλησιολογίας ἀπό τίς θέσεις αὐτές εἶναι δύσκολο νά διαγνωσθεῖ. Ξεπερνᾶ ἀσύγκριτα τυχόν παραφράσεις ἔργων τῆς ρωμαιοκαθολικῆς παράδοσης, ἀφοῦ συνιστᾶ ριζική ἀντιστροφή Ἐκκλησιολογίας. Ἔτσι, μικρή σημασία ἔχει ἐάν τό ἔργο τοῦ Νικοδήμου «Περί τῆς συνεχοῦς μεταλήψεως» πού κυκλοφόρησε τό 1783 στηρίχθηκε στόν σκελετό καί μόνον ἑνός ἀνωνύμου ἔργου τοῦ 1777, μέ τόν ἴδιο τίτλο πού, σήμερα, ἡ ἔρευνα ἀπέδειξε ὅτι πρόκειται γιά τό ὁμώνυμο ἔργο τοῦ Νεοφύτου Καυσοκαλυβίτου. Οὔτε ἀσφα - λῶς μπορεῖ νά στηριχθεῖ σήμερα σοβαρά, σύμφωνα πάντοτε μέ τίς γνῶμες τῶν εἰδικῶν, οὐσιώδης ἐξάρτηση ἀπό τό ἔργο τοῦ Ἰσπανοῦ DE MOLINOS, Breve tradato de la Communion quotidiana, 1675, (βραχεία πραγματεία περί συνεχοῦς μεταλήψεως), τό ὁποῖο εἶναι ἕνα μικρό κείμενο μόλις 44 σελίδων, μέ τόν ἴδιο τίτλο καί ἐντελῶς διαφορετικό περιεχόμενο. Πάντως, ὅπως ἀποδεικνύεται εὔκολα, ἡ παρότρυνση τοῦ ἁγίου μας, ἀλλά καί τῶν Κολλυβάδων γενικότερα, στή συνεχῆ θεία Μετάληψη, δέν σημαίνει ἀπροϋπόθετη προσέλευση στό μυστήριο τῆς θείας Κοινωνίας. Ὁ ἅγιος Νικόδημος, στοιχώντας πρός τή σύνολη προηγούμενή του πατερική παράδοση, τονίζει ξεκάθαρα πώς ἡ προσέλευση στό μυστήριο εἶναι ἀναγκαία ἀλλά καί ἐμπροϋπόθετη. Συνιστᾶ τήν κατάληξη τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος τοῦ κάθε χριστιανοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι συνειδητά καί ὀργανικά ἐνταγμένος στό ἐκκλησιαστικό μυστήριο τῆς σωτηρίας, καί ὄχι φολκλορικά καί ἐθιμοτυπικά ἀποδέκτης τῶν πρακτικῶν μίας θρησκείας. Αἰῶνες πρίν τήν «εὐχαριστιακή Ἐκκλησιολογία» τοῦ Afanassieff, ὁ ὅσιος Νικόδημος προτείνει τήν Εὐχαριστία μέ κορύφωση τή θεία Μετάληψη, ὡς τή ρεαλιστική πραγμάτωση τῆς Ἐκκλησίας, μακριά ἀπό θρησκευτικούς ψυχολογισμούς καί θεολογικές θεωρητικολογίες. Αἰῶνες πρίν τήν «εὐχαριστιακή Ἐκκλησιολογία», ὁ ἅγιος Νικόδημος ἀναδεικνύει προφητικά τόν πυρήνα της. Τήν ἐμπροϋπόθετη συμμετοχή στό εὐχαριστιακό Δεῖπνο, ὡς τό μόνο αὐθεντικό τρόπο συσσωμάτωσης στό ἐκκλησιαστικό σῶμα, κάτι πού πολλοί σύγχρονοι «εὐχαριστιολόγοι» μοιάζει νά ἀγνοοῦν προκλητικά. Ἡ παρουσίαση αὐτή δέν θά μποροῦσε νά ἀποφύγει τόν πειρασμό νά σχολιάσει, ἔστω καί κωδικά λόγῳ ἐλλείψεως χρόνου, τή μεταφραστική (;) δουλειά πού φαίνεται νά ἔκανε ὁ ὅσιος πατήρ σέ ἔργα ρωμαιοκαθολικῆς προελεύσεως καί πνευματικότητας. Πρόκειται γιά τά περί-

12 12 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ φημα: «Ἀόρατος πόλεμος» πού θεωρεῖται μετάφραση καί διασκευή τοῦ «Combattimento Spirituale» τοῦ Lorenzo Scupoli, (μοναχοῦ τοῦ τάγματος τῶν θηατίνων, γεννημένου τό 1530 στό Ὀτράντο τοῦ βασιλείου τῆς Νάπολης) καί «Πνευματικά Γυμνάσματα» πού θεωρεῖται μετάφραση καί διασκευή τοῦ «Exercizi Spirituali» τοῦ Ἰγνατίου de Loyola, (ἁγίου τῆς ρωμαιοκαθολικῆς ἐκκλησίας καί ἱδρυτή τοῦ τάγματος τῶν Ἰησουϊτῶν). Τά κείμενα αὐτά στάθηκαν ἀφορμή σφοδρῶν ἐπιθέσεων ἐναντίον τοῦ ἁγίου ἤδη ἀπό τήν ἐποχή του (ἀναφερόμαστε στίς ἐπιθέσεις τοῦ λογίου τοῦ 18ου αἰώνα Θεοδωρήτου, προηγουμένου Λαυριώτου τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων, πού ἦταν ἀντικολλυβᾶς καί εἶχε ἤδη νοθεύσει, πρίν τήν ἔκδοσή του, τό Πηδάλιον), μέχρι καί τίς ἡμέρες μας, ἀπό εὐάριθμους μελετητές. Ἀξίζουν νά σημειωθοῦν ὁ πολύς L. Gillet ὁ ὁποῖος σέ μία κριτική του γιά τήν εἰσαγωγή τοῦ Hodges στήν ἀγγλική μετάφραση τοῦ Ἀοράτου Πολέμου, χαρακτήρισε τό πράγμα ὡς «φιλολογική καί πνευματική πειρατεία» (literary and spiritual piracy) καί ὁ διάσημος G. Podskalsky, μέ ἀνάλογη προσέγγιση καί ἀπόψεις. Μάλιστα, νεώτεροι Ἕλληνες μελετητές θά διευρύνουν τό κατηγορητήριο, στό ὕφος καί τή συλλογιστική ὁλοκλήρου τοῦ ἔργου τοῦ Νικοδήμου, κατηγορώντας τον γιά νομικισμό καί πουριτανισμό, δάνειο ἀπό τή ρωμαιοκαθολική θεολογική παράδοση. Προκαταβολικά νά παρατηρήσουμε ὅτι εἶναι ἀδύνατο ἐδῶ νά ἐξαντλήσουμε καί νά ἐπιλύσουμε μία θεολογική καί γραμματολογική διένεξη αἰώνων. Θά ἀρκεστοῦμε σέ κάποιες γενικές παρατηρήσεις ὡς ἀπειροελάχιστη συμβολή σ ἕναν διάλογο, ἀκόμη ἀνοικτό. Καί πρῶτα πρῶτα νά ξεκινήσουμε ἀπό κάποιες γραμματολογικές ἐπισημάνσεις. Σύμφωνα μέ τά πορίσματα τῆς νεώτερης ἔρευνας, ἡ πατρότητα τῶν ἀνωτέρω ἔργων δέν εἶναι προφανής. Χωρίς νά μποῦμε σέ λεπτομέρειες σπεύδουμε νά ἀναφέρουμε ὅτι τόσο ὁ Ἀόρατος Πόλεμος, ὅσο καί περισσότερο τά Πνευματικά Γυμνάσματα δέν εἶναι βέβαιο ὅτι ἀποτελοῦν ἔργα τῶν ἀνωτέρω συγγραφέων. Ὁ μέν πρῶτος, σύμφωνα μέ τόν Παπουλίδη, ἐμφανίζεται αὐξομειούμενος στό ἰταλικό πρωτότυπο καί τή γαλλική του μετάφραση, μέ τόν συγγραφέα του νά ἀμφισβητεῖται ἤδη ἀπό τούς καθολικούς, ὅπως τόν Mercier βιογράφο τοῦ Scupoli. Ὁ συγγραφέας θεωρήθηκε εἴτε ἀνώνυμος, εἴτε ὁ Scupoli, εἴτε ὁ κόμης Ἱερώνυμος de Porcia, ἐνῶ βενεδικτίνοι καί ἰησουΐτες διεκδικοῦν γιά λογαριασμό δικῶν τους ἐκπροσώπων, τήν πατρότητα. Σ ὅ,τι ἀφορᾶ τά Πνευματικά Γυμνάσματα, τό πράγμα εἶναι πιό ξεκάθαρο. Ἡ ἔρευνα ἀπέδειξε ὅτι εἶναι ἔργο τοῦ ἐπίσης Ἰταλοῦ Pinamonti καί ὄχι τοῦ Loyola, ὅπως λανθασμένα πιστεύονταν. Τό σημαντικό σ αὐτή τήν παρατήρηση δέν ἀφορᾶ τόσο τήν πατρότητα τῶν ἔργων, ὅσο τήν ἀκεραιότητα καί σαφήνεια τοῦ κειμένου πού εἴτε τό βλέπουμε νά αὐξομειώνεται σημαντικά ἀπό μετάφραση σέ μετάφραση, εἴτε νά συγχωνεύεται μέ ἄλλα ἔργα τῆς μεσαιωνικῆς ρωμαιοκαθολικῆς γραμματείας. Τό ἀκόμη σπουδαιότερο πού τεκμηριώνεται ἀπό τήν κειμενολογική καί ὑφολογική ἀνάλυση χειρογράφων στή μελέτη τοῦ Φραγγίσκου, ἀφορᾶ στό ἐάν ὁ Νικόδημος γνώριζε τά ἔργα αὐτά στό πρωτότυπό τους ἤ σέ κάποια ἀνώνυμη ἑλληνική μετάφραση τοῦ Ἐμμανουήλ Ρωμανίτη, Κρητικῆς καταγωγῆς (ὑπέγραφε πάντοτε μέ τό πατριδωνυμικό «Κρής»), ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι εἶχε ἐγκατασταθεῖ στήν Πάτμο, τουλάχιστον ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 18ου αἰώνα καί ἀσκοῦσε τά καθήκοντα τοῦ δημόσιου «καντζελαρίου», γραμματέα, δηλαδή, τῆς κοινότητας τῆς Πάτμου. Ἡ παρατήρηση αὐτή σημαίνει ὅτι, τό πιθανότερο, ὁ Ἁγιορείτης ἅγιος νά μή γνώριζε τή ρωμαιοκαθολική προέλευση τῶν δύο ἔργων, ἀφοῦ δέν γνώριζε τούς συγγραφεῖς τους. Ἄλλωστε, ὁ ἴδιος στούς τίτλους τῶν δύο αὐτῶν ἔργων του δέν ἀναφέρει τίποτε γιά μετάφραση, ἄν καί γνώριζε ἱκανοποιητικά καί ἰταλικά καί γαλλικά, ἀλλά ὅτι ἀποτελοῦν ἔργα συντεθέντα «μέν πρίν παρά τινος σοφοῦ ἀνδρός». Σ ὅ,τι ἀφορᾶ στή διαδρομή τῶν χειρογράφων ἀπό τήν βιβλιοθήκη τῆς «Πατμιάδας Σχολῆς», ἤ τή βιβλιοθήκη τῆς Ἱ. Μ. Ἰωάννη τοῦ Θεολόγου, στήν ὁποία ἡ τελευταία φαίνεται νά ἐνσωματώθηκε, μπορεῖ νά ἀναζητήσει κανείς τίς λεπτομέρειες στήν ἔξοχη μελέτη τοῦ Φραγγίσκου. Στό ἐρώτημα ποιά ἡ σημασία τῶν ἀνωτέρω γραμματολογικῶν παρατηρήσεων ἀναφορικά μέ τήν ἀπόφαση τοῦ ὁσίου Νικοδήμου νά ἀσχοληθεῖ μέ δύο τέ-

13 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 13 τοια ἔργα, ἤ ἐάν ἐπηρεάστηκε ἀπό τήν ρωμαιοκαθολική πνευματικότητα, ἡ ἀπάντηση εἶναι ὅτι: ἡ σπουδαιότητα τῶν ἀνωτέρω παρατηρήσεων εἶναι μέν σχετική, ὄχι ὅμως ἀσήμαντη. Ἰδιαιτέρως ἄν σκεφτεῖ κανείς ὅτι, τά ἐν λόγῳ δύο ἔργα, ἀναθεωρήθηκαν ριζικά μέ πληθώρα πατερικῶν παραπομπῶν, ὑποσημειώσεων καί ἐκτενῶν σχολίων, τό κείμενό τους ὑπερπολλαπλασιάστηκε σέ βαθμό πού ἐλάχιστα θυμίζει τό πρωτότυπο. Οἱ ἐπικριτές, θά ἔπρεπε νά ἀναζητήσουν καί νά παρουσιάσουν συγκεκριμένα, τυχόν, προβληματικά σημεῖα καί ὄχι ἀόριστες αἰτιάσεις γιά ἐπιρροή ἀπό τή δυτική πνευματικότητα. Οὔτε οἱ αἰτιάσεις γιά ἐκνομικισμό τῆς ὀρθόδοξης παράδοσης ἀπό τήν κανονική συλλογή τοῦ Πηδαλίου εἶναι ἰσχυρές. Ἀλίμονο ἄν μία συλλογή κανόνων γιά ἐκκλησιαστική χρήση, τήν ἐποχή μάλιστα πού τά κείμενα αὐτά ἦταν ἀπολύτως σπάνια, ὡς χειρόγραφα, ἐνῶ ἡ ἀμάθεια καί ἡ δεισιδαιμονία κλήρου καί λαοῦ, ἀποστέωνε τήν ἐκκλησιαστική ζωή. Θά πρέπει καί πάλι νά ἀναζητηθοῦν συγκεκριμένες προβληματικές ἑρμηνεῖες, ἤ νά κατηγορηθοῦν οἱ ἴδιες οἱ σύνοδοι, Οἰκουμενικές καί τοπικές, πού παρήγαγαν τούς κανόνες, γιά περιπτωσιολογία καί νομικισμό. Ἀντίθετα, ὅσα κείμενα κανονικῆς ὑφῆς τό ἐπιτρέπουν, παρατηροῦμε στό Πηδάλιο, φιλάνθρωπες ἀλλά καί ἐνίοτε φιλελεύθερες ἑρμηνεῖες ὅπως αὐτή τοῦ 108ου κανόνα τῆς Καρθαγένης. Στήν ἑρμηνεία τοῦ κανόνα αὐτοῦ «ὁ ἅγιός μας παίρνει σαφέστατα θέση ὑπέρ τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας καί ἐναντίον κάθε μορφῆς θρησκευτικοῦ ἐξαναγκασμοῦ καί καταπίεσης, ὑπό τήν ἐπίδραση, προφανῶς, καί τῶν Νέων Χρόνων». Ὅπως σημειώνει χαρακτηριστικά, μέ ὁρολογία πού θυμίζει ἔντονα τόν Ἰωάννη Δαμασκηνό, πρέπει «ὁ καθείς νά ἀναδέχεται τόν χριστιανισμόν μέ θεληματικήν καί ἐλευθέραν προαίρεσιν, ἐπειδή ἡ ἀρετή κατά τό ὄνομά της πρέπει νά ἦναι αἱρετή καί ἑκούσιος, ὄχι βεβιασμένη καί ἀναγκαστική. Τά γάρ βιαίως καί ἐξ ἀνάγκης γινόμενα, δέν εἶναι βέβαια καί μόνιμα, ἀλλά πρόσκαιρα καί ὀλιγοχρόνια». Ἡ θέση αὐτή πέρα ἀπό τόν Δαμασκηνό, ἀπηχεῖ ἔντονα καί τήν περί ἀνεξιθρησκείας πραγματεία τοῦ πατριάρχη τοῦ Νεοελληνικοῦ Διαφωτισμοῦ Εὐγένιου Βούλγαρη ἡ ὁποία, σημειωτέον, ἐπανεκδόθηκε καί σχολιάστηκε ἀπό ἕναν ἀκόμη νεώτερο ἅγιο τῆς Ἐκκλησίας: Τόν Μητροπολίτη Πενταπόλεως Νεκτάριο Κεφαλᾶ, τόν ἅγιο Νεκτάριο. Σέ ἄλλο πάλι σημεῖο τοῦ Πηδαλίου του, ὁ Νικόδημος σέ κάποιο σχόλιό του, «δέν θά διστάσει νά ἐπικαλεστεῖ τόν 27ο Ἀποστολικό Κανόνα ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει, ἐπί ποινῇ καθαιρέσεως, τήν ἄσκηση βίας καί τίς μεθόδους ἐκφοβισμοῦ ἐκ μέρους τῶν κληρικῶν, ἀνεξαρτήτως ἄν αὐτές στρέφονται κατά πιστῶν ἤ ἀπίστων». Ὄντως, ἠχοῦν παράδοξα, στήν ἐκκοσμικευμένη ἐποχή μας, παραινέσεις τοῦ Νικοδήμου πού συναντοῦμε στό Πηδάλιο, τή Χρηστοήθεια καί ἀλλοῦ ὅπως: «οἱ χριστιανοί δέν πρέπει νά παίζουν ὄργανα, οὔτε νά χορεύουν καί νά τραγουδοῦν, νά βάζουν μυριστικά, νά καλλωπίζονται, νά παίζουν ντάμας, μάγγαλα, χαρτία κ.α., νά λέγουν ἤ νά κάνουν χορατάδες καί νά γελοῦν» κ.λ.π. Ὅμως, ὅλα αὐτά πρέπει, μ ἕνα εἶδος κοινωνιολογικῆς προσέγγισης, νά κριθοῦν στήν ἐποχή τους, μία ἐποχή ἀφενός ἀμάθειας ἀφετέρου σκληρότητας καί κακουχιῶν τοῦ ὑπόδουλου ἑλληνισμοῦ, κατά τήν ὁποία, ὁ κίνδυνος ἀφομοίωσης τῆς ἑλληνικῆς ἰδιοπροσωπίας καί χαύνωσης ὀρθοδόξου φρονήματος, ἦταν, ἴσως, ἡ ψυχολογική διέξοδος τοῦ ὑπόδουλου Γένους. Δέν πρέπει, ἐξάλλου, νά λησμονηθεῖ πώς ὁ ἴδιος ἦταν ἕνας σκληρός καί αὐστηρός ἀσκητής. Παρ ὅλα αὐτά, δύσκολα μπορεῖ νά χαρακτηριστεῖ, ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου, ἠθικολόγος καί πουριτανός, δεδομένου ὅτι, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, παρόμοιες παραινέσεις συναντοῦμε σέ μεγάλο μέρος τῆς πατερικῆς γραμματείας, ἀπό τόν ἱ. Χρυσόστομο μέχρι τό σύνολο σχεδόν τῆς ἀσκητικῆς καί μοναχικῆς μας παράδοσης. Ἀναμφίβολα, ὑπάρχουν σημεῖα ἀμφιλεγόμενα στή θεολογική σκέψη τοῦ ὁσίου Νικοδήμου, ὅπως καί πληθώρας ἄλλων, ἀκόμη καί κλασικῶν, ὅπως λέμε, πατέρων, μέ κρισιμότερο τό ζήτημα «περί ἱκανοποιήσεως τῆς θείας Δικαιοσύνης», πού ἐνδεχομένως, μπορεῖ νά τοῦ ἀποδοθεῖ. Ἡ σημασία καί σπουδαιότητα, ὅμως τῆς σκέψης καί τῆς συνεισφορᾶς τῶν ἁγίων πατέρων, δέν κρίνεται ἀπό κάποια συζητήσιμα σημεῖα τῆς σκέψης τους, πού εἶναι εὐάριθμα σέ ἀρκετούς ἀπό αὐτούς, ἀλλά ἀπό τή σύνολη παρουσία καί προσφορά τους στό ἐκκλησιαστικό σῶμα, τό «γεώργιον» καί τήν «οἰκοδομήν» τοῦ Θεοῦ. Μία τέτοια φωτεινή παρουσία, καί μάλιστα σέ καιρούς χαλεπούς, ἀπετέλεσε ἀλλά καί διαχρονικά ἀποτελεῖ ὁ ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης γιά τό πλήρωμα καί τή συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἀναγνώρισε, πολύ πρίν τό 1955, χρονολογία κατά τήν ὁποία ἀνακηρύχθηκε ἅγιος ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, τήν ἁγιότητα τοῦ βίου του καί τήν ἐξαίρετη στά θεολογικά γράμματα προσφορά του.

14 14 ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ µ ΑΠΟ ΤΟ ΥΣΤΕΡΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΣΣΕΥΜΑ Δωρεὲς πρὸς τὸ Τιάλειον Ἐκκλησιαστικὸν Γηροκομεῖον Κοζάνης «Ἅγιος Παντελεήμων», εἴτε χρηματικές, εἴτε σὲ εἴδη καὶ γεύματα, προσέφεραν εὐγενῶς: Νομαρχιακὴ Αὐτοδιοίκηση Κοζάνης, Ἀντινομάρχης Γεώργιος Σβώλης. Δῆμος Κοζάνης. Α Σῶμα Στρατοῦ προσφορὰ γεύματος καὶ ψυχαγωγία τῶν γερόντων στὶς 27/12/10. Περιφερειακὴ Διοίκηση Πυροσβεστικῶν Ὑπηρεσιῶν Δυτικῆς Μακεδονίας προσφορὰ τροφίμων στὶς 17/12/10. Θεόδωρος Βόμβας 500 εἰς μνήμη τῆς συζύγου του Μαρίας Λαζαροπούλου. Δημήτριος Ἀσημόπουλος 500 γιὰ τὸ γεῦμα τῶν Χριστουγέννων εἰς μνήμη τοῦ ἀδελφοῦ του Λάζαρου Ἀσημόπουλου. Φιλόπτωχο Ταμεῖο Ἱεροῦ Ναοῦ Κοιμήσεως Θεοτόκου Βελβεντοῦ 500. Ἀναστασία Χαριτωνίδου ἀπὸ Θεσσαλονίκη 500. Θεόδωρος Βόμβας 400 εἰς μνήμη τῆς συζύγου του Μαρίας Λαζαροπούλου. Νικόλαος Κολέτσος κάτοικος Θεσσαλονίκης 370. Οἰκογένεια Κυβέλη Πάπιστα 300 εἰς μνήμη Ἰωάννου Πάπιστα. Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίων Κων/νου καὶ Ἑλένης Κοζάνης 300 καὶ ἐπίσκεψη τῶν κατηχητικῶν σχολείων τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ. Ἀλέξανδρος Βόμβας 300 εἰς μνήμη τῆς νύφης τοῦ Μαρίας Λαζαροπούλου. Θεόδωρος Βόμβας 300 εἰς μνήμη τῆς συζύγου του Μαρίας Λαζαροπούλου. Αἰκατερίνη Γιαννούλη 250 γιὰ γεῦμα γερόντων, εἰς μνήμη Ἰωάννη Γιαννούλη καὶ γονέων. Ἡ σύζυγός του Ἁγνή, ὁ γιὸς Παναγιώτης, ἡ κόρη Κυριακούλα καὶ οἱ ἀνηψιὲς Ἑλένη καὶ Ἄννα Πατιὰ 220 εἰς μνήμη Παντελῆ Γκάντζιαρη. Ἰωάννης καὶ Θεανὼ Δημουδιὰ 200 εἰς μνήμη σεβαστής θείας Βάσως Τσιμηνάκη. Σταῦρος Ἀναστασόπουλος 200 εἰς μνήμη Ἀθανασίας, Λαζάρου, Δημητρίου, Αἰκατερίνης καὶ Σταυρούλας Ἀναστασοπούλου. Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Δημητρίου Μεταξὰ 200 γιὰ γεῦμα γερόντων. Φιλοπροοδευτικὸς Σύλλογος Σαμαρινέων Κοζάνης «Ἡ Ἁγία Παρασκευὴ» 200. Νέστορας Κολοβὸς 200 εἰς μνήμη Θεοδώρας Κολοβοῦ. Χρῆστος Κολοβὸς 200 εἰς μνήμη τῆς θείας του Θεοδώρας Κολοβοῦ. Ἱερεὺς Ἀντώνιος Σακελλάριος 200 εἰς μνήμη πρεσβυτέρας Εὐαγγελίας Σακελλαρίου. Οἰκογένεια Ἰωάννη Θ. Δρίζη 200 εἰς μνήμη προσφιλῶν προσώπων. Πηνελόπη Κολοβοῦ 150 εἰς μνήμη Θεοδώρας καὶ Ἰωάννη Κολοβοῦ. Ἱερὸς Ναὸς Τιμίου Προδρόμου Ρυμνίου 150 γιὰ παράσταση τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ.παύλου στὸ 40ημερο μνημόσυνο τῆς Ἰγνατούλας Ἰγνατίδου στὶς 13/11/10. Αἰκατερίνη Ζούνη 150 εἰς μνήμη τοῦ πολυαγαπημένου πατέρα Κυριάκου γιὰ τὴ συμπλήρωση 20 ἐτῶν ἀπὸ τὸ θάνατό του. Μαθητὲς καὶ Μαθήτριες τῆς σχολῆς ΕΠΑΣ ΟΑΕΔ Κοζάνης 150. Θωμὰς Βασιλειάδης ἀπὸ Ἄργος Ὀρεστικὸ 150. Χρυσούλα Διάφα-Ζησοπούλου 105 εἰς μνήμη Ἰωάννη Διάφα. Κυριάκος καὶ Ἄννα Κουλαρμάνη ἀπὸ Ἀθήνα 105 εἰς μνήμη τοῦ πεθεροῦ-πατέρα καὶ παπποὺ Μάρκου Τσέπουρα. Ναοὺμ Βαρδάκας 100 εἰς μνήμη τῶν γονέων του. Κων/νος Μπουσμπουκέας ἀπὸ Λουτράκι 100 εἰς μνήμη τῆς συζύγου του Εὐαγγελίας. Ἱερεὺς Δημήτριος Ἀντωνόπουλος ἐφημέριος Ι.Ν.Κοιμήσεως Θεοτόκου Ν.Χαραυγῆς 100. Ἱερεὺς Ἐλευθέριος Δεμερτζίδης 100. Σοφία Δημοξένου 100 εὐρὼ εἰς μνήμη τῆς πολυαγαπημένης κουμπάρας Ἀναστασίας Πλιάκη Δάλλα. Νούλα Βασιλειάδου 100 εἰς μνήμη τοῦ πατρὸς της Ἐμμανουὴλ Παπαϊωάννου. Μαρία Τολίκα 100 ἀπὸ Ξάνθη εἰς μνήμη Χαράλαμπου Κελλίδη. Κων/νος Χαϊτίδης ἀπὸ Ποντοκώμη 100 γιὰ γεῦμα γερόντων. Καίτη, Γιῶργος καὶ Μαίρη Δελιαλὴ 100 εἰς μνήμη τῶν γονέων τους. Ἑλένη Ἀμανατίδου τοῦ Ἀδὰμ 100. Βασιλικὴ Κράλια 100 εἰς μνήμη τοῦ συζύγου καὶ πατρὸς Κων/νου. Διεύθυνση Κτηνιατρικῆς Ὑπηρεσίας Κοζάνης 70 εἰς μνήμη τῆς μητρὸς τοῦ προϊσταμένου μας, Ἀλεξάνδρας Βαενᾶ. Κρίτων Βαβίτσας 60 εἰς μνήμη τοῦ φίλου του Λάμπη Ἀντωνόπουλου καὶ προσφιλῶν προσώπων. Ναοὺμ Βαρδάκας 50 εἰς μνήμη τοῦ θείου του Εὐτυχίου Σιάτρα. Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Γεωργίου Πολυρράχου 50. Ντίνα καὶ Γεωργία Ματιάκη 50 ε εἰς μνήμη προσφιλῶν προσώπων. Ἀδάμος Πούχιας τοῦ Μιχαὴλ 50. Σπύρος καὶ Ἐρμιόνη Σιακαβάρα 50 εἰς μνήμη τῆς θείας τους Βασιλικῆς Τσιμηνάκη. Ἡ οἰκογένεια Κώστα καὶ Λούλας Σκορδὰ 50 στὴ μνήμη τοῦ ἀγαπημένου καὶ ἀξέχαστου φίλου τους Χριστόδουλου Μουστάκα. Ἰωάννης Πέτρου ἀπὸ Γρεβενὰ 50 εἰς μνήμη τῆς ἀκούραστης καὶ ἀξέχαστης δασκάλας Ἀναστασίας Πλιάκη Δάλλα. Σπήλιος Ρουφογάλης ἀπὸ Διακοπτὸ Αἰγίου 50. Φώτιος Γεωργίου ἀπὸ Διακοπτὸ Αἰγίου 50. Θεμιστοκλῆς Δουζένης 50. Κατίνα χήρα Χρήστου Πιτένη 50 εἰς μνήμη Δημητρίου Πιτένη. Παρθένα Σαββίδου 50. Δημήτριος Κουτσουνάνος 50. Μαρία Πατιὰ 20 εἰς μνήμη προσφιλῶν προσώπων. Κυρίες Φιλόπτωχου Ταμείου Ἱεροῦ Ναοῦ Κοιμήσεως Θεοτόκου Βατεροῦ ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ φρούτων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Κυρίες Φιλόπτωχου Ταμείου Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Ἀναργύρων Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ τροφίμων. Σύλλογος Καστοριανῶν Νομοῦ Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ τροφίμων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Ἐπαγγελματικὲς Σχολὲς (ΕΠΑ.Σ.) Κοζάνης Τμῆμα Κομμωτικῆς Τάξη Β προσφορὰ τροφίμων, εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς καὶ κούρεμα τῶν γερόντων. Ἐπίσκεψη Ἐπιτροπῆς Γηροκομείου Σώματος Ὁδηγισμοῦ προσφορὰ τροφίμων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Ἐπίσκεψη Γυναικὼν Συλλόγου Ἁγίας Παρασκευῆς Φούφα Πτολ/δας προσφορὰ τροφίμων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Φιλοπρόοδος Σύλλογος Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ δώρων. ΚΑΠΗ Δήμου Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ δώρων. 2ο Γυμνάσιο Κοζάνης ἐπί-

15 ³ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ 15 σκεψη καὶ προσφορὰ δώρων. 4ο τροφίμων γιὰ γεῦμα. Παρθένα ΑΠΟ ΤΟ Γυμνάσιο Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ Καρυπίδου ἀπὸ Μεσιανὴ προσφορὰ προσφορὰ δώρων. Νηπιαγωγεῖο τροφίμων. Ζήσω Κάτανα προσφορὰ ΣΥΝΑΞΑΡΙ 1 Πετρανῶν ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ ἀναπηρικοῦ καροτσιοῦ. δώρων. Μαθητὲς καὶ Μαθήτριες Βασιλικὴ Γιακιμάκη προσφορὰ Δημοτικοῦ Ὠδείου Κοζάνης ἐπίσκεψη φρούτων. Εὐαγγελία Κοσμίδου καὶ ψυχαγωγία τῶν γερόν- προσφορὰ τροφίμων. Ἀθανάσιος των. Σύλλογος Ἠπειρωτῶν Νομοῦ Σβώλης προσφορὰ τροφίμων. Μαρία Μουστάκα προσφορὰ τροφί- Κοζάνης ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ Ὁ ἅγιος Ἰάκωβος τροφίμων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Κατηχητικὸ Κυριῶν Ἐνορίας ὁ Πέρσης μων. Δωρεὲς γιὰ τὸ Ἱερὸ Κάθισμα Ἱεροῦ Ναοῦ Κοιμήσεως Θεοτόκου Νέας Νικοπόλεως: Νέας Χαραυγῆς ἐπίσκεψη καὶ προσφορὰ τροφίμων καὶ εἰδῶν ἀτο- Διακουμάκης Ίωάννης 150 Mary Chris 100 $ μικῆς ὑγιεινῆς. Σωματεῖο Ὑδραυλικῶν Ν.Κοζάνης προσφορὰ τρο- Ροδίτη Καλλιόπη 4000 $ Ἄννα Κουλάκη 50 $ φίμων καὶ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς. Μακλάρα Ἔφη 50 $ Ἱερεὺς Θωμὰς Μπασδέκης, Ἐλευθέριος Τσαουσίδης καὶ Βασίλειος Κεχαγιᾶς Ἀντώνιος 500 $ Εὐθυμία Τζουρᾶ 150 Κουτσιάδης προσφορὰ λαχανικῶν. Γεωργίου Γεώργιος 100 $ Γεώργιος Καρακούλας προσφορὰ Δάλπη Νίτσα 300 τροφίμων. Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίων Κομμωτήριο Ἑλένη 20 $ Κων/νου καὶ Ἑλένης Κοζάνης προσφορὰ 25 λίτρα ἐλαιόλαδο. Χρύσα Ἀγραφιώτη προσφορὰ γεύματος εἰς μνήμη τοῦ συζύγου της. Δημήτριος καὶ Φούλη Ματιάκη προσφορὰ εἰδῶν ἀτομικῆς ὑγιεινῆς εἰς μνήμη τῆς πεθερᾶς καὶ μητέρας τους Ἄννας Κατσιάκη. Ἀφοὶ Βλιαγκόφτη προσφορὰ λαχανικῶν καὶ φρούτων. Ἰουλία, Παρθένα καὶ Ἀναστασία Ζησοπούλου, Σταυρούλα Δουγαλὴ καὶ Ἑλένη Κεντεποζίδου προσφορὰ γεύματος εἰς μνήμη Θεοδώρας Κολοβοῦ ἀντὶ στεφάνου. Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίου Γεωργίου Κλείτους προσφορὰ φρούτων. Εὐάγγελος καὶ Σουλτάνα Μπαντὴ προσφορὰ τροφίμων εἰς Δωρεὲς πρὸς τὴν Ἱερὰ Μητρόπολη: Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης κ. Παῦλος 1000 Ἱ. Ν. Ἁγ. Κυριακῆς Σερβίων 275 Ἱ. Ν. Ἁγ. Νικολάου Κοζάνης 1300 Ἱ. Ν. Τιμίου Προδρόμου Λευκοπηγῆς 280 Ἱ. Ν. Ἁγ. Κων/νου καὶ Ἑλένης Κοζάνης 1300 Ἱ. Ν. Ἁγ. Νικολάου Κρόκου 125 Ἱ. Ν. Ἁγ. Νικολάου Λιβαδεροῦ 275 Super Market Γρηγοριάδου Μαγδαληνή & Σια 1600 Πλιάκη-Βούλγαρη Μαρία 1000 Βαφειάδου Ἀγγελική 50 μνήμη τῆς κόρης τους Αἰκατερίνης. Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολη εὐχαριστεῖ Κων/νος Τεντζίδης ἀπὸ Ἅγιο Χαράλαμπο προσφορὰ τροφίμων. θερμὰ τοὺς δωρητὲς καὶ εὔχεται τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου ἀντιδωρεὰ Βασιλικὴ Δαβιδοπούλου προσφορὰ καὶ εὐλογία. Α Π Ο ΤΟ ΓΕ Ρ Ο Ν Τ Ι ΚΟ Ἅγιος Μακάριος ὁ Αἰγύπτιος ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ἄνθρωποι θέλουν νὰ κερδίσουν τὴ βασιλεία χωρὶς κόπους καὶ ἱδρώτα κι ἐνῶ μακαρίζουν τοὺς ἅγιους ἄνδρες καὶ θέλουν τὴν τιμὴ καὶ τὰ χαρίσματά τους, δὲν θέλουν νὰ ἔχουν μερίδιο στοὺς πόνους καὶ τὰ βάσανα ποὺ περνοῦν ἐκεῖνοι. Τὴ βασιλεία τὴ θέλουν ὅλοι, καὶ πόρνες καὶ τελῶνες καὶ κάθε ἄνθρωπος, καὶ γι αὐτὸ ὑπάρχουν οἱ πειρασμοὶ καὶ οἱ δοκιμασίες γιὰ νὰ φανερώνεται ποιοί ἀγάπησαν ἀληθινὰ τὸν Κύριό τους καὶ δίκαια νὰ κερδίζουν τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Sτὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια ἔχομε τὴν ἄρνηση τοῦ Πέτρου καὶ τὴν ἔπειτα μετάνοιά του, ποὺ μὲ πικρὰ δάκρυα ἔκλαψε γιὰ τὸ παράπτωμά του. Καὶ ὄχι μόνο ὁ Ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ ἐξελθῶν ἔξω ἔκλαυσε πικρῶς, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ αἷμα τοῦ τελευταία ξέπλυνε τὴν ἄρνησή του. Ἀλλὰ καὶ στὴν ἱστορία τῶν ἁγίων Μαρτύρων τῆς Ἐκκλησίας ἔχομε παρόμοιο παράδειγμα μὲ τὸν ἅγιο Ἰάκωβο τὸν Πέρση, τοῦ ὁποῖο σήμερα (27 Νοεμβρίου) ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τὴν μνήμη. Ὄχι μονάχα μετανόησε καὶ ἔκλαψε, γιατί ἀρνήθηκε τὸν Χριστό, μὰ καὶ τὸ αἷμα τοῦ ἔδωκε στὸ τέλος γιὰ τὸ Σωτήρα. Τὸ μαρτύριό του εἶναι φοβερὸ καὶ νὰ τὸ διαβάζη κανείς. Ἐκόπηκαν κομμάτια - κομμάτια ἀπὸ κάθε κλείδωση τὰ χέρια καὶ τὰ πόδια τοῦ ἁγίου Μάρτυρος καὶ τελευταία ἔπεσε καὶ ἡ κεφαλή του. Ὁ ἅγιος Μάρτυς Γόρδιος εἶπεν ὅταν μαρτυροῦσε: οἴα ζημιοῦμαι, μὴ δυνάμενος πολλάκις ὑπὲρ Χριστοῦ ἀποθανεῖν!. Μὰ ὁ ἅγιος Ἰάκωβος μὲ τέτοιο φοβερὸ μαρτύριο ἀπέθανεν πολλάκις. * Ἐπισκόπου, Διονυσίου Λ. Ψαριανοῦ, Μικρός Συναξαριστής, Ἀθήναι 1980.

16 16 µ µ ΛΕΙΜΩΝΑΡΙΟΝ XPONIKA u EIΔHΣEIΣ u ΣXOΛIA ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ 2010 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ Λειτουργική Διακονία Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σερβίων καί Κοζάνης κ. Παῦλος, κατά τό δίμηνο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2010, χοροστάτησε, λειτούργησε ἤ κήρυξε στούς Ἱ. Ναούς: Ἱ.Ν. Ἁγίων Ἀναργύρων Κοζάνης (1/11), Ἱ.Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχῶν Βαθυλάκκου (7/11), Ἱ.Ν. Τιμίου Προδρόμου Ρυμνίου. (13/11), Ἱ.Ν. Τιμίου Προδρόμου Βοσκοχωρίου (14/11), Ἱ.Ν. Ἁγίων Κων/νου και Ἑλένης. (17/10), Πανηγυρικό Ἑσπερινό Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης, ὑποδοχή Τιμίας Χειρός Ἁγίου Σπυρίδωνος (24/11), Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης (25/11), (26/10), Ἱ. Ν. Ἁγίου Δημητρίου Κοζάνης (28/11), Ἱ.Ν.Γενέσεως Θεοτόκου Ἀλωνακίων (30/11) Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης (4/12), Ι.Ν. Ἁγίου Νικολάου Νέας Καρδιάς(5/12), Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης (5/12) Πανηγυρικό Ἑσπερινό χοροστασία Ἐδέσσης κ. Ιωήλ, Βεροίας κ. Παντελεήμων, Ρεντίνης κ. Σεραφείμ καὶ Σερβίων καὶ Κοζάνης κ.παῦλος. (6/12). Πανηγυρική Πολυαρχιερατική Θ.Λειτουργία, ὁ Βεροίας κ.παντελεήμων, Ρεντίνης κ. Σεραφείμ και Σερβίων και Κοζάνης κ.παύλος,(6/12). Ἱ. Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς Κοζάνης(12/12). Δοξολογία Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης, ἑορτή Πυροσβεστικῆς(17/12). Μεταξά(18/12). Ἱ. Κοιμητηριακό Ν. Ἁγίου Γεωργίου Κοζάνης (19/12). Χοροστασία καὶ Θεία Λειτουργία Καθεδρικό Ναό Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης καὶ 2η χοροστασία Ἱ. Ν. Ἁγίων Κων/νου καὶ Ἑλένης Κοζάνης(25/12). Ἱ. Ν. Ἁγίας Κυριακής Σερβίων (26/12). Ἱ. Ν. Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου Βελβεντοῦ, Ἑσπερινό καὶ κουρά μοναχοῦ Χριστοδούλου, Χοροστασία Μητροπολίτου Καστορίας κ. Σεραφείμ(26/12), Θεία Λειτουργία μετά τοῦ Σεβασμ. Μητροπολίτου Βεροίας κ. Παντελεήμονος καὶ χειροτονία εἰς διάκονον τοῦ μοναχοῦ Χριστοδούλου (27/12) Ἐπίσης ὁ Σεβασμιώτατος: προεξῆρχε τῆς ὑποδοχῆς τῶν Τιμίων Καρῶν τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων στὸν Ἱ.Ν. Ἁγίων Ἀναργύρων Κοζάνης (31/10), τέλεσε Δοξολογία-Ἐπιμνημόσυνη δέηση στοὺς Λαζαράδες (9/10), τέλεσε Δοξολογία-Ἐπιμνημόσυνη δέηση στὸ Προσήλιο (Πόρτες) (10/10), τέλεσε Δοξολογία-Ἐπιμνημόσυνη δέηση στὸν Ἱ.Ν. Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης, Ἐλευθέρια Κοζάνης (11/10) τέλεσε Δοξολογία στὸν Ἱ.Ν. Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης, ἑορτὴ Ἁγ. Ἀρτεμίου, προστάτου τῆς Ἑλληνικῆς Ἀστυνομίας (20/10), τέλεσε Δοξολογία-Ἐπιμνημόσυνη δέηση ἐπὶ τῇ Ἐθνικῇ ἑορτῇ, στὸν Ἱ.Ν. Ἁγίου Νικολάου Κοζάνης (28/10) τέλεσε τὴν ὁρκωμοσία Νέας Δημοτικής Αρχής Δήμου Κοζάνης (27/12). τέλεσε τὴν ὁρκωμοσία Νέας Δημοτικής Αρχής Δήμου Σερβίων (26/12). τέλεσε τὴν ὁρκωμοσία Νέας Περιφερειακής Αρχής. Συνευχόμενοι Μητροπολίτες Γρεβενῶν, Καστορίας, Φλωρίνης και Ἰόπης. παρέστη στὴν ὁμιλία τοῦ κ. Σαράντη Καργάκου (Μορφωτ. Ὅμιλο Σερβίων), μὲ θέμα «Τά Σέρβια καὶ ἡ Ἐποποιΐα τοῦ 1912». παρέστη στὴν παρουσίαση τοῦ βιβλίου τοῦ κ. Τάσου Κοντογιαννίδη «Ἀργοναῦτες τοῦ Ἔρωτα», στὸ Ναυτικὸ Ὅμιλο Κοζάνης (10/10). παρέστη στὰ ἐγκαίνια ἔκθεσης Χαρτῶν, στὴ Δημοτικὴ Χαρτοθήκη Κοζάνης (11/11). τέλεσε τή βάπτιση τοῦ ἐγγονοῦ τοῦ π. Γεωργίου Γάτα (Ἱ.Ν. Ἁγ. Νικολάου Κοζάνης, 4/7). τέλεσε τὴν κηδεία τῆς κ. Τέρπα Δέσποινας, Ἱ.Ν.Ἁγ.Νικολάου Κοζάνης (26/10) τέλεσε τὴν κηδεία τοῦ κ. Στεφάνου Τσιμουλά, Ἱ.Ν.Ἁγ. Κων/νου καὶ Ἑλένης Κοζάνης (27/10). τέλεσε τὴν κηδεία τῆς μητέρας π. Λουκά Κουρκούτα, Κρανίδια (16/11) τέλεσε τὴν κηδεία πατέρα Δημάρχου Τρανοβάλτου Ἀχιλ. Ντοβόλη (18/11) Παραστάσεις - Ἐθιμοτυπία: Ὁ Σεβασμιώτατος κ. Παῦλος: συμμετεῖχε στίς πανηγυρικές - λατρευτικές ἐκδηλώσεις τῶν Ἐλευθερίων τῆς Πτολεμαΐδος (15//10), τῶν ὀνομαστηρίων τοῦ Σεβ. Μητροπολίτη Ἐδέσσης, Πέλλης καὶ Ἀλμωπίας κ. Ἰωήλ (Ἔδεσσα, 19/10), τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Βάσσης Ἐδέσσης (20-21/8), Χοροστάτησε καὶ προεξῆρχε στὴν Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία Σέρρες(8/11). Ἑορτή Μητροπολίτου Κερκύρας Νεκταρίου (9/11) συμμετεῖχε στίς πανηγυρικές - λατρευτικές ἐκδηλώσεις ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου στὴν Ἐλασσώνα, Ἑσπερινός-Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία (20-21/11), συμμετεῖχε στίς πανηγυρικές - λατρευτικές ἐκδηλώσεις τῶν Ἐλευθερίων Ἀριδαίας, (3 Νοεμβρίου: Ἱερόν Ἡσυχαστήριον Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμᾶ Κουφάλια 4 Νομβρίου Ἱ.Ν. Ἁγ. Ἰωννικίου Ἀριδαίας).

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 12: Ο ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Θανάσης Ν. Παπαθανασίου Eνας HςυχαςτHς του AγIου Oρους ςτhν καρδιa τῆς πoλῆς Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης ἐπιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Ἡ Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου Λίγο καιρό πρίν ἀπό τό πάθος Του, ὁ Κύριος, ἀφοῦ παρέλαβε τούς τρεῖς προκρίτους μαθητές, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη, ἀνέβηκε στό ὄρος Θαβώρ καί ἐκεῖ, ἐνώπιον αὐτῶν μεταμορφώθηκε.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»).

(Πρβλ. Ἀρχιμ. Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, Ἄρθρα-Μελέται-Ἐπιστολαί, Ἐν Ἀθήναις, 1986, «Περί τάς ἑλληνοχριστιανικάς συνθέσεις»). Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου Ὁ Γέροντας, βαθύς γνώστης τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας καί φιλόπατρις, ἐθλίβετο γιά τήν ἠθική καί πνευματική ἀλλοτρίωσι τοῦ λαοῦ μας. Ἀγωνιοῦσε καί προσευχόταν καθημερινῶς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: «Θανάτου εορτάζουμε νέκρωσιν...» (κεφ.12) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Θά γίνεις νονός / νονά;

Θά γίνεις νονός / νονά; ΟIΚΟΥΜΕΝΙΚOΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕIΟΝ IΕΡA ΜΗΤΡOΠΟΛΙΣ ΡΕΘYΜΝΗΣ ΚΑI ΑYΛΟΠΟΤAΜΟΥ Θά γίνεις νονός / νονά; Συγχαρητήρια! Πῆρες μιά πολύ ὄμορφη ἀπόφαση! Καί εἶναι τόσο ὄμορφη, γιατί ἔχεις νά προσφέρεις κάτι πολύτιμο στή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 11: Η ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ ΩΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ (5-6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2004, Διορθόδοξον Κέντρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ χαλ νωτη γλ σσα Ἡ γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μέλη τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Σὲ σύγκριση μὲ ἄλλα ἀνθρώπινα μέλη, ὅπως γιὰ παράδειγμα τὰ χέρια

Διαβάστε περισσότερα

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση

Μασονία. Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη. Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory. Παγκόσμια οργάνωση Μασονία Μασονισμός ή τεκτονισμός Ελευθεροτεκτονισμός Free mansory Παγκόσμια οργάνωση Εμφανίζεται τον Μεσαίωνα στη Δυτική Ευρώπη masson Τεχνίτης ή τέκτονας Σωματεία οικοδόμων Συνθηματική γλώσσα Μυστικά

Διαβάστε περισσότερα

ευτέρα Ἔκδοσις ΙΟΥΝΙΟΣ 2007

ευτέρα Ἔκδοσις ΙΟΥΝΙΟΣ 2007 ΙΟΥΝΙΟΣ 2007 ευτέρα Ἔκδοσις Τίπρέπεινὰγνωρίζῃ ΕΝΑΣΕΛΛΗΝΑΣΜΑΚΕΔΟΝΑΣ 1. Ὅτι οἱ Σκοπιανοὶ λένε τεράστια ψέματα καὶ ὅτι ἔστησαν ἕνα φαντασιώδη μύθο γιὰ τὴν καταγωγή τους. Στὴν πλειονότητά τους εἶναι Σλαῦοι

Διαβάστε περισσότερα

Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου. 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος

Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου. 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος Ξεθεμέλιωμα τοῦ γάμου 'Αρχιμ. Δανιήλ 'Αεράκη, ἱεροκήρυκος Γιά τούς χριστιανούς ἕνας εἶναι ὁ θεσμός, πού θεμελιώνει τήν οἰκογένεια: Ὁ ἐκκλησιαστικός γάμος. Δύο νέοι ἑνώνουν τήν ἀγάπη τούς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

«Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή. 7 Iουλιου 2015. St. Catharine s, Ontario

«Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή. 7 Iουλιου 2015. St. Catharine s, Ontario «Λέγοντας ναι στο Θεό και στην Ορθόδοξη Οικογένεια» Ομιλία του π. Χαραλάμπου Τζιντή ΚΛΗΡΙΚΟΛΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΤΟΡΟΝΤΟ 7 Iουλιου 2015 St. Catharine s, Ontario Στο μυστήριο του ιερού Βαπτίσματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε!

Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΙΝ ΣΑΣ Ἐν Δημητσάνῃ τῇ 3ῃ Ὀκτωβρίου 2009 Ἀγαπητοί ἀδελφοί, Συντάκτες τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», Εὐλογεῖτε! Εὑρισκόμενος, λόγῳ ποιμαντικῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Οι Πατέρες λένε ότι κατά την πτώση του ανθρώπου εσκοτίσθηκε ο νους του ανθρώπου. Εκσοτίσθη ο νους του Αδάμ. Δεν ασχολούνται οι Πατέρες με τον Αδάμ ως Αδάμ, αλλά με τον νουν του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 7: ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Ὀρθόδοξος Γάμος Ἕνας δρόμος πού περπατιέται στή γῆ, ἀλλά καταλήγει στόν οὐρανό

Ὀρθόδοξος Γάμος Ἕνας δρόμος πού περπατιέται στή γῆ, ἀλλά καταλήγει στόν οὐρανό ΟIΚΟΥΜΕΝΙΚOΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕIΟΝ IΕΡA ΜΗΤΡOΠΟΛΙΣ ΡΕΘYΜΝΗΣ ΚΑI ΑYΛΟΠΟΤAΜΟΥ Ὀρθόδοξος Γάμος Ἕνας δρόμος πού περπατιέται στή γῆ, ἀλλά καταλήγει στόν οὐρανό Ὁ ὀρθόδοξος χριστιανικός γάμος, ὅταν εἶναι σωστός καί ἀληθινά

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ.

ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171. Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. ΜΑΘΗΜΑTA ΓΙΑ ΜΕΡΟΣ Δ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ V ΜΑΘΗΜΑ 171 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο Αγάπη και εποµένως το ίδιο είµαι κι Εγώ. Ι. (151) Όλα τα πράγµατα είναι αντίλαλοι της Φωνής του Θεού. 2 Ο Θεός είναι µόνο και µόνο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ 1 Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ, ΤΕΥΧΟΣ 33 ΡΕΘΥΜΝΟ 2014 Ἱερά Μητρόπολις Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου Περιοδική ἔκδοση Νέα Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Νοέμβριος 2011 15 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα Τεῦχος 15 - Νοέμβριος 2011 ISSN:

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Ο πλούτος της εκκλησιαστικής ποίησης. Υμνογραφία. (κεφ.30) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα