Γιώργος Ν. Βλαχάκης. Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γιώργος Ν. Βλαχάκης. Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ"

Transcript

1 Γιώργος Ν. Βλαχάκης Ιστορικός των Επιστημών, ΚΝΕ/ΕΙΕ Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ. Η ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΟΠΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Εισαγωγή Ένα από τα σημαντικότερα θέματα που συζητήθηκαν στους Ευρωπαϊκούς επιστημονικούς κύκλους από τα τέλη του 17ου αιώνα, και κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των επιστημόνων σε όλη τη διάρκεια του 18ου υπήρξε η έρευνα γύρω από τη φύση και τις ιδιότητες του φωτός. Οπως είναι γνωστό, δύο βασικοί άξονες αναπτύχθηκαν για τη μελέτη του θέματος αυτού, ο πρώτος με κορυφαίο εκφραστή τον Newton και ο δεύτερος τον Huygens που πλαισιωμένοι από τους οπαδούς τους, υποστήριξαν τη σωματιδιακή σύσταση του φωτός ο πρώτος και την κυματική φύση του ο δεύτερος. Οι προεκτάσεις αυτής της συζήτησης καταγράφηκαν και στα κείμενα των Ελλήνων λογίων της περιόδου , που πρόσφατα προτάθηκενα χαρακτηρίζεται ως περίοδος «Νεοελληνικής Αναγέννησης» 1 προκειμένου να αναδειχθεί όχι μόνο η συνιστώσα εκείνη που χαρακτηρίζει την εισροή της ευρωπαϊκής σκέψης, φιλοσοφικής και επιστημονικής, που αναπτύχθηκε κατά το Διαφωτισμό αλλά να τονιστεί και η αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος σε όλες τις μορφές του με κυρίαρχο εκπρόσωπο αναντίρρητα τον Αριστοτέλη και τους σχολιαστές του. Στηριζόμενοι λοιπόν στις καταγραφές που προαναφέρθηκαν θα εξετάσουμε τη θεώρηση του φωτός και των νόμων της οπτικής από του Ελληνες λόγιους κατά τη διάρκεια της Νεοελληνικής Αναγέννησης. 1. Γιιόργος Ν.Βλαχάκης, Η Ευρωπαϊκή συνιστώσα της φυσικής σκέψης κατά την προεπαναστατική περίοδο, Διεθνές Συνέδριο για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, Βόλος 1993.

2 254 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ 1. Η φύση του φωτός Στο πρώτο και κορυφαίο ίσως από άποψη δομής και περιεχομένου έντυπο βιβλίο Φυσικής της προεπαναστατικής περιόδου, τα Στοιχεία Φυσικής του Νικηφόρου Θεοτόκη, που η έκδοση τους σηματοδοτεί κατά κάποιο τρόπο την είσοδο της νευτωνικής σκέψης στο χώρο της καθ'ημάς Ανατολής, ο Αριστοτέλης είναι παρών καθώς ο πρώτος ορισμός που παρατίθεται είναι: Το δε Φως ότι Πυρός εστί Χρώμα, δήλον εκ του μηοεμίαν άλλην ή τοιαύτην έχον ευρίσκεσθαι Χρόαν, και dia το μόνον τούτο δι 'εαυτού ορατόν γίνεσθαι, τα άλλα δια τούτου 2. Βέβαια ο Θεοτόκης διαπιστώνει την ανεπάρκεια του παραπάνω ορισμού και προσπαθεί να τον συμπληρώσει ορίζοντας: Φως εστί χρώμα Ρευστόν, λεπτότατον, μηδέν του Πυρός διαφέρον, ή κατά την Πυκνότητα. 3 Και ο Ευγένιος Βοΰλγαρις στααρέσκοντα τοις φιλοσόφοις, έργο τυπωμένο πολΰ αργότερα, το 1805, αλλά βασισμένο εν πολλοίς στις ίδιες πηγές με ταστοιχεία Φυσικής και γραμμένο σύμφωνα με το πνεύμα της φιλοσοφικής θεώρησης της φύσης γράφει: Τι γαρ άλλο το φως ή πυρ επ 'ευθείας προιέμενον και τοις οφθαλμοίς εισιόν; Το δε πυρ κινείται ως ανωτέρω δέδεικται 4. Επανερχόμενοι στο κείμενο του Θεοτόκη εντοπίζουμε και τις δύο απόψεις που είχαν διατυπωθεί για τη Φύση του Φωτός: Δύο ουσών των περί το Φως Αιρέσεων, της μεν Αρχηγέτας γεγονέναι φασίτονδημόκριτον και Επίκουρον, της δε, τον Καρτέσιον. και οι μεν Οπαδοί της πρώτης, εν ης και ο Νεύτων, Υλην λεπτοτάτην ενόμισαν το φως Στο σημείο αυτό, παρενθετικά, θεωρούμε ότι αξίζει να τονιστεί η πρόταξη των ονομάτων των δύο υλιστών αρχαίων φιλοσόφων ως εισηγητών της σωματιδιακής θεωρίας για το φως και η τοποθέτηση του Νεύτωνα στους οπαδούς τους, γεγονός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μιά ακόμα ένδειξη της επιθυμίας των Ελλήνων 2.Νικηφόρος Θεοτόκης,Στοιχεία Φυσικής, Λειψία , τομ.β', σελ.1. 3.ο.π. σημ. 2, σελ.2. 4.Ευγένιος Βοΰλγαρις, Τα Αρέσκοντα τοις φιλοσόφοις, Βιέννη 1805, σελ ο.π. σημ. 2, σελ.2.

3 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 255 λογίων να αναδείξουν την αρχαία φιλοσοφική σκέψη και να τονίσουν ότι και οι αρχές της επαναστατικής θεωρούμενης νευτωνικής φυσικής θεμελιώθηκαν από αρχαίους φιλοσόφους. Ο Θεοτόκης ως εισηγητή της δεύτερης άποψης θεωρεί τον Καρτέσιο που υποστήριξε ότι το Φως αποτελείται από: Υλην εγκατεσπαρμένην και συμπερφυρμένην τω Αέρι, και των Φωσφόρων κινούντων μόνον την επιψαύουσαν αυτήν Φωτιστικην Ύλην, και της τοιάσδε κινήσεως τοις λοιπαίς του Φωτός Μεριδίοις τοις μεταξύ αυτών τε και των Οφθαλμών ημών μεταδιδόμενης, την του Φωτός Ορασιν γίνεσθαι 6. Ο Θεοτόκης σπεύδει να αποδείξει ως άτοπη τη συγκεκριμμένη θεωρία υποστηρίζοντας ότι στην περίπτωση που όντως έτσι είχαν τα πράγματα δεν θα υπήρχε διαδοχή ημέρας και νύκτας. Ο δε Βούλγαρις αφού με δεικτικό τρόπο σημειώσει σχετικά με την πρόταση του Καρτέσιου: Ην τα περικοσμήματα αφελής του πλάσματος, αυτόχρημα έξεις την δόξαν Λριστοτέλειον 1 καταλήγει επίσης στην επιλογή της άποψης του Νεύτωνα. Για λόγους δεοντολογικούς στο σημείο αυτό και πριν αναφερθούμε στα υπέρ ή κατά επιχειρήματα για την μία ή την άλλη άποψη και των υπόλοιπων Ελλήνων λογίων που απασχολήθηκαν με το θέμα θα πρέπει να παρατεθούν οι δύο θέσεις στην πρωτότυπη μορφή τους όπως αυτές διατυπώθηκαν από τον Newton και τον Huygens αντίστοιχα. Γράφει λοιπόν ο Newton στο βιβλίο του Opticks (Πρώτη έκδοση 1704, δεύτερη 1714), το οποίο σύμφωνα με τους Ιστορικούς των επιστημών που ασχολήθηκαν με το έργο του, υπήρξε δημοφιλέστερο για μεγάλο χρονικό διάστημα και από το κλασσικό σήμερα Principia: Querry 29: Δ εν είναι οι ακτίνες του φωτός πολύ μικρά σωματί-δια που εκπέμπονται από εκλάμπουσες ουσίες,τιατί τέτοια σωματίδια θα περνούν δια μέσου ομοιογενών μέσωνσε σωστές ευθείες 8. Ενώ ο Huygens στο Treatise on Light, γραμμένο στο Παρίσι το 1678 και τυπωμένο το 1690 υποστηρίζει : ό.ο.π. σημ. 2, σελ ο.π. σημ. 4, σελ saac Newton, Optiks, 1714, pag. 529.

4 256 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Τώρα δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία ότι το φως φθάνει από το φωτεινό σώμα στα μάτια μας μέσω κάποιας κίνησης που δημιουργείται μεταξύ τους,..., και συνακόλουθα διαδίδεται όπως ο ήχος με σφαιρικές επιφάνειες και κύματα*. Αυτή η ύλη που ο Huygens ονομάζει «αιθερική» για να την διαχωρίσει από τον αέρα και χρησιμεύει ως το ελαστικό μέσο για τη διάδοση των φωτεινών κυμάτων γίνεται για πρώτη φορά αποδεκτή στον Ελληνικό χώρο από τον Ρήγα στο «Φυσικής Απάνθισμα» και περιγράφεται ωςεξής: Αιθήρ είναι η καθαρωτάτη και λεπτότατη ύλη, την οποίαν ημπορούμεν να ονομάσωμεν και ουράνιον αέρα. Αυτή είναι τόσον λεπτή, οπού διαπερνά και τα γυαλιά, αυτή γεμίζει όλον τον ουρανόν, από τον ήλιον έως εις τον Κρόνον, και σχεδόν έως εις τον Γαλαξίαν. Είναι ανακατωμένη παντού με τον αέρα μας και πιστεύομεν πως είναι ενωμένη με την ηλεκτρικήν ύλην. Ημπορούσε να ειπή τινάς εις το νερόν και ο αιθήρ ενωμένα μαζί, κάμνουν τον αέρα εις τον οποίον ζούμεν. Εις τον αιθέρα δε, ποτέ δεν ημπορούμεν να ζήσωμεν, επειδή είναι πολλά λεπτός διά ημάς 10. Η αποδοχή του αιθέρα και η σχετικά λεπτομερής περιγραφή των ιδιοτήτων του από τον Ρήγα δεν θα πρέπει να μας ξενίζει καθώς ο Ρήγας στηρίζεται σε γαλλικά κείμενα επιστημονικού περιεχομένου όπου προφανώς οι θεωρίες του Descartes είχαν σοβαρή επίδραση. Σε αντίθεση με τον Ρήγα και οι τρείς λόγιοι που τύπωσαν βιβλία Φυσικής το 1812οι Δάρβαρις, Κούμας και Βαρδαλάχος υποστηρίζουν τη θεωρία που προτάθηκε από τον Νεύτωνα. Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο ο Δάρβαρις παρουσιάζει την πρόταση του Euler, όπου διαφαίνεται εκ των προτέρων η αρνητική προδιάθεση του Ελληνα λόγιου απέναντι σε αυτή τη θεωρία: Ο δε Εύλερος δογματίζει, ότι μήτε ο ήλιος, μήτε τάλλα φεγγοβόλα σώματα εκπέμπουσί τι εκ της ουσίας των, αλλά ταράττουσι μόνον δια της περί τον ίδιον των άξονα περιστροφής μίαν λεπτοτάτην ύλην, διασκορπισμένην εις όλην την κτίσιν, την οποίαν ονομάζει 9.Huygens^ Treatise on Light, Paris 1690, pag Ρήγας Βελεστινλής, Φυσικής Απάνθισμα, Βιε'ννη 1799, σελ. 47.

5 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 257 Αιθέρα και ούτω προξενούσι εις ημάς την όρασιν. Αύτη η γνώμη καλείται σύστημα της Αναπάλσεως 11. Η τοποθέτηση του Δάρβαρι απέναντι στις δυο θεωρίες προκύπτει όχι ως αποτέλεσμα της υποκειμενικής του κρίσεως αλλά ως αναγκαιότητα συμφωνίας με τη φυσική πραγματικότητα: Παν ο κρίνων μετά σκέψεως αμφοτέρας βλέπει ότι η γνώμη τον Νεύτωνος συμφωνεί πολύ περισσότερον με τα φαινόμενα της φύσεως 12. Χρησιμοποιώντας παρόμοια επιχειρήματα με τον Θεοτόκη και ο Δάρβαρις εκμεταλλεύεται την υπόθεση ότι έαν ίσχυε η κυματική θεωρία θα επικρατούσε αιώνια ημέρα ενώ παράλληλα διερωτάται: Έπειτα με τίνα λόγον εμπορούμεν να αποδείξωμεν, ότι αιθήρ είναι εξαπλωμένος εις όλην την φύσιν; Ποιος ποτέ είδε τον αιθέρα; ή με ποίαν άλλην αίσθησιν τον εγνώρισεν 13. Στην προηγούμενη αναφορά του Δάρβαρι διακρίνει κανείς για μιά ακόμα φορά την εμπειριοκρατική τάση των Ελλήνων λογίων του δεύτερου μισού της ενδιαφέρουσας περιόδου που εξετάζεται, τάση που έχει εντοπιστεί και σε άλλες συναφείς ερευνητικές εργασίες. Ο Δάρβαρις επιμένει πάντως να είναι αντικειμενικός: Πολλοί ηναντιώθηκαν και εις την γνώμην του Νεύτωνος και εζήτησαν με πολλάς ενστάσεις και απορίας αν οχι να την αναιρέσωσι, καν να την αόυνατώσιν, όμως καμμία από αυτάς δεν είναι τοιαύτη, ώστε να μην μπορεί να λυθή, αν και η λύσις των δεν είναι τόσον εύκολος 14. Συνοπτικότερα ο Βαρδαλάχος απλώς αναφέρει 15 ότι η θεωρία του Καρτεσίου για το φως προσομοιάζει με εκείνη που ισχύει για τον ήχο ενώ: Οι δε του Νεύτωνος οπαδοί δοξάζουν, ότι η του φωτός ύλη εβγαίνει από το φωτοβόλον σώμα Δημήτριος Δάρβαρις, Επιτομή Φυσικής, Βιέννη 1812, σελ JT. σημ. 11, σελ JT. σημ. 11, σελ ο.π. σημ. 11, σελ Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, Φυσική Πειραματική, Βιέννη 1812, σελ ο.π. σημ.15, σελ.678.

6 258 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Για να συμπεράνει τελικά ότι: Η γνώμη του Νεύτωνος είναι πιθανωτέρα παρά την τον Καρτεσίου Π. Η συντριπτική υπεροχή της σωματιδιακής θεωρίας για το φως στον ελληνικό χιόρο αμφισβητείται προς το τέλος της προεπαναστατικής περιόδου από τον Βενιαμίν Λεσβίο, έναν από τους κορυφαίους δασκάλους ra>v φυσικών επιστημοίν, ο οποίος προκειμένου να στηρίξει τη δική του θεωρία για το πανταχηκινητον, μια θεωρία καθαρά «αιθερικοΰ τύπου» γράφει στη χειρόγραφη Αστρονομία του: Εκείνο το οποίον γεννά το φως, γεννά και την καύσιν. αν οι ακτίνες τον ηλίου ενεποίουν την κανσιν χωρίς την σννόρομήντου εκ της γης πανταχηκινητον, έπρεπε να είναι η καύσις η αντηκαι επί της γης και εις την ατμόσφαιραν Ενώ παράλληλα με μία δόση κάπως υπερφίαλης σιγουριάς σχολιάζει: Δεν είναι χρεία μεγάλης προσοχής δια να ειδή τίνα την εις τους λόγους των νευτωνιανών αναφνονμένην αντίφασιν. ούτοι δια να δώσονν λόγον, τον όιατίο ήλιος με όλον οπού χάνει σννεχώς μόρια δεν σμικραίνει, «διότι» λέγουν «αι ακτίνες του ηλίου πίπτοντας επί των πλανητών, σωμάτων σκοτεινών δεν χάνονται, επιστρέφουν εις τον δίσκον του ηλίου» χωρίς όμως να προσθέσουν ποια είναι αύτη δύναμιςχάριν της οποίας επιστρεφόμεναι διέρχονται 34μιλλιούνια λεύγας ή και περισσότερον ως εκ των ανωτέρω πλανητών 19. Ακριβώς αυτό το επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει ο Βαρδαλάχος ενώ μια πιο ρεαλιστική άποψη σύμφωνα βέβαια με τις γνώσεις της εποχής όπου κανείς δεν φανταζόταν τις αντιδράσεις πυρηνικής σύντηξης, εκφράζεται από τον Θεοτόκη που υποστήριξε ότι τα εκπεμπόμενα σωματίδια του φωσφόρου έχουν απειροστή μάζα, δίνοντας μια εικόνα που προσομοιάζει με αυτή των παραδεκτών σήμερα φωτονίων. 17.ο.π. σημ. 15, σελ Βενιαμίν Λεσβίος, Αστρονομία, σελ. (177) 52. Από τη σύγχρονη ε'κδοση χ] Αστρονομία τον Βενιαμίν Λεσβίου, Κων/νος Μαυρομάτης, Θεσσαλονίκη ο.π.σημ. 18, σελ.(178) 54.

7 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ Τρόποι διάδοσης - Ταχύτητα τον φωτός Θεωρώντας λυμένο ως ένα βαθμό το ζήτημα της φύσης του φωτός υπέρ της θεωρίας του Νεύτωνα και των υποστηρικτών του, ένα δεύτερο θέμα που εξετάζεται είναι ο τρόπος διάδοσης των φωτεινών ακτινών καθώς και η ταχύτητα του φωτός. Ως προς την ταχύτητα του φωτός είναι γνωστό ότι ήδη από το 1675 ο Δανός αστρονόμος Olaus Roemer ( ) διαπίστωσε ότι το φως διαδίδεται με συγκεκριμμένη αν και πολύ μεγάλη ταχύτητα. Το συμπέρασμα αυτό βασίστηκε στην παρατήρηση ότι ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών εκλείψεων των δορυφόρων του Δία μειώνεται όταν ο Δίας πλησιάζει στη Γη. Ομόφωνα οι Ελληνες λόγιοι, όπως άλλωστε και οι Ευρωπαίοι επιστήμονες, δέχονται την ευθύγραμμη διάδοση των φωτεινοόν ακτινών, καθώς κάθε διαφορετική άποψη έρχεται σε εμφανή αντίθεση με την καθημερινή εμπειρία. Επιπλέον είναι γνωστό ότι οι ακτίνες απομακρύνονται από την πηγή που θεωρείται το κέντρο των σχηματιζόμενων σφαιρικών μετώπων. Χαρακτηριστική είναι η σχετική διατύπωση του Βούλγαρι οτααρέσκοντα τοις φιλοσόφοις: Φωτός σπινθήρ ελάχιστος από παντός σημείον Σφαίρας, ως εστιπρος το κεντρον, ορατός γίγνεται και κατ'ενθυωρίαν άρα η όρασις υπό του φωτός κινείται, ακτινηδόν πανταχόθεν προιεμένου... Εισί δε αι τον φωτός ακτίνες πάνυ λεπταί, ταις γεωμετρικαίς σχεδόν γραμμαίς εφάμιλλοι τη λεπτότητι 20. Ακόμα είναι γνωστός ο νόμος εξασθένησης της έντασης της φωτεινής ενέργειας που ο Βούλγαρις αποδεικνύει στηριζόμενος στην αναφορά πειραμάτων ενώ ο Δάρβαρις γράφει συνοψίζοντας: Οτι δε το φως χάνει πολύ από την δραστικήν του ενεργειαν με τούτον τον διασκορπισμόν, είναι προφανές. Οι Φυσιολόγοι ελογάριασαν τούτον τον διασκορπισμόν των ακτινών και εύρον, ότι αυξάνει, ως τα τετράγωνα των διαστημάτων 21. Και ο Βαρδαλάχος, όχι τόσο επιστημονικά αλλά περισσότερο πρακτικά διατυπώνει το σχετικό νόμο ως εξής: Το φως λοιπόν όσον προχωρεί ολιγοστεύει ως τα τετράγωνα των 20.ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ.11, σελ.164.

8 260 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ διαστημάτων, όθεν όσον απομακρύνομαι από το φως της λαμπάδος, τόσον ολιγώτερον βλέπω να διαβάζω 22. Εφόσον το φως αποτελείται από κινούμενα σωματίδια ένα κρίσιμο ερώτημα που είναι απαραίτητο να απαντηθεί είναι ο υπολογισμός της ταχύτητας του. Ο Θεοτόκης σαφέστατα τονίζει: Το Φως ταχντατον εστί, χρησιμοποιώντας τον υπερθετικό βαθμό και δίνοντας την αίσθηση ότι με τον τρόπο αυτό δεν επιτρέπει μεγαλύτερες ταχύτητες στη φύση 23. Εξ ίσου εντυπωσιασμένος ο Δάρβαρις μετά 50 περίπου χρόνια εκφράζεται ως εξής: Η ταχύτης, με την οποίαν κινείται το φως από έναν τόπον εις ένα άλλον, είναι παράδοξος και υπερβαίνει πάσαν έννοιαν. Ημείς δεν γνωρίζομεν εις όλην την κτίσιν μεγάλειτέραν ταχύτητα, διότι και εκείνη με την οποίαν κινούνται τα ουράνια σώματα εις τας τροχιάς των ή κυλίονται περί τους ιδίους των άξονας, δεν φθάνει ποτέ την ταχύτητα του φωτός 24. Οπού σαφέστατα πλέον διατυπώνεται η θέση ότι η ταχύτητα του φωτός αποτελείτο άνω όριο των ταχυτήτων στη φύση, άποψη που αποτέλεσε έναν από τους θεμέλιους λίθους της διατύπωσης της θεωρίας της σχετικότητας από τον Einstein εκατό χρόνια αργότερα και που υποδηλώνει για μιά ακόμα φορά τη συνέχεια της επιστημονικής εξέλιξης στηρίζοντας την άποψη ότι οι λεγόμενες επιστημονικές επαναστάσεις δεν είναι παρά η ανάδειξη ήδη εκφρασμένων υποθέσεων τη στιγμή που ικανοποιούνται συγκεκριμμένες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις από τις οποίες άμεσα εξαρτάται η χρηματοδότηση και άρα η ανάπτυξη των θετικών επιστημών. Ο υπολογισμός της ταχύτητας του φωτός, που με σύγχρονη ορολογία θα χαρακτηριζόταν ως παγκόσμια σταθερά, στηρίζεται στη μέτρηση του χρόνου που χρειάζεται το φως για να διανύσει την απόσταση Ηλίου-Γης. Ο Θεοτόκης αναφέρει ότι σύμφωνα με τις αστρονομικές θεωρίες του Bradley το ηλιακό φως χρειάζεται 8 πρώτα λεπτά για να 22.ο.π. σημ.15, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ. 11, σελ. 162.

9 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 261 διανύσει μια απόσταση ποδιών 25, και ο Βούλγαρις 26 διαπιστώνει ότι ο λόγος της ταχύτητας του φωτός ως προς αυτή του ήχου είναι προς 1, τιμή που με σχετική ακρίβεια προσεγγίζει τις σύχρονες εκτιμήσεις για το λόγο αυτό. Ο δε Δάρβαρις δίνει και αυτός τιμή 8 λεπτά για το χρόνο όπου διανύεται η απόσταση Γης-Ηλίου και σημειώνει ακόμα ένα στοιχείο τεχνολογικής σημασίας, από αυτά που δεν συναντάμε συχνά στα επιστημονικά κείμενα της προεπαναστατικής περιόδου: Εις την παράδοξον ταχύτητα τον φωτός επιστηρίζεται η ενρεσις του Τηλεγράφου, τον οποίον μεταχειρίζονται εις το κοινοποιώσι ταχέως αναγκαίας τινάς ειδήσεις 21. Ο Κούμας που χαρακτηρίζει την ταχύτητα του φωτός μέγιστη αλλά όχι «άχρονη» δίνει τιμή χρόνου για να φτάση το φως από τον ήλιο στη Γή 7.5 λεπτά και τέλος ο Βαρδαλάχος μας πληροφορεί: Ο Κασσίνης και ο Ροέμερος απέδειξαν, ότι το εκ τον ηλίον εξερχόμενον φως κινείται διαδοχικώς, και διανύει 8 λεπτά περίπου, έως να φθάση εις την επιφάνειαν της γήινης σφαίρας. Κατά δε τον Αλένον διανύει 8 λεπτά πρώτα, και 13 δεύτερα 1 *. Και από τα παραπάνω στοιχεία τελικά μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι Ελληνες λόγιοι προσπαθούν να δίνουν ακριβείς πληροφορίες όχι μόνο για γενικές έννοιες αλλά και για συγκεκριμμένες τιμές μεγεθών που προέρχονται από πειραματικές μετρήσεις. 3. Ανάκλαση Το πρώτο από τα φαινόμενα που απασχολούν τους Ελληνες λόγιους είναι η ανάκλαση και οι εφαρμογές της. Ο Θεοτόκης υποστηρίζει ότι σύμφωνα με τον Newton :... τα Σώματα περιέχεσθαι ως νπό τίνος Ατμοσφαίρας Δύναμιν ωθούσαν εχούσης, προς ην προσπεσούσαι αι Ακτίνες, ανακλώνται, μηδέν γονν επιψαύσασαι όλως των υλικών μεριδίων των εν τη επιφάνεια των Σωμάτων ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ.11, σελ ο.π. σημ. 15, σελ ο.π. σημ.2, σελ.59.

10 262 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Ο Θεοτόκης παραθέτει λεπτομερείς αποδείξεις για τους νόμους της ανάκλασης και σημειο5νει: επείδε η Σύγκρουσις Αίτιον της Ανακλάσεως πάντων των λοιπών Σωμάτων, ο και απλούν, αισθητόν και εύληπτον, η αντή και της τον Φωτάς Ανακλάσεως Αίτιον δοκεί Μ). Ο Θεοτόκης αποδεικνύει ότι η γωνία της ανάκλασης είναι ίση με τη γωνία της πρόσπτωσης, νόμος κλασσικός που αναφέρεται από όλους τους Ελληνες λόγιους. Και ο Δάρβαρις και ο Βαρδαλάχος δέχονται toc αίτιο της ανακλάσεως την «ελκυστική» δύναμη όπως είχε προτείνει ο Newton. Γενικότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως η επισήμανση από τον Δάρβαρι: Ηακτίς του φωτός μεταβάλλει την ενθνωρίαν της και καμπνλούται ολίγον, όταν διαβαίνη πλησίον τίνος σώματος. Αντή η μεταβολή της ευθνωρίας της, ήτις ονομάζεται κλίσις από τους Φυσικούς, είναι αποτέλεσμα της ελκτικής δυνάμεως 31. Και χαρακτηριστικά αναφέρει ότι λόγω αυτού του φαινομένου Ολλανδοί ταξιδιώτες στη Νέα Γη της Βόρειας Ρωσσίας είδαν τον ήλιο 16 ημέρες νωρίτερα από όσο είχαν υπολογίσει. Φυσικά εκτός από το βασικό νόμο της ανάκλασης στα βιβλία Φυσικής της προεπαναστατικής περιόδου αναφέρονται και οι ιδιότητες των κατόπτρων, που χωρίζονται ανάλογα με το σχήμα τους σε επίπεδα, κυρτά και κοίλα. Ετσι αποδεικνύονται προτάσεις όπως ότι μεταξύ δύο παράλληλων κατόπτρων σχηματίζεται απειρία ειδώλων. Ιδιαίτερη εντύπο^ση έχει κάνει όποκ φαίνεται στους λόγιους η χρήση καυστικών κατόπτρων και ιδιαίτερα η κατασκευή του λεγομένου Τσιρνουσιανού κατόπτρου που κατά τον Θεοτόκη είχε πλάτος ίσο με 3 Ούλνες και η εστία του απείχε από την περιφέρεια 20 Ούλνες. Εκτεταμένη αναφορά σε αυτό γίνεται από τον Δάρβαρι: Η δουλεία ήτον λίαν κοπιαστική και εκατασκευάσθησαν μόνον τέσσαρες πολλά μεγάλαι φακοειδείς ύαλοι, η διάμετρος αυτών ήτον 2 έως 3 ποδών, η απόστασις της εστίας 6 έως 12 ποδών και μία εζύγιαζε 160 λίτρας. Δύω των μεγίστων τούτοι υάλων σώζονται έτι 30.ο.π. σημ.2, σελ JT. σημ.11, σελ.169.

11 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 263 εις το Παρίσιον, μία οε μικρότερα έχουσα 2 ποδών διάμετρον εις το Γορλίκιον 32. Βέβαια λόγω του μεγάλου μεγέθους τους παρουσιάζουν τεχνικές δυσχέρειες που βελτιώθηκαν από τον Brisson και τον Lavoisier το 1774 που κατασκεύασαν ένα κάτοπτρο με διάμετρο 4 πόδια και μέγιστο πάχος ίσο με 8 δακτύλους. Αναφέρονται ακόμα παραδείγματα τήξης μετάλλοον λόγω της συγκέντρωσης των ηλιακών ακτινών με καυστικά κάτοπτρα και ο Βαρδαλάχος υποστηρίζει ότι οι ακτίνες της Σελήνης δεν προκαλούν το ίδιο αποτέλεσμα γιατί προέρχονται από ανάκλαση του ηλιακού φωτός και είναι φορές αραιότερο από του ηλίου. Επομένως κανένα καυστικό κάτοπτρο όσο ισχυρό κι αν είναι δεν μπορεί να τις πυκνώσει στον απαιτούμενο βαθμό. 4. Διάθλαση Ιδιαίτερα εκτεταμένα αναπτύσσεται στα βιβλία Φυσικής του 18ου αιώνα και το φαινόμενο της διάθλασης, ανάπτυξη που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στα θεωρήματα που ο Newton αποδεικνύει στα Opticks. Ο Θεοτόκης για παράδειγμα αφιερώνει στο θέμα πενήντα περίπου σελίδες που συνιστούν μία ενότητα υπό τον τίτλο Διοπτρικά. Ορίζει δε χαρακτηριστικά τη βασική αρχή της διάθλασης ( θλάση για τους λόγιους της εποχής) ως εξής: Η Ακτίς δια του αυτού μεν Σώματος διερχόμενη, ουόεμίαν θλάσιν πάσχει, είτε ορθή, είτε πλαγία ούσα, δια διαφόρων δε, ορθή μεν, άθλαστος διαμένει, πλαγία δε θλάται. και εξ αραιότερου εις πυκνότερον μεταβαίνουσα, τω της θλάσεως Αξονι πλησιάζει μετά την θλάσιν, εκ πυκνότερου δε εις αραιότερον, αποχωρεί απ' αυτού 33. Η πρόταση αυτή αποδεικνύεται με τα κλασσικά πειράματα επίδειξης της βύθισης ενός κομματιού ξύλου ή ενός νομίσματος σε νερό. Φυσικά διατυπώνεται και η πρόταση ότι όταν η μετάβαση γίνεται από το αραιότερο μέσο στο πυκνότερο η γωνία διάθλασης (θλαστή γωνία) γίνεται μικρότερη της γωνίας κλίσεως. Τις δύο αυτές παρατηρήσεις διατυπώνουν ακόμα ο Βούλγαρις καθοός και οι 32.0.π. σημ.ιι,σελ ο.π. σημ.2, σελ.92.

12 2ft4 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Κοΰμας, Βαρδαλάχος και Δάρβαρις χωρίς όμο^ς οι τρείς τελευταίοι να διατυπώνουν τον κλασσικό πλέον νόμο της διάθλασης που ο Θεοτόκης ξεκάθαρα είχε διατυπώσει ως εξής: Εύρηται τοίννν τω ειρημένων Τρόπω, ημίτονον της Γωνίας της Κλίσεως, προς το της θλαστής τον αυτόν λόγον εαί έχον, και οποιαονν η Γωνία της προσπτώσεως 34. Για τη διατύπωση του νόμου αυτού ο Θεοτόκης παραπέμπει στα Διοπτρικά του Huygens, σελ.5. Ακόμα από τα Opticks του Newton λαμβάνει τις συγκεκριμμένες τιμές που αναφέρει, όπως ότι ο σχετικός λόγος των ημίτονων κατά τη μετάβαση του φωτός από τον αέρα στο γυαλί είναι 3:2 και από τον αέρα στο νερό 4:3. Τις ίδιες τιμές αναφέρει και ο Βούλγαρις σημειώνοντας και αυτός πως βασίζεται σε όσα διδάσκει ο Newton. Ως προςτα αιτιατής διάθλασης ο Θεοτόκης είναι κατηγορηματικός: Το της Θλάσεως Αίτιον η ελκτική Δύναμις, και ουδέν άλλο, καίοι ένιοι άλλα τίνα υπειλήφασι, περί ων περιττόν λέγειν 35. Την πεποίθεσή του αυτή τεκμηριώνει με την περιγραφή νοητικών πειραμάτων. Παρόμοια είναι και η διατύπωση του Δάρβαρι: Η αιτία της θλάσεως του φωτός φαίνεται να ήναι τούτο, ότι τα πυκνότερα σώματα έλκουσι το φως προς εαυτά ή το οποίον είναι πιθανώτερον, ότι προσπίπτον το φως εις πυκνότερα σώματα δια την μεγαλειτέραν των αντίστασιν χάνει από την δύναμιν του, και δια τούτο εκκλίνει από την ευθυωρίαν Μ \ Στο προηγούμενο εδάφιο χαρακτηριστική είναι η αναφορά στην έννοια της «αντίστασης» κατά τη διάδοση ενός σωματιδίου σε ένα μέσο, έννοια που θα ποσοτικοποιηθεί βέβαια αργότερα κυρίως κατά τη μελέτη του δυναμικού ηλεκτρισμού. Τέλος και ο Βαρδαλάχος συμπεραίνει: Περί της θλάσεως τον φωτός αι γνώμαι είναι διάφοροι, πιθανωτέρα όμως είναι η του Νεύτωνος, ότι αίτιον ταύτης είναι η ελκυστική δύναμις ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π. σημ.15, σελ.687.

13 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 265 Μία ακόμα παρατήρηση του Θεοτόκη, που βρίσκεται ένα βήμα πριν το συνδιασμό της με το λόγο των ημίτονων, είναι ότι το φως καθώς μεταβαίνει από ένα αραιό σώμα σε ένα πυκνότερο αυξάνει την ταχύτητα του. Πάνω σε αυτό το ζήτημα ο Βούλγαρις ειρωνεύεται τον Καρτέσιο: Επί τούτοις όε τάχα αναίτιο μάλλον εικότως θανμάσειε του Καρτεσίου, ότι επί των θραύσεων νυν μεν τάχιον, νυν όε βράδιον φέρεσθαι το φως εισηγούμενος, ουκ ενεθυμηθη ην περί τον φωτός είχε όόξαν ούτος εξομνύων, ότι εν αναιρεί εις απέραντα οιαχείσθαι εδίόαξε. Οι αρχές της διάθλασης εφαρμόζονται στη χρήση των φακών, των οποίων μελετώνται τα χαρακτηριστικά καθώς και στην ανάλυση του φωτός κατά τη διέλευση του μέσα από πρίσματα. Τα χρώματα που παράγονται από αυτή την ανάλυση είναι τα: Ερυθρόν, Χρυσοειδές, Ωχρόν, Πράσινον, Κυανούν, Πορφυρούν και Ιώδες. Η πίστη των ^Ελλήνων λογίων στις απόψεις του Νεύτωνα φαίνεται και από τον τρόπο που ο Βαρδαλάχος περιγράφει την ανάλυση του λευκού φωτός: Το φως είναι μία ύλη σύνθετος από επτά ακτίνας, αι οποίαι επειδή είναι διαφόρου φύσεως, θλώνται και διαφόρως. Αύται αι διάφοροι ακτίνες αναντακλώμεναι υπό των χρωμάτων, μας παριστάνουν και διάφορα χρώματα. Αυτή είναι η γνώμη του Νεύτωνος 39. Ο Βαρδαλάχος είναι ακόμα ο πρώτος που αναφέρει τα χρώματα αυτά και με τα λαϊκά τους ονόματα, αυτά που χρησιμοποιούνται και σήμερα: κόκκινον, πορτογαλλί, κίτρινον, πράσινον, ουρανί ή γαλάζιον, άλικον, χρώμα της βιόλας, τουμενεξέ 40. Εκείνο που λείπει από τις ελληνικές Φυσικές σε σχέση με την πρώτη διατύπωση του Νεύτωνα είναι η αναλογία με την οποία κάθε χρώμα συμβάλλει στη σύνθεση του λευκού φωτός, θέμα για το οποίο ο Newton έγραφε: Το άσπρο χρώμα, και όλα τα ενδιάμεσα χρώματα μεταξύ 38.ο.π. σημ.4, σελ ο.π. σημ. 15, σελ ο.π. σημ. 15, σελ.697.

14 266 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ άσπρου και μαύρου, μπορούν να σχηματιστούν από χρώματα, και το άσπρο του ηλιακού φωτός αποτελείται από όλα τα βασικά χρώματα αναμεμειγμένα σε καθορισμένες αναλογίες που είναι κόκκινο (1/9), πορτοκαλί (1/16), κίτρινο (1/10), πράσινο (1/9), μπλε (1/16), θαλασσί (1/16), ιώοες (1/9) 4[. Αξίζει να σημειωθεί ακόμα ένα σχόλιο του Θεοτόκη που ουσιαστικά εισάγει στην ύπαρξη μηκοόν κύματος πέρα από το ορατό φάσμα και επομένιυς είναι πολΰ σημαντική: Χρή οε ειοέναι, ότι εν τοις Πέρασιν εκάστης συζυγίας των Χρωμάτων ήτοι υπέρυθρον ή υποπόρφυρον ή υπώχρουν ή άλλον μικτόν χρώμα καθοράται εκείσαι γαρ συμπίπτουν αλλήλαις αι ανόμοιου χρώματος ακτίνες 42. Ο Δάρβαρις επιπλέον αποδεικνύει την μονοχρωματικότητα των ακτινών αντών υποβάλλοντας τις σε μία επιπλέον διάθλαση. Αρκετά πειράματα με χρήση πρισμάτων αναφέρει και ο Βούλγαρις ενο3 όλοι συμφωνούν με τον Κούμα ότι: 43 Η διαφορά λοιπόν των χρωμάτων προέρχεται από την όιάφορον απορρόφησιν και ανάκλασιν, την οποίαν έχουσι φύσιν να κάμνωσιν τα όιάφορα σώματα. Ως προς αυτό το θέμα πολύ ζωντανή είναι η περιγραφή του Δάρβαρι: Ενα σώμα έχει, φερ'ειπείν, κίτρινον ή κόκκινον χρώμα, αν η επιφάνεια του είναι τοιαύτη, ώστε να ανακλώνται υπ' αυτής μόνον αι κίτρινοι ή αι κόκκινοι ακτίνες τον φωτός, αι οε λοιπαίνα καταπίνωνται 44. Τέλος όλοι αναφέρουν ως κλασσική εφαρμογή της διάθλασης στη φύση την εμφάνιση του ουράνιου τόξου το οποίο συνήθως μελετάται ξεχωριστά με ιδιαίτερη λεπτομέρεια 45 ενώ ο Βαρδαλάχος με βάση τις ιδιότητες της διάθλασης του ηλιακού φωτός προσπαθεί να εξηγήσει το χρώμα του ουρανού: 41.ο.π. σημ.8, σελ ο.π. σημ.2. σελ Κωνσταντίνος Κούμας, Σννοψις Φυσικής. Βιέννη 1812, σελ ο.π. σημ.11,σελ Γιώργος Ν. Βλαχάκης, Οι επιστήμες της Γης και του Αέρα στα βιβλία Φυσικής του 18ου aiorva, A' Πανελλήνιο Συνέδριο Ιστορίας των Επιστήμων και της Τεχνολογίας, Θεσσαλονίκη 1993.

15 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 267 Μερικοί από τους παλαιούς εδόξαζον ότι εκείθεν της ατμοσφαίρας το βάθος είναι μαύρον. Ημίξις λοιπόν του φωτός και τον μαύρου βάθους προξενεί το γαλάζιον χρώμα του ουρανού... Οι νεώτεροι λέγουν, ότι εις την ατμοσφαίραν είναι ατμοί διασκορπισμένοι, οίτινες αντανακλώσι προς ημάς ακτίνας, αι οποίαι διεγείρουν την αίσθησιν του γαλάζιου χρώματος. Ο Βουγέρος όμως λέγει, ότι η φύσις του αέρα είναι τοιαύτη, ώστε αφίνει να περνούν μόνον αι πλέον αδύνατοι ακτίνες, και αύται διεγείρουν το γαλάζιον χρώμα 4(ί. 5. Μικροσκόπια - Τηλεσκόπια Η παρουσίαση της φύσης του φωτός και των ιδιοτήτων του ολοκληρώνεται με την περιγραφή δύο χαρακτηριστικών οργάνων που εκμεταλευόμενα αυτές ακριβώς τις ιδιότητες συμβάλουν στη λεπτομερέστερη μελέτη του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου αντίστοιχα δηλαδή των μικροσκοπίων και των τηλεσκοπίιον. Ωστόσο πρέπει με έμφαση να επισημανθεί ότι όλοι σχεδόν οι λόγιοι πριν περιγράψουν τα όργανα αυτά εξετάζουν λεπτομερειακά την κατασκευή του ματιού και διατυπώνουν διάφορες θεωρίες για τον τρόπο μετον οποίο τελικά βλέπουμε. Οι θεωρίες αυτές συνοπτικά είναι οι εξής: 47 α. Θεωρία της εκπομπής (Στωικοί και Ευκλείδης): Τα αντικείμενα καθίστανται ορατά λόγω ακτινών που εξέρχονται από τα μάτια και προσπίπτουν στα υλικά σώματα. β.θεωρία της εισπομπής (Πυθαγόρειοι, Επίκουρος): Βλέπουμε λόγω ακτινών που προέρχονται από τα υλικά σώματα και κατευθύνονται στα μάτια μας. γ.πλατωνική θεωρία: Ακτίνες εξέρχονται τόσο από τα μάτια όσο και τα αντικείμενα, συναντιόνται σε κάποιο σημείο στο χιόρο, και εκεί σχηματίζεται το είδωλο του αντικειμένου. δ.θεωρία των Νεωτέρων Φιλοσόφων : Οι ακτίνες που εκπέμπονται από τα φωταυγή σώματα και ανακλώνται από τα αφεγγή προς τα μάτια μας εισέρχονται στον αμφιβληστροειδή χιτυονα, και δημιουργούν σ' αυτόν το είδωλο των ορατών αντικειμένων. Η διατύπωση του Newton στο παραπάνω θέμα είναι η εξής: 46.ο.π.σημ.15,σελ ο.π. σημ.2, σελ.23.

16 268 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ Δ εν προκαλούν οι ακτίνες τον φωτός όταν πέσουν στο μάτι ταλαντώσεις στην tunica retina? Οι οποίες ταλαντώσεις μεταδιδόμενες κατά μήκος των νημάτων των οπτικών νεύρων στον εγκέφαλο προκαλούν το αίσθημα της όρασης 4 *; Κατακλείδα στις παραπάνω θεωρίες και σε πλήρη συμφωνία με τη νευτωνική άποψη μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι είναι η παρατήρηση του Θεοτόκη: Θυρίδες τον Νοός είναι αι Αισθήσεις, τας υπό των Αισθητών Ενεργείας τω Noiανακοινούσαι^. Η λεπτομερής μελέτη της κατασκευής του ματιού και η πλήρης κατανόηση του σχηματισμού ειδώλου από διάφορα είδη κατόπτρων και φακών οδήγησε στο συνδυασμό τους έτσι ώστε να κατασκευαστούν βοηθητικά όργανα για την παρατήρηση φαινομένων που το μάτι από μόνο του είναι δύσκολο να εντοπίσει. Η αναφορά από τους Ελληνες λόγιους τοτν μικροσκοπίων και τηλεσκοπίων περιλαμβάνει πολλά ιστορικά στοιχεία ιδιαίτερα ενδιαφέροντα για τον μελετητή της τεχνολογίας των επιστημονικοόν οργάνων. Ηδη ο Θεοτόκης, είχε αναφερθεί στον Leeuwenhoek ως εκείνον που πρώτος παρατήρησε με χρήση μικροσκοπίου τη σύνθεση του αίματος καθώς και μικροοργανισμών μέσα σε νερό. Σε ειδικό κεφάλαιο περιγράφει ακριβώς την κατασκευή και τον τρόπο λειτουργίας του απλού μικροσκοπίου καθοός και του σύνθετου. Ως προς την προέλευση του υποσημειώνει: Πότε μεν, και παρά τίνος τα Μικροσκόπια εύρηνται, άδηλον. ότιδε άχρι τον 1618 Ετονς άγνωστα, δήλον εκ τον Ιερωνύμον τον Σνρτονρον εν τω κατά το αντό Ετος περί της Αρχής, και Κατασκενής των Τηλεσκοπίων Σνγγράμματι μηδεμίαν αντών ποιήσαι Μνείαν 50. Τα παραπάνω στοιχεία αναφέρει ο Θεοτόκης ότι περιλαμβάνονται στο περί Στοιχείων Δ ιοπτρικών βιβλίο του Wolff. Πολύ απλούστερη, όπως και γενικότερα το συνολικό ύφος του βιβλίου, είναι η περιγραφή του μικροσκοπίου από τον Δάρβαρι: Δια να βλέπωμεν τα μικρά πράγματα μεγάλα και μερικά οπού 48.ο.π. σημ.8, σελ ο.π. σημ.2, σελ ο.π.σημ.2, σελ.125.

17 Η ΝΕΥΤΩΝΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗ 269 είναι αόρατα εις τους οφθαλμούς μας, μάλιστα δε πλήθος αναρίθμητων μικρών ζωυφίων, τα οποία ανεκαλύφθησαν εις τους παρελθόντας αιώνας υπό των φυσιολόγων, μεταχειριζόμεθα εν όργανον συγκείμενον εκ μικρών πολλά κυρτών υάλων, το οποίον καλείται Μικροσκόπιον. είναι δε απλούν το οποίον σύγκειται εκ μιας μόνον υάλου και σύνθετον, το οποίον σύγκειται εκ περισσοτέρων υάλων ή και φακών καθώς τους ονομάζουσι 51. Και για το τηλεσκόπιο ο Θεοτόκης δίνει ακριβή στοιχεία λειτουργίας. Ακόμα σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Wolff σημειώνει ότι εφευρέτης του τηλεσκοπίου περισσότερο κατά τύχη παρά κατόπιν μελέτης υπήρξε ο Ιωάννης Βαπτιστής Πόρτας που εξέδοσε σχετικό βιβλίο γύρω στο Προφανώς το βιβλίο που αναφέρει ο Θεοτόκης είναι μια μεταγενέστερη έκδοση μια και ο Porta την αρχική περιγραφή είχε δώσει το 1558 εκτός εάν υπάρχει σύγχυση με την κατασκευή ενός πρωτολείου τηλεσκοπίου από τον Hans Lippensheim (7-1619) το 1608 στο Middleburg της Ολλανδίας. Αργότερα μεγαλύτερα και προφανώς καλύτερα τηλεσκόπια κατασκεύασαν ο Σίμων Μάριος ( ) στη Γερμανία που πρώτος το χρησιμοποίησε για την παρατήρηση ουράνιων σωμάτων και ο Γαλιλαίος στη Ιταλία 52, όστις και πρώτος δι'αυτών τα αιθέρια Σώματα οράν ήρξατο, και τα πρότερον αγνοούμενα δήλα εποίησεν. ου μικρόν δε η Φιλοσοφία απώνατο της των αστροπτικών Τηλεσκοπίων ευρέσεως, δι 'αυτών γαρ οι φιλοσοφούντες ου μόνον τα άγνωστα των ουρανίων Σωμάτων επέγνωσαν, αλλά και Εκλείψεις, και παντοίας Κινήσεις, και θέσεις απταίστως προγινώσκουσι, και τας αστρονομικάς Παρατηρήσεις καθ' εκάστην επί το ακριβέστερον, και τελειότερον προάγουσι. Ο Γαλιλαίος περιγράφει την πρώτη σειρά των ανακαλύψεων του στο Sidereus Nuncius, ενώ τις κηλίδες του ήλιου με χρήση τηλεσκοπίου παρατήρησαν και οι John Fabricius ( ) στην Ολλανδία και Christopher Scheiner ( ) στη Γερμανία. Την επανάσταση που έφερε στην Αστρονομία η χρήση των τηλε- 51.ο.π. σημ.11, σελ ο.π. σημ.2, σελ.129.

18 270 ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΒΛΑΧΑΚΗΣ σκοπίων τονίζει και ο Ιιόσηπος Μοισιόδαξ στο βιβλίο του Θεωρία της Γεωγραφίας: Αν ο Τυχών ελάμβανε πείρας των τηλεσκοπίων άτινα ευρέθησαν μετά ταύτα, παν το εναντίον έμελλε φρονήσει. Ο Θεοτόκης βασιζόμενος σε αναφορές του Musschenbroek 53 υποστηρίζει ότι η παραλλαγή τηλεσκοπίου που προτάθηκε από τον Νεύτωνα και κατασκευάσθηκε από τον Αδλέιο, το κατοπτροδιοπτρικό θεωρείται το καλύτερο. Ακόμα πληροφορεί τους αναγνώστες του για την κατασκευή και φορητού τηλεσκοπίου, καθώς και για τους υπολογισμούς του Herman και του Aouzout για το μέγεθος του τηλεσκοπίου. Στα μεταγενέστερα κείμενα προστίθεται η αναφορά στο σφάλμα που παρουσιάζουν συνήθως τα τηλεσκόπια να παραμορφώνουν και να χρωματίζουν τα είδωλα των παρατηρουμένων αντικειμένων στην περιφέρεια τους, καθώς και ότι το σφάλμα αυτό διορθώθηκε από τους αδελφούς Johahn και Peter Dollonde. Χαρακτηριστικά ο Κούμας σημειώνει: Κατασκευάζεται οε διάφορος κατά την ύλην η μέση ύελος παράτας άκρας, διότι αι μεν κατασκευάζονται καθώς η κοινή ύελος εκείνης δε συστατικά είναι 24 μεν μέρη πυρίτιδος, 8 δε νίτρου, 7 δε οξειδίου μολύβδου^. Τέλος από όλους τους κατασκευαστές τηλεσκοπίων ιδιαίτερα μνημονεύεται ο Erschell ο οποίος καταγόμενος από το Αννόβερο διακρίθηκε δουλεύοντας στην Αγγλία. Ο Κούμας χαρακτηρίζει τα τηλεσκόπια του ως τα μεγαλύτερα και τελειότερα ενώ και ο Δάρβαρις μας πληροφορεί ότι το μεγαλύτερο έχει μήκος 46 πόδια και 5 πόδια διάμετρο. 53.ο.π. σημ.2, σελ JT. σημ.43, σελ.68.

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός Γεωμετρική Οπτική Φύση του φωτός Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: ΚΥΜΑΤΙΚΗ Βασική ιδέα Το φως είναι μια Η/Μ διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο Βασική Εξίσωση Φαινόμενα που εξηγεί καλύτερα (κύμα) μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και

Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Κεφάλαιο 6 ο : Φύση και Διάδοση του Φωτός Φυσική Γ Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Η εξέλιξη ξ των αντιλήψεων για την όραση Ορισμένοι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ερμήνευαν την

Διαβάστε περισσότερα

Κυματική οπτική. Συμβολή Περίθλαση Πόλωση

Κυματική οπτική. Συμβολή Περίθλαση Πόλωση Κυματική οπτική Η κυματική οπτική ασχολείται με τη μελέτη φαινομένων τα οποία δεν μπορούμε να εξηγήσουμε επαρκώς με τις αρχές της γεωμετρικής οπτικής. Στα φαινόμενα αυτά περιλαμβάνονται τα εξής: Συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ. Ανάκλαση. Κάτοπτρα. Διάθλαση. Ολική ανάκλαση. Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου. Μετατόπιση ακτίνας. Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ Ανάκλαση Κάτοπτρα Διάθλαση Ολική ανάκλαση Φαινόμενη ανύψωση αντικειμένου Μετατόπιση ακτίνας Πρίσματα ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ - Ανάκλαση Επιστροφή σε «γεωμετρική οπτική» Ανάκλαση φωτός ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ.Π. Γ Λυκείου / Το Φως 1. Η υπεριώδης ακτινοβολία : a) δεν προκαλεί αμαύρωση της φωτογραφικής πλάκας. b) είναι ορατή. c) χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων. d) έχει μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Τα ερωτήματα Δύο σώματα έχουν το ίδιο σχήμα και τις ίδιες διαστάσεις με το ένα να είναι βαρύτερο του άλλου. Την ίδια στιγμή τα δύο σώματα αφήνονται ελεύθερα να πέσουν μέσα στον

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Διάθλαση φωτεινής δέσμης σε διαφανές υλικό (Επιβεβαίωση, αξιοποίηση του νόμου Snell)

Διάθλαση φωτεινής δέσμης σε διαφανές υλικό (Επιβεβαίωση, αξιοποίηση του νόμου Snell) Διάθλαση φωτεινής δέσμης σε διαφανές υλικό (Επιβεβαίωση, αξιοποίηση του νόμου Snell) 1. Σκοπός Αξιοποιώντας τις μετρήσεις των γωνιών πρόσπτωσης, διάθλασης α και δ αντίστοιχα μίας πολύ στενής φωτεινής δέσμης

Διαβάστε περισσότερα

10. Το ορατό φως έχει μήκη κύματος στο κενό που κυμαίνονται περίπου από: α nm β. 400nm - 600nm γ. 400nm - 700nm δ. 700nm nm.

10. Το ορατό φως έχει μήκη κύματος στο κενό που κυμαίνονται περίπου από: α nm β. 400nm - 600nm γ. 400nm - 700nm δ. 700nm nm. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΟ ΦΩΣ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΘΕΩΡΙΑ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Με τον όρο ότι το φως έχει διπλή φύση εννοούμε ότι: α. είναι εγκάρσιο κύμα. β. αποτελείται από μικρά σωματίδια. γ. συμπεριφέρεται σαν κύμα και σαν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 5ο: Φύση και Διάδοση φωτός Ανάκλαση του φωτός

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 5ο: Φύση και Διάδοση φωτός Ανάκλαση του φωτός ΓΓ/Μ5 05-06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 5ο: Φύση και Διάδοση φωτός Ανάκλαση του φωτός ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΟΡΟΣΗΜΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Φυσική για την Γ'

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/9/2013 ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH)

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΟΙΚΕΙΟ ΦΩΣ Φιλοσοφική προσέγγιση με στοιχεία επιστήμης προσωκρατικοί φιλόσοφοι έχουν σκοπό να κατανοήσουν και όχι να περιγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κριτήριο Αξιολόγησης ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ-ΑΝΑΚΛΑΣΗ, ΙΑΘΛΑΣΗ- ΕΙΚΤΗΣ ΙΑΘΛΑΣΗΣ

1ο Κριτήριο Αξιολόγησης ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ-ΑΝΑΚΛΑΣΗ, ΙΑΘΛΑΣΗ- ΕΙΚΤΗΣ ΙΑΘΛΑΣΗΣ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Φύση του φωτός - Ανάκλαση, διάθλαση - είκτης διάθλασης 2. ιασκεδασµός - Ανάλυση του φωτός από πρίσµα 3. Επαναληπτικό στο 1ο κεφάλαιο 4. Επαναληπτικό στο 1ο κεφάλαιο 11. 12. 1ο Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz 1 Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz Σκοποί της τέταρτης διάλεξης: 25.10.2011 Να κατανοηθούν οι αρχές με τις οποίες ο Albert Einstein θεμελίωσε την ειδική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

1 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

1 Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς προτάσεις - 4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία τη συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΦΩΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΦΩΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΦΩΣ Α] Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα Τι είναι τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα Πρόκειται για μια σύνθεση που μπορεί να περιγραφεί με όρους ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου. Πράγματι τα διανύσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΦΩΤΟΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΦΩΤΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΦΩΤΟΣ 1.. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες λανθασμένες (Λ); α. Στη διάθλαση όταν το φως διέρχεται από ένα οπτικά πυκνότερο υλικό σε ένα οπτικά αραιότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ 10 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ 10 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 0 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΟΥ . Γεωμετρική οπτική ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Η Γεωμετρική οπτική είναι ένας τρόπος μελέτης των κυμάτων και χρησιμοποιείται για την εξέταση μερικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ.

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ : ΤΟ ΦΩΣ,( ΚΕΦ. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ και ΚΕΦ.3 Β ΛΥΚΕΙΟΥ) ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την σωστή πρόταση χωρίς να δικαιολογήσετε την απάντηση σας.. Οι Huygens

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

EΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ

EΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ http://wwwstudy4examsgr/ ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΜΗΧΑΝΙΚΑ- ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο: ΜΗΧΑΝΙΚΑ- ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ http://www.study4exams.gr/ ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΘΛΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου Η συμβολή και η περίθλαση του φωτός, όταν περνά λεπτή σχισμή ή μικρή

Διαβάστε περισσότερα

Ο15. Κοίλα κάτοπτρα. 2. Θεωρία. 2.1 Γεωμετρική Οπτική

Ο15. Κοίλα κάτοπτρα. 2. Θεωρία. 2.1 Γεωμετρική Οπτική Ο15 Κοίλα κάτοπτρα 1. Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι η εύρεση της εστιακής απόστασης κοίλου κατόπτρου σχετικά μεγάλου ανοίγματος και την μέτρηση του σφάλματος της σφαιρικής εκτροπής... Θεωρία.1 Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η Φύση του Φωτός Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Θέμα Β _70 Β. Μονοχρωματική ακτίνα πράσινου φωτός διαδίδεται αρχικά στον αέρα. Στη πορεία της δέσμης έχουμε τοποθετήσει στη σειρά τρία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες.

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Γαλιλαίος (1581-1643) Γεννήθηκε στην Πίζα το 1581 Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Ως δευτεροετής φοιτητής ανακάλυψε: 1. Τον

Διαβάστε περισσότερα

1. Ιδιότητες φακών. 1 Λεπτοί φακοί. 2 Απριλίου Βασικές έννοιες

1. Ιδιότητες φακών. 1 Λεπτοί φακοί. 2 Απριλίου Βασικές έννοιες . Ιδιότητες φακών 2 Απριλίου 203 Λεπτοί φακοί. Βασικές έννοιες Φακός είναι ένα οπτικό σύστημα με δύο διαθλαστικές επιφάνειες. Ο απλούστερος φακός έχει δύο σφαιρικές επιφάνειες αρκετά κοντά η μία με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Χρονικό των επιστημονικών ανακαλύψεων- πως αυτές επηρέασαν τον κόσμο-πως λειτουργούν τα μεγάλα ερευνητικά κέντρα όπως το cern ΤΙΤΛΟΣ ΥΠΟΘΕΜΑΤΟΣ Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ - ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ 1 2 Ισχύς που «καταναλώνει» μια ηλεκτρική_συσκευή Pηλ = V. I Ισχύς που Προσφέρεται σε αντιστάτη Χαρακτηριστικά κανονικής λειτουργίας ηλεκτρικής συσκευής Περιοδική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Μάκης Αγγελακέρης 010 Σκοπός της άσκησης Να μπορείτε να εξηγήσετε το φαινόμενο της Συμβολής και κάτω από ποιες προϋποθέσεις δύο δέσμες φωτός, μπορεί να συμβάλουν. Να μπορείτε να περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ΘΕΜΑ 1 ΘΕΜΑ 2 ΘΕΜΑ 3

Φυσική ΘΕΜΑ 1 ΘΕΜΑ 2 ΘΕΜΑ 3 Φυσική ΘΕΜΑ 1 1) Υπάρχουν δύο διαφορετικά είδη φορτίου που ονομάστηκαν θετικό και αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο αντίστοιχα. Τα σώματα που έχουν θετικό φορτίο λέμε ότι είναι θετικά φορτισμένα (π.χ. μια γυάλινη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί δεν πιάνεται; (δεν το αισθανόμαστε- δεν το πιάνουμε)

Γιατί δεν πιάνεται; (δεν το αισθανόμαστε- δεν το πιάνουμε) Γιατί δεν πιάνεται; (δεν το αισθανόμαστε- δεν το πιάνουμε) Αραχωβίτη Ελένη- Βαλεντίνη Δέγλερη Βασιλική Καντάνη Χριστίνα Κουμψάκη Ελένη Μάλλη Ευγενία Σαϊτάνη Μαρία Σούκουλη Ελευθερία Τριανταφύλλου Βασιλική-

Διαβάστε περισσότερα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα

6.10 Ηλεκτροµαγνητικά Κύµατα Πρόταση Μελέτης Λύσε απο τον Α τόµο των Γ. Μαθιουδάκη & Γ.Παναγιωτακόπουλου τις ακόλουθες ασκήσεις : 11.1-11.36, 11.46-11.50, 11.52-11.59, 11.61, 11.63, 11.64, 1.66-11.69, 11.71, 11.72, 11.75-11.79, 11.81

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30

ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 ΕΠΩΝΥΜΟ ΟΝΟΜΑ ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΗΜ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 11/3/2012 ΧΡΟΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 10:30-13:30 Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11Α «Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα» Εισαγωγή - Ανάκλαση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11Α «Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα» Εισαγωγή - Ανάκλαση ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α «Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα» Εισαγωγή - Ανάκλαση Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki Ηφύσητουφωτός 643-77 Netwon Huygens 69-695 Το φως είναι δέσμη σωματιδίων Το φως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ;

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; Λόγω της ευθύγραμμης διάδοσης του φωτός, όταν μεταξύ μιας φωτεινής πηγής και ενός περάσματος παρεμβάλλεται ένα αδιαφανές σώμα, δημιουργείτε στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗ 1: Ένα οπτικό φράγμα με δυο σχισμές που απέχουν μεταξύ τους απόσταση =0.0 mm είναι τοποθετημένο σε απόσταση =1,0 m από μια οθόνη. Το οπτικό φράγμα με τις δυο σχισμές φωτίζεται

Διαβάστε περισσότερα

7.1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ

7.1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ 7.1 ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΦΑΚΩΝ ΘΕΩΡΙΑ Όταν φωτεινή παράλληλη δέσμη διαδιδόμενη από οπτικό μέσο α με δείκτη διάθλασης n 1 προσπίπτει σε άλλο οπτικό μέσο β με δείκτη διάθλασης n 2 και

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34

Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34 Γεωμετρική Οπτική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 34 Γεωμετρική Οπτική Γνωρίζουμε τα βασικά Δηλαδή, πως το φως διαδίδεται και αλληλεπιδρά με σώματα διαστάσεων πολύ μεγαλύτερων από το μήκος κύματος. Ανάκλαση: Προσπίπτουσα ακτίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Μερικές αποστάσεις σε έτη φωτός: Το φως χρειάζεται 8,3 λεπτά να φτάσει από τον Ήλιο στη Γη (απόσταση που είναι περίπου δεκάξι εκατομμυριοστά του

Μερικές αποστάσεις σε έτη φωτός: Το φως χρειάζεται 8,3 λεπτά να φτάσει από τον Ήλιο στη Γη (απόσταση που είναι περίπου δεκάξι εκατομμυριοστά του ΦΩΣ Το έτος φωτός είναι μονάδα μέτρησης μήκους - απόστασης (και όχι χρόνου). Ορίζεται ως η απόσταση που θα ταξιδέψει ένα φωτόνιο, κινούμενο στο κενό, μακριά από μάζες και ηλεκτρομαγνητικά πεδία, σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ»

18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέμα 1 ο (Σύντομης ανάπτυξης): 18 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αστρονομίας και Διαστημικής 2013 Φάση 3 η : «ΙΠΠΑΡΧΟΣ» Θέματα του Γυμνασίου (Α) Ποιοι πλανήτες ονομάζονται Δίιοι; (Β) Αναφέρατε και

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η Αρχή των Huygens-Fresnel

3.2 Η Αρχή των Huygens-Fresnel ΚΕΦ. ενικές αρχές της κυματικής κίνησης. Η Αρχή των Huygens-Fresnel.. Ιστορική διατύπωση.. Απλές εφαρμογές.. Εφαρμογή της αρχής των Huygens-Fresnel σε ανομοιογενές μέσο, με γραμμικά μεταβαλλόμενη ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Μεγεθυντικός φακός. 1. Σκοπός. 2. Θεωρία. θ 1

Μεγεθυντικός φακός. 1. Σκοπός. 2. Θεωρία. θ 1 Μεγεθυντικός φακός 1. Σκοπός Οι μεγεθυντικοί φακοί ή απλά μικροσκόπια (magnifiers) χρησιμοποιούνται για την παρατήρηση μικροσκοπικών αντικειμένων ώστε να γίνουν καθαρά παρατηρήσιμες οι λεπτομέρειες τους.

Διαβάστε περισσότερα

Αιχμαλωτίζοντας το νου και τη καρδιά κατά τη διδασκαλία του ουράνιου τόξου

Αιχμαλωτίζοντας το νου και τη καρδιά κατά τη διδασκαλία του ουράνιου τόξου 14 ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΕΕΦ 29 Μαρτίου-1 Απριλίου 2012 Καμένα Βούρλα 1 Αιχμαλωτίζοντας το νου και τη καρδιά κατά τη διδασκαλία του ουράνιου τόξου Εισαγωγή Ηλίας Καλογήρου, υπεύθυνος ΕΚΦΕ Ηλείας Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012. Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012. Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό. ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 0 Α) γ Α) β Α)γ Α4) γ Α5) α) Σωστό β) Σωστό γ) Λάθος δ) Λάθος ε) Σωστό ΘΕΜΑ Β n a n ( ύ) a n (), ( ύ ) n

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ

Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ Ο ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ. Γενικές αρχές. Η αντιληπτική μας ικανότητα του Φυσικού Χώρου, μας οδηγεί στον προσδιορισμό των σημείων του, μέσω τριών ανεξαρτήτων παραμέτρων. Είναι, λοιπόν, αποδεκτή η απεικόνισή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 32 Φως: Ανάκλασηκαι ιάθλαση Γεωµετρική θεώρηση του Φωτός Ανάκλαση ηµιουργίαειδώλουαπόκάτοπτρα. είκτης ιάθλασης Νόµος του Snell Ορατό Φάσµα και ιασπορά Εσωτερική ανάκλαση Οπτικές ίνες ιάθλαση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΕΠΙΠΕΔΟΙ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ ΕΙΔΩΛΟ

ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΕΠΙΠΕΔΟΙ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ ΕΙΔΩΛΟ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΕΠΙΠΕΔΟΙ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ ΕΙΔΩΛΟ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η ικανότητα συναρμολόγησης μιας απλής πειραματικής διάταξης. Η ικανότητα χρήσης καθρέφτη και πηγής laser. Η κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 : Η Αρχή της Σχετικότητας του Einstein.

Κεφάλαιο 2 : Η Αρχή της Σχετικότητας του Einstein. Κεφάλαιο : Η Αρχή της Σχετικότητας του Einstein..1 Ο απόλυτος χώρος και ο αιθέρας. Ας υποθέσουμε ότι ένας παρατηρητής μετρά την ταχύτητα ενός φωτεινού σήματος και την βρίσκει ίση με 10 m/se. Σύμφωνα με

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Σε κύκλωμα LC που εκτελεί αμείωτες ηλεκτρικές ταλαντώσεις η ολική ενέργεια είναι α. ανάλογη του φορτίου του πυκνωτή

Α3. Σε κύκλωμα LC που εκτελεί αμείωτες ηλεκτρικές ταλαντώσεις η ολική ενέργεια είναι α. ανάλογη του φορτίου του πυκνωτή ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΛΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 202 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 009 Θέμα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από

Διαβάστε περισσότερα

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s.

Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Κεφάλαιο 1 Το Φως Το φως διαδίδεται σε όλα τα οπτικά υλικά μέσα με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. Το φως διαδίδεται στο κενό με ταχύτητα περίπου 3x10 8 m/s. 3 Η ταχύτητα του φωτός μικραίνει, όταν το φως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΙΝΑΣ Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Email: binasbill@iesl.forth.gr Thl. 1269 Crete Center for Quantum Complexity and Nanotechnology Department of Physics, University

Διαβάστε περισσότερα

7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα

7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα 7α Γεωμετρική οπτική - οπτικά όργανα Εισαγωγή ορισμοί Φύση του φωτός Πηγές φωτός Δείκτης διάθλασης Ανάκλαση Δημιουργία ειδώλων από κάτοπτρα Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/katsiki Ηφύσητουφωτός

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο : ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER ENOTHT 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Κρούση: Κρούση ονομάζουμε το φαινόμενο κατά το οποίο δύο ή περισσότερα σώματα έρχονται σε επαφή για πολύ μικρό χρονικό διάστημα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Α. Μια σύντοµη περιγραφή της εργασίας που εκπονήσατε στο πλαίσιο του µαθήµατος της Αστρονοµίας. Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΜΠΤΗ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες.

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες. ΑΝΑΚΛΑΣΗ Η ακτίνα (ή η δέσμη) πριν ανακλασθεί ονομάζεται προσπίπτουσα ή αρχική, ενώ μετά την ανάκλαση ονομάζεται ανακλώμενη. Η γωνία που σχηματίζει η προσπίπτουσα με την κάθετη στην επιφάνεια στο σημείο

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα μήκη κύματος του φωτός αυτού στα δύο υλικά αντίστοιχα, τότε: γ. 1 Β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.

είναι τα μήκη κύματος του φωτός αυτού στα δύο υλικά αντίστοιχα, τότε: γ. 1 Β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. Β.1 Μονοχρωματικό φως, που διαδίδεται στον αέρα, εισέρχεται ταυτόχρονα σε δύο οπτικά υλικά του ίδιου πάχους d κάθετα στην επιφάνειά τους, όπως φαίνεται στο σχήμα. Οι χρόνοι διάδοσης του φωτός στα δύο υλικά

Διαβάστε περισσότερα

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s

7 σειρά ασκήσεων. Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s η 7 σειρά ασκήσεων Για την επίλυση των προβλημάτων να θεωρηθούν γνωστά: σταθερά του Planck 6,63 10-34 J s, ταχύτητα του φωτός στον αέρα 3 10 8 m/s 1. Εξηγήστε γιατί, όταν φως διαπερνά μία διαχωριστική

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής 1. To βάθος µιας πισίνας φαίνεται από παρατηρητή εκτός της πισίνας µικρότερο από το πραγµατικό, λόγω του φαινοµένου της: α. ανάκλασης β. διάθλασης γ. διάχυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό

ΟΡΟΣΗΜΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ. 7.1 Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Ηλεκτρομαγνητικά κύματα 7. Τι είναι το ταλαντούμενο ηλεκτρικό δίπολο; Πως παράγεται ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα; 7.2 Ποιες εξισώσεις περιγράφουν την ένταση του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 1 Άτομα αερίου υδρογόνου που βρίσκονται στη θεμελιώδη κατάσταση (n = 1), διεγείρονται με κρούση από δέσμη ηλεκτρονίων που έχουν επιταχυνθεί από διαφορά δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση. Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ

Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση. Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ Αυτοσχεδιασμός Τίτλος: Και ξαφνικά όλα αλλάζουν Υπόθεση: Πρωταγωνίστρια της σκηνής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ ΤΟ Η/Μ ΦΑΣΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΔΟΣΗ 1 ΣΥΓΓΡΑΦΗ : Χ. ΦΑΝΙΔΗΣ -CDFAN@SCH.GR ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ 1 ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης

Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης 3 Διάθλαση φωτός και ολική ανάκλαση: Εύρεση του δείκτη διάθλασης και της γωνίας ολικής ανάκλασης Μέθοδος Σε σώμα διαφανές ημικυλινδρικού σχήματος είναι εύκολο να επιβεβαιωθεί ο νόμος του Sell και να εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο

Προλογοσ. Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται: Θεωρία με μορφή ερωτήσεων, ώστε ο μαθητής να επικεντρώνεται στο συγκεκριμένο Προλογοσ Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζονται με αναλυτικό τρόπο οι δύο τελευταίες ενότητες («Το φως» και «Ατομικά φαινόμενα») της διδακτέας ύλης της Φυσικής γενικής παιδείας της B Λυκείου. Σε κάθε κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ «ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ» ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ «ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ» ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Διάθλαση και Περίθλαση Κυμάτων Κύματα σε Δύο Διαστάσεις Doppler Effect και Shock Waves

Διάλεξη 4. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Διάθλαση και Περίθλαση Κυμάτων Κύματα σε Δύο Διαστάσεις Doppler Effect και Shock Waves Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 4 Διάθλαση και Περίθλαση Κυμάτων Κύματα σε Δύο Διαστάσεις Doppler Effect και Shock Waves Ανασκόπηση Διάλεξης 3 Αναφερθήκαμε στην Απλή Αρμονική Κίνηση (ΑΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών

Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών Το Φως της Αστροφυσικής Αν. καθηγητής Στράτος Θεοδοσίου Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών Το φως που έρχεται από τα άστρα είναι σύνθετο και καλύπτει ολόκληρο το εύρος της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας.

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως

Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως Το φως είναι η ευλογία του Θεού. Είναι γνωστό ότι κατά τη δημιουργία του κόσμου είπε: «καὶ εἶπεν ὁ Θεός γενηθήτω φῶς καὶ ἐγένετο φῶς. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ὅτι καλόν καὶ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΜΠΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης

Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης Αφροδίτη, Κρόνος, Ερμής, Ουρανός, Δίας, Ποσειδώνας, Άρης Το χρώμα της Αφροδίτη είναι κίτρινο προς κόκκινο. Το μέγεθός της είναι 9,38-10 χλ. Η απόσταση από τη γη είναι 41.400.000 χλ. Δεν είναι αρκετή απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΙΝΑΣ Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Email: binasbill@iesl.forth.gr Thl. 1269 Crete Center for Quantum Complexity and Nanotechnology Department of Physics, University

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν οι Μελανές Οπές;

Υπάρχουν οι Μελανές Οπές; Υπάρχουν οι Μελανές Οπές; ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θεσσαλονίκη, 10/2/2014 Σκοτεινοί αστέρες 1783: Ο John Michell ανακαλύπτει την έννοια ενός σκοτεινού αστέρα,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 3, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η θεωρία του αιθέρα καταρρίπτεται από το πείραμα των Michelson και Morley

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 3, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η θεωρία του αιθέρα καταρρίπτεται από το πείραμα των Michelson και Morley 1 Η θεωρία του αιθέρα καταρρίπτεται από το πείραμα των Mihelson και Morley 0.10.011 Σκοποί της τρίτης διάλεξης: Να κατανοηθεί η ιδιαιτερότητα των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων (π. χ. φως) σε σχέση με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των ερωτήσεων και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των ερωτήσεων και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ιαγώνισµα φυσικής Γ λυκείου σε όλη την υλη Θέµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των ερωτήσεων και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Μονοχρωµατική

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

2. Σε κύκλωμα αμείωτων ηλεκτρικών ταλαντώσεων LC α. η ενέργεια του ηλεκτρικού πεδίου δίνεται από τη σχέση U E = 2

2. Σε κύκλωμα αμείωτων ηλεκτρικών ταλαντώσεων LC α. η ενέργεια του ηλεκτρικού πεδίου δίνεται από τη σχέση U E = 2 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο. Φροντιστήριο «ΕΠΙΛΟΓΗ» Ιατροπούλου 12 & σιδ. Σταθμού - Καλαμάτα τηλ.: & 96390

ΘΕΜΑ 1 ο. Φροντιστήριο «ΕΠΙΛΟΓΗ» Ιατροπούλου 12 & σιδ. Σταθμού - Καλαμάτα τηλ.: & 96390 ΘΕΜΑ 1 ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Φυσική Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Διαγώνισμα Φυσική Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Διαγώνισμα Φυσική Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Ζήτημα 1 ον 1.. Ένα σώμα εκτελεί ταυτόχρονα τις ταλαντώσεις με εξισώσεις x1 A2 f1t και x1 A2 f2t. Οι ταλαντώσεις έχουν την ίδια διεύθυνση, την ίδια θέση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Σχολικό έτος 2012-2013 Πελόπιο, 23 Μαΐου 2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΧΙΩΤΕΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 1. Στερεό σώμα περιστρέφεται γύρω από σταθερό άξονα, υπό την επίδραση σταθερής ροπής. Ο ρυθμός παραγωγής έργου: α) ισούται με τη μεταβολή της ενέργειας του σώματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες.

ΑΝΑΚΛΑΣΗ. β' νόμος της ανάκλασης: Η γωνία πρόσπτωσης και η γωνία ανάκλασης είναι ίσες. ΑΝΑΚΛΑΣΗ Η ακτίνα (ή η δέσμη) πριν ανακλασθεί ονομάζεται προσπίπτουσα ή αρχική, ενώ μετά την ανάκλαση ονομάζεται ανακλώμενη. Η γωνία που σχηματίζει η προσπίπτουσα με την κάθετη στην επιφάνεια στο σημείο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα