Γιώργος Ν. Βλαχάκης. Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γιώργος Ν. Βλαχάκης. Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ"

Transcript

1 Γιώργος Ν. Βλαχάκης Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ. Η ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΟΠΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Εισαγωγή Ένα από τα σημαντικότερα θέματα που συζητήθηκαν στους Ευρωπαϊκούς επιστημονικούς κύκλους από τα τέλη του 17ου αιώνα, και κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των επιστημόνων σε όλη τη διάρκεια του 18ου υπήρξε η έρευνα γύρω από τη φύση και τις ιδιότητες του φωτός. Οπως είναι γνωστό, δύο βασικοί άξονες αναπτύχθηκαν για τη μελέτη του θέματος αυτού, ο πρώτος με κορυφαίο εκφραστή τον Newton και ο δεύτερος τον Huygens που πλαισιωμένοι από τους οπαδούς τους, υποστήριξαν τη σωματιδιακή σύσταση του φωτός ο πρώτος και την κυματική φύση του ο δεύτερος. Οι προεκτάσεις αυτής της συζήτησης καταγράφηκαν και στα κείμενα των Ελλήνων λογίων της περιόδου , που πρόσφατα προτάθηκενα χαρακτηρίζεται ως περίοδος «Νεοελληνικής Αναγέννησης» 1 προκειμένου να αναδειχθεί όχι μόνο η συνιστώσα εκείνη που χαρακτηρίζει την εισροή της ευρωπαϊκής σκέψης, φιλοσοφικής και επιστημονικής, που αναπτύχθηκε κατά το Διαφωτισμό αλλά να τονιστεί και η αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος σε όλες τις μορφές του με κυρίαρχο εκπρόσωπο αναντίρρητα τον Αριστοτέλη και τους σχολιαστές του. Στηριζόμενοι λοιπόν στις καταγραφές που προαναφέρθηκαν θα εξετάσουμε τη θεώρηση του φωτός και των νόμων της οπτικής από του Ελληνες λόγιους κατά τη διάρκεια της Νεοελληνικής Αναγέννησης. 1. Γιιόργος Ν.Βλαχάκης, Η Ευρωπαϊκή συνιστώσα της φυσικής σκέψης κατά την προεπαναστατική περίοδο, Διεθνές Συνέδριο για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, Βόλος 1993.

2 254 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ 1. Η φύση του φωτός Στο πρώτο και κορυφαίο ίσως από άποψη δομής και περιεχομένου έντυπο βιβλίο Φυσικής της προεπαναστατικής περιόδου, τα Στοιχεία Φυσικής του Νικηφόρου Θεοτόκη, που η έκδοση τους σηματοδοτεί κατά κάποιο τρόπο την είσοδο της νευτωνικής σκέψης στο χώρο της καθ'ημάς Ανατολής, ο Αριστοτέλης είναι παρών καθώς ο πρώτος ορισμός που παρατίθεται είναι: Το δε Φως ότι Πυρός εστί Χρώμα, δήλον εκ του μηοεμίαν άλλην ή τοιαύτην έχον ευρίσκεσθαι Χρόαν, και dia το μόνον τούτο δι 'εαυτού ορατόν γίνεσθαι, τα άλλα δια τούτου 2. Βέβαια ο Θεοτόκης διαπιστώνει την ανεπάρκεια του παραπάνω ορισμού και προσπαθεί να τον συμπληρώσει ορίζοντας: Φως εστί χρώμα Ρευστόν, λεπτότατον, μηδέν του Πυρός διαφέρον, ή κατά την Πυκνότητα. 3 Και ο Ευγένιος Βοΰλγαρις στααρέσκοντα τοις φιλοσόφοις, έργο τυπωμένο πολΰ αργότερα, το 1805, αλλά βασισμένο εν πολλοίς στις ίδιες πηγές με ταστοιχεία Φυσικής και γραμμένο σύμφωνα με το πνεύμα της φιλοσοφικής θεώρησης της φύσης γράφει: Τι γαρ άλλο το φως ή πυρ επ 'ευθείας προιέμενον και τοις οφθαλμοίς εισιόν; Το δε πυρ κινείται ως ανωτέρω δέδεικται 4. Επανερχόμενοι στο κείμενο του Θεοτόκη εντοπίζουμε και τις δύο απόψεις που είχαν διατυπωθεί για τη Φύση του Φωτός: Δύο ουσών των περί το Φως Αιρέσεων, της μεν Αρχηγέτας γεγονέναι φασίτονδημόκριτον και Επίκουρον, της δε, τον Καρτέσιον. και οι μεν Οπαδοί της πρώτης, εν ης και ο Νεύτων, Υλην λεπτοτάτην ενόμισαν το φως Στο σημείο αυτό, παρενθετικά, θεωρούμε ότι αξίζει να τονιστεί η πρόταξη των ονομάτων των δύο υλιστών αρχαίων φιλοσόφων ως εισηγητών της σωματιδιακής θεωρίας για το φως και η τοποθέτηση του Νεύτωνα στους οπαδούς τους, γεγονός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μιά ακόμα ένδειξη της επιθυμίας των Ελλήνων 2.Νικηφόρος Θεοτόκης,Στοιχεία Φυσικής, Λειψία , τομ.β', σελ.1. 3.ο.π. σημ. 2, σελ.2. 4.Ευγένιος Βοΰλγαρις, Τα Αρέσκοντα τοις φιλοσόφοις, Βιέννη 1805, σελ ο.π. σημ. 2, σελ.2.

3 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 255 λογίων να αναδείξουν την αρχαία φιλοσοφική σκέψη και να τονίσουν ότι και οι αρχές της επαναστατικής θεωρούμενης νευτωνικής φυσικής θεμελιώθηκαν από αρχαίους φιλοσόφους. Ο Θεοτόκης ως εισηγητή της δεύτερης άποψης θεωρεί τον Καρτέσιο που υποστήριξε ότι το Φως αποτελείται από: Υλην εγκατεσπαρμένην και συμπερφυρμένην τω Αέρι, και των Φωσφόρων κινούντων μόνον την επιψαύουσαν αυτήν Φωτιστικην Ύλην, και της τοιάσδε κινήσεως τοις λοιπαίς του Φωτός Μεριδίοις τοις μεταξύ αυτών τε και των Οφθαλμών ημών μεταδιδόμενης, την του Φωτός Ορασιν γίνεσθαι 6. Ο Θεοτόκης σπεύδει να αποδείξει ως άτοπη τη συγκεκριμμένη θεωρία υποστηρίζοντας ότι στην περίπτωση που όντως έτσι είχαν τα πράγματα δεν θα υπήρχε διαδοχή ημέρας και νύκτας. Ο δε Βούλγαρις αφού με δεικτικό τρόπο σημειώσει σχετικά με την πρόταση του Καρτέσιου: Ην τα περικοσμήματα αφελής του πλάσματος, αυτόχρημα έξεις την δόξαν Λριστοτέλειον 1 καταλήγει επίσης στην επιλογή της άποψης του Νεύτωνα. Για λόγους δεοντολογικούς στο σημείο αυτό και πριν αναφερθούμε στα υπέρ ή κατά επιχειρήματα για την μία ή την άλλη άποψη και των υπόλοιπων Ελλήνων λογίων που απασχολήθηκαν με το θέμα θα πρέπει να παρατεθούν οι δύο θέσεις στην πρωτότυπη μορφή τους όπως αυτές διατυπώθηκαν από τον Newton και τον Huygens αντίστοιχα. Γράφει λοιπόν ο Newton στο βιβλίο του Opticks (Πρώτη έκδοση 1704, δεύτερη 1714), το οποίο σύμφωνα με τους Ιστορικούς των επιστημών που ασχολήθηκαν με το έργο του, υπήρξε δημοφιλέστερο για μεγάλο χρονικό διάστημα και από το κλασσικό σήμερα Principia: Querry 29: Δ εν είναι οι ακτίνες του φωτός πολύ μικρά σωματί-δια που εκπέμπονται από εκλάμπουσες ουσίες,τιατί τέτοια σωματίδια θα περνούν δια μέσου ομοιογενών μέσωνσε σωστές ευθείες 8. Ενώ ο Huygens στο Treatise on Light, γραμμένο στο Παρίσι το 1678 και τυπωμένο το 1690 υποστηρίζει : ό.ο.π. σημ. 2, σελ ο.π. σημ. 4, σελ saac Newton, Optiks, 1714, pag. 529.

4 256 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Τώρα δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία ότι το φως φθάνει από το φωτεινό σώμα στα μάτια μας μέσω κάποιας κίνησης που δημιουργείται μεταξύ τους,..., και συνακόλουθα διαδίδεται όπως ο ήχος με σφαιρικές επιφάνειες και κύματα*. Αυτή η ύλη που ο Huygens ονομάζει «αιθερική» για να την διαχωρίσει από τον αέρα και χρησιμεύει ως το ελαστικό μέσο για τη διάδοση των φωτεινών κυμάτων γίνεται για πρώτη φορά αποδεκτή στον Ελληνικό χώρο από τον Ρήγα στο «Φυσικής Απάνθισμα» και περιγράφεται ωςεξής: Αιθήρ είναι η καθαρωτάτη και λεπτότατη ύλη, την οποίαν ημπορούμεν να ονομάσωμεν και ουράνιον αέρα. Αυτή είναι τόσον λεπτή, οπού διαπερνά και τα γυαλιά, αυτή γεμίζει όλον τον ουρανόν, από τον ήλιον έως εις τον Κρόνον, και σχεδόν έως εις τον Γαλαξίαν. Είναι ανακατωμένη παντού με τον αέρα μας και πιστεύομεν πως είναι ενωμένη με την ηλεκτρικήν ύλην. Ημπορούσε να ειπή τινάς εις το νερόν και ο αιθήρ ενωμένα μαζί, κάμνουν τον αέρα εις τον οποίον ζούμεν. Εις τον αιθέρα δε, ποτέ δεν ημπορούμεν να ζήσωμεν, επειδή είναι πολλά λεπτός διά ημάς 10. Η αποδοχή του αιθέρα και η σχετικά λεπτομερής περιγραφή των ιδιοτήτων του από τον Ρήγα δεν θα πρέπει να μας ξενίζει καθώς ο Ρήγας στηρίζεται σε γαλλικά κείμενα επιστημονικού περιεχομένου όπου προφανώς οι θεωρίες του Descartes είχαν σοβαρή επίδραση. Σε αντίθεση με τον Ρήγα και οι τρείς λόγιοι που τύπωσαν βιβλία Φυσικής το 1812οι Δάρβαρις, Κούμας και Βαρδαλάχος υποστηρίζουν τη θεωρία που προτάθηκε από τον Νεύτωνα. Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο ο Δάρβαρις παρουσιάζει την πρόταση του Euler, όπου διαφαίνεται εκ των προτέρων η αρνητική προδιάθεση του Ελληνα λόγιου απέναντι σε αυτή τη θεωρία: Ο δε Εύλερος δογματίζει, ότι μήτε ο ήλιος, μήτε τάλλα φεγγοβόλα σώματα εκπέμπουσί τι εκ της ουσίας των, αλλά ταράττουσι μόνον δια της περί τον ίδιον των άξονα περιστροφής μίαν λεπτοτάτην ύλην, διασκορπισμένην εις όλην την κτίσιν, την οποίαν ονομάζει 9.Huygens^ Treatise on Light, Paris 1690, pag Ρήγας Βελεστινλής, Φυσικής Απάνθισμα, Βιε'ννη 1799, σελ. 47.

5 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 257 Αιθέρα και ούτω προξενούσι εις ημάς την όρασιν. Αύτη η γνώμη καλείται σύστημα της Αναπάλσεως 11. Η τοποθέτηση του Δάρβαρι απέναντι στις δυο θεωρίες προκύπτει όχι ως αποτέλεσμα της υποκειμενικής του κρίσεως αλλά ως αναγκαιότητα συμφωνίας με τη φυσική πραγματικότητα: Παν ο κρίνων μετά σκέψεως αμφοτέρας βλέπει ότι η γνώμη τον Νεύτωνος συμφωνεί πολύ περισσότερον με τα φαινόμενα της φύσεως 12. Χρησιμοποιώντας παρόμοια επιχειρήματα με τον Θεοτόκη και ο Δάρβαρις εκμεταλλεύεται την υπόθεση ότι έαν ίσχυε η κυματική θεωρία θα επικρατούσε αιώνια ημέρα ενώ παράλληλα διερωτάται: Έπειτα με τίνα λόγον εμπορούμεν να αποδείξωμεν, ότι αιθήρ είναι εξαπλωμένος εις όλην την φύσιν; Ποιος ποτέ είδε τον αιθέρα; ή με ποίαν άλλην αίσθησιν τον εγνώρισεν 13. Στην προηγούμενη αναφορά του Δάρβαρι διακρίνει κανείς για μιά ακόμα φορά την εμπειριοκρατική τάση των Ελλήνων λογίων του δεύτερου μισού της ενδιαφέρουσας περιόδου που εξετάζεται, τάση που έχει εντοπιστεί και σε άλλες συναφείς ερευνητικές εργασίες. Ο Δάρβαρις επιμένει πάντως να είναι αντικειμενικός: Πολλοί ηναντιώθηκαν και εις την γνώμην του Νεύτωνος και εζήτησαν με πολλάς ενστάσεις και απορίας αν οχι να την αναιρέσωσι, καν να την αόυνατώσιν, όμως καμμία από αυτάς δεν είναι τοιαύτη, ώστε να μην μπορεί να λυθή, αν και η λύσις των δεν είναι τόσον εύκολος 14. Συνοπτικότερα ο Βαρδαλάχος απλώς αναφέρει 15 ότι η θεωρία του Καρτεσίου για το φως προσομοιάζει με εκείνη που ισχύει για τον ήχο ενώ: Οι δε του Νεύτωνος οπαδοί δοξάζουν, ότι η του φωτός ύλη εβγαίνει από το φωτοβόλον σώμα Δημήτριος Δάρβαρις, Επιτομή Φυσικής, Βιέννη 1812, σελ JT. σημ. 11, σελ JT. σημ. 11, σελ ο.π. σημ. 11, σελ Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, Φυσική Πειραματική, Βιέννη 1812, σελ ο.π. σημ.15, σελ.678.

6 258 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Για να συμπεράνει τελικά ότι: Η γνώμη του Νεύτωνος είναι πιθανωτέρα παρά την τον Καρτεσίου Π. Η συντριπτική υπεροχή της σωματιδιακής θεωρίας για το φως στον ελληνικό χιόρο αμφισβητείται προς το τέλος της προεπαναστατικής περιόδου από τον Βενιαμίν Λεσβίο, έναν από τους κορυφαίους δασκάλους ra>v φυσικών επιστημοίν, ο οποίος προκειμένου να στηρίξει τη δική του θεωρία για το πανταχηκινητον, μια θεωρία καθαρά «αιθερικοΰ τύπου» γράφει στη χειρόγραφη Αστρονομία του: Εκείνο το οποίον γεννά το φως, γεννά και την καύσιν. αν οι ακτίνες τον ηλίου ενεποίουν την κανσιν χωρίς την σννόρομήντου εκ της γης πανταχηκινητον, έπρεπε να είναι η καύσις η αντηκαι επί της γης και εις την ατμόσφαιραν Ενώ παράλληλα με μία δόση κάπως υπερφίαλης σιγουριάς σχολιάζει: Δεν είναι χρεία μεγάλης προσοχής δια να ειδή τίνα την εις τους λόγους των νευτωνιανών αναφνονμένην αντίφασιν. ούτοι δια να δώσονν λόγον, τον όιατίο ήλιος με όλον οπού χάνει σννεχώς μόρια δεν σμικραίνει, «διότι» λέγουν «αι ακτίνες του ηλίου πίπτοντας επί των πλανητών, σωμάτων σκοτεινών δεν χάνονται, επιστρέφουν εις τον δίσκον του ηλίου» χωρίς όμως να προσθέσουν ποια είναι αύτη δύναμιςχάριν της οποίας επιστρεφόμεναι διέρχονται 34μιλλιούνια λεύγας ή και περισσότερον ως εκ των ανωτέρω πλανητών 19. Ακριβώς αυτό το επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει ο Βαρδαλάχος ενώ μια πιο ρεαλιστική άποψη σύμφωνα βέβαια με τις γνώσεις της εποχής όπου κανείς δεν φανταζόταν τις αντιδράσεις πυρηνικής σύντηξης, εκφράζεται από τον Θεοτόκη που υποστήριξε ότι τα εκπεμπόμενα σωματίδια του φωσφόρου έχουν απειροστή μάζα, δίνοντας μια εικόνα που προσομοιάζει με αυτή των παραδεκτών σήμερα φωτονίων. 17.ο.π. σημ. 15, σελ Βενιαμίν Λεσβίος, Αστρονομία, σελ. (177) 52. Από τη σύγχρονη ε'κδοση χ] Αστρονομία τον Βενιαμίν Λεσβίου, Κων/νος Μαυρομάτης, Θεσσαλονίκη ο.π.σημ. 18, σελ.(178) 54.

7 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ Τρόποι διάδοσης - Ταχύτητα τον φωτός Θεωρώντας λυμένο ως ένα βαθμό το ζήτημα της φύσης του φωτός υπέρ της θεωρίας του Νεύτωνα και των υποστηρικτών του, ένα δεύτερο θέμα που εξετάζεται είναι ο τρόπος διάδοσης των φωτεινών ακτινών καθώς και η ταχύτητα του φωτός. Ως προς την ταχύτητα του φωτός είναι γνωστό ότι ήδη από το 1675 ο Δανός αστρονόμος Olaus Roemer ( ) διαπίστωσε ότι το φως διαδίδεται με συγκεκριμμένη αν και πολύ μεγάλη ταχύτητα. Το συμπέρασμα αυτό βασίστηκε στην παρατήρηση ότι ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών εκλείψεων των δορυφόρων του Δία μειώνεται όταν ο Δίας πλησιάζει στη Γη. Ομόφωνα οι Ελληνες λόγιοι, όπως άλλωστε και οι Ευρωπαίοι επιστήμονες, δέχονται την ευθύγραμμη διάδοση των φωτεινοόν ακτινών, καθώς κάθε διαφορετική άποψη έρχεται σε εμφανή αντίθεση με την καθημερινή εμπειρία. Επιπλέον είναι γνωστό ότι οι ακτίνες απομακρύνονται από την πηγή που θεωρείται το κέντρο των σχηματιζόμενων σφαιρικών μετώπων. Χαρακτηριστική είναι η σχετική διατύπωση του Βούλγαρι οτααρέσκοντα τοις φιλοσόφοις: Φωτός σπινθήρ ελάχιστος από παντός σημείον Σφαίρας, ως εστιπρος το κεντρον, ορατός γίγνεται και κατ'ενθυωρίαν άρα η όρασις υπό του φωτός κινείται, ακτινηδόν πανταχόθεν προιεμένου... Εισί δε αι τον φωτός ακτίνες πάνυ λεπταί, ταις γεωμετρικαίς σχεδόν γραμμαίς εφάμιλλοι τη λεπτότητι 20. Ακόμα είναι γνωστός ο νόμος εξασθένησης της έντασης της φωτεινής ενέργειας που ο Βούλγαρις αποδεικνύει στηριζόμενος στην αναφορά πειραμάτων ενώ ο Δάρβαρις γράφει συνοψίζοντας: Οτι δε το φως χάνει πολύ από την δραστικήν του ενεργειαν με τούτον τον διασκορπισμόν, είναι προφανές. Οι Φυσιολόγοι ελογάριασαν τούτον τον διασκορπισμόν των ακτινών και εύρον, ότι αυξάνει, ως τα τετράγωνα των διαστημάτων 21. Και ο Βαρδαλάχος, όχι τόσο επιστημονικά αλλά περισσότερο πρακτικά διατυπώνει το σχετικό νόμο ως εξής: Το φως λοιπόν όσον προχωρεί ολιγοστεύει ως τα τετράγωνα των 20.ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ.11, σελ.164.

8 260 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ διαστημάτων, όθεν όσον απομακρύνομαι από το φως της λαμπάδος, τόσον ολιγώτερον βλέπω να διαβάζω 22. Εφόσον το φως αποτελείται από κινούμενα σωματίδια ένα κρίσιμο ερώτημα που είναι απαραίτητο να απαντηθεί είναι ο υπολογισμός της ταχύτητας του. Ο Θεοτόκης σαφέστατα τονίζει: Το Φως ταχντατον εστί, χρησιμοποιώντας τον υπερθετικό βαθμό και δίνοντας την αίσθηση ότι με τον τρόπο αυτό δεν επιτρέπει μεγαλύτερες ταχύτητες στη φύση 23. Εξ ίσου εντυπωσιασμένος ο Δάρβαρις μετά 50 περίπου χρόνια εκφράζεται ως εξής: Η ταχύτης, με την οποίαν κινείται το φως από έναν τόπον εις ένα άλλον, είναι παράδοξος και υπερβαίνει πάσαν έννοιαν. Ημείς δεν γνωρίζομεν εις όλην την κτίσιν μεγάλειτέραν ταχύτητα, διότι και εκείνη με την οποίαν κινούνται τα ουράνια σώματα εις τας τροχιάς των ή κυλίονται περί τους ιδίους των άξονας, δεν φθάνει ποτέ την ταχύτητα του φωτός 24. Οπού σαφέστατα πλέον διατυπώνεται η θέση ότι η ταχύτητα του φωτός αποτελείτο άνω όριο των ταχυτήτων στη φύση, άποψη που αποτέλεσε έναν από τους θεμέλιους λίθους της διατύπωσης της θεωρίας της σχετικότητας από τον Einstein εκατό χρόνια αργότερα και που υποδηλώνει για μιά ακόμα φορά τη συνέχεια της επιστημονικής εξέλιξης στηρίζοντας την άποψη ότι οι λεγόμενες επιστημονικές επαναστάσεις δεν είναι παρά η ανάδειξη ήδη εκφρασμένων υποθέσεων τη στιγμή που ικανοποιούνται συγκεκριμμένες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις από τις οποίες άμεσα εξαρτάται η χρηματοδότηση και άρα η ανάπτυξη των θετικών επιστημών. Ο υπολογισμός της ταχύτητας του φωτός, που με σύγχρονη ορολογία θα χαρακτηριζόταν ως παγκόσμια σταθερά, στηρίζεται στη μέτρηση του χρόνου που χρειάζεται το φως για να διανύσει την απόσταση Ηλίου-Γης. Ο Θεοτόκης αναφέρει ότι σύμφωνα με τις αστρονομικές θεωρίες του Bradley το ηλιακό φως χρειάζεται 8 πρώτα λεπτά για να 22.ο.π. σημ.15, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ. 11, σελ. 162.

9 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 261 διανύσει μια απόσταση ποδιών 25, και ο Βούλγαρις 26 διαπιστώνει ότι ο λόγος της ταχύτητας του φωτός ως προς αυτή του ήχου είναι προς 1, τιμή που με σχετική ακρίβεια προσεγγίζει τις σύχρονες εκτιμήσεις για το λόγο αυτό. Ο δε Δάρβαρις δίνει και αυτός τιμή 8 λεπτά για το χρόνο όπου διανύεται η απόσταση Γης-Ηλίου και σημειώνει ακόμα ένα στοιχείο τεχνολογικής σημασίας, από αυτά που δεν συναντάμε συχνά στα επιστημονικά κείμενα της προεπαναστατικής περιόδου: Εις την παράδοξον ταχύτητα τον φωτός επιστηρίζεται η ενρεσις του Τηλεγράφου, τον οποίον μεταχειρίζονται εις το κοινοποιώσι ταχέως αναγκαίας τινάς ειδήσεις 21. Ο Κούμας που χαρακτηρίζει την ταχύτητα του φωτός μέγιστη αλλά όχι «άχρονη» δίνει τιμή χρόνου για να φτάση το φως από τον ήλιο στη Γή 7.5 λεπτά και τέλος ο Βαρδαλάχος μας πληροφορεί: Ο Κασσίνης και ο Ροέμερος απέδειξαν, ότι το εκ τον ηλίον εξερχόμενον φως κινείται διαδοχικώς, και διανύει 8 λεπτά περίπου, έως να φθάση εις την επιφάνειαν της γήινης σφαίρας. Κατά δε τον Αλένον διανύει 8 λεπτά πρώτα, και 13 δεύτερα 1 *. Και από τα παραπάνω στοιχεία τελικά μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι Ελληνες λόγιοι προσπαθούν να δίνουν ακριβείς πληροφορίες όχι μόνο για γενικές έννοιες αλλά και για συγκεκριμμένες τιμές μεγεθών που προέρχονται από πειραματικές μετρήσεις. 3. Ανάκλαση Το πρώτο από τα φαινόμενα που απασχολούν τους Ελληνες λόγιους είναι η ανάκλαση και οι εφαρμογές της. Ο Θεοτόκης υποστηρίζει ότι σύμφωνα με τον Newton :... τα Σώματα περιέχεσθαι ως νπό τίνος Ατμοσφαίρας Δύναμιν ωθούσαν εχούσης, προς ην προσπεσούσαι αι Ακτίνες, ανακλώνται, μηδέν γονν επιψαύσασαι όλως των υλικών μεριδίων των εν τη επιφάνεια των Σωμάτων ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ.11, σελ ο.π. σημ. 15, σελ ο.π. σημ.2, σελ.59.

10 262 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Ο Θεοτόκης παραθέτει λεπτομερείς αποδείξεις για τους νόμους της ανάκλασης και σημειο5νει: επείδε η Σύγκρουσις Αίτιον της Ανακλάσεως πάντων των λοιπών Σωμάτων, ο και απλούν, αισθητόν και εύληπτον, η αντή και της τον Φωτάς Ανακλάσεως Αίτιον δοκεί Μ). Ο Θεοτόκης αποδεικνύει ότι η γωνία της ανάκλασης είναι ίση με τη γωνία της πρόσπτωσης, νόμος κλασσικός που αναφέρεται από όλους τους Ελληνες λόγιους. Και ο Δάρβαρις και ο Βαρδαλάχος δέχονται toc αίτιο της ανακλάσεως την «ελκυστική» δύναμη όπως είχε προτείνει ο Newton. Γενικότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως η επισήμανση από τον Δάρβαρι: Ηακτίς του φωτός μεταβάλλει την ενθνωρίαν της και καμπνλούται ολίγον, όταν διαβαίνη πλησίον τίνος σώματος. Αντή η μεταβολή της ευθνωρίας της, ήτις ονομάζεται κλίσις από τους Φυσικούς, είναι αποτέλεσμα της ελκτικής δυνάμεως 31. Και χαρακτηριστικά αναφέρει ότι λόγω αυτού του φαινομένου Ολλανδοί ταξιδιώτες στη Νέα Γη της Βόρειας Ρωσσίας είδαν τον ήλιο 16 ημέρες νωρίτερα από όσο είχαν υπολογίσει. Φυσικά εκτός από το βασικό νόμο της ανάκλασης στα βιβλία Φυσικής της προεπαναστατικής περιόδου αναφέρονται και οι ιδιότητες των κατόπτρων, που χωρίζονται ανάλογα με το σχήμα τους σε επίπεδα, κυρτά και κοίλα. Ετσι αποδεικνύονται προτάσεις όπως ότι μεταξύ δύο παράλληλων κατόπτρων σχηματίζεται απειρία ειδώλων. Ιδιαίτερη εντύπο^ση έχει κάνει όποκ φαίνεται στους λόγιους η χρήση καυστικών κατόπτρων και ιδιαίτερα η κατασκευή του λεγομένου Τσιρνουσιανού κατόπτρου που κατά τον Θεοτόκη είχε πλάτος ίσο με 3 Ούλνες και η εστία του απείχε από την περιφέρεια 20 Ούλνες. Εκτεταμένη αναφορά σε αυτό γίνεται από τον Δάρβαρι: Η δουλεία ήτον λίαν κοπιαστική και εκατασκευάσθησαν μόνον τέσσαρες πολλά μεγάλαι φακοειδείς ύαλοι, η διάμετρος αυτών ήτον 2 έως 3 ποδών, η απόστασις της εστίας 6 έως 12 ποδών και μία εζύγιαζε 160 λίτρας. Δύω των μεγίστων τούτοι υάλων σώζονται έτι 30.ο.π. σημ.2, σελ JT. σημ.11, σελ.169.

11 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 263 εις το Παρίσιον, μία οε μικρότερα έχουσα 2 ποδών διάμετρον εις το Γορλίκιον 32. Βέβαια λόγω του μεγάλου μεγέθους τους παρουσιάζουν τεχνικές δυσχέρειες που βελτιώθηκαν από τον Brisson και τον Lavoisier το 1774 που κατασκεύασαν ένα κάτοπτρο με διάμετρο 4 πόδια και μέγιστο πάχος ίσο με 8 δακτύλους. Αναφέρονται ακόμα παραδείγματα τήξης μετάλλοον λόγω της συγκέντρωσης των ηλιακών ακτινών με καυστικά κάτοπτρα και ο Βαρδαλάχος υποστηρίζει ότι οι ακτίνες της Σελήνης δεν προκαλούν το ίδιο αποτέλεσμα γιατί προέρχονται από ανάκλαση του ηλιακού φωτός και είναι φορές αραιότερο από του ηλίου. Επομένως κανένα καυστικό κάτοπτρο όσο ισχυρό κι αν είναι δεν μπορεί να τις πυκνώσει στον απαιτούμενο βαθμό. 4. Διάθλαση Ιδιαίτερα εκτεταμένα αναπτύσσεται στα βιβλία Φυσικής του 18ου αιώνα και το φαινόμενο της διάθλασης, ανάπτυξη που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στα θεωρήματα που ο Newton αποδεικνύει στα Opticks. Ο Θεοτόκης για παράδειγμα αφιερώνει στο θέμα πενήντα περίπου σελίδες που συνιστούν μία ενότητα υπό τον τίτλο Διοπτρικά. Ορίζει δε χαρακτηριστικά τη βασική αρχή της διάθλασης ( θλάση για τους λόγιους της εποχής) ως εξής: Η Ακτίς δια του αυτού μεν Σώματος διερχόμενη, ουόεμίαν θλάσιν πάσχει, είτε ορθή, είτε πλαγία ούσα, δια διαφόρων δε, ορθή μεν, άθλαστος διαμένει, πλαγία δε θλάται. και εξ αραιότερου εις πυκνότερον μεταβαίνουσα, τω της θλάσεως Αξονι πλησιάζει μετά την θλάσιν, εκ πυκνότερου δε εις αραιότερον, αποχωρεί απ' αυτού 33. Η πρόταση αυτή αποδεικνύεται με τα κλασσικά πειράματα επίδειξης της βύθισης ενός κομματιού ξύλου ή ενός νομίσματος σε νερό. Φυσικά διατυπώνεται και η πρόταση ότι όταν η μετάβαση γίνεται από το αραιότερο μέσο στο πυκνότερο η γωνία διάθλασης (θλαστή γωνία) γίνεται μικρότερη της γωνίας κλίσεως. Τις δύο αυτές παρατηρήσεις διατυπώνουν ακόμα ο Βούλγαρις καθοός και οι 32.0.π. σημ.ιι,σελ ο.π. σημ.2, σελ.92.

12 2ft4 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Κοΰμας, Βαρδαλάχος και Δάρβαρις χωρίς όμο^ς οι τρείς τελευταίοι να διατυπώνουν τον κλασσικό πλέον νόμο της διάθλασης που ο Θεοτόκης ξεκάθαρα είχε διατυπώσει ως εξής: Εύρηται τοίννν τω ειρημένων Τρόπω, ημίτονον της Γωνίας της Κλίσεως, προς το της θλαστής τον αυτόν λόγον εαί έχον, και οποιαονν η Γωνία της προσπτώσεως 34. Για τη διατύπωση του νόμου αυτού ο Θεοτόκης παραπέμπει στα Διοπτρικά του Huygens, σελ.5. Ακόμα από τα Opticks του Newton λαμβάνει τις συγκεκριμμένες τιμές που αναφέρει, όπως ότι ο σχετικός λόγος των ημίτονων κατά τη μετάβαση του φωτός από τον αέρα στο γυαλί είναι 3:2 και από τον αέρα στο νερό 4:3. Τις ίδιες τιμές αναφέρει και ο Βούλγαρις σημειώνοντας και αυτός πως βασίζεται σε όσα διδάσκει ο Newton. Ως προςτα αιτιατής διάθλασης ο Θεοτόκης είναι κατηγορηματικός: Το της Θλάσεως Αίτιον η ελκτική Δύναμις, και ουδέν άλλο, καίοι ένιοι άλλα τίνα υπειλήφασι, περί ων περιττόν λέγειν 35. Την πεποίθεσή του αυτή τεκμηριώνει με την περιγραφή νοητικών πειραμάτων. Παρόμοια είναι και η διατύπωση του Δάρβαρι: Η αιτία της θλάσεως του φωτός φαίνεται να ήναι τούτο, ότι τα πυκνότερα σώματα έλκουσι το φως προς εαυτά ή το οποίον είναι πιθανώτερον, ότι προσπίπτον το φως εις πυκνότερα σώματα δια την μεγαλειτέραν των αντίστασιν χάνει από την δύναμιν του, και δια τούτο εκκλίνει από την ευθυωρίαν Μ \ Στο προηγούμενο εδάφιο χαρακτηριστική είναι η αναφορά στην έννοια της «αντίστασης» κατά τη διάδοση ενός σωματιδίου σε ένα μέσο, έννοια που θα ποσοτικοποιηθεί βέβαια αργότερα κυρίως κατά τη μελέτη του δυναμικού ηλεκτρισμού. Τέλος και ο Βαρδαλάχος συμπεραίνει: Περί της θλάσεως τον φωτός αι γνώμαι είναι διάφοροι, πιθανωτέρα όμως είναι η του Νεύτωνος, ότι αίτιον ταύτης είναι η ελκυστική δύναμις ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.15, σελ.687.

13 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 265 Μία ακόμα παρατήρηση του Θεοτόκη, που βρίσκεται ένα βήμα πριν το συνδιασμό της με το λόγο των ημίτονων, είναι ότι το φως καθώς μεταβαίνει από ένα αραιό σώμα σε ένα πυκνότερο αυξάνει την ταχύτητα του. Πάνω σε αυτό το ζήτημα ο Βούλγαρις ειρωνεύεται τον Καρτέσιο: Επί τούτοις όε τάχα αναίτιο μάλλον εικότως θανμάσειε του Καρτεσίου, ότι επί των θραύσεων νυν μεν τάχιον, νυν όε βράδιον φέρεσθαι το φως εισηγούμενος, ουκ ενεθυμηθη ην περί τον φωτός είχε όόξαν ούτος εξομνύων, ότι εν αναιρεί εις απέραντα οιαχείσθαι εδίόαξε. Οι αρχές της διάθλασης εφαρμόζονται στη χρήση των φακών, των οποίων μελετώνται τα χαρακτηριστικά καθώς και στην ανάλυση του φωτός κατά τη διέλευση του μέσα από πρίσματα. Τα χρώματα που παράγονται από αυτή την ανάλυση είναι τα: Ερυθρόν, Χρυσοειδές, Ωχρόν, Πράσινον, Κυανούν, Πορφυρούν και Ιώδες. Η πίστη των ^Ελλήνων λογίων στις απόψεις του Νεύτωνα φαίνεται και από τον τρόπο που ο Βαρδαλάχος περιγράφει την ανάλυση του λευκού φωτός: Το φως είναι μία ύλη σύνθετος από επτά ακτίνας, αι οποίαι επειδή είναι διαφόρου φύσεως, θλώνται και διαφόρως. Αύται αι διάφοροι ακτίνες αναντακλώμεναι υπό των χρωμάτων, μας παριστάνουν και διάφορα χρώματα. Αυτή είναι η γνώμη του Νεύτωνος 39. Ο Βαρδαλάχος είναι ακόμα ο πρώτος που αναφέρει τα χρώματα αυτά και με τα λαϊκά τους ονόματα, αυτά που χρησιμοποιούνται και σήμερα: κόκκινον, πορτογαλλί, κίτρινον, πράσινον, ουρανί ή γαλάζιον, άλικον, χρώμα της βιόλας, τουμενεξέ 40. Εκείνο που λείπει από τις ελληνικές Φυσικές σε σχέση με την πρώτη διατύπωση του Νεύτωνα είναι η αναλογία με την οποία κάθε χρώμα συμβάλλει στη σύνθεση του λευκού φωτός, θέμα για το οποίο ο Newton έγραφε: Το άσπρο χρώμα, και όλα τα ενδιάμεσα χρώματα μεταξύ 38.ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ. 15, σελ ο.π. σημ. 15, σελ.697.

14 266 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ άσπρου και μαύρου, μπορούν να σχηματιστούν από χρώματα, και το άσπρο του ηλιακού φωτός αποτελείται από όλα τα βασικά χρώματα αναμεμειγμένα σε καθορισμένες αναλογίες που είναι κόκκινο (1/9), πορτοκαλί (1/16), κίτρινο (1/10), πράσινο (1/9), μπλε (1/16), θαλασσί (1/16), ιώοες (1/9) 4[. Αξίζει να σημειωθεί ακόμα ένα σχόλιο του Θεοτόκη που ουσιαστικά εισάγει στην ύπαρξη μηκοόν κύματος πέρα από το ορατό φάσμα και επομένιυς είναι πολΰ σημαντική: Χρή οε ειοέναι, ότι εν τοις Πέρασιν εκάστης συζυγίας των Χρωμάτων ήτοι υπέρυθρον ή υποπόρφυρον ή υπώχρουν ή άλλον μικτόν χρώμα καθοράται εκείσαι γαρ συμπίπτουν αλλήλαις αι ανόμοιου χρώματος ακτίνες 42. Ο Δάρβαρις επιπλέον αποδεικνύει την μονοχρωματικότητα των ακτινών αντών υποβάλλοντας τις σε μία επιπλέον διάθλαση. Αρκετά πειράματα με χρήση πρισμάτων αναφέρει και ο Βούλγαρις ενο3 όλοι συμφωνούν με τον Κούμα ότι: 43 Η διαφορά λοιπόν των χρωμάτων προέρχεται από την όιάφορον απορρόφησιν και ανάκλασιν, την οποίαν έχουσι φύσιν να κάμνωσιν τα όιάφορα σώματα. Ως προς αυτό το θέμα πολύ ζωντανή είναι η περιγραφή του Δάρβαρι: Ενα σώμα έχει, φερ'ειπείν, κίτρινον ή κόκκινον χρώμα, αν η επιφάνεια του είναι τοιαύτη, ώστε να ανακλώνται υπ' αυτής μόνον αι κίτρινοι ή αι κόκκινοι ακτίνες τον φωτός, αι οε λοιπαίνα καταπίνωνται 44. Τέλος όλοι αναφέρουν ως κλασσική εφαρμογή της διάθλασης στη φύση την εμφάνιση του ουράνιου τόξου το οποίο συνήθως μελετάται ξεχωριστά με ιδιαίτερη λεπτομέρεια 45 ενώ ο Βαρδαλάχος με βάση τις ιδιότητες της διάθλασης του ηλιακού φωτός προσπαθεί να εξηγήσει το χρώμα του ουρανού: 41.ο.π. σημ.8, σελ ο.π. σημ.2. σελ Κωνσταντίνος Κούμας, Σννοψις Φυσικής. Βιέννη 1812, σελ ο.π. σημ.11,σελ Γιώργος Ν. Βλαχάκης, Οι επιστήμες της Γης και του Αέρα στα βιβλία Φυσικής του 18ου aiorva, A' Πανελλήνιο Συνέδριο Ιστορίας των Επιστήμων και της Τεχνολογίας, Θεσσαλονίκη 1993.

15 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 267 Μερικοί από τους παλαιούς εδόξαζον ότι εκείθεν της ατμοσφαίρας το βάθος είναι μαύρον. Ημίξις λοιπόν του φωτός και τον μαύρου βάθους προξενεί το γαλάζιον χρώμα του ουρανού... Οι νεώτεροι λέγουν, ότι εις την ατμοσφαίραν είναι ατμοί διασκορπισμένοι, οίτινες αντανακλώσι προς ημάς ακτίνας, αι οποίαι διεγείρουν την αίσθησιν του γαλάζιου χρώματος. Ο Βουγέρος όμως λέγει, ότι η φύσις του αέρα είναι τοιαύτη, ώστε αφίνει να περνούν μόνον αι πλέον αδύνατοι ακτίνες, και αύται διεγείρουν το γαλάζιον χρώμα 4(ί. 5. Μικροσκόπια - Τηλεσκόπια Η παρουσίαση της φύσης του φωτός και των ιδιοτήτων του ολοκληρώνεται με την περιγραφή δύο χαρακτηριστικών οργάνων που εκμεταλευόμενα αυτές ακριβώς τις ιδιότητες συμβάλουν στη λεπτομερέστερη μελέτη του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου αντίστοιχα δηλαδή των μικροσκοπίων και των τηλεσκοπίιον. Ωστόσο πρέπει με έμφαση να επισημανθεί ότι όλοι σχεδόν οι λόγιοι πριν περιγράψουν τα όργανα αυτά εξετάζουν λεπτομερειακά την κατασκευή του ματιού και διατυπώνουν διάφορες θεωρίες για τον τρόπο μετον οποίο τελικά βλέπουμε. Οι θεωρίες αυτές συνοπτικά είναι οι εξής: 47 α. Θεωρία της εκπομπής (Στωικοί και Ευκλείδης): Τα αντικείμενα καθίστανται ορατά λόγω ακτινών που εξέρχονται από τα μάτια και προσπίπτουν στα υλικά σώματα. β.θεωρία της εισπομπής (Πυθαγόρειοι, Επίκουρος): Βλέπουμε λόγω ακτινών που προέρχονται από τα υλικά σώματα και κατευθύνονται στα μάτια μας. γ.πλατωνική θεωρία: Ακτίνες εξέρχονται τόσο από τα μάτια όσο και τα αντικείμενα, συναντιόνται σε κάποιο σημείο στο χιόρο, και εκεί σχηματίζεται το είδωλο του αντικειμένου. δ.θεωρία των Νεωτέρων Φιλοσόφων : Οι ακτίνες που εκπέμπονται από τα φωταυγή σώματα και ανακλώνται από τα αφεγγή προς τα μάτια μας εισέρχονται στον αμφιβληστροειδή χιτυονα, και δημιουργούν σ' αυτόν το είδωλο των ορατών αντικειμένων. Η διατύπωση του Newton στο παραπάνω θέμα είναι η εξής: 46.ο.π.σημ.15,σελ ο.π. σημ.2, σελ.23.

16 268 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Δ εν προκαλούν οι ακτίνες τον φωτός όταν πέσουν στο μάτι ταλαντώσεις στην tunica retina? Οι οποίες ταλαντώσεις μεταδιδόμενες κατά μήκος των νημάτων των οπτικών νεύρων στον εγκέφαλο προκαλούν το αίσθημα της όρασης 4 *; Κατακλείδα στις παραπάνω θεωρίες και σε πλήρη συμφωνία με τη νευτωνική άποψη μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι είναι η παρατήρηση του Θεοτόκη: Θυρίδες τον Νοός είναι αι Αισθήσεις, τας υπό των Αισθητών Ενεργείας τω Noiανακοινούσαι^. Η λεπτομερής μελέτη της κατασκευής του ματιού και η πλήρης κατανόηση του σχηματισμού ειδώλου από διάφορα είδη κατόπτρων και φακών οδήγησε στο συνδυασμό τους έτσι ώστε να κατασκευαστούν βοηθητικά όργανα για την παρατήρηση φαινομένων που το μάτι από μόνο του είναι δύσκολο να εντοπίσει. Η αναφορά από τους Ελληνες λόγιους τοτν μικροσκοπίων και τηλεσκοπίων περιλαμβάνει πολλά ιστορικά στοιχεία ιδιαίτερα ενδιαφέροντα για τον μελετητή της τεχνολογίας των επιστημονικοόν οργάνων. Ηδη ο Θεοτόκης, είχε αναφερθεί στον Leeuwenhoek ως εκείνον που πρώτος παρατήρησε με χρήση μικροσκοπίου τη σύνθεση του αίματος καθώς και μικροοργανισμών μέσα σε νερό. Σε ειδικό κεφάλαιο περιγράφει ακριβώς την κατασκευή και τον τρόπο λειτουργίας του απλού μικροσκοπίου καθοός και του σύνθετου. Ως προς την προέλευση του υποσημειώνει: Πότε μεν, και παρά τίνος τα Μικροσκόπια εύρηνται, άδηλον. ότιδε άχρι τον 1618 Ετονς άγνωστα, δήλον εκ τον Ιερωνύμον τον Σνρτονρον εν τω κατά το αντό Ετος περί της Αρχής, και Κατασκενής των Τηλεσκοπίων Σνγγράμματι μηδεμίαν αντών ποιήσαι Μνείαν 50. Τα παραπάνω στοιχεία αναφέρει ο Θεοτόκης ότι περιλαμβάνονται στο περί Στοιχείων Δ ιοπτρικών βιβλίο του Wolff. Πολύ απλούστερη, όπως και γενικότερα το συνολικό ύφος του βιβλίου, είναι η περιγραφή του μικροσκοπίου από τον Δάρβαρι: Δια να βλέπωμεν τα μικρά πράγματα μεγάλα και μερικά οπού 48.ο.π. σημ.8, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π.σημ.2, σελ.125.

17 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 269 είναι αόρατα εις τους οφθαλμούς μας, μάλιστα δε πλήθος αναρίθμητων μικρών ζωυφίων, τα οποία ανεκαλύφθησαν εις τους παρελθόντας αιώνας υπό των φυσιολόγων, μεταχειριζόμεθα εν όργανον συγκείμενον εκ μικρών πολλά κυρτών υάλων, το οποίον καλείται Μικροσκόπιον. είναι δε απλούν το οποίον σύγκειται εκ μιας μόνον υάλου και σύνθετον, το οποίον σύγκειται εκ περισσοτέρων υάλων ή και φακών καθώς τους ονομάζουσι 51. Και για το τηλεσκόπιο ο Θεοτόκης δίνει ακριβή στοιχεία λειτουργίας. Ακόμα σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Wolff σημειώνει ότι εφευρέτης του τηλεσκοπίου περισσότερο κατά τύχη παρά κατόπιν μελέτης υπήρξε ο Ιωάννης Βαπτιστής Πόρτας που εξέδοσε σχετικό βιβλίο γύρω στο Προφανώς το βιβλίο που αναφέρει ο Θεοτόκης είναι μια μεταγενέστερη έκδοση μια και ο Porta την αρχική περιγραφή είχε δώσει το 1558 εκτός εάν υπάρχει σύγχυση με την κατασκευή ενός πρωτολείου τηλεσκοπίου από τον Hans Lippensheim (7-1619) το 1608 στο Middleburg της Ολλανδίας. Αργότερα μεγαλύτερα και προφανώς καλύτερα τηλεσκόπια κατασκεύασαν ο Σίμων Μάριος ( ) στη Γερμανία που πρώτος το χρησιμοποίησε για την παρατήρηση ουράνιων σωμάτων και ο Γαλιλαίος στη Ιταλία 52, όστις και πρώτος δι'αυτών τα αιθέρια Σώματα οράν ήρξατο, και τα πρότερον αγνοούμενα δήλα εποίησεν. ου μικρόν δε η Φιλοσοφία απώνατο της των αστροπτικών Τηλεσκοπίων ευρέσεως, δι 'αυτών γαρ οι φιλοσοφούντες ου μόνον τα άγνωστα των ουρανίων Σωμάτων επέγνωσαν, αλλά και Εκλείψεις, και παντοίας Κινήσεις, και θέσεις απταίστως προγινώσκουσι, και τας αστρονομικάς Παρατηρήσεις καθ' εκάστην επί το ακριβέστερον, και τελειότερον προάγουσι. Ο Γαλιλαίος περιγράφει την πρώτη σειρά των ανακαλύψεων του στο Sidereus Nuncius, ενώ τις κηλίδες του ήλιου με χρήση τηλεσκοπίου παρατήρησαν και οι John Fabricius ( ) στην Ολλανδία και Christopher Scheiner ( ) στη Γερμανία. Την επανάσταση που έφερε στην Αστρονομία η χρήση των τηλε- 51.ο.π. σημ.11, σελ ο.π. σημ.2, σελ.129.

18 270 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ σκοπίων τονίζει και ο Ιιόσηπος Μοισιόδαξ στο βιβλίο του Θεωρία της Γεωγραφίας: Αν ο Τυχών ελάμβανε πείρας των τηλεσκοπίων άτινα ευρέθησαν μετά ταύτα, παν το εναντίον έμελλε φρονήσει. Ο Θεοτόκης βασιζόμενος σε αναφορές του Musschenbroek 53 υποστηρίζει ότι η παραλλαγή τηλεσκοπίου που προτάθηκε από τον Νεύτωνα και κατασκευάσθηκε από τον Αδλέιο, το κατοπτροδιοπτρικό θεωρείται το καλύτερο. Ακόμα πληροφορεί τους αναγνώστες του για την κατασκευή και φορητού τηλεσκοπίου, καθώς και για τους υπολογισμούς του Herman και του Aouzout για το μέγεθος του τηλεσκοπίου. Στα μεταγενέστερα κείμενα προστίθεται η αναφορά στο σφάλμα που παρουσιάζουν συνήθως τα τηλεσκόπια να παραμορφώνουν και να χρωματίζουν τα είδωλα των παρατηρουμένων αντικειμένων στην περιφέρεια τους, καθώς και ότι το σφάλμα αυτό διορθώθηκε από τους αδελφούς Johahn και Peter Dollonde. Χαρακτηριστικά ο Κούμας σημειώνει: Κατασκευάζεται οε διάφορος κατά την ύλην η μέση ύελος παράτας άκρας, διότι αι μεν κατασκευάζονται καθώς η κοινή ύελος εκείνης δε συστατικά είναι 24 μεν μέρη πυρίτιδος, 8 δε νίτρου, 7 δε οξειδίου μολύβδου^. Τέλος από όλους τους κατασκευαστές τηλεσκοπίων ιδιαίτερα μνημονεύεται ο Erschell ο οποίος καταγόμενος από το Αννόβερο διακρίθηκε δουλεύοντας στην Αγγλία. Ο Κούμας χαρακτηρίζει τα τηλεσκόπια του ως τα μεγαλύτερα και τελειότερα ενώ και ο Δάρβαρις μας πληροφορεί ότι το μεγαλύτερο έχει μήκος 46 πόδια και 5 πόδια διάμετρο. 53.ο.π. σημ.2, σελ JT. σημ.43, σελ.68.

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός Γεωμετρική Οπτική Φύση του φωτός Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: ΚΥΜΑΤΙΚΗ Βασική ιδέα Το φως είναι μια Η/Μ διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο Βασική Εξίσωση Φαινόμενα που εξηγεί καλύτερα (κύμα) μήκος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ Ανάκλαση Κάτοπτρα Διάθλαση Ολική ανάκλαση Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου Μετατόπιση ακτίνας Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ - Ανάκλαση Επιστροφή σε «γεωμετρική οπτική» Ανάκλαση φωτός ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz 1 Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz Σκοποί της τέταρτης διάλεξης: 25.10.2011 Να κατανοηθούν οι αρχές με τις οποίες ο Albert Einstein θεμελίωσε την ειδική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ 10 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ 10 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 0 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ . Γεωμετρική οπτική ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Η Γεωμετρική οπτική είναι ένας τρόπος μελέτης των κυμάτων και χρησιμοποιείται για την εξέταση μερικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

Ο15. Κοίλα κάτοπτρα. 2. Θεωρία. 2.1 Γεωμετρική Οπτική

Ο15. Κοίλα κάτοπτρα. 2. Θεωρία. 2.1 Γεωμετρική Οπτική Ο15 Κοίλα κάτοπτρα 1. Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι η εύρεση της εστιακής απόστασης κοίλου κατόπτρου σχετικά μεγάλου ανοίγματος και την μέτρηση του σφάλματος της σφαιρικής εκτροπής... Θεωρία.1 Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου Η συμβολή και η περίθλαση του φωτός, όταν περνά λεπτή σχισμή ή μικρή

Διαβάστε περισσότερα

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η Φύση του Φωτός Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Θέμα Β _70 Β. Μονοχρωματική ακτίνα πράσινου φωτός διαδίδεται αρχικά στον αέρα. Στη πορεία της δέσμης έχουμε τοποθετήσει στη σειρά τρία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Μάκης Αγγελακέρης 010 Σκοπός της άσκησης Να μπορείτε να εξηγήσετε το φαινόμενο της Συμβολής και κάτω από ποιες προϋποθέσεις δύο δέσμες φωτός, μπορεί να συμβάλουν. Να μπορείτε να περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες.

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Γαλιλαίος (1581-1643) Γεννήθηκε στην Πίζα το 1581 Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Ως δευτεροετής φοιτητής ανακάλυψε: 1. Τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

7.1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ

7.1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ 7.1 ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ ΘΕΩΡΙΑ Όταν φωτεινή παράλληλη δέσμη διαδιδόμενη από οπτικό μέσο α με δείκτη διάθλασης n 1 προσπίπτει σε άλλο οπτικό μέσο β με δείκτη διάθλασης n 2 και

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα

7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα 7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα Εισαγωγή ορισμοί Φύση του φωτός Πηγές φωτός Δείκτης διάθλασης Ανάκλαση Δημιουργία ειδώλων από κάτοπτρα Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/katsiki Ηφύσητουφωτός

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34

Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34 Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34 Γεωμετρική Οπτική Γνωρίζουμε τα βασικά Δηλαδή, πως το φως διαδίδεται και αλληλεπιδρά με σώματα διαστάσεων πολύ μεγαλύτερων από το μήκος κύματος. Ανάκλαση: Προσπίπτουσα ακτίνα

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση Γεωµετρική θεώρηση του Φωτός Ανάκλαση ηµιουργίαειδώλουαπόκάτοπτρα. είκτης ιάθλασης Νόµος του Snell Ορατό Φάσµα και ιασπορά Εσωτερική ανάκλαση Οπτικές ίνες ιάθλαση σε

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης 3 Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης Μέθοδος Σε σώμα διαφανές ημικυλινδρικού σχήματος είναι εύκολο να επιβεβαιωθεί ο νόμος του Sell και να εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s.

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Κεφάλαιο 1 Το Φως Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Το φως διαδίδεται στο κενό με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. 3 Η ταχύτητα του φωτός μικραίνει, όταν το φως

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο : ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER ENOTHT 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Κρούση: Κρούση ονομάζουμε το φαινόμενο κατά το οποίο δύο ή περισσότερα σώματα έρχονται σε επαφή για πολύ μικρό χρονικό διάστημα κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες.

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες. ΑΝΑΚΛΑΣΗ Η ακτίνα (ή η δέσμη) πριν ανακλασθεί ονομάζεται προσπίπτουσα ή αρχική, ενώ μετά την ανάκλαση ονομάζεται ανακλώμενη. Η γωνία που σχηματίζει η προσπίπτουσα με την κάθετη στην επιφάνεια στο σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής 1. To βάθος µιας πισίνας φαίνεται από παρατηρητή εκτός της πισίνας µικρότερο από το πραγµατικό, λόγω του φαινοµένου της: α. ανάκλασης β. διάθλασης γ. διάχυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012. Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012. Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό. ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 0 Α) γ Α) β Α)γ Α4) γ Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό ΘΕΜΑ Β n a n ( ύ) a n (), ( ύ ) n

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Ηλεκτρομαγνητικά κύματα 7. Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα; 7.2 Ποιες εξισώσεις περιγράφουν την ένταση του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s η 7 σειρά ασκήσεων Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s 1. Εξηγήστε γιατί, όταν φως διαπερνά μία διαχωριστική

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα

2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2. Ο οφθαλμός ως οπτικό σύστημα 2 Απριλίου 20 Η δομή του οφθαλμού Ιδωμένος ως ένα οπτικό όργανο, ο ανθρώπινος οφθαλμός επιτελεί την ακόλουθη λειτουργία. Δέχεται εισερχόμενες ακτίνες φωτός από απομακρυσμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΜΠΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2015 Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος Γ Λυκείου 7 Μαρτίου 2015 ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Σχολικό έτος 2012-2013 Πελόπιο, 23 Μαΐου 2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα

Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα Μιχάλης Καλογεράκης 9 ο Εξάμηνο ΣΕΜΦΕ ΑΜ:911187 Υπεύθυνος Άσκησης: Κος Πέογλος Ημερομηνία Διεξαγωγής:3/11/25 Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα 1) Εισαγωγή: Σκοπός και στοιχεία Θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης 1 Σκοπός ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1 ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης Να αποκτήσουν οι μαθητές τη δυνατότητα να απαντούν σε ερωτήματα που εμφανίζονται στην καθημερινή μας ζωή και έχουν σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù

ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù ημήτρης Μαμούρας Γ' γυµνασίου ðìïðïéèíûîè õåöòýá ùíûîá ðáòáäåýçíáôá òöôüóåé õåöòýá Íìùôå áóëüóåé ðáîôüóåé åòöôüóåöî óøïìéëïà âéâìýïù www.ziti.gr Πρόλογος Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας είναι γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Οι δύο θεμελιώδεις παράμετροι προσδιορισμού της ταχύτητας του φωτός στο κενό: Διηλεκτρική σταθερά ε0 Μαγνητική διαπερατότητα μ0

Οι δύο θεμελιώδεις παράμετροι προσδιορισμού της ταχύτητας του φωτός στο κενό: Διηλεκτρική σταθερά ε0 Μαγνητική διαπερατότητα μ0 Οι δύο θεμελιώδεις παράμετροι προσδιορισμού της ταχύτητας του φωτός στο κενό: Διηλεκτρική σταθερά ε0 Μαγνητική διαπερατότητα μ0 1 c 0 0 Όταν το φως αλληλεπιδρά με την ύλη, το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας

Εισαγωγή Στοιχεία Θεωρίας Εισαγωγή Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η εισαγωγή στην τεχνογνωσία των οπτικών ινών και η μελέτη τους κατά τη διάδοση μιας δέσμης laser. Συγκεκριμένα μελετάται η εξασθένιση που υφίσταται το σήμα στην

Διαβάστε περισσότερα

φυσική Βꞌ Λυκείου γενικής παιδείας 3 ο Κεφάλαιο

φυσική Βꞌ Λυκείου γενικής παιδείας 3 ο Κεφάλαιο φυσική Βꞌ Λυκείου γενικής παιδείας 3 ο Κεφάλαιο το φως Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ 1. Ποια είναι η συμβολή του φωτός στην ύπαρξη ζωής στον πλανήτη μας; Το φως ήταν και είναι μια απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 1 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Υλικό Φυσικής-Χημείας 2 Το Φως 1) Δέσμη λευκού φωτός προσπίπτει στην επιφάνεια ενός πρίσματος όπως δείχνει το σχήμα και κατά την έξοδο από

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 15 Κίνηση Κυµάτων Περιεχόµενα Κεφαλαίου 15 Χαρακτηριστικά των Κυµάτων Είδη κυµάτων: Διαµήκη και Εγκάρσια Μεταφορά ενέργειας µε κύµατα Μαθηµατική Περιγραφή της Διάδοσης κυµάτων Η Εξίσωση του Κύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΕΡΑΣΤΗΡΙ ΕΦΑΡΜΣΜΕΝΗΣ ΠΤΙΚΗΣ Άσκηση 1: Λεπτοί φακοί Εξεταζόμενες γνώσεις. Εξίσωση κατασκευαστών των φακών. Συστήματα φακών. Διαγράμματα κύριων ακτινών. Είδωλα και μεγέθυνση σε λεπτούς φακούς. Α. Λεπτοί

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου.

Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου. Μ3 Προσδιορισμός της σταθεράς ενός ελατηρίου. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή θα προσδιοριστεί η σταθερά ενός ελατηρίου χρησιμοποιώντας στην ακολουθούμενη διαδικασία τον νόμο του Hooke και τη σχέση της περιόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΚΥΜΑΤΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΚΥΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΚΥΜΑΤΑ Θέμα 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση, χωρίς δικαιολόγηση. 1. Α) Φορτία που κινούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14) Θέμα 1 ο Α. Σε ιδανικό κύκλωμα ηλεκτρικών ταλαντώσεων LC σε κάποια χρονική στιγμή που το ρεύμα στο κύκλωμα είναι ίσο με το μισό της μέγιστης τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι:

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 IOYNIOY 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟ είναι η προσπίπτουσα ακτίνα. Ο είναι η διαθλωµένη ακτίνα. ΟΚ είναι η κάθετη στο σηµείο πρόσπτωσης. α : είναι η γωνία πρόσπτωσης δ : είναι η γωνία

ΑΟ είναι η προσπίπτουσα ακτίνα. Ο είναι η διαθλωµένη ακτίνα. ΟΚ είναι η κάθετη στο σηµείο πρόσπτωσης. α : είναι η γωνία πρόσπτωσης δ : είναι η γωνία 1 2 Ανάκλασης Νόµος Ανάκλασης Ακτίνα πρόσπτωσης Κάθετη Ακτίνα ανάκλασης Νόµος Ανάκλασης: η γωνία πρόσπτωσης (α) ισούται µε τη γωνία ανάκλασης (β) α = β α β Επίπεδο κάτοπτρο ε α β α: Γωνίαπρόσπτωσης β:γωνίαανάκλασης

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας

Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Επεξεργασία Χαρτογραφικής Εικόνας Διδάσκων: Αναγνωστόπουλος Χρήστος Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνα Χρωματικά μοντέλα: Munsell, HSB/HSV, CIE-LAB Κώδικες μετρήσεων αντικειμένων σε εικόνες Η βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

r r r r r r r r r r r Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

r r r r r r r r r r r Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑÏΟΥ 011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα!

Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα! ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΣΗΜΕΛΛΗΣ Μαθήματα Οπτικής 3. Πόλωση Το Φως Είναι Εγκάρσιο Κύμα! Αυτό που βλέπουμε με τα μάτια μας ή ανιχνεύουμε με αισθητήρες είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει όταν φως με συγκεκριμένο χρώμα -είδος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ Η κίνηση των πλανητών είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης 2 κινήσεων: μίας περιστροφής γύρω από τον Ήλιο, η περίοδος της οποίας μας δίνει το έτος κάθε πλανήτη, και πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2-1 Ένας φύλακας του ατομικού ρολογιού καισίου στο Γραφείο Μέτρων και Σταθμών της Ουάσιγκτον. 2-2 Άτομα στην επιφάνεια μιας μύτης βελόνας όπως φαίνονται μεηλεκτρονικόμικροσκό 2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις - 4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πρόγραμμα βραδιών παρατηρήσεων Μάιος 2009 7 Μαΐου 14 Μαΐου 21 Μαΐου 28 Μαΐου www.ea.gr/ep/cosmos www.discoveryspace.net Οι βραδιές παρατήρησης υποστηρίζονται από τα

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 35 ΠερίθλασηκαιΠόλωση ΠεριεχόµεναΚεφαλαίου 35 Περίθλαση απλής σχισµής ή δίσκου Intensity in Single-Slit Diffraction Pattern Περίθλαση διπλής σχισµής ιακριτική ικανότητα; Κυκλικές ίριδες ιακριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό.

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Η ταχύτητα (υ), είναι το πηλίκο της μετατόπισης (Δx)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ η εξεταστική περίοδος 03-4 - Σελίδα ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Β Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ημερομηνία: 6-0-03 Διάρκεια: 3 ώρες Ύλη: Κυκλική κίνηση - Βολή - Ορμή - Κρούση Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Γενικός τίτλος «Ένας μαγικός αλλά άγνωστος κόσμος» Ένας μαγικός αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης

Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο. Χάρης Καμπάνης Εξοπλισμός για τον Ερασιτέχνη Αστρονόμο Χάρης Καμπάνης Τι μας ενδιαφέρει να παρατηρούμε πώς και από πού. Μας Ενδιαφέρει Παρατήρηση Πλανητών, Ηλιακή Παρατήρηση, Βαθύς Ουρανός; Θα Παρατηρούμε μέσα από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Το έτος 2005 ορίστηκε ως έτος Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα είδη της κρούσης, ανάλογα µε την διεύθυνση κίνησης των σωµάτων πριν συγκρουστούν. (α ) Κεντρική (ϐ ) Εκκεντρη (γ ) Πλάγια

Τα είδη της κρούσης, ανάλογα µε την διεύθυνση κίνησης των σωµάτων πριν συγκρουστούν. (α ) Κεντρική (ϐ ) Εκκεντρη (γ ) Πλάγια 8 Κρούσεις Στην µηχανική µε τον όρο κρούση εννοούµε τη σύγκρουση δύο σωµάτων που κινούνται το ένα σχετικά µε το άλλο.το ϕαινόµενο της κρούσης έχει δύο χαρακτηριστικά : ˆ Εχει πολύ µικρή χρονική διάρκεια.

Διαβάστε περισσότερα

δ) µειώνεται το µήκος κύµατός της (Μονάδες 5)

δ) µειώνεται το µήκος κύµατός της (Μονάδες 5) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 011-01 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ/Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 η (ΘΕΡΙΝΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 30/1/11 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν.

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. Τομαράς Α. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη 1 light year = 0.951 10 16 m 1 AU = 1.50 10 11 m 1 = 4.85 10 6 rad 1pc 1 parsec 1AU/(1 in rad) = 3.1

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë Tα βασικά σημεία του μαθήματος Η Γη είναι ένα ουράνιο σώμα, που κινείται συνεχώς στο διάστημα. Το σχήμα της είναι γεωειδές, δηλαδή είναι ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Η Φύση του Φωτός. Τα Δ Θεματα της τράπεζας θεμάτων

Η Φύση του Φωτός. Τα Δ Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η Φύση του Φωτός Τα Δ Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Θέμα Δ 4_2153 Δύο μονοχρωματικές ακτινοβολίες (1) και (2), που αρχικά διαδίδονται στο κενό με μήκη κύματος λ ο1 = 4 nm και λ ο2 = 6 nm

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 1 Ονοματεπώνυμο.. Υπεύθυνος Καθηγητής: Γκαραγκουνούλης Ιωάννης, Κυριτσάκας Βαγγέλης Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ > Κυριακή 17-10-2010

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Δραστηριότητα : Εύρεση του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας χρησιμοποιώντας την περίθλαση του φωτός. Κβαντοφυσική

Πρακτική Δραστηριότητα : Εύρεση του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας χρησιμοποιώντας την περίθλαση του φωτός. Κβαντοφυσική 1 Κβαντοφυσική Η φυσική των πολύ μικρών στοιχείων με τις μεγάλες εφαρμογές 3 ο Μέρος : ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΡΙΟΤΗΤΕΣ Εύρεση του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας χρησιμοποιώντας την περίθλαση του φωτός Το Quantum

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης.

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. Ο9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. 1 Σκοπός Όταν αναλύεται το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνεται το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας. με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας. με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς Εργαστηριακή Άσκηση 5 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη μέθοδο του απλού εκκρεμούς Βαρσάμης Χρήστος Στόχος: Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας, g. Πειραματική διάταξη: Χρήση απλού εκκρεμούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 (ΚΥΜΑΤΑ) ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ 5

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 (ΚΥΜΑΤΑ) ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ 5 ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 (ΚΥΜΑΤΑ) ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ 5 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα