Η έμφυλη διάσταση του ελεύθερου χρόνου Νέοι και νέες στους χώρους της πόλης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η έμφυλη διάσταση του ελεύθερου χρόνου Νέοι και νέες στους χώρους της πόλης"

Transcript

1 Η έμφυλη διάσταση του ελεύθερου χρόνου Νέοι και νέες στους χώρους της πόλης Φοιτήτρια: Πολυξένη Πρέντου Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Ρούλη Λυκογιάννη (Λέκτορας του ΠΔ 407) Μάρτιος 2009

2 Πίνακας περιεχομένων 1. Εισαγωγή Θεωρητική προσέγγιση Η έννοια του χώρου Η έννοια του φύλου Η έμφυλη εμπειρία του ελεύθερου χρόνου στην πόλη Ερευνητική διαδικασία - Μεθοδολογία Ελεύθερος χρόνος: αντιλήψεις και δραστηριότητες Ελεύθερος χρόνος στο σπίτι Χώροι ελεύθερου χρόνου στην πόλη Περιορισμοί Η ανάγκη για χρηματικό αντίτιμο Περιορισμοί από το σπίτι Τα μηνύματα από τον χώρο της πόλης Τρόποι μετακίνησης και ασφάλεια Στρατηγικές οικειοποίησης του δημόσιου χώρου Καταλήγοντας Παράρτημα συνεντεύξεων Βιβλιογραφία... 46

3 1. Εισαγωγή Η πόλη δεν είναι μόνο το σύνολο των κτιρίων και των ελεύθερων χώρων της. Είναι, πρωτίστως, ο χώρος που οι κάτοικοί της ζουν, κινούνται και ενεργούν, ο χώρος των, καθημερινών ή έκτακτων, δραστηριοτήτων τους. Ο ελεύθερος χρόνος και οι δραστηριότητες που γίνονται σε αυτόν αποτελούν σημαντικό πεδίο για να εξετάσουμε το πώς βιώνεται ο χώρος της πόλης. Αναφερόμαστε σε δραστηριότητες που επιλέγουν να κάνουν τα ίδια τα άτομα, στο χρόνο που διαθέτουν για τον εαυτό τους. Οι επιλογές που αφορούν τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου και τον τόπο που αυτές συμβαίνουν καθορίζονται από τον τρόπο οργάνωσης της πόλης και των κανονισμών που εμπλέκονται με αυτή, διαμορφώνοντας διαφορετικά είδη περιορισμών και ελέγχου της πρόσβασης στην πόλη. Οι περιορισμοί αυτοί διαφοροποιούνται ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, την κοινωνική τάξη, την εθνότητα κλπ των ατόμων. Η παρούσα εργασία εστιάζει στον τρόπο που νεαρά άτομα, και των δύο φύλων, δρουν και κινούνται στην πόλη στον ελεύθερο χρόνο τους. Προσεγγίζονται οι δραστηριότητες που κάνουν, η συχνότητα και οι τόποι που αυτές πραγματοποιούνται. Εξετάζονται επίσης, εκτός από τους περιορισμούς που θέτει ο τρόπος οργάνωσης της πόλης στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, και οι περιορισμοί και δεσμεύσεις που τίθενται από το οικογενειακό - κοινωνικό περιβάλλον των ατόμων. Ο τρόπος που μεγαλώνουν και τα μηνύματα που δέχονται τα άτομα στα πλαίσια, κυρίως, της οικογένειας είναι σημαντικά για τη σχέση που αναπτύσσουν με το χώρο της πόλης. Στις αναμνήσεις από τα παιδικά - εφηβικά μου χρόνια υπάρχει έντονο το πρόσεχε των γονιών μου, ένα πρόσεχε που αφορούσε την κίνηση, και τη χρήση, συγκεκριμένων χώρων της γειτονιάς και της πόλης, κυρίως τις βραδινές ώρες -κάτι που σε μικρότερο βαθμό ισχύει ακόμη και σήμερα. Δεν μου έχουν απαγορεύσει ποτέ κάποια δραστηριότητα -και νιώθω τυχερή για αυτό- όμως η δική τους έγνοια με έχει προβληματίσει αρκετές φορές για το αν μπορώ να βρίσκομαι εκεί. Τα προσωπικά αυτά βιώματα ήταν και το κίνητρο να ασχοληθώ με το θέμα, να εξετάσω πως άτομα της ηλικίας μου βιώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους στην πόλη. 1

4 Η έννοια του φύλου, ως κοινωνικά κατασκευασμένοι ρόλοι και συμπεριφορές ανδρών και γυναικών, αποτελεί σημαντικό εργαλείο προσέγγισης του θέματος. Υπό αυτό το πρίσμα, η εστίαση στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου νέων γυναικών και ανδρών σε διαφορετικούς χώρους της πόλης -από το προσωπικό δωμάτιο, το σπίτι, τη γειτονιά έως τις κεντρικές πλατείες και τους χώρους αναψυχήςμπορεί να αναδείξει τους διαφορετικούς όρους κάτω από τους οποίους χρησιμοποιούν και αντιλαμβάνονται τον ελεύθερο χρόνο τους και τους χώρους όπου αυτός εκτυλίσσεται. 2

5 2. Θεωρητική προσέγγιση 2.1 Η έννοια του χώρου Η προσπάθεια σύνδεσης του χώρου με ευρύτερα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα άρχισε στις αρχές περίπου του 20ου αιώνα. Μέχρι τότε, ο χώρος -και η πόλη- εμφανιζόταν, περισσότερο, ως χωρική και στατική έννοια. Η σύνδεση της πόλης με τους ανθρώπους που την κατοικούν, τους θεσμούς και τις διοικητικές μεθόδους γίνεται για πρώτη φορά από τους κοινωνιολόγους της Σχολής του Σικάγου, για να καθιερωθεί ως αλληλένδετο κομμάτι των κοινωνικών σχέσεων και διαδικασιών μέσα από το έργο σπουδαίων στοχαστών, κοινωνιολόγων και γεωγράφων, όπως ο Lefebvre, ο Harvey, η Massey και άλλοι. Εδώ επισημαίνεται ότι η έννοια της πόλης δεν είναι μόνο μια εδαφική /γεωμετρική οντότητα, αλλά αντίθετα εκφράζει και περιλαμβάνει πτυχές της ευρύτερης κοινωνίας. Ακόμη, δεν είναι ούτε στατική και δεδομένη, καθώς αφορά ανθρώπους που ζουν και δραστηριοποιούνται σ` αυτήν, τις ποικίλες κοινωνικές σχέσεις που διαμορφώνει και μέσα από τις οποίες γίνεται αντιληπτή. Μέσα από το λόγο της Massey, γίνεται σαφής η σχέση ανάμεσα στο χώρο και τις κοινωνικές σχέσεις, τις ατομικές και συλλογικές ταυτότητες, τονίζοντας την πολλαπλότητα των νοημάτων και τις σχέσεις εξουσίας που αυτό συνεπάγεται (Lykogianni, 2005: 224). Η πόλη, και ο χώρος γενικότερα, δεν είναι ένα κενό δοχείο στο οποίο εγκαθίστανται δραστηριότητες και κοινωνικές σχέσεις. Αντίθετα, οι δραστηριότητες και οι σχέσεις διαφοροποιούνται επειδή κατανέμονται με διαφορετικό τρόπο. Δεν εγκαθίστανται σε τυχαία σημεία, διαμορφώνουν το χώρο και την πόλη (Βαΐου, 2000). Ο χώρος της πόλης μοιράζεται σε τμήματα, των οποίων η αξία αποτιμάται χρηματικά. Ο κατατετμημένος αυτός χώρος γίνεται εμπόρευμα, πωλείται και αγοράζεται σε διαφορετικές τιμές, συμβάλλοντας στον περιορισμό ή /και των αποκλεισμό κοινωνικών ομάδων και ατόμων από το χώρο της πόλης (Lefebvre, 1977). Γίνεται φανερό ότι η παραγωγή του χώρου δεν είναι μία αθώα διαδικασία, αλλά σχετίζεται με κοινωνικές και πολιτικές πρακτικές. Ο χώρος είναι προϊόν σχέσεων και κοινωνικών διαδικασιών, από την κλίμακα του τοπικού μέχρι το παγκόσμιο, που εμπεριέχουν υλικές πρακτικές κυριαρχίας και υποτέλειας, μέσα από τις οποίες άτομα και κοινωνικές ομάδες τοποθετούνται, πραγματικά και συμβολικά, στη θέση τους (Βαΐου, 2000: 212). 3

6 Η μη τυχαία παραγωγή του χώρου υπάρχει και στο έργο του Foucault. Αναφέρει ότι, ιδιαίτερα από το τέλος του 18ου αιώνα, η παραγωγή της αρχιτεκτονικής και του χώρου εμφανίζεται ως συνάρτηση των σκοπών και των τεχνικών της διακυβέρνησης των κοινωνιών (Φουκώ, 1987: 51). Η πόλη νοείται ως εικόνα της κοινωνίας και των κοινωνικών σχέσεων που η κυρίαρχη ομάδα επιθυμεί. Συνήθως, είναι οι άνδρες, και όχι οι γυναίκες, αυτοί που βρίσκονται στα κέντρα λήψης αποφάσεων για τη ρύθμιση της κοινωνίας και της πόλης. 2.2 Η έννοια του φύλου Η εισαγωγή της έννοιας του φύλου (gender), και ο σχετικός προβληματισμός, συνδέεται άμεσα με την κριτική της επιστήμης που αναπτύσσεται από τη δεκαετία του 1960, αρχικά στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στη συνέχεια και σε περιοχές έρευνας που ασχολούνται με τη μελέτη του χώρου. Οι πρώτες ενέργειες φεμινιστριών, καθώς από αυτές κυρίως ξεκίνησε ο προβληματισμός, είχαν ως στόχο να αναδείξουν τις γυναίκες ως υποκείμενα και αντικείμενα γνώσης. Στα πλαίσια αυτά, αναπτύσσονται έρευνες με στόχο να αποτυπώσουν τις εμπειρίες των γυναικών, να αποκαλύψουν και να καταγράψουν το ιστορικό τους παρελθόν και να συγκροτήσουν θεωρητικά εργαλεία που θα βοηθήσουν στην κατανόηση και αντιμετώπιση των πολλαπλών φαινομένων καταπίεσης των γυναικών (Αβδελά & Ψαρρά, 1997; Λυκογιάννη, 2009; Μαρνελάκης, 2003). Οι έρευνες αυτές, όμως, επέμειναν περισσότερο στην περιγραφή παρά στην ερμηνεία της κατάστασης των γυναικών και δεν αναζήτησαν ευρύτερες σχέσεις και μηχανισμούς που συνδέονται με τις έμφυλες ανισότητες. Με την εισαγωγή της διάκρισης βιολογικό /κοινωνικό φύλο (sex/ gender) επιδιώκεται να δοθεί έμφαση στην έννοια του κοινωνικού φύλου, προκειμένου να τονιστεί ο ρόλος των κοινωνικών και πολιτισμικών διαδικασιών και πρακτικών που κατασκευάζουν και καθορίζουν την έμφυλη ταυτότητα γυναίκα. Ωστόσο, μεταγενέστερες προσεγγίσεις τονίζουν ότι η διάκριση βιολογικό /κοινωνικό φύλο είναι λανθασμένη, καθώς και το βιολογικό φύλο κατασκευάζεται κοινωνικά. 4

7 Έτσι, το φύλο προσεγγίζεται ως μία ενιαία κοινωνικοπολιτική κατηγορία, αποδεσμευμένη από τη βιολογία και την ανατομία (Αβδελά & Ψαρρά, 1997), δίνοντας έμφαση στον ενιαίο χαρακτήρα του όρου. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει η Joan Scott (1997), το φύλο αποτελεί συστατικό στοιχείο των κοινωνικών σχέσεων. Η έννοιά του εμπεριέχει και συγκροτείται μέσα από πολλούς θεσμούς και κοινωνικές πρακτικές (οικογένεια, σχολείο, μέσα ενημέρωσης, αγορά εργασίας, διαπροσωπικές σχέσεις), που αποτελούν μέρος της κοινωνικοποίησης των ατόμων και έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε όλα τα πεδία της καθημερινής ζωής. Οι αναλύσεις του περιεχομένου της έννοιας γνωρίζουν συνεχώς διαφοροποιήσεις, καθώς σχετίζονται άμεσα με τον τόπο, τον χρόνο και το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται (Lykogianni, 2005). Κοινός παρονομαστής τους, παρά τις διαφοροποιήσεις, είναι ο πόλεμος στο σεξισμό και το βιολογικό ντετερμινισμό που χρησιμοποιείται ως ισχυρό πολιτικό εργαλείο για τη νομιμοποίηση των σχέσεων εξουσίας ανάμεσα στα φύλα (Λυκογιάννη, 2009). Η, πολύ γνωστή, φράση της Simone de Beauvoir, γυναίκα δε γεννιέσαι, γίνεσαι, αποδεικνύει ακριβώς αυτό. Παρόλο που η ίδια δεν χρησιμοποιεί την έννοια του (κοινωνικού) φύλου, στη διατύπωσή της φαίνεται ότι ένα σώμα με συγκεκριμένα ανατομικά χαρακτηριστικά (αυτό που γεννιέσαι ) διαμορφώνεται σε έμφυλο υποκείμενο (αυτό που γίνεσαι ) (Μαρνελάκης, 2003). Ο βιολογικός ντετερμινισμός χρησιμοποιείται ως πολιτικό εργαλείο για τη νομιμοποίηση των σχέσεων εξουσίας ανάμεσα στα φύλα 5

8 Από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980, οι προβληματισμοί γύρω από το φύλο συναντούν τις μετα-αποικιοκρατικές προσεγγίσεις, καθώς επίσης και τους προβληματισμούς και τις αναζητήσεις των lesbian/gay studies και των queer θεωριών, με αποτέλεσμα να αρχίσει να διερευνάται με πιο συστηματικό τρόπο το ζήτημα της διαπλοκής του φύλου και με άλλα κοινωνικο-πολιτισμικά χαρακτηριστικά, όπως η σεξουαλικότητα, η φυλή και η εθνότητα (Scott, 1997). Η έμφαση μετατίθεται, πλέον, στις διαφορές μέσα σε κάθε φύλο -διαφορές που αφορούν τον κύκλο ζωής, την ηλικία, την κοινωνική τάξη, την φυλή, τον τόπο, τη σεξουαλική προτίμηση, και συνδυασμό αυτών. Το υποκείμενο γυναίκα, και άνδρας, αποδομείται προκειμένου να ενταχθούν στον προβληματισμό οι πολλαπλές εμπειρίες γυναικών, και ανδρών, στην κοινωνία και στην πόλη (Λυκογιάννη, 2009). Στους προβληματισμούς αυτούς, αναγνωρίζεται η σημασία του σώματος, ως το πρωταρχικό μέσο για την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Το σώμα βιώνεται και εξερευνάται από το ίδιο το υποκείμενο -το άτομο- και, με αυτό τον τρόπο, είναι ανοιχτό σε πολλαπλές ερμηνείες. Ακόμη, το σώμα μπορεί να θεωρηθεί ως η συνδετήρια σχέση ανάμεσα στις πράξεις /δράσεις μας και στο περιβάλλον που βρισκόμαστε, το οποίο περιλαμβάνει το σώμα. Είναι μια διαδικασία συνεχούς εξέλιξης, καθώς η εμπειρία μας για το βιωμένο περιβάλλον είναι μεταβαλλόμενη (Simonsen, 2003). Γίνεται κατανοητό, επομένως, ότι το φύλο, ως κοινωνική κατασκευή, συρρικνώνει και αναπαράγει αξίες και σχέσεις της εκάστοτε κοινωνίας. Ακόμη, η κοινωνική κατασκευή του φύλου δεν αφορά μόνο το φύλο των γυναικών αλλά και αυτό των ανδρών, θέτοντάς το, έτσι, σε κεντρικό σημείο στην επιστημονική έρευνα. 2.3 Η έμφυλη εμπειρία του ελεύθερου χρόνου στην πόλη Η πόλη, ο βιωμένος χώρος, όπως ήδη αναφέρθηκε, διαμορφώνει και διαμορφώνεται από την κοινωνική ζωή των κατοίκων της. Είναι η συλλογή των προσωπικών ιστοριών τους (Simonsen, 2003). Ζητήματα όπως η εργασία, οι μετακινήσεις, ο ελεύθερος χρόνος, σηματοδοτούνται διαφορετικά για τα δύο φύλα. 6

9 Άνδρες και γυναίκες χρησιμοποιούν και αντιλαμβάνονται διαφορετικά τους χώρους της πόλης. Αναπτύσσουν διαφορετικές στρατηγικές, καθώς η πρόσβασή τους στην πόλη αντιμετωπίζει συχνά διαφορετικού είδους εμπόδια και περιορισμούς. Κατά την κίνηση του στην πόλη, καθένας και καθεμία ακολουθεί υπάρχουσες πορείες, αλλά την ίδια στιγμή διαμορφώνει τις δικές του προσωπικές διαδρομές, μέσα από αυτή την επιλογή των πορειών και των χώρων που χρησιμοποιεί. Οι ιστορίες αυτές της καθημερινής ζωής, με την προτίμηση ή όχι χώρων και πορειών, οργανώνουν τα αόρατα, μη απτά, μηνύματα της πόλης. Μέσα από τις ιστορίες αυτές, διαφορετικές για τον κάθε κάτοικο της πόλης, χώροι και πορείες σηματοδοτούνται ως φιλικοί ή όχι, γίνονται οικειοποιήσιμοι ή μη (Simonsen, 2003). Σημαντικό ρόλο για τη διαμόρφωση των στρατηγικών αυτών διαδραματίζουν τα μηνύματα από το κοινωνικό περιβάλλον σχετικά με τη θέση κάθε κοινωνικής ομάδας στο χώρο της πόλης, καθώς η δυνατότητα πρόσβασης και χρήσης χώρων της πόλης δεν είναι ίδια για όλους/ες. Το ζήτημα της πρόσβασης είναι ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που αφορούν το δημόσιο χώρο. Η ύπαρξη ενός δημόσιου χώρου ανοιχτού σε όλες τις κοινωνικές ομάδες -αν αυτός υπάρχει- είναι η εξαίρεση. Ο χώρος που νοούμε ως δημόσιος ελέγχεται, οριοθετείται και ερμηνεύεται από την κάθε φορά κυρίαρχη κοινωνική ομάδα (Μίχα, 2008). Από μία άλλη οπτική, ο δημόσιος χώρος μπορεί να θεωρηθεί ως ένα σύνολο πολλαπλών και διαφοροποιημένων δημόσιων περιοχών, όπου κάποιες ομάδες έχουν πρόσβαση, αλλά την ίδια στιγμή, άλλες αποκλείονται από αυτόν (McDowell, 1999). Η κυρίαρχη ομάδα χρησιμοποιεί το χώρο ως μέσο απόκτησης δύναμης και εξουσίας, αποκλείοντας από αυτόν άλλες, πιο αδύναμες. Ο αποκλεισμός από το δημόσιο χώρο μπορεί, ακόμη, να γίνει λόγω παραβατικής συμπεριφοράς των ατόμων είτε λόγω του αυτοπεριορισμού που στοχεύει στην αποφυγή των πιθανών κινδύνων που αυτός κρύβει (McDowell, 1999). Για τις γυναίκες η παρουσία τους στον χώρο της πόλης, και σε δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, δεν είναι αυτονόητη. Συχνά αμφισβητείται, αποσιωπάται, προκαλεί κοινωνική ανησυχία. Για αυτές, το δικαίωμα στην πόλη εμπεριέχει τους αγώνες για την ανάδυση από την αφάνεια και την μετάθεση των ορίων που χωρίζουν το ιδιωτικό από το δημόσιο, την πόλη από το σπίτι (Βαΐου, 2000). 7

10 Λόγω της στενής σύνδεσής τους με το σπίτι, οι έρευνες για την παρουσία των γυναικών στους δημόσιους χώρους εστιάζουν στα προβλήματα και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσουν οι γυναίκες έξω από το σπίτι, παίρνοντας, παράλληλα, ως δεδομένη την παρουσία και την κυριαρχία των ανδρών σε αυτούς τους χώρους. Τα ευρήματα των ερευνών αυτών δείχνουν ότι πράγματι οι γυναίκες, περισσότερο από τους άνδρες, αντιμετωπίζουν κινδύνους επιθέσεων ή άλλων περιστατικών. Όμως χώροι της πόλης μπορούν να λειτουργήσουν ως χώροι ελευθερίας για τις γυναίκες, ακόμη και αν αυτό συμβαίνει για σύντομα χρονικά διαστήματα. Οι δημόσιοι και ημιδημόσιοι χώροι της πόλης είναι, για τις γυναίκες, χώροι όπου συνυπάρχουν ο κίνδυνος και η ελευθερία (McDowell, 1999). 8

11 3. Ερευνητική διαδικασία - Μεθοδολογία Ο προβληματισμός σχετικά με το πώς οι χρήστες /τριες της πόλης δουν και κινούνται σε αυτήν στον ελεύθερο χρόνο τους, και πώς αυτό διαφοροποιείται κατά φύλο, ήταν η αφορμή για το θέμα. Η προσωπική μου εμπειρία έδωσε ερεθίσματα για προβληματισμό, για να αναζητήσω το πώς και γιατί αυτό συμβαίνει. Πέρα, όμως, από τα δικά μου βιώματα, η οπτική και οι εμπειρίες και άλλων ατόμων κρίθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς εμπλούτιζαν τον προβληματισμό με νέα ζητήματα. Για τη συλλογή των θεμάτων που με ενδιέφεραν επέλεξα ως μεθοδολογικό εργαλείο τις συνεντεύξεις - συζητήσεις με νέους και νέες που ζουν στην Αθήνα. Η μέθοδος αυτή μου προσέφερε τη δυνατότητα να προσεγγίσω τα άτομα και να συλλέξω πληροφορίες για τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τα βιώματά τους μέσω της αφήγησης (Fortuijn, 1994). Στο χρονικό διάστημα Ιούνιος Οκτώβριος 2008 πραγματοποίησα 11 συνεντεύξεις -συζητήσεις, 6 με κοπέλες και 5 με αγόρια, ηλικίας ετών, φοιτητές ή εργαζόμενους. Είναι άτομα που γνωρίζω άμεσα ή έμμεσα, φίλους /ες μου καθώς και αδέρφια ή φίλους /ες αυτών (βλέπε και το παράρτημα συνεντεύξεων). Κοινά χαρακτηριστικά όλων των ατόμων είναι ότι είναι λευκοί, ντόπιοι και ανήκουν σε μεσοαστικές ή αστικές οικογένειες. Η συζήτηση και με άτομα με διαφορετικά κοινωνικά χαρακτηριστικά (πχ μετανάστης /τρια ή άτομα με έντονο το πρόβλημα της επιβίωσης) πιθανώς θα έδινε και άλλες απαντήσεις. Ωστόσο, στα πλαίσια αυτής της εργασίας, δεν προέκυψε μια τέτοια προσέγγιση, καθώς τα άτομα που μπόρεσα να προσεγγίσω με ευκολία ανήκουν στη δική μου κοινωνική τάξη και στο φιλικό μου περιβάλλον. Καθώς η κοινωνική κατασκευή του φύλου επηρεάζει και άνδρες και γυναίκες, η επιλογή να προσεγγίσω άτομα και των δύο φύλων θα προσφέρει οπτικές και προβληματισμούς και από τις δύο πλευρές. Οι εμπειρίες των ανδρών μπορούν, και αυτές, να προσφέρουν ενδιαφέροντα στοιχεία. Όπως και οι γυναίκες, επιζητούν είτε να επιβεβαιώσουν τους κοινωνικά αναμενόμενους ρόλους και συμπεριφορές τους είτε να αποκαλύψουν νέους, τις δικές τους τακτικές για την κίνηση και τη χρήση του χώρου της πόλης. 9

12 Οι πρώτες φιλικές συζητήσεις, σε συνδυασμό με τη βιβλιογραφική έρευνα, με βοήθησαν να διαμορφώσω τον οδηγό ερωτήσεων που χρησιμοποίησα στις συζητήσεις - συνεντεύξεις. Οι ερωτήσεις ξεκινούν από την παιδική /εφηβική ηλικία του /της συνομιλητή /τριας μου προκειμένου να αντλήσω στοιχεία για την οικογένειά του/της και το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η αρσενική ή η θηλυκή του /της ταυτότητα, στοιχεία που θα είναι χρήσιμα για να κατανοήσω και τις μετέπειτα επιλογές του /της. Θίγονται ζητήματα όπως ο καταμερισμός εργασίας στο σπίτι, οι δραστηριότητες που έκανε εντός και εκτός σπιτιού, σε τι συχνότητα και με τι είδους παρέες. Στη συνέχεια, οι ερωτήσεις επικεντρώνονται στον τρόπο διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου του /της σήμερα. Τι είδους δραστηριότητες, ο τόπος, οι παρέες και η συχνότητα που αυτές γίνονται είναι από τα κεντρικά ερωτήματα. Ακόμη, υπάρχουν ερωτήσεις που αφορούν ζητήματα σχετικά με τον οικογενειακό - κοινωνικό έλεγχο (περιορισμοί από το σπίτι, αντιδράσεις των γονιών) και τον τρόπο κάλυψης των εξόδων των δραστηριοτήτων που γίνονται. Η τελευταία ενότητα περιέχει ερωτήματα για τον τρόπο κίνησης στην πόλη και, ιδιαίτερα, για τα χαρακτηριστικά που καθιστούν ένα χώρο φιλόξενο ή όχι. Το ζήτημα της ασφάλειας είναι σημαντικό για μένα, καθώς από προσωπική μου εμπειρία αντιλαμβάνομαι πως ο φόβος μιας ενδεχόμενης επίθεσης επιδρά στον τρόπο που χρησιμοποιούνται οι χώροι της πόλης. Γι αυτό το λόγο παροτρύνω το /τη συνομιλητή /τρια μου να αναφερθεί σε τύπους χώρων ή /και σε περιστατικά που του /της έχουν προκαλέσει φόβο ή ανασφάλεια. Οι ερωτήσεις αυτές λειτουργούν ως οδηγός για τη συζήτηση και, ανάλογα με τη ροή της, μπορεί να αλλάξει και η σειρά τους. Προτίμησα να χρησιμοποιήσω ερωτήσεις που δεν προδίδουν τις δικές μου απόψεις και, όπου χρειάζεται, να επανέρχομαι με συμπληρωματικές συζητήσεις, ώστε να αφήσω τον /την συνομιλητή /τρια μου να αποκαλύψει αναμνήσεις /εμπειρίες πολύ πλουσιότερες από ό,τι αρχικά μπορεί να είχα φανταστεί (Thompson P., 2002). Καθώς οι συζητήσεις απαιτούν την εκμυστήρευση προσωπικών βιωμάτων, η συζήτηση για τέτοια θέματα προϋποθέτει οικειότητα και εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο συνομιλητών. Γι αυτό το λόγο προσέγγισα άτομα από το φιλικό μου περιβάλλον ή /και φίλους /ες αυτών. Για την καταγραφή των συζητήσεων χρησιμοποίησα την ηχογράφηση με μαγνητόφωνο, αφού και οι συνομιλητές /τριες μου δεν είχαν αντίρρηση. Η μέθοδος αυτή είναι πιο αξιόπιστη και ακριβής, καθώς οι λέξεις καταγράφονται όπως ακριβώς ακούγονται. Ακόμη, ενυπάρχουν στοιχεία όπως κοινωνικές ενδείξεις, αποχρώσεις 10

13 αβεβαιότητας, χιούμορ ή προσποίηση, που βοηθούν στο να γίνει κατανοητό το πλαίσιο του έγινε η συζήτηση (Thompson P., 2002). Ακόμη, από την αρχή της συζήτησης έκανα φανερή την πρόθεσή μου να υπάρξει και δεύτερη συνάντηση, αν χρειαζόταν και το επιθυμούσαν, κάτι που κανείς και καμιά δεν το αρνήθηκε. Η δυνατότητα αυτή μου επέτρεψε να επανέλθω σε ζητήματα που είχαν παραληφθεί ή άξιζαν να αναλυθούν παραπάνω -κάτι που εντόπισα όταν αντιπαρέβαλα το κείμενο της συζήτησης με τον οδηγό. Η επιλογή του τόπου της συζήτησης γινόταν από κοινού. Αυτό που προσπαθούσα είναι να είμαι μόνη με τον /την συνομιλητή /τρια μου, χωρίς να είναι παρόντες δηλαδή κοινοί φίλοι ή αδέρφια. Όπως αναφέρει και ο P. Thompson (2002), η απομόνωση αυτή θα συμβάλει στη δημιουργία κλίματος πλήρους εμπιστοσύνης και ειλικρίνειας. Η παρουσία κάποιου άλλου προσώπου στη συνέντευξη όχι μόνο εμποδίζει τον πληροφοριοδότη να μιλήσει ανοιχτά, αλλά του ασκεί αδιόρατα πίεση για μια κοινωνικά αποδεκτή μαρτυρία. Μετά το τέλος κάθε συζήτησης, την απομαγνητοφωνούσα και στη συνέχεια την ανέλυα και την κωδικοποιούσα με βάση τον οδηγό των συζητήσεων και τα ερωτήματά του. Οι πολλαπλές αναγνώσεις των συζητήσεων, σε συνδυασμό και με τις δεύτερες συναντήσεις, ήταν απαραίτητες για να εντοπίσω όλα τα θέματα που θίγονταν και, ίσως, ήταν δύσκολο να γίνουν αμέσως αντιληπτά. 11

14 4. Ελεύθερος χρόνος: αντιλήψεις και δραστηριότητες Η έννοια του ελεύθερου χρόνου διαμορφώθηκε μέσα από τις ιδεολογίες για τη θηλυκότητα και την αρρενωπότητα, μέσα από τις αντιλήψεις για τους αποδεκτούς ανδρικούς και γυναικείους ρόλους και συμπεριφορές (Green, 1996). Μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο, οι πόλεις, στον ευρωπαϊκό Βορρά κυρίως, δημιουργήθηκαν με την παραδοχή ότι οι άνδρες είναι αυτοί που ταξίδευαν για εργασία στο κέντρο της πόλης και οι γυναίκες έμεναν στα προάστια, σε γειτονιές - υπνωτήρια, και είχαν την ευθύνη της οικογένειας. Η δομή αυτή απομάκρυνε τις γυναίκες από το κέντρο της πόλης και τους χώρους και τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, και τις συνέδεσε με το χώρο του σπιτιού (Wearing, 1998; Βαΐου, 1994, 2000; Βρυχέα, 2003). Η αντιμετώπιση του ελεύθερου χρόνου ως χρόνου ελεύθερου από την αμειβόμενη εργασία στηρίζεται σε αυτό το μοντέλο, έχοντας ως πρότυπο τον άνδρα - εργαζόμενο, υπονοώντας ότι όλοι /ες έχουν τέτοιους ελεύθερους χρόνους (Green, 1996). Όμως οι καθημερινές ζωές άλλων κοινωνικών ομάδων, όπως των γυναικών και των νέων ατόμων (ανδρών και γυναικών), δεν εντάσσονται σε αυτό το μοντέλο. Ο ελεύθερος χρόνος για τα νεαρά άτομα, όπως προέκυψε από τις συζητήσεις που έγιναν, είναι ο χρόνος που αποφασίζουν τα ίδια να τον διαθέσουν στον εαυτό τους, για ασχολίες που οι ίδιοι /ες επιθυμούν. Συχνά δεν έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά -διάρκεια, συχνότητα-, είναι το υπόλοιπο που μένει από τις υποχρεώσεις που έχουν, σπουδές, εργασία ή άλλες τακτικές δραστηριότητες. Η αναφορά στις τελευταίες γίνεται από τον Νίκο, φοιτητή στο Πολυτεχνείο. Ο Νίκος διαθέτει μεγάλο μέρος του χρόνου του όχι στις σπουδές του, αλλά σε δραστηριότητες που ο ίδιος έχει επιλέξει, σε υποχρεώσεις όπως τις ονομάζει. Δεν τις εντάσσει στον ελεύθερο χρόνο του, καθώς έχουν συγκεκριμένο πρόγραμμα και καθήκοντα. Όπως σημειώνει: Πλέον, να σου πω την αλήθεια, θεωρητικά έχω άπειρο ελεύθερο χρόνο, πρακτικά δεν έχω τόσο πολύ. Ναι μεν αυτά που κάνω δεν είναι απαραίτητα υποχρεώσεις, για τη σχολή και τα λοιπά, αλλά υποχρεώσεις που απέκτησαν κάποια συχνότητα. Άρχισαν οι πρόβες φέτος, και πέρσι μουσικές πρόβες, άρχισαν να έχουν μία συχνότητα και κάποιες υποχρεώσεις. Φέτος είχα πολύ γεμάτο πρόγραμμα, όχι με τη σχολή, με 12

15 ασχολίες. Με το παίξω μουσική, με το να καθίσω να γράψω μουσική, με το να κάνω πρόβες, οπότε άρχισαν οι υποχρεώσεις. Κάποιες φορές, όπως σημειώνει η Ελένη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια, προσωπικός χρόνος, έστω και ελάχιστος, δεν υπάρχει. Τον κλέβει από το χρόνο που χρειάζεται να διαθέσει στη σχολή και στο διάβασμά της. Προσωπικός χρόνος συχνά δεν υπάρχει. Με την έννοια ότι το σταματάς παρόλο που έχεις να κάνεις και άλλα πράγματα είναι ένας χρόνος που εσύ αποφασίζεις ότι δεν αντέχω άλλο, θα κάνω κάτι τώρα. Πολλές φορές βλέπεις ότι δε σου μένει χρόνος, αλλά επειδή έχεις μπουχτίσει και στο τέλος λες εγώ τι θα κάνω τώρα;, λες να πάει στο διάολο και βγαίνεις. Ας ξέρεις ότι δεν προλαβαίνεις διαλέγεις τι θα κάνεις. Στις υποχρεώσεις εντάσσεται και η βοήθεια στις δουλειές του σπιτιού -ψώνια, καθαριότητα, εξωτερικές δουλειές. Ο κατά φύλο καταμερισμός των εργασιών αυτών είναι εμφανής σε όλες τις συζητήσεις. Οι γυναίκες -μητέρες, αδερφές ή οι ίδιες οι κοπέλες- είναι αυτές που έχουν τη φροντίδα του σπιτιού, ενώ τα αγόρια αναλαμβάνουν δουλειές εκτός σπιτιού. Η Ελένη σημειώνει: Η μητέρα μου κάνει δουλειές στο σπίτι. Επειδή δεν εργάζεται, και δεν εργαζόταν και ποτέ, είναι αυτό το μοτίβο που έχουμε συνηθίσει. Αν είχα συνηθίσει διαφορετικά, μπορεί να ήμουνα κι εγώ όχι ότι δεν ξέρω να μαγειρεύω, όχι ότι δεν ξέρω να πλένω πιάτα, το κρεβάτι μου το στρώνω, ξέρω να κάνω κάποια πράγματα, αλλά δεν έχει βρεθεί ακόμη η ανάγκη να τα αναλάβω εγώ. Διαφημιστική καταχώρηση που προβάλει τον έμφυλο καταμερισμό εργασίας στο σπίτι 13

16 Ενώ η Μαρίζα υπογραμμίζει: Δουλειές κάνει συνήθως η μαμά μου, αλλά βοηθάω εγώ αρκετά. Νομίζω σε αρκετό μέρος της δουλειάς βοηθάω εγώ. Και η Έλλη συμπληρώνει: Η μαμά μου κάνει τα περισσότερα. Εγώ θα κάνω το σιδέρωμα, που μ αρέσει, και θα κάνω σίγουρα το μάζεμα. Δε θα ξεσκονίσω, δε μ αρέσει, μπορεί να απασχολήσω την Εύα για να ασχοληθεί η μητέρα μου με κάποιες δουλειές. Τα αγόρια, από την πλευρά τους, σπάνια συμμετέχουν στις δουλειές του σπιτιού. Συνήθως βοηθούν στις εξωτερικές δουλειές, και αυτό όταν δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς. Έτσι, ο Νίκος σχολιάζει: Βασικά, δουλειές στο σπίτι, διάφορες που μπορώ να διεκπεραιώσω εγώ με το αυτοκίνητο, να πάω έξω, να πληρώσω πράγματα. Βέβαια, οι περισσότερες αφορούν δουλειές του πατέρα μου, όχι τόσο στο σπίτι. Αυτά τα έχει αναλάβει η μαμά και λίγο η αδερφή. Εγώ δε συγυρίζω ούτε το δωμάτιό μου, το δωμάτιό μου είναι αχούρι. Όχι, αν χρειαστεί, διεκπεραιωτικά πράγματα, να πάω τη μάνα μου για κάποια δουλειά, να φέρω ψώνια, τέτοια πράγματα κυρίως. Ο Νέστορας, κάνοντας την αυτοκριτική του, αναφέρει: Όλα τα έκανε η μητέρα μου, και ακόμα τα κάνει, γιατί είναι εθισμένη στο να τα κάνει, της αρέσει. Εμείς κάνουμε αυτό που μας ζητάει, ό,τι μας ζητάει. Από μόνοι μας είμαστε γάιδαροι, κακομαθημένοι. Απλά να κρατάμε το δωμάτιό μας λίγο καθαρό, να μη σκορπάμε πράγματα στο σαλόνι και τα λοιπά, και αν μπορούμε να τη βοηθάμε στο να μαζέψουμε τα πιάτα, τα ποτήρια αυτά. Ο χρόνος που χρειάζεται να διαθέσουν είναι, κάποιες φορές, σημαντικός, και, πιθανώς, εις βάρος του προσωπικού τους χρόνου. Όπως αναφέρουν η Μαρίζα και η Έλλη, θα ήθελαν, αν μπορούσαν, να διαθέσουν διαφορετικά μέρος αυτού του χρόνου. Ωστόσο, η διάθεσή τους να βοηθήσουν την μητέρα τους και να την απελευθερώσουν από κάποιες από αυτές τις δουλειές υπερτερεί της δικής τους επιθυμίας για προσωπικό χρόνο. Η Μαρίζα αναφέρει: Μου τρώνε πολύ χρόνο οι δουλειές στο σπίτι. Κάποια μ αρέσουν να τα κάνω, με εκτονώνουν κιόλας. Αλλά τις περισσότερες φορές το κάνω γιατί θέλω να βοηθήσω τη μαμά μου, και, χαρακτηριστικά, να την ξεφορτώσω από δουλειές που ξέρω ότι δεν της αρέσουν να τις κάνει. 14

17 Ενώ η Έλλη σχολιάζει: Οι υπόλοιπες οικιακές εργασίες -εκτός από το μαγείρεμα που μ αρέσειαν δεν υπήρχαν, θα χαιρόμουνα. Δε με ευχαριστούν πολλές φορές αυτές οι ασχολίες, και θα προτιμούσα να μπορούσα να διαθέσω αλλιώς αυτό το χρόνο. Στον προσωπικό ελεύθερο χρόνο τους, η πλειοψηφία των ατόμων επιλέγει δραστηριότητες χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα ή ωράριο, που προσαρμόζονται δηλαδή στις καθημερινότητές τους, όπως το να συναντηθούν με φίλους/ες και να περάσουν μαζί κάποιες ώρες. Η επιλογή από τα ίδια τα άτομα του πότε, πού και με ποιους/ες θα κάνουν κάτι τονίζεται ως ιδιαίτερα σημαντική. Όπως σημειώνει ο Νίκος: Ελεύθερο χρόνο θεωρούσα όταν μπορούσα και έκανα ό,τι γούσταρα. Έλεγα, τώρα θα πάω εκεί, θα κάνω αυτό, θα κάνω ό,τι μου ρθει. Από τις πιο δημοφιλείς δραστηριότητες είναι η έξοδος σε χώρους ψυχαγωγίας -για ένα καφέ ή ποτό, σινεμά, θέατρο-, καθώς δίνει στα άτομα τη δυνατότητα απόδρασης, έστω και για λίγο, από την καθημερινότητα. Ο Μηνάς αναφέρει: Και το βράδυ, μετά τη δουλειά, εννοείται πως θα πάω βόλτα. Η Μαρίζα σημειώνει: Αν η μέρα είναι πιο χαλαρή, ή τα σαββατοκύριακα, βγαίνω καμιά βόλτα ή cinema. Ο Αλέξανδρος αναφέρει: Μετά τη σχολή, μπορεί να πάω για καφέ με την κοπέλα μου, αν έχει και αυτή χρόνο, για να βρεθούμε. Την ανάγκη για επαφή με φίλους /ες τονίζει και η Έφη. Πάμε περισσότερο για καφέ, επειδή θέλουμε να συζητήσουμε, μας λείπει η καθημερινή επαφή. Σε μικρότερη βαθμό, αναφέρεται και η ενασχόληση με μία δημιουργική, όμως προγραμματισμένη, ασχολία, όπως η εκμάθηση ξένης γλώσσας, ο ερασιτεχνικός αθλητισμός και η συμμετοχή σε μια εθελοντική ομάδα. Έτσι, η Έφη και ο Μηνάς μαθαίνουν Ισπανικά. Το βλέπουν σαν hobby, σαν ένα τρόπο να προσεγγίσουν την 15

18 κουλτούρα της Ισπανίας και της λατινικής Αμερικής, όπως λέει ο Μηνάς. Η Έφη συμπληρώνει: Έχω μια τρέλα με την Ισπανία. Ξεκίνησα γιατί μου άρεσαν τα ισπανικά σαν ήχος, ακούγονταν τότε πολλά ισπανικά τραγούδια και ακόμη ακούγονται. Ακόμη, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού μιλάει ισπανικά, και επειδή μ αρέσουν τα ταξίδια, θα θελα να έχω τρόπο επικοινωνίας. Ο Νίκος βρίσκει στον αθλητισμό διέξοδο από την καθημερινότητα. Ο επίσημος αθλητισμός, το να πάω να παίξω με τους φίλους μου, για παράδειγμα, μπάσκετ ή ποδόσφαιρο, που υπάρχει, αυτό είναι ελεύθερος χρόνος. Οι γυναίκες θεωρούν σημαντικό να είναι χρήσιμες και να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο, ακόμη και μέσα από τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου τους. Στην παρέα υπήρχε η περίπτωση της Τζένης, φοιτήτριας Ιατρικής, που διαθέτει μέρος του ελεύθερου χρόνου της σε μαθήματα νοηματικής και στην εθελοντική ομάδα αιμοδοσίας του Πανεπιστημίου της. Όπως λέει: Νοηματική ξεκίνησα με αφορμή ένα μάθημα στη σχολή, πήγα και μου άρεσε. Το να μαθαίνεις νοηματική είναι κάτι που δεν έχεις συχνά τη δυνατότητα να το κάνεις. Είναι και κάτι ξεχωριστό, και μπορείς να φανείς χρήσιμη. Με το Αιμοπετάλιο, τη φοιτητική ομάδα αιμοδοσίας του πανεπιστημίου, οργανώνουμε αιμοδοσίες, μέσα στην Ιατρική σχολή, στη Φιλοσοφική, μετά και στο κέντρο. Γενικά αναλαμβάνουμε την ενημέρωση και την οργάνωση μιας αιμοδοσίας. Για άλλους, ο ελεύθερος χρόνος είναι μια ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με άλλα άτομα, μέσω της τέχνης ή της συγγραφής. Οι δύο αγάπες του Νέστορα είναι οι υπολογιστές και η μουσική. Τον ευχαριστεί, στον ελεύθερο χρόνο του, να γράφει σχετικά άρθρα σε περιοδικά και να κάνει ραδιοφωνικές μουσικές εκπομπές. Σημειώνει: Το ραδιόφωνο είναι μαγεία. Εμένα με μαγεύει να μπορώ να παίζω μουσική με θέμα, όχι χιτάκια δηλαδή, με εμπνέει, με έχει σε εγρήγορση. Υπό αυτό το πρίσμα, οι δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου μπορεί να δημιουργούν ετεροτοπίες 1, μια έννοια που επινόησε ο Foucault για να μιλήσει για 1 Ο Foucault ορίζει ως ετεροτοπία εκείνους τους ιδιαίτερους χώρους που βρίσκονται σε κάποιους κοινωνικούς χώρους και που οι λειτουργίες τους είναι διαφορετικές ή αντίθετες από τις λειτουργίες των άλλων (Foucault, 1987). Σε αντίθεση με τις ουτοπίες που είναι 16

19 τους χώρους αντίστασης σε κυρίαρχες ομάδες ή ιδέες, τους χώρους επαναδιαπράγματευσης της ταυτότητας των ατόμων. Μπορεί να λειτουργούν ως ο προσωπικός χώρος, και χρόνος, όπου το άτομο έχει τη δυνατότητα να ασχοληθεί με τον εαυτό του και με ό,τι ευχαριστεί το ίδιο. Φυσικά, ο προσωπικός αυτός χώρος /χρόνος μπορεί να περιλαμβάνει και άλλα άτομα ή ομαδικές δραστηριότητες, που, όμως, επιλέγει το ίδιο το άτομο να ασχοληθεί (Wearing, 1998). Χώροι ελεύθερου χρόνου, επομένως, μπορεί να βρίσκονται παντού στο σπίτι, στη δουλειά, στις μετακινήσεις, και γενικά σε όλη την πόλη. Οι τελευταίοι, με τους οποίους θα ασχοληθούμε κυρίως, είναι οι δημόσιοι και ημι-δημόσιοι χώροι της πόλης, όπως πάρκα, πλατείες, χώροι αναψυχής, κατανάλωσης και αθλητισμού. φανταστικές κατασκευές και δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένο χώρο, οι ετεροτοπίες, σύμφωνα με τον Foucault, μπορεί να είναι πραγματικοί χώροι, που να διαφέρουν από τους γειτονικούς τους, και να δρουν συμπληρωματικά ή αντιθετικά με αυτούς (Wearing, 1998). 17

20 4.1 Ελεύθερος χρόνος στο σπίτι Ο χρόνος που περνούν στο σπίτι σπάνια θεωρείται ως προσωπικός χρόνος. Η ενασχόληση με τηλεόραση ή υπολογιστή, παρόλο που αναφέρεται, δε θεωρείται κάτι δημιουργικό, χρόνος που διαθέτουν για τον εαυτό τους. Οι κοπέλες, πάντως, εμφανίζονται περισσότερο σπιτόγατες, καθώς αναφέρουν και δραστηριότητες εντός του σπιτιού στον ελεύθερο χρόνο τους. Η ενασχόληση με οικιακές ασχολίες, όταν αυτή γίνεται με δική τους πρωτοβουλία, είναι κάτι που έχουν μάθει να τις ευχαριστεί. Η Τζένη σχολιάζει: Η μαγειρική είναι η πιο δημιουργική μου ασχολία. Μ αρέσει να ασχολούμαι και να πειραματίζομαι.. το κάνω για μένα. Η Έλλη αναφέρει: Μ αρέσει να μαγειρεύω, δεν το βλέπω ως αγγαρεία. Δεν προλαβαίνω να το κάνω κάθε μέρα, αλλά όταν έχω χρόνο, είναι κάτι που το κάνω με ευχαρίστηση. Το γεγονός ότι μένουν με τους γονείς τους δρα ανασταλτικά στο να περάσουν χρόνο στο σπίτι και να κάνουν πράγματα μαζί με αγαπημένα άτομα. Σε κάποιες από τις συζητήσεις αναφέρθηκε, από άτομα και των δύο φύλων, η επιθυμία για ύπαρξη ενός δικού τους χώρου, όπου θα μπορούν να περνούν μέρος του ελεύθερου χρόνου τους είτε μόνοι/ες είτε με φίλους/ες. Ο Μηνάς σημειώνει: Και, φυσικά, αν είχα και σπίτι δικό μου, θα πέρναγα και κάποιες ώρες με την κοπέλα μου στο σπίτι. Γιατί κάπου αναγκάζεσαι να βγεις έξω, προκειμένου να δεις τον άλλο. Για τα άτομα που έχουν ήδη ένα δικό τους χώρο, όπως η Έλλη και ο Νέστορας, ο χώρος αυτός είναι, όπως λένε, το καταφύγιό τους, το μέρος που μπορούν να αποδράσουν από την καθημερινότητα. Η Έλλη αναφέρει χαρακτηριστικά: Το να έρθω στο δικό μας χώρο το βλέπω σαν φυγή από την καθημερινότητα, τη ρουτίνα και φυσικά την οικογένειά μου. Είναι ένα μέρος που αρχηγός και ουσιαστικά νοικοκυρά του σπιτιού είμαι εγώ, και όχι η μητέρα μου. Το πιο σημαντικό είναι ότι για εμένα είναι μέρος που θα με κάνει να χαλαρώσω, να νιώσω πιο άνετα, πιο υπεύθυνη, και ότι ξεφεύγω από την καθημερινότητά μου. Και το καταλαβαίνω αυτό, γιατί στο σπίτι μου, με την μικρή, ησυχία δεν υπάρχει... ενώ στο χώρο αυτό την έχω. Άσε που έχω και τον Νέστορα μαζί μου οπότε χαίρομαι ακόμη πιο πολύ. 18

21 4.2 Χώροι ελεύθερου χρόνου στην πόλη Χώροι κατανάλωσης Οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι της πόλης -τα πάρκα, οι πλατείες, οι πεζόδρομοι- είναι, εν δυνάμει, χώροι ελεύθερου χρόνου. Χώροι που μπορούν να λειτουργήσουν ως τόποι συνάντησης ατόμων από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, διαφορετικές εθνότητες, διαφορετικές ηλικίες. Χώροι, όπου τα άτομα μπορούν να περπατήσουν, να βρεθούν με φίλους και γνωστούς, να έρθουν σε επαφή με την πόλη. Η χρήση αυτή των ελεύθερων χώρων συχνά αναιρείται από την κατάληψη μεγάλου μέρους τους από την επέκταση των χρήσεων αναψυχής. Είναι σύνηθες το θέαμα οι πλατείες, τα πεζοδρόμια και οι πεζόδρομοι να είναι η προέκταση των καταστημάτων, καλυμμένα σε μεγάλο βαθμό από τραπεζοκαθίσματα και αυθαίρετες κατασκευές. Η πρόσβαση στους χώρους αυτούς είναι δυνατή μόνο σε όσους /ες μπορούν να διαθέσουν το αντίστοιχο χρηματικό αντίτιμο. Ως αντικείμενα μαζικής εκμετάλλευσης, οι χώροι ελεύθερου χρόνου διαμορφώνονται από τις ανάγκες της αγοράς, περιορίζοντας τις υπηρεσίες και της υποδομές της πόλης που απευθύνονται στο σύνολο των κατοίκων της. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τα καταναλωτικά πρότυπα που συνδέουν τον ελεύθερο χρόνο με την εμπορευματοποίηση του χώρου, ταυτίζει, σε μεγάλο βαθμό, τις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου στην πόλη με την έξοδο για καφέ, ποτό ή φαγητό. Η Έφη σχολιάζει πάνω σε αυτό: Αυτό που θα ήθελα να κάνω στον ελεύθερό μου χρόνο είναι ότι θα ήθελα να πηγαίνω βόλτα, όχι σε ένα συγκεκριμένο μέρος, ένα σινεμά ή καφετέρια, αλλά να πηγαίνω βόλτα για τη βόλτα, για να περπατήσω, να χαζέψω μια θέα, να συζητήσω. Δεν το κάνω, γιατί δεν το έχω μάθει να το κάνω. Έχουμε συνηθίσει να πηγαίνουμε κάπου με σκοπό, να πάμε για καφέ, για παράδειγμα, στο τάδε μέρος. Αυτό αντανακλάται και στις συζητήσεις, καθώς η πλειοψηφία των χώρων που αναφέρονται είναι μέρη με έντονο το χαρακτήρα της αναψυχής. Εκτός από την περιοχή του κέντρου (Θησείο, Ψυρρή, Σύνταγμα), μικρότεροι πόλοι ψυχαγωγίας αναπτύσσονται γύρω από σταθμούς μετρό, στα τοπικά κέντρα των γειτονιών ή των Δήμων. Περιοχές όπως η Γλυφάδα, η Ηλιούπολη, ο Πειραιάς, η οδός Πανόρμου στους Αμπελοκήπους, το Χαλάνδρι, η Κηφισιά, το Γαλάτσι είναι κάποια 19

22 από τα μέρη που αναφέρθηκαν στις συζητήσεις, χωρίς η λίστα αυτή να είναι εξαντλητική. Ο κόσμος πάει εκεί που έχει κόσμο, όπως σημειώνεται συχνά σε περιοδικά τύπου Athens Voice ή σε ένθετα εφημερίδων που ασχολούνται με τον πολιτισμό, την τέχνη και την αναψυχή. Αυτό εξηγεί, με τον τρόπο του, ο Νίκος: Ξέρεις τι είναι αυτό που σε παρακινεί να πας εκεί; Είναι το ότι είναι μαζεμένα πολλά στέκια, αυτό από μόνο του το κάνει περιζήτητο. Αν δεν είχε πολλά μαζεμένα στέκια, θα πας σε κανένα - δύο, αλλά μέχρι εκεί. Είναι λογικό, τραβάει πολύ κόσμο και αυτό, από μόνο του, το κάνει δελεαστικό. Ένα βράδυ, ένα Σάββατο βράδυ, που θέλεις να δεις κόσμο, εκεί θα πας, θα περάσεις από την Πανόρμου οπωσδήποτε. Το βράδυ γίνεται χαμός από κόσμο, κυκλοφορεί κόσμος πεζός, πεζοί που πηγαινοέρχονται. Αυτό το πράγμα που βλέπεις και στου Ψυρρή. Στου Ψυρρή γιατί πας; Γι αυτό πας, για να περπατήσεις, να δεις και να σε δουν. Χώροι κατανάλωσης στην Αθήνα. Ημέρα και νύχτα. (πηγή: προσωπικό αρχείο) 20

23 Άποψη της Αθήνας από το Σοκολά, Φεβρουάριος 2009 (πηγή: προσωπικό αρχείο) Η θέα, η διακόσμηση του χώρου, το είδος της μουσικής -αν πρόκειται για μπαράκι-, ο κόσμος που πηγαίνει, μπορεί να αποτελέσουν επιπλέον κίνητρα. Καθώς θέλουν να συζητήσουν και να βρεθούν με φίλους/ες τους, το ήσυχο, αλλά όχι απόμερο, περιβάλλον είναι κάτι που το αναζητούν. Όπως αναφέρει η Μαρίζα: Εκεί που πηγαίνω είναι κυρίως μπαράκια που βάζουν ροκ ή και έντεχνη μουσική, δηλαδή μέρη που δεν έχουν πολύ φασαρία, να μπορείς να επικοινωνήσεις με τον άλλο. Μ αρέσει πολύ το Σοκολά στο Θησείο, που είναι λίγο πιο πάνω από το Αθηναίων Πολιτεία, και μ αρέσει να ανεβαίνω πάνω, στην ταράτσα του. Έχει εξαιρετική θέα, βλέπεις την Ακρόπολη, το Λυκαβηττό απέναντι. Η Τζένη συμπληρώνει: Δεν μ αρέσουν τα μέρη που έχουν πολύ κόσμο, να μην μπορείς ν ακούσεις τον διπλανό σου όταν μιλάς. Θέλω να έχει κόσμο αλλά να είναι και ήσυχα. Γίνεται να το κάνεις αυτό, γιατί μπορείς να καθίσεις σε μια ήσυχη μεριά του μαγαζιού, αλλά να έχει κόσμο γύρω σου, να μην είσαι μόνος στο μαγαζί. Η επαφή με τους χώρους της πόλης φαίνεται ότι θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Ίσως γι αυτό το λόγο δε γίνεται αναφορά, πέρα από ελάχιστες περιπτώσεις, και σε πολυχώρους διασκέδασης, τύπου village park και mall. Εκεί πηγαίνουν, όπως σημειώνει η Άννα, γιατί είναι όλα αυτά που θέλω σε ένα μέρος. 21

24 The Mall, Μαρούσι, Νοέμβριος 2008 (πηγή: προσωπικό αρχείο) Ο Χρήστος αναφέρει: Μπορεί να πάμε στο mall και αράζουμε εκεί όλη τη μέρα. Πάμε στην καφετέρια, μετά internet cafe, μετά να φάμε, μετά βόλτα στα μαγαζιά, μετά ξαναπάμε internet cafe ή κανένα μπιλιάρδο και μετά το βράδυ πάμε κανένα cinema, αναλόγως. Οι, συγκεντρωμένες σε ένα χώρο, πολλαπλές ψυχαγωγικές χρήσεις δίνουν δυνατότητες επιλογής, όμως απομακρύνουν το άτομο από την πόλη και τα όσα συμβαίνουν σε αυτή. Η Τζένη σχολιάζει σχετικά: Δε μπορώ να πάω σε μεγάλα εμπορικά. Στο Mall ας πούμε, είναι σαν να σε μαντρώνουν εκεί μέσα. Όλο αυτό, να είναι εκεί όλο μαγαζιά, όλος ο κόσμος μαζί, δε μ αρέσει καθόλου. Οι βόλτες Οι βόλτες σε ελεύθερους χώρους αναφέρονται με μικρότερη συχνότητα, είναι όμως και αυτές μέρος των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου. Συνήθως επιλέγουν μέρη, όπως οι λόφοι, από όπου μπορούν να δουν τμήματα της πόλης, ή διαδρομές με ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως η βόλτα δίπλα στη θάλασσα. Η Μαρίζα εστιάζει στη βόλτα κοντά σε υδάτινο στοιχείο: Στην Αθήνα συμβαίνει να κάνουμε βόλτα στην παραλία όταν καλοκαιριάζει. Κάνουμε βόλτα στην Ποσειδώνος, που μας αρέσει πάρα πολύ. Ή πάμε βόλτα στον Πειραιά, στην Πειραϊκή, στο Πασαλιμάνι, εκεί. 22

25 Κάνοντας βόλτα δίπλα στο νερό: Η Αθήνα από τον Λυκαβηττό, Ιούνιος 2008 Πειραιάς, Σεπτέμβριος 2008 (πηγή: προσωπικό αρχείο) (πηγή: προσωπικό αρχείο) Ο Νίκος σημειώνει: Πιο κλασσικά μέρη είναι προς θάλασσα, να κάτσουμε ή είναι κάτι βράχια στην Ακρόπολη. Είναι και κάτι θέες, όπου έχει θέα στην Αθήνα.. Εμείς έχουμε στην Ηλιούπολη ένα μέρος, που λέμε, που έχει θέα. Είναι πάνω στο βουνό, στα τελευταία σπίτια της Ηλιούπολης, και πάμε αρκετά βράδια, και βλέπουμε απλά την Αθήνα και λέμε ό,τι μας κατέβει. Στο Λυκαβηττό πήγαινα αρκετά φέτος.. Αυτά τα μέρη στο Λυκαβηττό, για παράδειγμα, σου δίνει αυτή την ατμόσφαιρα, το παρεΐστικο. Έρχονται και άλλοι άνθρωποι, άγνωστοι, και τους βλέπεις ότι κάνουν χαβαλέ, κάνεις και εσύ. Από τα αγαπημένα μέρη για περίπατο φαίνεται να είναι η περιοχή της Ακρόπολης και του Θησείου. Η θέα της Ακρόπολης από την πεζοδρομημένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, αλλά και η μικρότερη κλίμακα κτιρίων που συναντάται σε αυτές τις περιοχές είναι από τα στοιχεία που τους ελκύουν. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η βόλτα στο ιστορικό τρίγωνο της Αθήνας και σε περιοχές γύρω από αυτό, όπως τα Εξάρχεια. Η αγαπημένη βόλτα του Νέστορα και της Έλλης είναι στην περιοχή της Ακρόπολης. Ο Νέστορας σημειώνει: Είναι εντυπωσιακή η βόλτα στην Ακρόπολη. Είναι πολύ ωραία η αίσθηση να περπατάς και να είσαι σαν να είσαι σε εξοχή. Παίρνουμε ένα παγωτό και περπατάμε. Έχει να κάτσεις πάνω στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, είναι ωραία κάτω από την Ακρόπολη. Ο Μηνάς αναλύει τις δικές του βόλτες στην πόλη. Διαλέγω διαδρομές που θα περάσω από μέρη που έχει κόσμο, μ αρέσει να κυκλοφορώ μέσα στον κόσμο, να περνάω από διαδρομές που γίνεται πανικός, να μπλεχτώ μέσα στον κόσμο. Θα περάσω από κάποιες στοές στην Ομόνοια, από κάποιο παζάρι -αν γίνεται κάπου παζάρι δε θα προσπαθήσω να το αποφύγω, θα περάσω από εκεί. 23

26 Στην Αθήνα μ αρέσει να περπατάω στο Μοναστηράκι, στην Πλάκα, στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στα Πετράλωνα. Μ αρέσει να πηγαίνω στην Πανεπιστημίου, από το πεζοδρόμιο που δεν έχει ήλιο. Έχει κάποια μαγαζιά στις στοές, που έχουν φωτογραφικά είδη, φωτογραφίες και τέτοια, μπορεί να σταματήσω εκεί να κοιτάξω. Μ αρέσει να περπατάω πολύ στα Εξάρχεια. Νομίζω εκεί νιώθεις πιο γειτονιά, είναι πιο αργοί οι ρυθμοί. Και μ αρέσει να διαβάζω τις αφίσες, τα συνθήματα που γράφουν στους τοίχους. Διαλέγω διαδρομές που να έχουν κάτι για να μου τραβήξουν την προσοχή και να χαζολογήσω. Ενταγμένα σε αυτές τις βόλτες είναι και τα ψώνια. Ένας περίπατος στην πόλη μπορεί να συνδυαστεί με αγορές, όπως σημειώνει ο Μηνάς. Μ αρέσει να περιπλανηθώ 2-3 ώρες χαλαρά κάπου, να κάνω βόλτα στην Αθήνα. Μπορεί να πάω και σε κάποιο δισκοπωλείο ή βιβλιοπωλείο. Το να αγοράσω βιβλία ή δίσκους, για μένα, είναι διασκέδαση. Οι δραστηριότητες ή τα μέρη που πηγαίνουν δεν είναι πάντοτε ίδια ανάλογα το είδος της παρέας μπορεί να υπάρχουν διαφοροποιήσεις. Το χρόνο που περνούν με τον /την αγαπημένο /η τους συχνά επιλέγουν να πάνε κάπου ήσυχα, για να μπορούν, πιο εύκολα, να μιλήσουν. Ο Αλέξανδρος αναφέρεται στο τι κάνει με την κοπέλα του, την Ελένη. Με την Ελένη θα πάω κάπου πιο ήσυχα, γιατί θέλω να μιλήσω, να επικοινωνήσω. Και με τους φίλους μου, βέβαια, θέλω να μιλήσω, αλλά με αυτούς μπορώ να μιλήσω και πιο δυνατά ή κάπου με περισσότερη φασαρία. Περπατώντας στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου και κάτω από την Ακρόπολη, Φεβρουάριος - Μάρτιος 2009 (πηγή: προσωπικό αρχείο) 24

27 Ο Χρήστος σημειώνει: Με την κοπέλα μου πηγαίναμε συχνά βόλτες δίπλα στην παραλία. Καθόμασταν εκεί, χαζεύαμε τη θάλασσα, την ανατολή.. ήταν χρόνος για εμάς τους δύο. Ακόμη, μπορεί να αλλάξει και το είδος ή η συχνότητα κάποιων δραστηριοτήτων. Ο Μηνάς αναφέρει: Περισσότερο άλλαζε η συχνότητα που έκανα κάτι, όταν είχα σχέση. Πήγαινα πιο συχνά cinema, και λιγότερο συχνά για ένα ποτό. Αυτό συνδυαζόταν συνήθως και με κάτι άλλο, να πάμε σε μια έκθεση φωτογραφίας ή ζωγραφικής, για παράδειγμα. Η Μαρίζα σχολιάζει: Με το φίλο μου πηγαίναμε για καφέ τα απογεύματα, κάτι που δεν το κάνω τόσο συχνά τώρα. Ακόμη, εκείνος ήθελε περισσότερο να πάμε να φάμε ένα βράδυ έξω, που με τις παρέες μου δεν το συνηθίζουμε. 25

28 5. Περιορισμοί Η εξέταση των χώρων και των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου δε μπορεί να παραβλέψει το γεγονός ότι η πρόσβαση και η χρήση τους δεν γίνεται για όλους κάτω από τους ίδιους όρους. Η ανάγκη να έχεις να πληρώσεις προκειμένου να έχεις πρόσβαση σε συγκεκριμένους χώρους και δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου είναι ένας από τους περιορισμούς που εύλογα τίθενται. Η αναφορά σε αυτό το εμπόδιο στις συζητήσεις ήταν πολύ περιορισμένη, ίσως λόγω της κοινωνικής - οικονομικής κατάστασης των ατόμων. Ακόμη, περιορισμοί ή εμπόδια που προέρχονται από το οικογενειακό και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του ατόμου, αλλά και τον ίδιο το χώρο της πόλης, επιδρούν και επηρεάζουν, σε διαφορετικό βαθμό, τον ελεύθερο χρόνο και το τι γίνεται σε αυτόν. Το ζήτημα του ελέγχου από το οικογενειακό, κυρίως, αλλά και το ευρύτερο κοινωνικό, περιβάλλον, καθώς και το ζήτημα της ασφάλειας ή μη κατά την κίνηση στην πόλη είναι αυτά που αναφέρθηκαν και εξετάζονται στη συνέχεια. Τα ζητήματα αυτά, και ο βαθμός που επηρεάζουν τον καθένα και τη καθεμία, σχετίζονται με το φύλο και την ηλικία του /της, την εργασία του /της, το αν μένει με γονείς ή όχι, όπως γίνεται φανερό από την ανάλυση που ακολουθεί. 5.1 Η ανάγκη για χρηματικό αντίτιμο Η έξοδος σε χώρους αναψυχής, όπως προκύπτει, είναι η πιο δημοφιλής δραστηριότητα του ελεύθερου χρόνου, που, όμως, απαιτεί και την καταβολή κάποιου χρηματικού αντιτίμου. Η αναφορά στο κόστος των δραστηριοτήτων -είτε αυτές είναι ένας καφές, ένα θέατρο ή ένα ταξίδι- είναι περιορισμένη, στο σύνολο των συζητήσεων. Από τις επιλογές τους προκύπτει, πάντως, ότι διστάζουν να κάνουν κάτι όταν θεωρούν το κόστος υπερβολικό. Η Τζένη αναφέρει: Θα θελα να πηγαίνω πιο συχνά θέατρο. Είναι κάτι που μ αρέσει, αλλά το κόστος σε ορισμένες παραστάσεις είναι απαγορευτικό. Βρήκα, για παράδειγμα, εισιτήριο 80 ευρώ για μία παράσταση 26

29 Παρόμοιο είναι και το σχόλιο της Έφης. Αν είναι υπερβολικό το κόστος, το σκέφτομαι. Για παράδειγμα, στο Γκάζι, στην έκθεση για το σώμα που είναι 16 ευρώ η είσοδος, το θεωρώ υπερβολικό για να πάω. Μπορείς να δεις μια έκθεση, και να είναι εξίσου ενδιαφέρουσα, πολύ φθηνότερα, ή και δωρεάν. Για ένα καφέ, και κάθε μέρα να μου πεις, δεν το θεωρώ πολύ. Ο Νέστορας και η Έλλη καλύπτουν μόνοι τους τα έξοδα τους. Όπως λένε: είμαστε και οι δύο -και εγώ και η Έλλη- σε μια οικονομική δυνατότητα, που δεν υπάρχει συζήτηση για το οικονομικό. Ωστόσο, επιλέγουν δραστηριότητες που μπορούν να ανταποκριθούν. Ο Νέστορας σχολιάζει: Τα όνειρά μας είναι πολύ συγκεκριμένα και πολύ λογικά. Δε θα πάμε, για παράδειγμα, στην Disney Για την Μαρίζα δε τίθεται οικονομικός περιορισμός στο να ασχοληθεί ή όχι με κάτι. Ανάλογα, όμως, με την παρέα προσαρμόζει τα θέλω της. Σημειώνει χαρακτηριστικά: Νιώθω ότι αναγκάζομαι να κάνω πολλές φορές ό,τι αντέχουν και οι φίλοι, που πολλές φορές θα διάλεγα κάτι διαφορετικό. Δηλαδή, πιστεύω πως λόγω οικονομικών, οι φίλοι δεν προτιμούν να βγαίνουν πολύ, κι αν βγουν έξω διαλέγουν πιο συμβατικά πράγματα. Είναι κάτι που νιώθω ότι με περιορίζει αρκετά και αν ήταν στο χέρι μου θα το άλλαζα. 5.2 Περιορισμοί από το σπίτι Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι συζητήσεις έγιναν με άτομα που μένουν μαζί με τους γονείς τους ή πολύ κοντά με αυτούς. Μόνο μία περίπτωση, ο Χρήστος, μένει μόνος του, σε διαφορετική περιοχή από τη μητέρα του. Στα πλαίσια της οικογένειας, υπάρχει η διάθεση για ενημέρωση ή /και έλεγχο από τους γονείς σχετικά με την ώρα επιστροφής στο σπίτι από κάποια δραστηριότητα, με αποδέκτες, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, τις κοπέλες. Ο έλεγχος αυτός εκδηλώνεται, όπως αναφέρθηκε, με το να τους περιμένουν ξύπνιοι μέχρι να γυρίσουν ή να τους αναζητούν στο τηλέφωνο. Ακόμη και στις περιπτώσεις που οι πιέσεις είναι άρρητες, τους δημιουργούν αισθήματα ενοχής. Αυτό φαίνεται καθαρά από την αφήγηση της Τζένης. Μπορεί να τους πω, ας πούμε, ότι θα γυρίσω στις 1 ή στις 2. Ή, καμιά φορά, φέτος, που με καλούσαν σε γενέθλια ή σε γιορτές, έλεγα, θα γυρίσω 27

30 1 η ώρα ή έλα να με πάρεις κατά τις 1 από κάπου, αλλά ξέρω ότι δεν τους πολυαρέσει. Βασικά, ο πατέρας μου δεν κοιμάται μέχρι να γυρίσουμε, είτε εγώ είτε η αδερφή μου, άμα βγούμε. Οπότε με αυτό τον τρόπο, εντάξει, και να μην πει τίποτα, δείχνει ότι, άντε, γύρνα επιτέλους, για να κοιμηθώ. Άλλες φορές μπορεί να πει, άντε, επιτέλους Παρόμοιες είναι και οι εμπειρίες της Έφης. Ξέρω ότι άμα περάσει κάποια ώρα με παίρνουν τηλέφωνο οι γονείς μου, έλα, πού είσαι; Αν είναι μετά τις 12, και δεν έχω έρθει, παίρνουν τηλέφωνο. Αν δεν γυρίσω σπίτι, δεν πέφτουν για ύπνο. Ιδιαίτερα η μητέρα μου. Ίδια είναι η κατάσταση που αναφέρει και η Μαρίζα. Η μαμά μου περισσότερο επέμενε, με το να παίρνει τηλέφωνο να δει που είμαι, τι κάνω, αν είμαι καλά. Συνήθως δεν κοιμόταν πριν τις 2, για να δει αν γυρνάω. Τα αγόρια, από την πλευρά τους, έχουν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Είτε μένουν μαζί είτε μακριά από τους γονείς τους, όπως ο Χρήστος, δεν ανέφεραν κάποιους περιορισμούς, ή έλεγχο, από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Νίκος, αδερφός της Μαρίζας: Οι γονείς μου έχουν δεχτεί ότι όταν φύγω, κάποια στιγμή θα γυρίσω στο σπίτι. Η επιθυμία των γονιών να γνωρίζουν τα μέρη βρίσκονται οι κοπέλες πηγάζει από την ανησυχία τους σχετικά με την ασφάλεια κατά την κίνησή τους στην πόλη και σχετίζεται με στα κυρίαρχα πρότυπα και τους αποδεκτούς ρόλους για τα δύο φύλα. Οι κυρίαρχοι κανόνες για την αξιοπρεπή γυναικεία συμπεριφορά συνδέουν τη γυναίκα με το χώρο του σπιτιού, προβάλλοντας το χώρο της πόλης ως επικίνδυνο για αυτές (Green, 1990). Οι αντιδράσεις στις οικογένειες των κοριτσιών είναι παρόμοιες. Όπως σημειώνει η Έφη, οι γονείς της φοβούνται όταν είναι έξω το βράδυ. Αντίθετα, με τον αδερφό της δεν έχουν τόσο πρόβλημα, καθώς είναι αγόρι, είναι μεγαλύτερος. Η Τζένη σχολιάζει: Αφού και τώρα, όποτε γυρίσω κάποια μέρα πιο αργά, μου λένε οι γονείς μου, ξέρεις τι κυκλοφορεί έξω; Η Μαρίζα, όπως λέει, έχει επηρεαστεί από τις συμβουλές που άκουγε μικρή. Αυτό μου το έλεγαν, το πρόσεχε, και ο μπαμπάς μου και η μαμά μου. Και η γιαγιά μας έλεγε, 28

31 και στους δύο, να προσέχουμε πολύ στο δρόμο. Και σε μένα ιδιαίτερα. Ίσως γι αυτό, το έχω ακούσει αυτό και προσέχω πάρα πολύ. Ακόμη, η κατασκευή των γυναικείων ταυτοτήτων συχνά εστιάζει στην ευπάθεια των γυναικών και παρουσιάζει το δημόσιο χώρο ως επικίνδυνο. Όπως σημειώνει η Helen Morrell, ο φόβος και η ανασφάλεια που νιώθουν οι γυναίκες για την κίνησή τους στην πόλη είναι αισθητά μεγαλύτερος από τον πραγματικό κίνδυνο που μπορεί να διατρέχουν (Morrell, 1996). Τα στερεότυπα, που θέλουν τις γυναίκες στο σπίτι, σε μεγάλο βαθμό, ισχύουν και σήμερα και μεταφέρονται -και- μέσω της οικογένειας. Ο έμφυλος καταμερισμός εργασιών στο σπίτι, που υφίσταται ακόμη και σήμερα σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, και τα έμφυλα χαρακτηριστικά που μπορεί να έχουν κάποιες δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, τείνουν να οδηγήσουν τα παιδιά να διδαχθούν αποδεκτά πρότυπα δράσης και συμπεριφοράς από τα μεγαλύτερα άτομα του ίδιου φύλου, τα κορίτσια από τις μητέρες τους και τα αγόρια από τους πατέρες τους αντίστοιχα (Shannon and Shaw, 2008). Η Τζένη αναφέρει: Η μητέρα μου μας προέτρεψε, και εμένα και την αδερφή μου, να ασχοληθούμε με το κέντημα για να αποκτήσουμε επιδεξιότητα. Κεντάει και η ίδια, είναι κάτι που της αρέσει. Η Μαρίζα σχολιάζει: Σε ηλικία 8, 9 ετών ξεκίνησε η μαμά να με επιφορτίζει να κάνω κάποια πράγματα στο σπίτι. Μου έδινε, βασικά, εναύσματα για να γίνω λίγο πιο δημιουργική και αποκτήσω έτσι και μια αίσθηση καθήκοντος, ότι έχω κάποια πράγματα να τα επιμελούμαι στο σπίτι. Αντίθετα, ο αδερφός της, ο Νίκος, σημειώνει: Έκανα δουλειές στο σπίτι από μικρός, αλλά περισσότερο τις αντρικές. Όπου χρειαζόταν να σηκωθεί βάρος, τα χειρονακτικά, αυτά. Αλλιώς, άλλη δουλειά δε θυμάμαι. Ας πούμε να σφουγγαρίσω δε με έβαλε ποτέ Τα κορίτσια, από νεαρή ηλικία, μαθαίνουν να είναι λιγότερο επεκτατικά και δραστήρια σε σχέση με τα αγόρια. Η έρευνα της Young (1990), που εξετάζει τις δράσεις και τη συμπεριφορά των γυναικών στο χώρο με αφορμή τον αθλητισμό, καταλήγει σε τέτοιου είδους συμπεράσματα. Συγκρίνοντας άτομα του ίδιου επιπέδου, παρατηρεί ότι οι άνδρες είναι πιο επεκτατικοί και δραστήριοι και τολμούν περισσότερο σε σχέση με τις γυναίκες. 29

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 Κατανόηση προφορικού λόγου Διάρκεια: 25 λεπτά (25 μονάδες) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Δημήτρης και ο φίλος του ο Πέτρος αυτό το σαββατοκύριακο θα πάνε εκδρομή στο βουνό. Θα ακούσετε δύο (2) φορές το Δημήτρη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 Μάθημα: ΕΛΛΗΝΙΚΑ Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Μου αρέσει να παίζω ποδόσφαιρο. Τα σαββατοκύριακα παίζω με την ομάδα του σχολείου μου.

Μου αρέσει να παίζω ποδόσφαιρο. Τα σαββατοκύριακα παίζω με την ομάδα του σχολείου μου. 1. Self introduction Dimitris Γεια σας. Με λένε Δημήτρη και είμαι δεκαεφτά χρονών. Είμαι από τη Θεσσαλονίκη αλλά μένω στο Σύδνεϋ εδώ και δέκα χρόνια. Μένω με τους γονείς μου και την αδερφή μου την Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

A. Morales Ortiz- C. Martínez Campillo, Καλώς ορίσατε στην Ελλάδα. Materiales para la enseñanza del Griego Moderno (Nivel inicial)

A. Morales Ortiz- C. Martínez Campillo, Καλώς ορίσατε στην Ελλάδα. Materiales para la enseñanza del Griego Moderno (Nivel inicial) 1. Συμπληρώστε με τη σωστή αντωνυμία 1....αρέσουν πολύ τα γλυκά (η μητέρα μου) 2. Δεν... αρέσει το ποδόσφαιρο (τα παιδιά) 3....αρέσει να ταξιδεύω (εγώ) 4.... αρέσει το διάβασμα (ο Κώστας) 5. Τι...αρέσει

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

Συζητήστε με τον εξεταστή / την εξετάστρια για το παρακάτω θέμα: Πηγαίνουν τις μέρες μας οι νέοι στην όπερα;

Συζητήστε με τον εξεταστή / την εξετάστρια για το παρακάτω θέμα: Πηγαίνουν τις μέρες μας οι νέοι στην όπερα; ΤΟ ΑΝΤΙΤΥΠΟ ΤΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ / ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΗΣ Οι προφορικές εξετάσεις αποτελούνται από τρία αξιολογούμενα μέρη. Στα θέματα Β και Γ ο εξεταζόμενος / η εξεταζόμενη έχει 30 δευτερόλεπτα να σκέφτεται τα

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια: 2 ώρες Υπογραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Μια τρελή οικογένεια. Γιαν Προχάτσκα. Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Μια τρελή οικογένεια. Γιαν Προχάτσκα. Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Μια τρελή οικογένεια Γιαν Προχάτσκα Εικονογράφηση: Φίλιπ Βέχτερ Μετάφραση: Ριάνα Μιχαλάκη Σελ. 86 Δραστηριότητες για τις Γ, Δ & Ε τάξεις Ο συγγραφέας: Γεννήθηκε στην Τσεχοσλοβακία.

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript 1. Announcement Καλημέρα, παιδιά. Θα ήθελα να δώσετε μεγάλη προσοχή σε ό,τι πω σήμερα, γιατί όλες οι ανακοινώσεις είναι πραγματικά πολύ σημαντικές. Λοιπόν ξεκινάμε: Θέμα πρώτο: Αύριο η βιβλιοθήκη του σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ-ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ- ΣΥΝΕΧΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ H αντίληψή μας για τον εθελοντισμό Τι προσφέρουν οι εθελοντές Δούναι και λαβείν Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ Ένα παραμύθι για τη διαφορετικότητα, για μικρούς αλλά και για μεγάλους (αυτισμός) Τα παιδιά είναι ελεύθερα να ζωγραφίσουν τις παρακάτω σελίδες όπως αυτά αισθάνονται... Μαρία Κωνσταντινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι»

ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι» ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι» Πτυχιακή εργασία της σπουδάστριας : Βασιλειάδη Μαρία Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ε: Τι λέτε, μου πάνε; Α: χαχχαχχαχ (τα έπαιξαν και με τραβούσαν από τα χερια καθώς απομακρυνόμουν

Ε: Τι λέτε, μου πάνε; Α: χαχχαχχαχ (τα έπαιξαν και με τραβούσαν από τα χερια καθώς απομακρυνόμουν Ακάνθους - ίσως η καλύτερή μου βραδιά στο pick up..πειραματιζόμουν πολύ με peacock (έχω μιλήσει σε άλλο άρθρο μου για αυτό... περί της θεωρίας του παγωνιού που έχει να κάνει με το να φοράς τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης.

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Στην αρχή της σεζόν ήσουν μεταξύ ομάδας νέων και πρώτης ομάδας. Τι σκεφτόσουν τότε για την εξέλιξη της χρονιάς; Στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ»

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» Τίτλος: «Ο Ρόλος των Πατέρων στην Εξισορρόπηση της Επαγγελματικής και Οικογενειακής/Προσωπικής Ζωής» Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τίτλος πράξης: Κατηγορία Πράξης: Ενέργεια: Μέτρο: Επιστ. Υπεύθυνος: "Επιμόρφωση - Πιστοποίηση Γυναικών Αρχικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται.

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. Ο μπαμπάς μου λέει ότι αυτά είναι χαζομάρες και ότι όταν μεγαλώσω θα θέλω να ήμουν

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ

Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ Ενότητα 5 - Πάμε για επανάληψη Α. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ 1. Συμπληρώστε τα κενά με λέξεις από το πλαίσιο: βιβλιοθήκη, φιλοσοφία, εγκυκλοπαίδεια, παιδίατρος, φωτογραφία, αθλητισμό, Ελλάδα, σχολείο, φίλο, κινηματογράφο,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Κινηματόγραφος, φαρμακείο, ταχυδρομείο, μανάβικο, τράπεζα, βιλιοπωλείο, μουσείο, περίπτερο, φούρνος

Κινηματόγραφος, φαρμακείο, ταχυδρομείο, μανάβικο, τράπεζα, βιλιοπωλείο, μουσείο, περίπτερο, φούρνος 1. Πού πρέπει να πάς; a. Αν θέλεις να αγοράσεις φρούτα; b. Αν θέλεις να στείλεις ένα γράμμα; c. Αν θέλεις να αγοράσεις μια εφημερίδα; d. Αν θέλεις να αγοράσεις ψωμί; e. Αν πρέπει να αγοράσεις φάρμακα;

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5 Περιεχόμενα Το ελληνικό αλφάβητο... 9 Ενεστώτας (το βοηθητικό ρήμα είμαι) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία και βοηθητικό ρήμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές.

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές. Συνέντευξη - Ο ηθοποιός Λευτέρης Μελέτης από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας μίλησε στο περ Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas Την Πέμπτη 26/3/15 η SAPT Hellas επισκέφτηκε το σχολείο μας. Η Sapt είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση η οποία μαζεύει αδέσποτα σκυλιά και τα φροντίζει. H φιλοζωική ομάδα του σχολείου μας, που οργάνωσε

Διαβάστε περισσότερα