Η ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ή αλλιώς «ΚΟΥΡ ΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΜΑΣ» ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ή αλλιώς «ΚΟΥΡ ΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΜΑΣ» ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ"

Transcript

1 Η ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ή αλλιώς «ΚΟΥΡ ΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΜΑΣ» ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ «ουδέν εν τω νοώ ο µη πρότερον εν τη αισθήσει» (Αριστοτέλης) Γεννήθηκε λοιπόν το µωράκι µας! Και αρχίζει σιγά-σιγά αυτό το υπέροχο εργοστάσιο που κουβαλάει επάνω του, ο οργανισµός του να λειτουργεί. Η αφή του το ενηµερώνει για το κρύο που κάνει έξω από την µήτρα. Το αντανακλαστικό αναζήτησης το οδηγεί στην θηλή. Τα µατάκια του βλέπουν ακόµα σκιές και τα αυτάκια του ακούνε παράξενους θορύβους. Η γεύση του και η όσφρησή του τώρα οργανώνονται γιατί τώρα αρχίζει να τρέφεται από το στόµα. Η κίνησή του ακόµα δεν έχει οργανωθεί αλλά η αντανακλαστική του δράση (Moro, Landau, Neck, δραγµού) δείχνει ότι όλα πάνε καλά. Οι πύλες εισόδου των ερεθισµάτων, η «αισθητηριακή του ολοκλήρωση» έχει δρόµο ακόµα αλλά ξεκίνησε πολύ καλά! Μεγαλώνει το µωρό µας. Ωριµάζουν οι αισθήσεις του! Μπορεί τώρα να κινεί τις κόρες των µατιών του, να στηρίζει το σωµατάκι του, να διατηρεί ισορροπία (πρώτα καθιστό, µετά όρθιο), µετακινείται στον χώρο (µπουσουλάει αρχικά και µετατοπίζεται βαδίζοντας αργότερα), «δένουν» οι µυς του, πιάνει και αφήνει αντικείµενα, συντονίζει πια την αποµύζηση, την κατάποση και την αναπνοή και αρχίζει να τρώει ηµι-στερεά τροφή και πια κοιτάζει, ακουµπάει, οσµίζεται, γεύεται. Το µωρό µας έγινε κοντά ενός έτους. Ωριµάζει κι άλλο το «εργοστάσιό του». Τώρα πια αντιλαµβάνεται το σώµα του, συντονίζει πολύ καλύτερα τα 2 µέρη του σώµατός του, κάνει πια κινητικό σχεδιασµό, λύνει µικροπροβληµατάκια («ουπς! Μου έπεσε το παιχνίδι µου. Πρέπει να το σηκώσω»), παίζει για αρκετή ώρα τα παιχνίδια ανακάλυψης, συντηρεί προσοχή, καλλιεργεί χαρακτήρα (ξέρει τι θέλει και σταθεροποιεί συµπεριφορές). Μπορεί πια να φάει πιο ανεξάρτητα και µαθαίνει από το µάτι, από το αυτί, από την κίνηση. Σιγά σιγά επεξεργάζεται τα δεδοµένα του περιβάλλοντος, αναζητά και πράττει σκόπιµα. Μαµά, κρύψε τα τασάκια και τα βάζα στο σπίτι. Είναι εύκολος στόχος πια για το αισθητηριακά αδηφάγο παιδί µας! Θα τα κάνει όλα λίµπα ο αισθητηριακός αναζητητής µας! Μεγάλωσε το µωρό µας. Τώρα πια η ακουστική αντίληψη έγινε κατανόηση και οµιλία. Τώρα πια τα βάσανά µας µειώνονται. Γιατί µπορεί πια να συγκεντρωθεί και να οργανώσει σύνθετες δράσεις. Καλλιεργεί έλεγχο εαυτού, αυτοπεποίθηση, νοηµατοδοτεί και µπορεί πια να µαθαίνει. Έννοιες, γράµµατα, ποσότητες. Μαθαίνει και να παίζει προβολικά. Και να ζωγραφίζει. Η αρχική «προσοχή συναρµογής» γίνεται τώρα «θεωρία του νου» και «κεντρική επεξεργασία». Μεγάλωσε το παιδί µας! Ήρθε η ώρα για το Προνήπιο! Η αισθητηριακή του ολοκλήρωση έφτασε στο πρώτο µαξιλαράκι που συνυφάνθηκε αρµονικά µε την νόηση! Για να δούµε λοιπόν τι είναι αυτή η περιβόητη «Αισθητηριακή ολοκλήρωση» ( SENSORY INTEGRATION ) που τόση κουβέντα γίνεται τελευταία. Είναι η φυσιολογική και αυτονόητη νευρολογική διαδικασία, η βασική και κορυφαία ανθρώπινη λειτουργία της οργάνωσης του αισθητηριακού ερεθίσµατος ώστε να µπορέσει να χρησιµοποιηθεί. Η «νονά» του όρου ήταν η A.J.Ayres, OT, PhD την δεκαετία του

2 Μέσω της αισθητηριακής ολοκλήρωσης τα µέρη του νευρικού συστήµατος καταφέρνουν κάτι που δύσκολα το συναντάµε στην σηµερινή µας κοινωνία: ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΜΑΖΙ! Οι αισθήσεις εργάζονται µαζί ώστε να καταγράψουν, να συγκρίνουν και να οργανώσουν τα αισθητηριακά εισερχόµενα και να δώσουν λογική αντίδραση. Χάρις στην αισθητηριακή ολοκλήρωση µπορούµε να δράσουµε και να αντιδράσουµε αποτελεσµατικά σε καταστάσεις, να παίξουµε, να µάθουµε, να κάνουµε φίλους και να µείνουµε µακριά από επικίνδυνες καταστάσεις 4 seasons VIVALDI Είναι µία «αυτόµατη και αυτονόητη» δράση που εκδηλώνεται στο Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα (νεύρα, σπονδυλική στήλη και εγκέφαλος- φλοιός και υποφλοιός), σε µία καλά ισορροπηµένη αµοιβαία, επεξεργασία και ρύθµιση. Είναι µία καλοκουρδισµένη «ορχήστρα» που το όµποε µπαίνει όποτε χρειάζεται και µαζί µε το βιολί και το πιάνο παράγουν αυτή την εσωτερική αρµονία των τεσσάρων εποχών του Vivaldi για να επιβιώσουµε, να αποκτήσουµε την αίσθηση και το νόηµα του κόσµου, να αντιδράσουµε αποτελεσµατικά µε το περιβάλλον. Η εσωτερική αυτή αρµονία συµβαίνει αυτόµατα καθώς προσλαµβάνουµε αισθητηριακά εισερχόµενα µέσω των αισθητηριακών υποδοχέων µας και τα επεξεργαζόµαστε µε απαλό και συντονισµένο τρόπο. Οι υποδοχείς αυτοί τα όργανα της ορχήστρας µας- βρίσκονται στο δέρµα, τον έσω ου τους µυς και τις αρθρώσεις (βασικά συστήµατα) και τα µάτια, το αυτί, το στόµα και τη µύτη (δευτερεύοντα συστήµατα) δίνοντάς µας τις αισθήσεις της αφής, της κίνησης, την αίσθηση του σώµατος, την ισορροπία, την αίσθηση της βαρύτητας, την όραση, την ακοή, την γεύση και όσφρηση. Στην ουσία η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι η βάση και οι πυλώνες επάνω στους οποίους θα στηριχτεί όλο το οικοδόµηµα της επιβίωσης αρχικά, της οργανωµένης λειτουργίας και κατόπιν ουσιαστικής και οργανωµένης φλοιώδους λειτουργίας (P.Oetter 2003). Πίνακας 1. ΤΟ ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ (ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΥ 2007 ) Ν(ευροβιολογική) Α(ισθητηριακή) Ο(λοκλήρωση) Σ(υµπεριφοράς) 2

3 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Η αισθητηριακή ολοκλήρωση έχει να πραγµατευτεί µε τρεις κύριες και βασικές αισθήσεις και τις υπόλοιπες τέσσερις δευτερεύουσες. Οι 3 βασικές αισθήσεις είναι οι εξής: ΑΦΗ: Έχει διπλή λειτουργία: λειτουργία προστασίας (που µας οδηγεί για παράδειγµα να τραβήξουµε το χέρι µας µακριά από µία καυτή κατσαρόλα) και δράση διάκρισης (πχ να πιάσουµε ένα κέρµα αντί χαρτονοµίσµατος στην τσέπη µας, να βρούµε τα κλειδιά αντί του κινητού µας στην τσάντα µας). Η ολοκλήρωση της αφής είναι σηµαντική για την ανάπτυξη της συνειδητότητας του σώµατος, τις λεπτές δεξιότητες, τον σχεδιασµό κίνησης και την αίσθηση άνεσης µε τα χάδια και τα αγγίγµατα. Είναι βασικό σύστηµα τόσο στην συναισθηµατική ανάπτυξη του ατόµου όσο και στην αλλαγή του επιπέδου διέγερσης, στον κινητικό συντονισµό και την ανάπτυξη της αντιληπτικότητας και γνωσιακότητας. ΑΙΘΟΥΣΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Περιλαµβάνει τους αισθητηριακούς υποδοχείς του εσωτερικού αυτιού, τα προσληπτικά συστήµατα του εγκεφαλικού στελέχους και της παρεγκεφαλίδας και την επίδραση αυτών των συστηµάτων µέσα στον εγκέφαλο (Ayres 1979). Μας βοηθά να κινούµαστε στον χώρο παρέχοντας µας πληροφορίες σχετικές µε τη µετακίνηση και την θέση του κεφαλιού (πληροφορίες για την ταχύτητα και κατεύθυνση των κινήσεων του κεφαλιού και τις αντιδράσεις στην βαρύτητα). Με αυτό τον τρόπο µας βοηθάει να γνωρίζουµε την θέση, κίνηση, ταχύτητα και διεύθυνση της κίνησης. Περιλαµβάνει τον µυϊκό τόνο, κρατά το κεφάλι όρθιο ενάντια στη βαρύτητα και συντονίζει την κίνηση των µατιών, κεφαλιού, λαιµού και σώµατος. Η αιθουσαία αίσθηση είναι σηµαντική για την ανάπτυξη της ισορροπίας, τον συντονισµό, τον έλεγχο των µατιών, την προσοχή, την ασφάλεια της µετακίνησης, τη συναισθηµατική ασφάλεια και µερικές πτυχές της γλωσσικής ανάπτυξης. Βοηθά επίσης στην ισορροπηµένη διατήρηση του επίπεδου διέγερσης του νευρικού συστήµατος. Επιπρόσθετα το σύστηµα αυτό συµβάλλει στην συναισθηµατική ασφάλεια και ηρεµία του ατόµου και στην ανάπτυξη του λόγου, οµιλίας και των νοητικών ικανοτήτων. Ι ΙΟ ΕΚΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Οι αισθητηριακοί υποδοχείς για το ιδιοδεκτικό σύστηµα βρίσκονται στους µυς και τις αρθρώσεις. Μας δίνει την αίσθηση του πού βρίσκεται το σώµα µας στον χώρο και τα όρια του σώµατός µας, την δύναµη και εύρος της κίνησης. Είναι αυτή η αίσθηση που µας δίνει τη δυνατότητά να ξέρουµε που είναι τα µέλη του σώµατός µας στον χώρο και πώς κινούνται (συνειδητότητα του σώµατος). Η ιδιοδεκτική αίσθησή µας δεν µπορεί να λειτουργήσει από µόνη της. Απαιτεί τη συνεχή συνεργασία µε το απτικό και αιθουσαίο σύστηµα. Το ιδιοδεκτικό σύστηµα ερεθίζεται µε την βαριά δουλειά ή την δουλειά µε αντίσταση ή τις εκτάσεις στις αρθρώσεις. Όταν τραβούµε ή σπρώχνουµε κάτι βαρύ, οι αρθρώσεις αποµακρύνονται λίγο ή συµπιέζονται, στέλνοντας πληροφόρηση στον εγκέφαλο για την δύναµη και το εύρος της κίνησης. Ο ερεθισµός του ιδιοδεκτικού συστήµατος έχει ηρεµιστική επίδραση στους ανθρώπους εάν είναι υπερδιεγερµένοι και διεγερτική επίδραση στους υπο-διεγερµένους (Ayres 1979) κάτι που σηµαίνει ότι η ιδιοδεκτικότητα οµαλοποιεί την διέγερση από το αρνητικό επίπεδο (dis-stress) σε ένα να πιο θετικό επίπεδο eu-stress- (πολλοί ίσως γνωρίζουµε την µηχανή πίεσης της Temple Grandin). Το ιδιοδεκτικό σύστηµα εργάζεται µε το αιθουσαίο σύστηµα για να «χτίσει» τον µυϊκό τόνο. Τα υπόλοιπα συστήµατα είναι τα εξής: 3

4 ΟΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Προωθεί πληροφορίες σχετικά µε αντικείµενα και άτοµα. Μας βοηθά να εντοπίζουµε δεδοµένα κατά την κίνησή µας στον χώρο. ΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ιεγείρεται στους ήχους, ετοιµάζει το σώµα για να δείξει προσοχή και ενισχύει την επικοινωνία. Η ακουστική εισαγωγή είναι αυτό που ακούµε. Συνδέεται νευροανατοµικά µε την αιθουσαία αίσθηση. ΓΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Το γευστικό σύστηµα µε αισθητηριακούς υποδοχείς τοποθετηµένους στο στόµα και την πεπτική περιοχή, είναι υπεύθυνο για την διατροφή και προωθεί επανατροφοδοτήσεις από την γεύση (γλυκό, πικρό, αλµυρό, πικάντικο κλπ). Συµβάλλει στην στοµατοκινητική δραστηριότητα και επιδρά σηµαντικά στα επίπεδα διέγερσης. ΟΣΦΡΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Περιλαµβάνει την διάκριση οσφρητικών πληροφοριών (πχ ευχάριστη όσµηση-, προσανατολίζοµαι και βρίσκω τον φούρνο από την όσµηση στον χώρο) και συναγερµού που µας προστατεύει (πχ η όσµηση του καπνού µας ξυπνά την αίσθηση αυτοπροστασίας ότι µπορεί να έχει πιάσει φωτιά). Είναι ένα σηµαντικότατο σύστηµα για τα θηλαστικά που έχει άµεση απεικόνιση αρχικά στο λιµπικό σύστηµα. Είναι το σύστηµα που βοηθάει το αρσενικό θηλαστικό να εντοπίσει και να προσεγγίσει το θηλυκό. Επίσης είναι απαραίτητο για την αναζήτηση του ίχνους και τον εντοπισµό της τροφής. ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ (Κάτι τρέχει µε την ορχήστρα) «Όταν µπαίνω σε ένα δωµάτιο για µία συνάντηση, πρέπει να µελετήσω πολύ το µέρος που θα καθίσω (να µην υπάρχει απέναντι παράθυρο για να µην πέφτει στο πρόσωπό µου το φως, όχι σε µέρος που θα µε φωτίζει ένα φως τοίχου, όχι κοντά σε µεγάφωνο και όχι κοντά σε λάµπα φθορισµού ή σε air conditioner ). Μερικές φορές, αφού έχω επιλέξει προσεχτικά την θέση µου, κάποιος που µυρίζει κολόνια ή τσιγάρο θα καθίσει δίπλα µου και τότε πρέπει πάλι να µετακινηθώ» (Penelope McMullen ενήλικας µε αυτισµό). Στον αυτισµό η ορχήστρα έχει γίνει πια άναρχη. Οι δυσκολίες εκδηλώνονται στον κεντρικό ελεγκτή της ορχήστρας, στο Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα όπου η ροή µεταξύ του αισθητηριακού εισερχόµενου και του εκρεόµενου έχουν χάσει τον κανονικό τους ρυθµό. Οφείλονται στο ότι οι νευρολογικές συνδέσεις στο Κ.Ν.Σ. είναι αναποτελεσµατικές. Το βιολί στην ορχήστρα παίζει άλλη µελωδία, το πιάνο είναι ξεκούρδιστο, το όµποε κάνει µπάσιµο σε λάθος σηµείο και το κοντραµπάσο έχει 2 χορδές µόνον, οι χορδές της άρπας είναι άκαµπτες και το φλάουτο δεν ακούγεται. Οι δυσκολίες αυτές στην ορχήστρα µας εµφανίζονται πριν την γέννηση αλλά γίνονται εµφανείς συνήθως άµεσα µετά την γέννηση (από την πρώτη κι όλας συναυλία) µε δυσκολίες αρχικά στον βιολογικό κύκλο του παιδιού (καρδιακός ρυθµός, κύκλοι ύπνου/ξυπνήµατος, αναπνοή, κύκλο κενώσεων, θρέψη, µυϊκό τόνο, διατήρηση κατάστασης). Το οικοδόµηµα ενός λίγο ή πολύ αναποτελεσµατικά ολοκληρωµένου αισθητηριακά οργανισµού. Όπως λέει και ο Joss (ενήλικας µε αυτισµό) «απλά προσπαθώ να την βγάζω καθαρή µε αυτό τον αισθητηριακό χείµαρρο που µου επιτίθεται καθηµερινά!» Η συνεργάτης της A.J.Ayres, P. Wilbarger ανέφερε ότι οι δυσκολίες µπορεί να oφείλονται σε 2 παράγοντες του νευρικού µας συστήµατος που συνεργάζονται από την βρεφική ακόµη ηλικία. Το σύστηµα «Αξιολόγησης του ερεθίσµατος» και το σύστηµα «ιάκρισης του ερεθίσµατος» 4

5 1. ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΟΣ: Αποτελεί την πρωτοκριτική, προστατευτική λειτουργία. Ο σκοπός του είναι να αξιολογήσει εάν το ερέθισµα είναι ευχάριστο ή επικίνδυνο και οργανώνει προετοιµασία για δράση: προσέγγιση ή αποφυγή ( fff reactons ). Τα παιδιά µε δυσκολίες σε αυτό το σύστηµα δείχνουν λοιπόν ανήσυχα, φοβισµένα και ευαίσθητα. Στην προσπάθειά τους να αποφύγουν το ερέθισµα µπορεί να γίνουν επιθετικά ή αυτό-τραυµατιστικά. εν προσανατολίζονται στο ερέθισµα γιατί τους φαίνεται φοβικό ή ενοχλητικό. Το σύστηµα προστασίας του εργοστασίου τους χτυπάει συναγερµό σε ερεθίσµατα που για τα περισσότερα εργοστάσια είναι αναµενόµενα έως και ευπρόσδεκτα. «Πολύ συχνά µυρίζω πράγµατα ή αγγίζω για να αποφύγω την βλεµµατική επαφή. Πολλοί αυτιστικοί κοιτάζουν µε την περιφερική τους όραση για τον ίδιο λόγο» (Donna Williams, ενήλικας µε αυτισµό) Συχνά λοιπόν ένα παιδί µε αυτισµό και δυσκολίες στο αξιολογητικό σύστηµα αγχώνεται κατά την προσωπική φροντίδα (ντύσιµο, κούρεµα, πλύσιµο των δοντιών), αντιδρά αρνητικά σε συγκεκριµένα ρούχα ή κάλτσες ή όταν το ακουµπούν, αποφεύγει υφές παιχνιδιών, έχει δυσκολία να καθίσει στη γραµµή στο Σχολείο ή κοντά σε άλλους ανθρώπους, έχει άκαµπτες εµµονές στην προσωπική υγιεινή, γίνεται νευρικό και ανήσυχο όταν τα πόδια του αφήνουν το έδαφος, αποφεύγει τα εξαρτήµατα της παιδικής χαράς ή τα κινούµενα παιχνίδια (πχ κούνιες, µύλος κλπ), δεν του αρέσει να βρίσκεται σε αυτοκίνητο που κινείται, φοβάται τις πτώσεις ή τα ύψη, προτιµά το ήσυχο και καθιστικό παιχνίδι, ενοχλείται από δυνατά φώτα, αποφεύγει την βλεµµατική επαφή, αντιδρά αρνητικά σε απρόσµενους ή δυνατούς θορύβους (κουδούνι, ηλεκτρική σκούπα, γαύγισµα, µίξερ), διαταράσσεται όταν υπάρχουν ήχοι τριγύρω, ακόµα και απλοί δευτερεύοντες που οι περισσότεροι δεν τους αντιλαµβανόµαστε καν (πχ ψυγείο, υπολογιστής, air-condition), αποφεύγει συγκεκριµένα φαγητά που τυπικά τρώνε τα παιδιά, εσκεµµένα και επίµονα µυρίζει αντικείµενα, κοιτά µακριά από την δραστηριότητά του για να παρατηρήσει όλες τις ενέργειες στην Τάξη ή το σπίτι και εµφανίζει δύσκαµπτες εµµονές, δυσκολίες να ανεχτεί αλλαγές σε σχέδια και σε ρουτίνες. «Συχνά πρέπει να βάλω τα παπούτσια και τις κάλτσες µου πολλές φορές κάθε πρωί πριν συνηθίσω την θέση των καλτσών ώστε να µην πονούν τα πόδια µου. Είναι επίσης δύσκολο να βρω εσώρουχα που να µην µε γρατζουνάνε. Ψάχνω για επικαλυπτόµενα λάστιχα και συχνά αλλάζω τα κορδόνια µε σατέν υφάσµατα» (Penelope McMullen ενήλικας µε αυτισµό). Μόνο στην ταινία «ΤΙΤΑΝΙΚΟΣ» είδα ορχήστρα να µην φαλτσάρει την ώρα που είχε κυριαρχήσει ο φόβος (αν και -µεταξύ µας- δεν το πιστεύω ούτε αυτό). Όταν το σύστηµα σηµάνει «κίνδυνο» το άτοµο θα βρεθεί στην «οµηρία της παραφωνίας» στην οµηρία της άναρχης ορχήστρας που κανένα όργανο δεν θα συνεργαστεί µε το άλλο και το αποτέλεσµα θα είναι αναρχία. 2. ΣΥΣΤΗΜΑ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΟΣ: Αποτελεί την επικριτική και φλοιοθαλαµιαία οδό, την καταγραφή. Βοηθά στην ουσιαστική επεξεργασία του ερεθίσµατος (αντίληψη, κατανόηση και κατηγοριοποίηση). Τα παιδιά µε δυσκολίες σε αυτή την λειτουργία θα δείξουν περισσότερο αφηρηµένα ή από την άλλη υπερ-διεγερµένα. Μπορεί να µην προσανατολιστούν στο ερέθισµα γιατί δεν το κατάλαβαν ή µπορεί να µην τους «φτάνει» το ερέθισµα και να «θέλουν κι άλλο» (φανταστείτε να τρώτε φαγητό που όλοι το θεωρούν πολύ αλµυρό και εσείς να βάζετε αλάτι γιατί το θεωρείτε ανάλατο). Το σύστηµα λειτουργίας του εργοστασίου τους δεν λειτουργεί γιατί οι πρώτες ύλες µοιάζουν να µην του φτάνουν παρ ότι είναι αρκετές. Συχνά λοιπόν ένα παιδί µε αυτισµό και δυσκολίες στο διακριτικό σύστηµα εµφανίζει ασυνήθιστη ανάγκη να ακουµπά αντικείµενα, δείχνει χαµηλή ενηµερότητα πόνου και 5

6 θερµότητας, προτιµά να είναι ξυπόλυτο, δεν δείχνει να κατανοεί ότι λερώθηκαν τα χέρια ή το πρόσωπό του, ή από την άλλη αναζητά συνεχώς χάδια, κινείται διαρκώς, περιστρέφεται, λικνίζεται ασυναίσθητα, κάνει πάρα πολλά επικίνδυνα πράγµατα, δείχνει να µην έχει αίσθηση κινδύνου, του αρέσει να πέφτει, διεγείρεται υπερβολικά κατά την κινητική δραστηριότητα, είναι συνέχεια «στην πρίζα», αποφεύγει τις ήρεµες δραστηριότητες παιχνιδιού ή από την άλλη όµως µπορεί να κουράζεται εύκολα, ιδίως όταν είναι όρθιο ή διατηρεί συγκεκριµένη στάση σώµατος, δείχνει να έχει αδύναµους µυς, αδύναµη σύλληψη µε το χέρι, δείχνει ληθαργικό. Συχνά δείχνει πολύ προσεκτικό ή από την άλλη πολύ ορµητικό σε ανθρώπους/αντικείµενα, προσηλώνει έντονα το βλέµµα σε αντικείµενα ή ανθρώπους, του αρέσουν τα περιστρεφόµενα αντικείµενα (πλυντήριο, ανεµιστήρες κλπ), κοιτάζει τον καθένα στο δωµάτιο ή από την άλλη δείχνει να µην προσέχει όταν άνθρωποι µπαίνουν µέσα στο δωµάτιο, δείχνει να µην ακούει ότι του λέµε και δεν ανταποκρίνεται στην κλήση του ονόµατός του, δεν κατανοεί λεκτικές εντολές και συχνά του αρέσουν οι παράξενοι θόρυβοι / επιθυµεί να κάνει θόρυβο για τον θόρυβο. Επίµονα µυρίζει µη φαγώσιµα αντικείµενα, δείχνει ισχυρή προτίµηση για συγκεκριµένες οσµές και γεύσεις, δείχνει να µην µυρίζει δυνατές οσµές µασουλάει ή γλύφει µη φαγώσιµα αντικείµενα, φέρνει στο στόµα πράγµατα (πχ µολύβι,χέρια, κλπ). είχνει µη ενήµερο για µία δραστηριότητα, περπατά στις µύτες των ποδιών, αφήνει τα ρούχα του άστρωτα στο σώµα του. Είναι συχνά ένα παιδί που δεν εκδηλώνει την γλώσσα του σώµατος ή εκφράσεις προσώπου (δεν επικοινωνεί εξωλεκτικά). «Η εσωτερική µου αίσθηση του σώµατός µου, όπως και όλα τα άλλα, είναι κυρίως µονής λειτουργίας. Εάν µε αγγίξει κάποιος στο χέρι και στο πόδι, θα αισθανθώ µόνο το χέρι ή µόνο το πόδι αλλά όχι και τα 2 µαζί» (Donna Williams). «Εκεί που ο άλλος έβλεπε πλήθος, εγώ έβλεπα χέρια, µάτια, άτοµο, µάτια. Το µυαλό µου συνέθετε µία παράξενη εικόνα» Είναι λοιπόν άτοµα που βρίσκονται στην «διαταραχή της κατανόησης του κοµµατιού που παίζει η ορχήστρα τους» -που κανένα όργανο δεν µπορεί να συνεργαστεί µε το άλλο γιατί κανένα όργανο δεν ακούει το άλλο για να εκτελεστεί ένα κοµµάτι- ακούνε εσωτερικά κάτι συγχυτικό µε απουσία της ολιστικότητας και της γενίκευσης. Κι όταν φαλτσάρει η ορχήστρα τι κάνουµε; Αναγκαστικά θα εµφανίσουµε µία παλέτα σηµαντικότατα αρνητικών συµπεριφορών που έχουν άµεση σχέση µε την αισθητηριακή ολοκλήρωση. Εσείς τι θα κάνατε εάν είσασταν κλειδωµένοι σε ένα δωµάτιο όπου υποχρεωτικά θα έπρεπε να ακούτε ένα φάλτσο τραγούδι; ιάφοροι µελετητές (Frith 1989, Quill 1995,Wing 1996, Kubaneck 2001, Williamson 2002, Bogdashina 2003, Attwood 2009) έχουν αναφέρει ως σηµαντικότερες τις εξής: -Επαναλαµβανόµενες δραστηριότητες : Στερεοτυπικές αυτοερεθιστικές- κινήσεις. Ενασχόληση κατ επανάληψη µε αισθητηριακά ερεθίσµατα. Τελετουργικές ρουτίνες. Εµµονή στη σταθερότητα και στην οµοιογένεια. Ασυνήθιστα ή περιορισµένα ενδιαφέροντα. - ιαταραχές στο φαγητό - ιαταραχές στον ύπνο -Φοβίες για αβλαβή πράγµατα αλλά απουσία αίσθησης των πραγµατικών κινδύνων -Έλλειψη συγκέντρωσης προσοχής και υπερδραστηριότητα -Προκλητικές συµπεριφορές στην κοινότητα -Συµπεριφορές που ενέχουν κίνδυνο για τον εαυτό τους, τους άλλους και το περιβάλλον. Κρίσεις εκρήξεις θυµού (tantrums). Αυτοτραυµατισµοί. Καταστροφή αντικειµένων ή ενασχόληση µε τις απλές ιδιότητες των πραγµάτων. 6

7 ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ «Οι δάσκαλοί µου νοµίζουν ότι ξέρουν για τον αυτισµό καλύτερα από µένα γιατί τον έχουν δει στην εκπαίδευσή τους και τα σεµινάριά τους. Αλλά εγώ είµαι αυτιστικός όλη µου την ζωή» (Mathew Stanton ενήλικας µε αυτισµό). «Οι αισθήσεις µου ήταν υπερ-ευαίσθητες σε δυνατούς θορύβους και τα αγγίγµατα. Οι δυνατοί θόρυβοι χτυπούσαν τα αυτιά µου και ταραζόµουνα και τραβιόµουνα µακριά από τα αγγίγµατα για να αποφύγω τις υπερ-έντονες για εµένα αυτές αισθήσεις» (Temple Grandin) Ο αυτισµός πέρασε από πολλές θεωρίες και αναθεωρήσεις µέχρι να καταλήξει στην θέση που του ανήκει. Ότι είναι µία διαταραχή της νευροτυπικότητας. Μια «διαταραχή του αυτονόητου» (Φρανσίς 2009). Μέχρι τότε, πολλές οικογένειες κατηγορήθηκαν, πολλά παιδιά χρησιµοποιήθηκαν ως αντικείµενα µελέτης και πολλοί προσπάθησαν να θεραπεύσουν τον αυτισµό, να κάνουν τα παιδιά «φυσιολογικά». Σήµερα γνωρίζουµε ότι ο αυτισµός δεν θεραπεύεται αλλά το άτοµο µε αυτισµό µπορεί να ζήσει µία ζωή µε λειτουργικότητα, αρµονία, ικανοποίηση, αυτό-σεβασµό και δηµιουργία, αρκεί να σεβαστούµε τις ιδιαιτερότητές του και να εργαστούµε µε αυτές και όχι για αυτές. «Εάν έχεις µία καµήλα που δυσκολεύεται να κουβαλήσει στην πλάτη της ένα µεγάλο βάρος, ο ευκολότερος τρόπος να κάνεις την καµήλα να περπατήσει είναι να βγάλεις από την πλάτη της όσα περισσότερα βάρη γίνεται και όχι να προσπαθείς να την εκπαιδεύσεις να περπατήσει ή να δείχνει σαν να περπατάει κουβαλώντας τα βάρη. Για να βγάλεις τα βάρη από την καµήλα θα πρέπει αρχικά να τα αναγνωρίσεις και κατόπιν να ξέρεις τον τρόπο να τα µετακινήσεις.» (Donna Williams) Η Αισθητηριακή Ολοκλήρωση είναι µία φυσιολογική διαδικασία. Αυτονόητη! Την θεωρούµε αυτονόητη όπως θεωρούµε αυτονόητο το ότι αναπνέουµε. Για να κατανοήσεις έναν άνθρωπο µε αυτισµό θα πρέπει να σκεφτείς όπως εκείνος! Από το δικό του πρίσµα. Και το δικό του πρίσµα δεν είναι καθόλου αυτονόητο! «Τα αισθητηριακά µου προβλήµατα δεν αντιµετωπίστηκαν καλά. Θα είχα πραγµατικά ωφεληθεί εάν µε είχε βοηθήσεις ένας Εργοθεραπευτής εξειδικευµένος στην αισθητηριακή ολοκλήρωση» (Temple Grandin) Ελπίζω στο επόµενο τεύχος να µας δοθεί η ευκαιρία να γράψουµε το πώς µπορούµε να βάλουµε τα όργανα να δουλέψουν µαζί. Προς το παρόν µεταβήκαµε από το «τι» στο «γιατί». Μπορούµε να µεταβούµε από το «γιατί» στο «πώς», πώς από την αναγνώριση της παραφωνίας στην ορχήστρα αυτών των παιδιών θα τα βοηθήσουµε να προσπαθήσουν να συνθέσουν την δική τους µελωδία. Γιατί όπως έλεγε και ο Στραβίνσκυ, «ένα καλό µουσικό κοµµάτι διαρκεί πολύ µετά το τέλος του». 7

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ Δ.A.Φ. & Η ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ Δ.A.Φ. & Η ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ Δ.A.Φ. & Η ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ Μέρος 1 ο. Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΩΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger;

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Το σύνδρομο Asperger είναι μία νευρολογική διαταραχή, η οποία, σύμφωνα με τον κλινικό ψυχολόγο και ερευνητή Tony Attwood, προσβάλλει την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

«Αναπτυξιακή Δυσπραξία» και Εργοθεραπεία

«Αναπτυξιακή Δυσπραξία» και Εργοθεραπεία «Αναπτυξιακή Δυσπραξία» και Εργοθεραπεία ( Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφ αλο; Ο φλοιός του εγκεφάλου αποτελεί το μεγάλο σημαντικό χώρο του εγκεφάλου και διαιρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260 TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. 25 ης Μαρτίου 12-177 78 Ταύρος Τηλ. 210 48 11 260 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και η αναπαραγωγή του παρόντος βιβλίου με οποιοδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Κριτήρια Ποιοτική απόκλιση στην κοινωνική αλληλεπίδραση Ποιοτική απόκλιση στην επικοινωνία υσκολίες στη σκέψη, στη φαντασία, περίεργα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία

Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟ ΟΜΩΝ, ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΙΚΤΥΩΝ Ερωτήσεις και απαντήσεις για ασφαλή οδήγηση σε µεγαλύτερη ηλικία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΙΚΤΥΩΝ Ο ΗΓΩ ΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ;

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

«Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1)

«Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1) «Οδική ασφάλεια... για κλάµατα!» (Θεατρικό γραµµένο από τα παιδιά της Β 1) Πρόσωπα: Μαθητές ασκάλα Κύριος Τροχαιάκης (αστυνοµικός της τροχαίας) Παιδιά ΣΚΗΝΗ 1 (στην τάξη) Χτυπά κουδούνι και µπαίνει µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου

Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου Αν δεν έχετε δει ποτέ κάποιον να πεθάνει ίσως να φοβόσαστε για το τι θα συμβεί, αλλά η στιγμή του θανάτου είναι συνήθως γαλήνια. Αυτό το φυλλάδιο είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ Βασισμένο στο 17 Illustrations That Are Incredibly Real For Anyone With ADD Http://www.buzzfeed.com Aug. 18, 2015 Caroline Kee BuzzFeed Staff Μετάφραση, προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριµία µε τις ικανότητες του µωρού

Γνωριµία µε τις ικανότητες του µωρού Γνωριµία µε τις ικανότητες του µωρού. Γι αυτό πολλά βρέφη δυσανασχετούν όταν η µητέρα αλλάζει δραστικά το χτένισµά της. Όταν το µωρό, αντικείµενο επιθυµίας των γονιών του, έρχεται στον κόσµο κι από πλάσµα

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους; ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;» Ανάλογα με το επίπεδο της κοινωνικής τους ανάπτυξης είναι και το επίπεδο της λειτουργικής τους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ Μια έκδοση των Σύστημα Ανάπτυξης Δεξιοτήτων ikid Πρωταρχικός μας στόχος είναι να παρέμβουμε στην δυσκολία, και να χτίσουμε πάνω στις δεξιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΙΑΚΟΥΜΗ Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία 5 Ιουνίου 2010 1η Ημερίδα Μαιευτικής Ρεφλεξολογία είναι η συμπληρωματική θεραπεία που ασχολείται με τα αντανακλαστικά σημεία στα πέλματα, χέρια, αυτιά με

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Ευχαριστίες Πολλά ευχαριστώ: æ Στην Αν Μήκερ Μίλερ, τη δημιουργό των παιχνιδιών με τραγουδάκια του βιβλίου. Στην υπέροχη επιμελήτριά μου, Κάθι Τσάρνερ,

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

<<Πρόγραμμα ενδυνάμωσης και υποστήριξης οικογενειών ατόμων με αυτισμό>>

<<Πρόγραμμα ενδυνάμωσης και υποστήριξης οικογενειών ατόμων με αυτισμό>> Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων Γ Κ.Π.Σ. Ε.Π. Ενέργεια 1.1.4

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου

αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου r $fr m - Ποιος είσαι; - Ποιοι είστε; - Ο Πέτρος. - Ο Αλέξανδρος και ο Τάσος. - Ποιον θέλεις; - Ποιους θέλετε; A - Τον Αλέξανδρο.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει και θέλουν να παραµείνουν µη καπνιστές

Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει και θέλουν να παραµείνουν µη καπνιστές Προσπάθησε µαζί µε έν α φίλο σου Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Κλινικής Ψυχολογίας Οδηγός ιακοπής Καπνίσµατος Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ

Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης και ενεργοποίησης στον αθλητισμό Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης ΣΕΦΑΑ-ΑΠΘ Μέθοδοι χαλάρωσης Οι διαδικασίες χαλάρωσης μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά την ένταση και το άγχος που συνδέονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΜΥΪΚΟΣ ΤΟΝΟΣ Είναι η συνεχής ελαφρά σύσπαση των µυών ακόµη και σε κατάσταση ηρεµίας. ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΜΥΪΚΟΥ ΤΟΝΟΥ Εγκεφαλική παράλυση Κρανιοεγκεφαλική κάκωση Κακώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας.

Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας. Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας. Ζούμε σε μια πολύ απαιτητική εποχή, και ως γυναίκες αναλαμβάνουμε καθημερινά ολοένα και περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Hug4Dogs.com. Μωρά και Σκυλιά

Hug4Dogs.com. Μωρά και Σκυλιά Μωρά και Σκυλιά Ο ερχομός ενός μωρού στην οικογένεια είναι μία συναρπαστική αλλά συγχρόνως και πολυάσχολη εποχή. Υπάρχουν μεγάλες αλλαγές για τον καθένα και αυτό περιλαμβάνει και τα κατοικίδια ζώα μας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Πώς νοιώθω όταν μου ανακοινώσουν ότι στη τάξη μου θα φοιτά παιδί με Δ.Α.Φ. Πανικός

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια:

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια: Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Οι μαθητές στέλνουν συχνά μηνύματα ο ένας στον άλλο. Μερικοί μαθητές λαμβάνουν μηνύματα που δεν είναι πολύ ευχάριστα και αποτελούν μια μορφή εκφοβισμού. Στο βίντεο: Τραπέζι:

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Ασφάλεια Ποτέ μην ταρακουνάτε ένα βρέφος, ούτε καν για παιχνίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας 1 IQ επιτυχημένοι EQ 2 Επιτυχία = ΕΠΙ-ΤΗΣ-ΤΥΧΗΣ Είναι η ικανότητα να πραγματοποιεί κανείς τους στόχους του εν προκύπτει κατά τύχη αλλά μόνο αν κανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά προϊόντα με αγάπη

Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Βρεφικά προϊόντα με αγάπη Ποτηράκια (*PP) Υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία από τη γέννηση ενός μωρού; Πρόκειται για ένα ανεπανάληπτο γεγονός, που υπόσχεται μια συναρπαστική νέα αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΡ ΑΦ Η ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ

Η ΓΡ ΑΦ Η ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ Η ΓΡ ΑΦ Η ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Με τον όρο γραφή εννοούμε ολόκληρο τον ορατό κόσμο τοποθετημένο μέσα σε γραμμές. Πρόκειται για μια τεράστια κατάκτηση του ανθρωπίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκινητική εξέλιξη

Ψυχοκινητική εξέλιξη Ψυχοκινητική εξέλιξη Ορισμός Ψυχοκινητική εξέλιξη ή ανάπτυξη, είναι η λειτουργική διαφοροποίηση του οργανισμού, κατά την διάρκεια της οποίας αποκτώνται συνεχώς νέες ικανότητες, που διαμορφώνονται από την

Διαβάστε περισσότερα

Δρ.Κων. Κων.Λαμπρόπουλος. Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου

Δρ.Κων. Κων.Λαμπρόπουλος. Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου Δρ.Κων Κων.Λαμπρόπουλος Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου Πρόεδρος Ελληνικής Φωνιατρικής Εταιρείας Αθήνα, 17 νοεμβρίου 2010 πέντε αισθήσεις όραση αφή όσφρηση γεύση ακοή η ακοή

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΗΧΟΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΗΧΟΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΗΧΟΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΙΧΑΛΙΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΡΒΑΡΕΣΟΣ ΝΕΟΚΛΗΣ ΠΑΠΑΠΑΥΛΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ 8 ο ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2011-2012 Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ: ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ / ΑΛΛΑΓΕΣ/ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ/ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΛΙΣΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ

ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ: ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ / ΑΛΛΑΓΕΣ/ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ/ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΛΙΣΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ: ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ / ΑΛΛΑΓΕΣ/ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ/ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΛΙΣΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Μαρία Καμπούρογλου Λογοπεδικός

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ.

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Αυτισμός & Εκπαίδευση Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Τι είναι ο αυτισμός; Κύριος εκπρόσωπος των διάχυτων διαταραχών της ανάπτυξης, που διαρκούν ολόκληρη τη ζωή (DSM-IV,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα