ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ"

Transcript

1 ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ κώστας μαντάς Δρ Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Bristol Είναι πλέον κοινός τόπος ότι οι γυναίκες αποκλείονταν από τη συμμετοχή στον δημόσιο βίο στις ελληνικές πόλεις της αρχαϊκής και κλασικής εποχής. Η ελληνική πόλη του 5ου αι. π.χ. και ιδίως η Αθήνα ήταν, κατά την έκφραση του γάλλου ελληνιστή P. Vidal-Naquet, «μια κλειστή λέσχη ανδρών». 1 Αθήνα-Σπάρτη Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη της σύγχρονης σκέψης για την αρχαία Ελλάδα, η δημοκρατία προήλθε από την εξέλιξη της στρατιωτικής τακτικής: η εξέλιξη από τις αριστοκρατικές μονομαχίες των ομηρικών ηρώων στην Ιλιάδα στις εκ παρατάξεως μάχες της αρχαϊκής εποχής, οδήγησε στην αλλαγή όχι μόνο του στρατιωτικού αλλά και του πολιτικού βίου: περισσότεροι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να αποκτήσουν πρόσβαση στον φθηνότερο οπλισμό του οπλίτη. 2 Οι οπλιτικές φάλαγγες οδήγησαν στη δημιουργία του πολιτικού σώματος των πολιτών της δημοκρατικής πόλης. Αυτές οι εξελίξεις, όπως ήταν φυσικό, υποβάθμισαν τη θέση των γυναικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι στους αιώνες που προηγήθηκαν οι γυναίκες απολάμβαναν πολιτικά δικαιώματα, αλλά ούτε και οι περισσότεροι άνδρες είχαν ενεργό δράση στην πολιτική, που ήταν προνόμιο Απεικόνιση του φόνου της Κλυταιμνήστρας από το γιο της Ορέστη σε αργυρή επίχρυση σφραγίδα (αρχές 4ου αι. π.χ.). Ιωάννινα, Αρχαιολογικό Μουσείο. τευχοσ

2 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη των ολίγων, βασιλιάδων και αριστοκρατών. Οι γυναίκες όμως των βασιλικών οίκων και των αριστοκρατικών οικογενειών μπορούσαν να διαδραματίζουν έναν σημαντικό πολιτικό ρόλο καθώς ο «οίκος» ήταν το κέντρο των πολιτικών αποφάσεων. Επίσης, η σημασία της αναπαραγωγικής τους ικανότητας ήταν μεγάλη σε ένα πολιτικό σύστημα θεμελιωμένο στην κληρονομική διαδοχή. Φυσικά οι παλαιές απόψεις περί μητριαρχίας, που έγιναν αποδεκτές ακόμη και από σπουδαίους ελληνιστές, όπως ο G. Thompson, δεν γίνονται πλέον αποδεκτές από την πλειονότητα των σύγχρονων ελληνιστών. 3 Επίσης, κάποιες θεωρίες περί ισχυρών γυναικών στα ομηρικά έπη δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική: στην Ιλιάδα, οι γυναικείοι χαρακτήρες είναι ελάχιστοι (Ανδρομάχη, Ελένη, Εκάβη), ο ρόλος τους είναι παθητικός, ικετεύουν, κάνουν προσφορές στους θεούς για τη σωτηρία της πόλης της Τροίας και, στη μοναδική περίπτωση όπου μια γυναίκα αποτολμά να δώσει συμβουλές στον άνδρα της, η Ανδρομάχη στον Έκτορα στη ραψωδία Ζ, δέχεται προσβλητική απάντηση, να πάει να επιβλέψει τις δούλες της στην ύφανση και να μην ανακατεύεται στις ανδρικές υποθέσεις. Στην Οδύσσεια, οι θνητές γυναίκες είναι συνήθως αδύναμες, και η Πηνελόπη δέχεται από το γιο της Τηλέμαχο προσβλητικά λόγια όταν επιχειρεί να του δώσει συμβουλές. Υπάρχει όμως και η περίπτωση της βασίλισσας των Φαιάκων Αρήτης: η κόρη της Ναυσικά συμβουλεύει τον Οδυσσέα να προσπέσει ικέτης στα πόδια της μητέρας της κι όχι στα πόδια του πατέρα της (Οδύσσεια κ 63 κ.ε.). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αρήτη ήταν ισχυρότερη από το βασιλιά και σύζυγό της Αλκίνοο, αλλά ότι όντας γυναίκα θα έδειχνε μεγαλύτερη ευσπλαχνία απέναντι σε έναν ικέτη. Η προσέγγιση της γυναίκας ή της μητέρας του βασιλιά από έναν ικέτη ή από μια ομάδα ικετών είναι συνηθισμένο φαινόμενο στη φιλολογική παραγωγή του 5ου αι. π.χ.: οι μητέρες των νεκρών στρατηγών, των επονομαζόμενων «Επτά επί Θήβας», προσεγγίζουν ως ικέτιδες τη μητέρα του Θησέα, την Αίθρα, πιστεύοντας ότι ως μητέρα θα νιώσει την ικεσία τους και θα μεσολαβήσει στο γιο της υπέρ τους το ίδιο συμβάν περιγράφεται στην αρχή της τραγωδίας του Ευριπίδη, Ικέτιδες. Επίσης στην τραγωδία Εκάβη του Ευριπίδη, η ηλικιωμένη βασίλισσα της Τροίας, στην προσπάθειά της να σώσει την κόρη της Πολυξένη από τη θυσία στον τάφο του Αχιλλέα, υπενθυμίζει στον Οδυσσέα ότι της χρωστάει μια χάρη γιατί σε μια κατασκοπευτική αποστολή του στην Τροία αναγνωρίσθηκε από την Ελένη και για να σωθεί προσέπεσε ικέτης σε αυτήν. Αλλά και στους ιστορικούς χρόνους απαντούν ανάλογα παραδείγματα: Ο Θεμιστοκλής, εξόριστος από την Αθήνα, κυνηγημένος, κατέφυγε στο βασίλειο των Μολοσσών στην Ήπειρο, μολονότι ήταν εχθρός του βασιλιά Άδμητου: κατέφυγε ικέτης στη γυναίκα του βασιλιά, στη βασίλισσα Φθία, που τον συμβούλεψε να πάρει στην αγκαλιά του τον μικρό 02 της γιο και να σταθεί στην εστία του ανακτόρου για να πετύχει να συγκινήσει το βασιλιά. 4 Κατά την απουσία του βασιλιά, η βασίλισσα ασκούσε ένα είδος αντιβασιλείας, αντικαθιστώντας τον στον κοινωνικό και πολιτικό του ρόλο: στην εισαγωγή της τραγωδίας του Ευριπίδη Υψιπύλη, η φιλολογική ομάδα των εκδόσεων Κάκτος αναφέρει ότι «Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν πως η Υψιπύλη αρνήθηκε να προσφέρει φιλοξενία στους γιους της. Το κυριότερο επιχείρημά τους είναι πως δεν επιτρεπόταν να γίνουν δεκτοί ξένοι σε ένα σπίτι απ όπου έλειπε ο κύριός του. Eντούτοις, ο κανόνας αυτός δεν πρέπει να ήταν απαράβατος ούτε στους μυθικούς κύκλους ούτε και στην κοινωνία του 5ου αι. π.χ. Η γυναίκα του Μολοσσού Άδμητου, για παράδειγμα, δέχτηκε τον Θεμιστοκλή εν απουσία του συζύγου της (Θουκυδίδης Α, 136). Και στις Χοηφόρους του Αισχύλου ο Ορέστης υπαινίσσεται πως η Κλυταιμνήστρα έχει την εξουσία να δεχτεί ξένους: εξελθέτω τις δωμάτων τελεσφόρος γυνή τόπαρχος, άνδρα δ ευπρεπέστερον. 054 τευχοσ 117

3 02 Απεικόνιση της Ωραίας Ελένης σε αγγείο του Ζωγράφου του Μειδία (410 π.χ.). Αθήνα, Μουσείο Κεραμεικού. 03 Απεικόνιση της γέννησης του Μ. Αλεξάνδρου σε ελληνορωμαϊκό ψηφιδωτό. Δεξιά διακρίνεται η Ολυμπιάδα. Βηρυττός, Εθνικό Μουσείο. Η Κλυταιμνήστρα, πράγματι, δέχεται τον Ορέστη και τη συνοδεία του... Η Ευρυδίκη στην Υψιπύλη (απ. 60, 23), όπως και η Ερμιόνη στην Ανδρομάχη (στ. 897), αποκαλείται δόμων άνασσα, καθώς ασκεί εξουσία κατά την απουσία του άνδρα της. Έτσι και η Άτοσσα προσφωνείται ως άνασσα γης, άνασσατησδε, εφόσον λείπει ο Ξέρξης (Αισχύλος, Πέρσαι, στ. 155, 173)». 5 Στον Αγαμέμνονα, το πρώτο μέρος της αισχύλειας Ορέστειας, ο χορός των γερόντων του Άργους υποδέχεται την Κλυταιμνήστρα ως αντιβασίλισσα: «Ήλθα να υποβάλω τα σέβη μου εις την εξουσία σου, Κλυταιμνήστρα. Είναι δίκαιο να τιμούμε την γυναίκα του αρχηγού, όταν αυτός απουσιάζει από τον θρόνο του». 6 Πουθενά δεν φαίνεται ότι υπήρχε «γυναικοκρατία», απλά η γυναίκα ή η μητέρα του βασιλιά ασκούσε καθήκοντα τοποτηρητή του θρόνου κατά την απουσία του. Ένα παράδοξο όμως συναντάμε στην τραγωδία του Ευριπίδη Ίων, όπου η συνέχεια του βασιλικού οίκου των Κεκροπιδών εξασφαλίζεται μέσω μιας πριγκίπισσας, της Κρέουσας, μοναδικής κόρης του βασιλιά Εριχθόνιου που γλίτωσε από τη θυσία που κάποιος χρησμός απαιτούσε για να σωθεί η Αθήνα: η Κρέουσα μαζί με τον άνδρα της, τον Ξούθο, που δεν ήταν Αθηναίος, είχαν πάει στο μαντείο των Δελφών για να ζητήσουν χρησμό για την ατεκνία τους. Ο Ξούθος δεν μπορούσε να χωρίσει τη στείρα Κρέουσα γιατί έγινε βασιλιάς μόνον ως σύζυγός της. Ήταν ανάγκη να γεννηθεί γιος από αυτήν αφού η Κρέουσα ήταν η διάδοχος του γένους των Κεκροπιδών ενώ ο ίδιος δεν ήταν παρά ένας ξένος. Όπως επισημαίνει η γαλλίδα ελληνίστρια N. Loraux: «Τα πάντα στην ιστορία του Ίωνος οδηγούν προς την Κρέουσα. Προς μια γυναίκα. Μια γυναίκα-χορηγό της νομιμότητας, της αθηναϊκής ταυτότητας που αναγνωρίζει το παιδί και του μεταβιβάζει τη γη και την εξουσία των Αθηνών. Η κωμωδία έχει ξεχαστεί. Ξεχάστηκε και το αστικό δράμα. Η ηρωική μυθική παράδοση καταλύεται από τον κυρίαρχο ρόλο μιας γυναίκας κι απομακρύνεται, φαινόμενο που προσιδιάζει στην τραγωδία. Με την Κρέουσα, και πάνω στην τραγική σκηνή, το γυναικείο φύλο κατακτά τους αθηναϊκούς του τίτλους ευγένειας». 7 Η Loraux πολύ σωστά επισημαίνει ότι η Κρέουσα είναι μια επίκληρος αλλά διαφέρει αρκετά από την επίκληρο της 03 αθηναϊκής νομοθεσίας: ενώ η Κρέουσα είναι σύζυγος ενός ξένου, η αθηναϊκή νομοθεσία υποχρέωνε την επίκληρο να παντρευτεί τον πλησιέστερο αρσενικό συγγενή της. Επιπλέον, ενεργεί με μια αυτονομία που έλειπε από την τυπική αθηναία επίκληρο: ο σύζυγος βγαίνει από το παιχνίδι και μόνο η ίδια μεταβιβάζει το όνομα και την εξουσία του γένους των Ερεχθιδών. 8 Δεν είναι τυχαίο ότι η Κρέουσα αναφωνεί, μόλις βεβαιώνεται για την ταυτότητα του γιου της, ότι ο Ερεχθεύς, ο πατέρας της, ξανανιώνει. 9 Παρ όλα αυτά, στην κλασική εποχή οι Αθηναίες δεν ονομάζονταν καν έτσι: δεν είχαν το δικαίωμα, δεν ήταν «πολίτιδες», τις ονόμαζαν «αστές», ή «Αττικές» (στην κωμωδία Λυσιστράτη του Αριστοφάνη). Στις επίσημες διατάξεις ήταν κόρες ή σύζυγοι πολιτών, σχεδόν ποτέ δεν ονομάζονταν πολίτιδες. Ο αποκλεισμός τους από τον δημόσιο βίο ήταν απόλυτος. Αλλά και στην πόλη-αντίποδα της Αθήνας, τη Σπάρτη, η κατάσταση μπορεί να ήταν καλύτερη για τις γυναίκες, ωστόσο μόνο στο κοινωνικό και οικονομικό πεδίο. Οι γυναίκες αποκλείονταν και εκεί από τον δημόσιο βίο, τουλάχιστον σε επίπεδο θεσμών: η γυναίκα στη τευχοσ

4 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη 04 Άσεμνη απεικόνιση της Κλεοπάτρας ως ανατολίτικης καρικατούρας (π μ.χ.). Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο. 05 Ναϊκό ανάγλυφο από ασβεστόλιθο που απεικονίζει την Αρσινόη Β' να κρατεί παπυρόσχημο σκήπτρο και τον Πτολεμαίο Β' τον Φιλάδελφο να φορά το διπλό στέμμα (260 π.χ.). Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο. 04 Σπάρτη δεν μπορούσε να γίνει βασίλισσα ούτε αντιβασίλισσα, ούτε φυσικά να γίνει μέλος της γερουσίας ή του σώματος των εφόρων. 10 Εκείνο που έκανε τον Αριστοτέλη να ονομάσει τη Σπάρτη «γυναικοκρατούμενη» ήταν το γεγονός ότι κατά τον 4ο αι. π.χ. μεγάλος πλούτος είχε συγκεντρωθεί στα χέρια των γυναικών του βασιλικού οίκου, που μπορούσαν έτσι να διαδραματίσουν έναν έμμεσο πολιτικό ρόλο. Τα φυλετικά κράτη (Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Αιτωλία) Εκεί όπου οι γυναίκες μπορούσαν να παίξουν έναν πιο άμεσο πολιτικό ρόλο ήταν στα φυλετικά κράτη στις παρυφές του ελληνικού κόσμου: τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Μακεδονία. Αυτές είναι περιοχές, όπου οι γυναίκες μπορούσαν να γίνουν αρχηγοί ενός οίκου, ενός γένους ή ενός κράτους, ελλείψει ενήλικου άρρενα συγγενή. Την εποχή των Περσικών Πολέμων, μια μιλήσια εταίρα, η Θαργηλία, κυβερνούσε τη Θεσσαλία ως χήρα του βασιλιά Αντίοχου. Βασίλεψε επί τριάντα χρόνια, ως τη δολοφονία της από έναν Αργείο, που τον είχε φυλακίσει. Το μοναρχικό καθεστώς της Θεσσαλίας επέτρεψε στη Θαργηλία, αν και ήταν γυναίκα, ξένη και εταίρα, να γίνει πρώτα βασιλική σύζυγος και ύστερα βασίλισσα «ιδίω δικαιώματι», ενώ η Ασπασία, επίσης Μιλήσια και εταίρα, δεν μπόρεσε ποτέ να γίνει ούτε καν νόμιμη σύζυγος του Περικλή, και τα παιδιά τους έπεσαν θύματα του νόμου του 451 π.χ., περί «ιθαγένειας», που τον εισηγήθηκε ο ίδιος ο Περικλής. Στην Αιτωλία, πρόσφατη προσωπογραφική/επιγραφική έρευνα, όχι μόνο επισημαίνει έναν μεγάλο αριθμό γυναικών που απελευθέρωσαν δούλους χωρίς «κύριο», άρα ως αυτόνομοι κύριοι περιουσιών αλλά, και αυτό είναι το σημαντικότερο, καταγράφει και μια γυναίκα, τη Λάνασσα, που ήταν κάτοχος ενός δημόσιου αξιώματος, εκείνου του ορφανοφύλακα, που σε άλλη επιγραφή μαρτυρείται να κατέχεται από άνδρα. 11 Αυτό σημαίνει ότι η Λάνασσα υπήρξε η επιλογή του σώματος των πολιτών της πόλης της, της Ναυπάκτου, για το συγκεκριμένο αξίωμα. Σύμφωνα με το λεξικό Liddell-Scott, στην Αθήνα, ο κάτοχος αυτού του αξιώματος ήταν επίτροπος των ορφανών, που ο πατέρας τους σκοτώθηκε στον πόλεμο, ήταν επομένως ένα αξίωμα που είχε σχέση με την επίβλεψη παιδιών και των περιουσιών τους και μπορούσε άνετα να ασκηθεί και από γυναίκα σε κοινωνίες λιγότερο πατριαρχικές από εκείνη της Αθήνας. Επίσης οι γυναίκες της Αιτωλίας πήραν, οικειοθελώς, μέρος στον αμυντικό πόλεμο εναντίον των κελτών εισβολέων το 279 π.χ. Αξιοσημείωτο είναι ακόμη ότι η γυναίκα ενός πρώην στρατηγού, του Πρόξενου, η Ορθοβούλη, αν και δολοφόνησε τον άντρα της, τιμωρήθηκε με 056 τευχοσ 117

5 εξορία μόνο, γεγονός που αποδεικνύει ότι η συζυγοκτονία δεν συγκαταλεγόταν ανάμεσα στα ειδεχθή εγκλήματα στην Αιτωλία. 12 Στην Ήπειρο, η μελέτη των επιγραφών από τον C. Cabanes, απέδειξε ότι οι γυναίκες διαχειρίζονταν μόνες τους την περιουσία τους, μπορούσαν να γίνουν αρχηγοί οίκων, να συμμετέχουν ως μάρτυρες σε απελευθερώσεις δούλων. 13 Επίσης, η γυναικεία διαδοχή δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο στον οίκο των Μολοσσών: το 331 π.χ., όταν πέθανε ο βασιλιάς Αλέξανδρος ( π.χ.), η χήρα του Κλεοπάτρα, κόρη της αδελφής του Ολυμπιάδας, που είχε ήδη αναλάβει την αντιβασιλεία κατά την απουσία του στην ιταλική του εκστρατεία, συνέχισε να κυβερνά την Ήπειρο, ως επίτροπος του ανήλικου γιου τους, του Νεοπτόλεμου. 14 Η Κλεοπάτρα ασκούσε κανονικά τα καθήκοντα του ηγεμόνα της Ηπείρου: σε επιγραφικές μαρτυρίες αναφέρεται ως θεωροδόκος των Απειρατάν, δηλαδή ήταν υπεύθυνη για την υποδοχή των θεωρών, των ιερών πρέσβεων της πόλης του Άργους που στέλνονταν για να παρακολουθήσουν ιερές τελετές στο Κοινό των Ηπειρωτών. 15 Υπήρχαν κι άλλες γυναίκες που ήταν επιφορτισμένες με το αξίωμα του θεωροδόκου στην ελληνιστική Ελλάδα: καταγράφηκαν άλλες τέσσερις, όλες σε πόλεις και περιοχές όπου η θέση της γυναίκας ήταν υψηλή, όπως η Λοκρίδα και η Κως, αλλά μόνο η Κλεοπάτρα δεν μοιραζόταν το αξίωμα με κάποιον άνδρα, πιθανώς γιατί ήταν βασίλισσα. Επίσης, μεταξύ του 334 και του 331 αναφέρεται ως εξαγωγέας σιτηρών στην Ελλάδα (Λυκούργος, Λεωκρ. 26). Η μητέρα της, η τρομερή Ολυμπιάδα, φέρεται ως συν-αντιβασιλεύουσα με την κόρη της στην Ήπειρο. Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς η Ολυμπιάδα παραμέρισε εντελώς την κόρη της και ασκούσε μόνη της τη βασιλική εξουσία στην Ήπειρο. Αυτή τη θέση τους τη στηρίζουν σε ένα λόγο του Υπερείδη, τον «Υπέρ Ευξενίππου», στον οποίο η Ολυμπιάδα με επιστολές της απαγορεύει στους Αθηναίους να αφιερώσουν φιάλες στο ναό του Δωδωναίου Διός, ισχυριζόμενη ότι το ιερό, όπως και όλη η περιοχή των Μολοσσών, της ανήκει και ότι οι Αθηναίοι δεν έχουν δικαίωμα να ασχοληθούν με τίποτα εκεί. 16 Η ίδια όμως είχε αφιερώσει αργυρή φιάλη στη θεά Υγεία σε ιερό της Αττικής, γεγονός που την παρουσιάζει ως τυπική εκπρόσωπο της «τυραννίας». 17 Ο τελευταίος ηγεμόνας της δυναστείας των Μολοσσών ήταν μια γυναίκα, η βασίλισσα Δηιδάμεια, κόρη του Πύρρου, που δολοφονήθηκε το 232 π.χ. Οι εξελίξεις κατά την ελληνιστική εποχή, π.χ. Μια αναλυτική παρουσίαση της ιστορίας των ελληνιστικών βασιλείων αλλά και των πολυάριθμων βασιλισσών που έπαιξαν κάποιο πολιτικό ρόλο βρίσκεται εκτός των στόχων της παρούσας εργασίας: η πολιτική ιστορία των ελληνιστικών χρόνων απαιτεί τιτάνιες προσπάθειες για την αφήγησή της και οι πηγές της, μολονότι είναι πολυάριθμες, αφήνουν μεγάλα κενά. Εκείνο που ενδιαφέρει τον γράφοντα είναι το κατά πόσο επηρεάστηκε η θέση της γυναίκας στην κοινωνία της εποχής από τις νέες συνθήκες: ο κοσμοπολιτισμός κυριάρχησε, μαζί με ένα συγκρητισμό στο θρησκευτικό και πολιτικό επίπεδο: ελληνικές και ανατολίζουσες ιδέες συγχωνεύτηκαν, ενώ η πολιτική αυτονομία της πόλης-κράτους, ύστερα από έναν περίπου αιώνα συνεχών πολεμικών συγκρούσεων, εξανεμίστηκε. 18 Το χρήμα άρχισε να γίνεται η πρωταρχική κοινωνική αξία, ενώ οι οπλιτικοί στρατοί της αρχαϊκής και κλασικής εποχής έδωσαν τη θέση τους στους μισθοφόρους: οι πολίτες έχασαν ουσιαστικά κάθε πολιτική δύναμη, η εκκλησία του δήμου διατηρήθηκε, αλλά μόνο ως «διακοσμητικό στοιχείο». Οι άνθρωποι στράφηκαν προς την ιδιώτευση: τα έργα της νέας κωμωδίας στην Αθήνα έχουν θέματα παρμένα από την ερωτική και οικογενειακή ζωή, τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα απασχολούσαν πλέον μόνο τους βασιλείς και τους «τυράννους». Η θέση των γυναικών των βασιλικών οίκων αλλά και των τοπικών αρχοντικών οικογενειών αλλάζει. Οι γυναίκες αυτές γίνονται ορατές, υποβοηθούν συζύγους και πατέρες, ευεργετούν άτομα και πόλεις, τα οικονομικά τους δικαιώματα διευρύνονται. Για να είναι κανείς άρχων δεν χρειάζεται πλέον ούτε τη στρατιωτική δύναμη 05 ούτε τη ρητορική ευφράδεια. Αρκεί η καταγωγή και η κατοχή πλούτου. Επιπλέον, σε χώρες όπως η Αίγυπτος, οι ντόπιες γυναίκες απολάμβαναν το δικαίωμα να διαχειρίζονται μόνες την περιουσία τους και να κληρονομούν όπως και οι άνδρες, ενώ σε περιοχές της Μ. Ασίας η άσκηση εξουσίας από γυναίκες ήταν κάτι το σύνηθες. Πάνω από όλα όμως το πλαίσιο της κληρονομικής μοναρχίας που είχε πλέον επιβληθεί στα ελληνιστικά κράτη επέτρεψε σε κάποιες γυναίκες να παίξουν ένα ρόλο στον δημόσιο βίο. Τι ακριβώς έκαναν οι βασίλισσες των ελληνιστικών χρόνων; Κάποιες, όπως η βασίλισσα Λαοδίκη, σύζυγος του βασιλιά της Περγάμου Αντίοχου, επιδίδονταν σε ευεργεσίες για να υποβοηθήσουν την πολιτική του συζύγου τους. Η Λαοδίκη, έδωσε στον Στρουθίωνα, το διοικητή της πόλης της Ιασού, ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για να προικιστούν οι κόρες «των ασθενούντων πολιτών». 19 Τέτοιες ευεργεσίες ταίριαζαν ιδεολογικά στο γυναικείο φύλο. Είναι αξιοσημείωτο ότι στο κείμενο της επιγραφής η Λαοδίκη απευθύνεται η ίδια στον Στρουθίωνα, υπογραμμίζοντας ένα είδος αυτονομίας στην ευεργετική της δράση. Φυσικά, η απόλυτη αυτονομία στην πολιτική δράση αυτών των βασιλισσών ήταν αδύνατη. Ακόμα και στην Αίγυπτο, όπου υπήρχε ισχυρή παράδοση ανοχής στη γυναικεία εξουσία, το δίκαιο απαιτούσε τη συμμετοχή ενός άρρενα συμβασιλέα όταν βασίλευε γυναίκα: «Η Κλεοπάτρα Β, όμως, πράγμα πρωτοφανές τευχοσ

6 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη 06 Ρωμαϊκό ψηφιδωτό όπου απεικονίζεται γυναίκαγαιοκτήμονας, στην οποία οι υποτακτικοί προσφέρουν τους καρπούς των κτημάτων της (3ος αι. μ.χ.). Τυνησία, Musée du Bardo. στην ελληνιστική εποχή, δεν δίστασε να ανακυρηχθή μόνη βασίλισσα, χωρίς άρρενα συμβασιλέα». 20 Πρόκειται για ένα επεισόδιο, από τα πολλά, δυναστικής σύγκρουσης, ανάμεσα σε μέλη της πτολεμαϊκής δυναστείας, συγκεκριμένα ανάμεσα στον Πτολεμαίο Η και την πρώτη σύζυγο και αδελφή του Κλεοπάτρα Β, το 132/1 π.χ. Η δεύτερη σύζυγος του Πτολεμαίου Η (και ανιψιά του), η Κλεοπάτρα Γ, ανέλαβε την αντιβασιλεία μετά το θάνατό του, το 116 π.χ., και ανάμεσα στις κυβερνητικές της πράξεις ήταν και η χρηματοδότηση της δεύτερης αποστολής του ναυτικού Εύδοξου στις Ινδίες. 21 Όμως, μια ακόμη φορά, βασίλεψαν μόνες τους γυναίκες στην πτολεμαϊκή Αίγυπτο: Το 58 π.χ., κατά την εξορία του Πτολεμαίου ΙΑ, του λεγόμενου «Αυλητή», η γυναίκα του Κλεοπάτρα Τρύφαινα και η κόρη του Βερενίκη Β άσκησαν τη βασιλική εξουσία. Ακόμα, και η γνωστή Κλεοπάτρα Ζ, στο διάστημα της βασιλείας της (48-31 π.χ.), μοιράστηκε το θρόνο διαδοχικά με δύο αδελφούς της και τον ανήλικο γιο της Καισαρίωνα. Εκτός από τις βασίλισσες υπήρξαν και άλλες γυναίκες που διαδραμάτισαν πολιτικό ρόλο κατά την ελληνιστική εποχή στον ελληνικό χώρο. Έτσι, η Κρατησίπολις κυβέρνησε ως τύραννος τη Σικυώνα, για επτά χρόνια, μετά το θάνατο του συζύγου της. Επίσης, η κόρη του τυράννου Ζηνοφάνους, Άβα, έγινε βασίλισσα της πόλης Όλβης, πόλης της Κιλικίας, μετά το γάμο της με ένα μέλος της ιερατικής δυναστείας των Τευκριδών. Εδραίωσε τη βασιλεία της με τη «φιλία» της με τον Αντώνιο και την Κλεοπάτρα, δίνοντάς τους πλούσια δώρα και φυσικά εκθρονίστηκε μετά την πτώση των ισχυρών φίλων της. 22 Τι ρόλος αναλογούσε όμως στην πλειονότητα των γυναικών της ελίτ των ελληνιστικών πόλεων και κρατών; Μια επιγραφή του 2ου αι. π.χ., από τη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας, που αναφέρεται σε μια αριστοκράτισσα της περιοχής, μας δίνει κάποιες ενδείξεις. Η επιγραφή αυτή τιμούσε την Ευξένια, απόγονο του Φιλοποίμενα, στρατηγού της Αχαϊκής Συμπολιτείας. «Για τον ισχυρό τοίχο γύρω από το ναό που έκτισε, για τη θεά και έναν οίκο για τους δημόσιους καλεσμένους. Ότι μια γυναίκα χρησιμοποιεί τον πλούτο της για την καλή φήμη δεν είναι κάτι που προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι η προγονική δόξα παραμένει στα παιδιά κάποιου». 23 Αν και εγγονή του μεγάλου στρατηγού της Αχαϊκής Συμπολιτείας Φιλοποίμενα, η Ευξένια δεν μπορούσε να αναλάβει πολιτικό αξίωμα, λόγω φύλου, ανέλαβε όμως το θρησκευτικό αξίωμα της ιέρειας της Αφροδίτης στη Μεγαλόπολη. Επίσης χρησιμοποίησε τον πλούτο της για να οχυρώσει το ναό της θεάς και να προσφέρει προστασία στους δημόσιους καλεσμένους. Φάνηκε έτσι άξια διάδοχος του ένδοξου προγόνου της, μέσα στο 058 τευχοσ 117

7 πλαίσιο που της καθόριζε το φύλο της και η εποχή της. Οι Έλληνες και οι βασίλισσες του βαρβαρικού κόσμου Οι Έλληνες κατοικούσαν σε έναν κόσμο που συνόρευε με «βαρβαρικά» κράτη. Σκύθες, Πέρσες, Λύκιοι, Αιγύπτιοι, Αιθίοπες ήταν οι γείτονές τους. Σε πολλά από αυτά τα κράτη και στις φυλές η διακυβέρνηση ήταν μοναρχική και η παρουσία βασιλισσών που κυβερνούσαν οι ίδιες δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο. Η φαραωνική Αίγυπτος είχε τις βασίλισσές της, αλλά και οι Χετταίοι του 1ου αι. π.χ. είχαν να επιδείξουν παραδείγματα γυναικείας διακυβέρνησης: ο αιγύπτιος ιερέας Ουεναμούν, σε ένα ταξίδι του, ζήτησε τη βοήθεια της πριγκίπισσας Χατίμπα, που κυβερνούσε την πόλη Αλάσια της Κύπρου. 24 Μπορεί ο θρόνος της Περσικής Αυτοκρατορίας να ήταν κληρονομικός μόνο στην ανδρική γραμμή (οι δυο βασίλισσες που κυβέρνησαν την Περσική Αυτοκρατορία για σύντομα χρονικά διαστήματα έζησαν τον 7ο αι. μ.χ. και ανέβηκαν στο θρόνο μόνο γιατί όλοι σχεδόν οι βασιλικοί πρίγκιπες είχαν δολοφονηθεί), αλλά οι σατράπες (κυβερνήτες) των υποτελών κρατών ήταν συχνά γυναίκες, μέλη των τοπικών δυναστειών. Η αρχαία ελληνική σκέψη ταύτιζε τη γυναικεία διακυβέρνηση, τη «γυναικοκρατία», με την τυραννία (εννοούμενη ως παράνομη και άδικη διακυβέρνηση) καθώς και με τη διακυβέρνηση των δούλων, δηλαδή ως κάτι στρεβλό και παράνομο. Στις τραγωδίες, η δαιμονική Κλυταιμνήστρα ενσαρκώνει την υπερφιλόδοξη και αρχομανή γυναίκα. Όπως παρατηρεί η Κ. Συνοδινού, «είναι ακριβώς η λέξη κράτος, εξουσία που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη συνοδεύει σ ολόκληρο το έργο. Αυτή η εξουσία ήταν απαγορευμένη στις γυναίκες και η Κλυταιμνήστρα πρώτα με την αποτελεσματική άσκησή της κατά την απουσία 06 του Αγαμέμνονα, και μετά με την επιθυμία της να τη διατηρήσει, φονεύοντας το νόμιμο κάτοχο του θρόνου, ανέτρεψε τα συμβατικά όρια του φύλου της». 25 Για τους περισσότερους αρχαίους έλληνες διανοητές, η γυναίκα ήταν ακατάλληλη για να κυβερνά. Όπως παρατηρεί η Μ. Lefkowitz, οι γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα σπάνια κατείχαν την εξουσία τόσο στη λογοτεχνία όσο και στην ιστορία, και όταν αυτό συνέβαινε ήταν για σύντομα χρονικά διαστήματα, για να αντιμετωπιστεί κάποια άμεση ανάγκη, ή, στην περίπτωση των μοναρχιών και των τυραννιών, αν συνέβαινε να συνδέονται με τον ηγεμόνα, αν κυβερνούσαν για να ικανοποιήσουν προσωπικές τους φιλοδοξίες, τότε τόσο οι ίδιες όσο και οι γύρω τους έβρισκαν άσχημο τέλος. 26 Ο ιστορικός εκείνος που γέμισε τις σελίδες του έργου του με γυναικεία πρόσωπα, που συχνά μοιάζουν περισσότερο με ηρωίδες μυθιστορήματος παρά με ιστορικούς χαρακτήρες, ήταν, φυσικά, ο τευχοσ

8 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη 07 Μαρμάρινη κεφαλή της Ιουλίας Μαμμαίας, μητέρας του αυτοκράτορα Αλεξάνδρου Σέβηρου ( μ.χ.). Γύρω στο 230 μ.χ. Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου. Ηρόδοτος, που το ιστορικό του έργο έχει ανθρωπολογικές και λαογραφικές διαστάσεις. Παλιότερα οι ιστορικοί αντιμετώπιζαν χωρίς καχυποψία τα πορίσματα των ιστορικών ερευνών του Ηροδότου, αλλά τα τελευταία είκοσι χρόνια η διασταύρωση των έργων του με επιγραφικά και αρχαιολογικά ευρήματα της αρχαίας Περσίας οδήγησε νεότερους ερευνητές να αμφισβητήσουν κάποια συμπεράσματά του και πρώτα απ όλα τη δύναμη της Άτοσσας και των άλλων γυναικών της Περσικής Αυλής. Έτσι, η H. Sancisi-Weerdenburg υποστήριξε ότι είναι επισφαλές να οδηγούμαστε σε συμπεράσματα για την επιρροή των γυναικών στην ιρανική αυλή, κατά τον 5ο και 4ο αι. π.χ., γιατί οι ελληνικές πηγές ηθελημένα παρουσίαζαν την Ανατολή ως αδύναμη, γυναικεία και παρακμιακή μέσα στο πλαίσιο της ιδεολογικής προπαγάνδας που επέβαλλε η μακρόχρονη ελληνοπερσική σύγκρουση: η ολλανδή ιστορικός αναφέρει ότι η μοναδική θηλυκή ύπαρξη που αναφέρεται στις βασιλικές επιγραφές των Αχαιμενιδών είναι η θεά Αναχίτα. Ούτε η Άτοσσα ούτε ο βασιλιάς πατέρας της, ο Μέγας Κύρος, αναφέρονται στα επίσημα περσικά έγγραφα αξιοπερίεργο γιατί σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (VII, 2-3), η Άτοσσα έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην άνοδο του Ξέρξη στο θρόνο. Επίσης, καμία γυναίκα δεν απεικονίζεται στα βασιλικά ανάγλυφα της Περσέπολης. 27 H μορφή της Άτοσσας στον Ηρόδοτο αλλά και στην τραγωδία Πέρσες του Αισχύλου εξυπηρετεί περισσότερο λογοτεχνικές συμβάσεις παρά ιστορικές διαπιστώσεις. Μπορεί λοιπόν οι γυναίκες να έπαιζαν έναν παρασκηνιακό ρόλο στην περσική αυλή αλλά δεν είχαν θέση στις επίσημες πολιτικές δομές της αυτοκρατορίας. Μια γυναίκα όμως στοίχειωσε τη σκέψη των αρχαίων Αθηναίων γιατί τόλμησε να πάρει μέρος στην εκστρατεία του Ξέρξη εναντίον της Ελλάδας και να κυβερνήσει το στόλο της στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, το 480 π.χ.: πρόκειται για την Αρτεμισία Α, βασίλισσα της καρικής Αλικαρνασσού: η Αρτεμισία, κόρη του τυράννου Λύγδαμι, τον διαδέχτηκε και βασίλευε στην Αλικαρνασσό, την Κάλυμνο, την Κω και τη Νίσυρο. Πήρε μέρος στην εκστρατεία του Ξέρξη εναντίον της Ελλάδας αναγκαστικά ως υποτελής ηγεμόνας. Ο Ηρόδοτος την παρουσιάζει ως 07 θετικό χαρακτήρα: στο συμβούλιο των υποτελών ηγεμόνων παρουσιάζεται ως λογική σύμβουλος, προσπαθεί να αποτρέψει τον Ξέρξη από τη ναυμαχία στη Σαλαμίνα. Όμως το επεισόδιο που καταγράφει ο Ηρόδοτος στη ναυμαχία της Σαλαμίνας με ηρωίδα την Αρτεμισία, είναι αμφιλεγόμενο: η Αρτεμισία για να ξεφύγει από τον κλοιό των ελληνικών πλοίων βύθισε ένα περσικό πλοίο, που βρέθηκε μπροστά στο δικό της (Ηρόδοτος VII.99, VIII.68). Αυτή της η πράξη δείχνει τόλμη αλλά όχι και πολεμική αρετή, τουλάχιστον όχι με τα ελληνικά μέτρα. Ο Ηρόδοτος παρουσιάζει με θετικό 060 τευχοσ 117

9 τρόπο και μια άλλη πολεμική βασίλισσα, παρά την αγριότητα που επιδεικνύει απέναντι στο νεκρό του νικημένου αντιπάλου της: πρόκειται για την Τόμυρι, τη βασίλισσα των Μασσαγετών Σκυθών. Η βασίλισσα αυτή σκότωσε τον πέρση βασιλιά Κύρο όταν επιτέθηκε εναντίον της σε μια ύπουλη ενέδρα (Ηρόδοτος Ι.214). Δύο άλλες γυναίκες που κυβέρνησαν πόλεις της Μ. Ασίας ως υποτελείς ηγεμόνες σκιαγραφούνται από τον Ξενοφώντα (4ος αι. π.χ.) και από τον Στράβωνα (1ος αι. π.χ.-1ος αι. μ.χ.): η Μανία, χήρα του Ζεύξη, ήταν φοροεισπράκτορας για τον πέρση σατράπη Φαρνάβαζο. Το πορτρέτο της, στα Ελληνικά του Ξενοφώντα είναι το τυπικό ενός «τυράννου»: κάτοχος τεράστιων κτηματικών εκτάσεων, αυταρχική κυβερνήτις, πέφτει θύμα δολοφονίας από το γαμπρό της, τον οποίο έκανε το λάθος να εμπιστευτεί, γιατί, όπως επισημαίνει ο Ξενοφών, οι τύραννοι δεν εμπιστεύονται παρά μόνο τους ανθρώπους του στενού τους περιβάλλοντος. Η Άμαστρις έζησε στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου: ήταν ανιψιά του τελευταίου βασιλιά των Περσών Δαρείου του Κοδομανού. Κατά τους ομαδικούς γάμους στα Σούσα μεταξύ των στρατηγών του Μ. Αλέξανδρου και περσίδων πριγκιπισσών δόθηκε ως σύζυγος στο στρατηγό Κρατερό (325 π.χ.). Όταν αυτός τη βαρέθηκε, την πάντρεψε με τον Διονύσιο, τύραννο της Ηράκλειας στη Βιθυνία το 322 π.χ. Από το γάμο αυτό απέκτησε δυο γιους και, όταν χήρεψε το 306 π.χ., εξασφάλισε την υποστήριξη του Αντίγονου και ανέλαβε την τυραννική αρχή ως επίτροπος των γιων της. Το 302 π.χ., η παραμέλησή της από τον Αντίγονο την έκανε να στραφεί προς το στρατηγό του Αλέξανδρου Λυσίμαχο, τον οποίο και παντρεύτηκε, αλλά και αυτός την εγκατέλειψε και η Άμαστρις στράφηκε πάλι προς την πολιτική και την ίδρυση πόλεων. Το 298 π.χ., η περσίδα ηγεμονίδα δολοφονήθηκε από τους γιους της, που ήθελαν να αναλάβουν την εξουσία. Η ιστορία της Αμάστριδος παρουσιάζει τα τυπικά στοιχεία της ιστορίας του τυράννου στη θηλυκή του εκδοχή: το καθεστώς της τυραννίας τής επέτρεψε να αναλάβει ταυτόχρονα την εξουσία στον «οίκο», αλλά και στην πόλη του άνδρα της. Μπόρεσε να αναλάβει την εξουσία χάρη στη σύνδεσή της με ισχυρούς άνδρες, που την εγκατέλειπαν μόλις ανακάλυπταν κάποια άλλη γυναίκα που πρόσφερε μεγαλύτερες ευκαιρίες πολιτικής ανόδου και είχε το τυπικό τέλος του τυράννου, αρσενικού ή θηλυκού: δολοφονήθηκε από τους γιους της. Ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή: Οι γυναίκες γίνονται πολίτες Στις επιγραφές της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής οι γυναίκες αναφέρονται πλέον ως «πολίτιδες». Στην κλασική εποχή κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο. Π.χ. σε μια επιγραφή από τη Δοϊράνη της Μακεδονίας (ελληνιστική), κάποια Πολεμωνιανή Αντιγόνου αναφέρεται ως «η Αργεσταίων πολείτις». Ο σχολιαστής της επιγραφής, Δ. Κανατσούλης, ανέφερε ότι ο τίτλος πρέπει να ήταν μάλλον τιμητικός. 28 Σε άλλη επιγραφή επίσης από τη Μακεδονία, από τα Σέρβια, δύο γυναίκες αναφέρονται ως «πολίτειδες» της πολιτείας των Οβλοστίων. 29 Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα φαίνεται μία αδημοσίευτη επιγραφή του 3ου αιώνα π.χ., που βρέθηκε στις πρόσφατες ανασκαφές του καθηγητή Δ. Παντερμαλή, στην πόλη-θρησκευτικό κέντρο της Μακεδονίας, το Δίον: «Περί τα 70 ονόματα φέρει επιγραφή των ελληνιστικών χρόνων του 3ου αιώνα π.χ., που ανακαλύφθηκε στο Δίον. Το ενδιαφέρον εντοπίζεται στο γένος των ονομάτων. Για πρώτη φορά, ανάμεσα στα ονόματα ανδρών, εντοπίστηκαν και ονόματα τεσσάρων γυναικών που καταγράφονται ως χήραι πολίτιδες. Αυτές οι χήρες, λοιπόν, κατά ορισμένο ειδικό λόγο, είχαν καταστεί πολίτιδες και κατείχαν δημόσια αξιώματα τέτοια, ώστε να έχουν το δικαίωμα να θυσιάζουν και να καταγράφουν το όνομά τους σε επίσημους καταλόγους. Έχουμε δηλαδή την ένδειξη ότι τον 3ο αιώνα π.χ., στην ιερή πόλη των Μακεδόνων, κάποιες γυναίκες δεν είχαν μόνο πολιτικά δικαιώματα, αλλά προφανώς και εμπλοκή στα πολιτικά πράγματα». 30 Ήδη από τον 2ο αι. π.χ., παρατηρείται το φαινόμενο της εκλογής γυναικών σε τοπικά πολιτικά αξιώματα, σε ελληνικές ή ελληνόφωνες πόλεις της Μ. Ασίας αλλά και των νησιών του Αιγαίου: πρόκειται για αξιώματα που είναι συνήθως θρησκευτικής χροιάς ή επώνυμα (δηλ. το μόνο που κάνει ο φέρων το αξίωμα ή οι οικείοι του είναι να παραχωρήσουν κάποια χρηματικά ποσά, συνήθως μεγάλα, με αντάλλαγμα την παραχώρηση να γίνεται η αναγνώριση ενός ή περισσότερων ετών από το όνομά του). Ενδεικτικό της συμβολικής σημασίας αυτών των αξιωμάτων-τίτλων που από πόλη σε πόλη είχαν διαφορετική ονομασία (στεφανηφόρος, αισυμνήτης, βασιλιάς, πρύτανις, ιερομνήμων, ίππαρχος) ήταν ότι παραχωρούνταν όχι μόνο σε γυναίκες αλλά και σε παιδιά, σε θεότητες, ακόμη και σε νεκρούς που οι συγγενείς τους ήθελαν να τιμήσουν με αυτό τον τρόπο. 31 Επίσης, αξιώματα όπως η γυμνασιαρχία και η αγωνοθεσία είχαν μετατραπεί πλέον σε οικονομικές λειτουργίες, ο κάτοχος του αξιώματος δεν έκανε πολλά περισσότερα από το να χρηματοδοτεί διανομές λαδιού, επισκευές του γυμνασίου και τη διοργάνωση αγώνων. 32 Εκ πρώτης όψεως όλα αυτά δεν φαίνονται να έχουν μεγάλη σχέση με την πολιτική: και στην κλασική εποχή, π.χ., το έτος στο Άργος ονομαζόταν από την ιέρεια της Ήρας. Έχουμε επίσης αναφερθεί στις λίγες γυναίκες θεωροδόκους της ελληνιστικής εποχής, καθώς και στη συμμετοχή των βασιλισσών από τους ομηρικούς έως τους κλασικούς χρόνους στο σύστημα της φιλοξενίας. Αυτή η ανάμειξη του ιδιωτικού με το δημόσιο και η έντονη πολιτική διάσταση της φιλοξενίας έδωσε νέα ώθηση στην πολιτική επιρροή πολλών γυναικών της άρχουσας τάξης: στο μυθιστόρημα Λούκιος ή όνος του Ψευδο-Λουκιανού μια πλούσια κυρία που συναντάει τον Λούκιο στον κεντρικό δρόμο της θεσσαλικής πόλης Ύπατα, η Άβροια, τον προσκαλεί στο σπίτι της, όντας φίλη της μητέρας του (Λούκιος ή όνος, 4). Σε μια ακρωτηριασμένη επιγραφή από την Οινοάνδα της Λυκίας (2ος αι. μ.χ.), ο φιλόσοφος Διογένης αναφέρει ότι στη Ρόδο φιλοξενήθηκε στο σπίτι μιας γυναίκας που του είχαν συστήσει οι φίλοι του. 33 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο επιγραφικός φάκελος της Ιουνίας Θεοδώρας, περί το 43 μ.χ., μιας πλούσιας γυναίκας που ήταν κάτοχος της ρωμαϊκής υπηκοότητας: η κυρία αυτή απέκτησε την ιδιότητα του ανεπίσημου προξένου της Λυκιακής Ομοσπονδίας φιλοξενώντας στο σπίτι της όσους Λύκιους έρχονταν στην Κόρινθο, λιμάνι μεγάλης τευχοσ

10 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη 08 εμπορικής κίνησης και ασκώντας την επιρροή της στους τοπικούς άρχοντες για την προώθηση των υποθέσεών τους έτσι εξασφάλισε μεγάλες τιμές. 34 Στην ελληνιστική εποχή, η προξενία δινόταν συχνά σε γυναίκες, π.χ. η κιθαρωδός Πολυγνώτα απέκτησε την προξενία μαζί με άλλα προνόμια και τιμές ως αμοιβή για τη νίκη της σε μουσικό αγώνα στους Δελφούς τον 1ο αι. π.χ. 35 Στη ρωμαϊκή περίοδο οι επιγραφές είναι λιγότερες: μια κυρία από την Έφεσο, η Σκριβωνία Φιλωτέρα, τιμήθηκε από τους Μήλιους ως πρόξενος και ευεργέτις τους, και στην πόλη Ολόντους της Κρήτης μια γυναίκα τιμήθηκε μαζί με ένα συγγενή της με την πολιτεία, δηλ. την υπηκοότητα της πόλης, και με προξενιά. 36 Η κλασική εποχή με τον αποκλεισμό των γυναικών από την κληρονομική διαδοχή είχε παρέλθει: στις πόλεις της ρωμαϊκής Ασίας κατά την αυτοκρατορική εποχή, η χήρα ή η κόρη ενός εξέχοντος άνδρα γινόταν κληρονόμος του ελλείψει αρσενικών απογόνων και κληρονομούσε και τις οικονομικές υποχρεώσεις του απέναντι στην πόλη: π.χ., ο Μ. Αντώνιος Ρούφος, που είχε αναλάβει μια σειρά από πολιτικά αξιώματα και οικονομικές λειτουργίες στη μητρόπολη του Πόντου, τη Νεοκαισάρεια, αναφέρεται ότι «διάδοχον και του γένους και των φιλοτειμιών του την εαυτού θυγατέρα Αντωνίαν Μάξιμα παρασχόμενον και ομώνυμον θυγατριδούν, εξ ανδρός πρωτεύοντος εν τηι μητροπόλει Αμασεία και παρ ημίν Κορνηλίου Καπίτωνος». 37 Ελλείψει γιων, η κόρη, αφού παντρεύτηκε με έναν εξέχοντα άνδρα από γειτονική πόλη, γίνεται διάδοχος του πατρικού γένους και εξασφαλίζει και έναν εγγονό με το ίδιο όνομα με εκείνο του παππού του. Αυτό το κλίμα έντονης οικογενειοκρατίας επέτρεψε σε ορισμένες γυναίκες να γίνουν, παρά το φύλο τους, οι ισχυρότεροι τοπικοί άρχοντες, συγκεντρώνοντας έναν μεγάλο αριθμό αξιωμάτων, θρησκευτικών και πολιτικών, στα χέρια τους: έτσι μια γυναίκα στη Μίλητο, που το όνομά της δεν διασώθηκε στην επιγραφή, είχε συγκεντρώσει στα χέρια της τα εξής αξιώματα: α) θρησκευτικά: αρχιέρεια των Σεβαστών, δηλαδή των αυτοκρατόρων και των Ιώνων, υδροφόρος της Αρτέμιδος, β) πολιτικά/οικονομικά: στεφανηφόρος, γυμνασίαρχος των νέων, των πατέρων, των πολιτών, χορηγός πασών χορηγιών, παιδονόμος (η μόνη περίπτωση που μια γυναίκα κατέχει αυτό το αξίωμα στην αρχαιότητα) και κωτάρχις, δηλ. επικεφαλής κώμης, επίσης μοναδική γυναίκα που έχει καταγραφεί να κατέχει αυτό το αξίωμα. 38 Σίγουρα, αυτή η γυναίκα, σε τοπικό επίπεδο, αποτελούσε υπολογίσιμη πολιτική δύναμη. Και η περίπτωσή της δεν ήταν μοναδική: η ευεργέτρια Μηνοδώρα, στη μικρή πόλη Σίλλυον της Παμφυλίας, τον 2ο αιώνα μ.χ., κατείχε επίσης πλήθος αξιωμάτων, θρησκευτικών (αρχιέρεια των Σεβαστών, ιεροφάντις, ιέρεια της Δήμητρας και όλων των θεών) και πολιτικών (δημιουργός, επώνυμο αξίωμα, γυμνασίαρχος, ακόμη και δεκάπρωτος, μέλος δηλ. του σώματος των δέκα πιο εύπορων πολιτών που έπρεπε να συλλέξουν τους φόρους για λογαριασμό της κεντρικής εξουσίας και να πληρώσουν οι ίδιοι αν προέκυπταν κενά στις εισπράξεις). 39 Μια άλλη γυναίκα με πολλά αξιώματα ήταν η Πλάνκια Μάγκνα, μέλος μιας εξελληνισμένης ρωμαϊκής οικογένειας που είχε εγκατασταθεί γενιές πιο πριν στην μικρή πόλη της Πέργης: ήταν, όπως μας αποκάλυψαν πρόσφατες επιγραφικές ανακαλύψεις, κάτοχος θρησκευτικών κυρίως αξιωμάτων: ιέρεια της Περγαίας Αρτέμιδας, της Μεγάλης Μητέρας των θεών, αρχιέρεια της αυτοκρατορικής λατρείας. Επίσης διετέλεσε δημιουργός, δηλαδή ετήσιος επώνυμος άρχοντας της πόλης και έδρασε ως ευεργέτρια, χρηματοδοτώντας οικοδομικά έργα (2ος αι. μ.χ.). 40 Η Μηνοδώρα ανέλαβε πιο σημαντικά αξιώματα πολιτικής φύσης γιατί ήταν χήρα (είχε παντρευτεί τον εκ πατρός θείο της), και γιατί ο γιος της είχε πεθάνει, επομένως δεν έμεναν παρά η ίδια και η ανήλικη κόρη της για να συνεχίσουν την οικογενειακή παράδοση στον δημόσιο βίο. Αντίθετα, η Πλάνκια Μάγκνα είχε και εν ζωή γιο και αδελφό, και γι αυτό τον λόγο περιορίστηκε σε δευτερεύοντα αξιώματα. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η πολιτική ζωή στον ελληνικό χώρο κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή ήταν «γυναικοκρατούμενη»: πρώτα απ όλα οι γυναίκες αποκλείονταν από όσα αξιώματα απαιτούσαν το δικαίωμα ψήφου, αληθινή εκτελεστική εξουσία και μακρινά ταξίδια: δεν βρίσκουμε γυναίκες αγορανόμους, πρεσβευτές, γραμματείς. Επίσης, το φαινόμενο ήταν περιορισμένο γεωγραφικά στη δυτική Μ. Ασία, σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Κυκλάδες). Αντίθετα, στον υπόλοιπο ελληνικό χώρο οι γυναίκες, αν και γίνονταν αρχιέρειες και ευεργέτριες, δεν μπορούσαν να γίνουν αξιωματούχοι. Ρωμαϊκή επιρροή δεν φαίνεται να υπήρχε: το ρωμαϊκό δίκαιο απαγόρευε την εκλογή γυναικών σε δημόσια αξιώματα και η γυναικεία επιρροή στον δημόσιο βίο στο δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν πολύ περιορισμένη. Υπήρχαν βέβαια και κάποιες εξαιρέσεις στον κανόνα που ήθελε τις γυναίκες να αποκλείονται από τα σημαντικότερα αξιώματα και από τα πολιτικά σώματα: 062 τευχοσ 117

11 08 Μαρμάρινο άγαλμα της Πλάνκια Μάγκνα. 2ος αι. μ.χ. Αντάλυα, Αρχαιολογικό Μουσείο. 09 Αργυρό τετράδραχμο Κλεοπάτρας Ζ Αιγύπτου, 48 π.χ. (;). Εμπροσθότυπος: Προτομή Κλεοπάτρας Ζ. Αθήνα, Νομισματικό Μουσείο. 10 Χρυσό δεκάδραχμο Βερενίκης Β Αιγύπτου, π.χ. Εμπροσθότυπος: Προτομή Βερενίκης Β. Αθήνα, Νομισματικό Μουσείο. 09 Σε μια επιγραφή από την πόλη Σεβαστή της Μ. Ασίας, ανάμεσα στα νέα μέλη της τοπικής γερουσίας υπάρχουν τέσσερις γυναίκες: «οι εισελθόντες εις την γερουσίαν Ρωμαίς Απολλώνιου Κλαυδία Τευθραντίς Ιουλία Ιουλιανή Ιουλία Τευθραντίς» (183 μ.χ.). 41 Επίσης σε μια άλλη επιγραφή από την Ηράκλεια Σαλβακή μια ευεργέτρια τιμάται με είσοδό της στη γερουσία επειδή πλήρωσε τον κεφαλικό φόρο όλων των πολιτών (2ος αι. μ.χ.). Τέλος, υπάρχει και η αμφιλεγόμενη περίπτωση της Φλαβίας Κλαυδίας Σιλβανής, της γερουσιάρχισσας. 42 Ο Δ. Κανατσούλης την αναφέρει ως πρόεδρο της γερουσίας δεδομένου ότι ήταν γνωστό πως οι γυναίκες γίνονταν μέλη αυτού του σώματος, άλλοι όμως ιστορικοί, όπως ο J. H. Oliver, αρνούνται να αποδεχτούν ότι μια γυναίκα θα μπορούσε να είναι πρόεδρος ενός πολιτικού σώματος στην αρχαιότητα, και την παρουσιάζουν ως σύζυγο του γερουσιάρχη. Δεδομένου ότι οι επιγραφές δεν ρίχνουν περισσότερο φως στο συγκεκριμένο θέμα σίγουρη απάντηση δεν μπορεί να δοθεί. Το ίδιο ισχύει για την περίπτωση της Λυκιάρχισσας Μ. Αυρηλίας Χρυσίον, που όμως ο σύζυγός της δεν ήταν Λυκιάρχης (πρόεδρος του Κοινού των Λυκίων). Η συγκεκριμένη κυρία ήταν ιέρεια της αυτοκρατορικής λατρείας και γυμνασίαρχος των δύο γυμνασίων των νέων καθώς και ευεργέτρια, καθώς δώρισε καλλιεργήσιμες εκτάσεις σε πολίτες στη μνήμη του γιου της. 43 Επίσης, υπήρχαν γυναίκες που έφεραν τον τίτλο της Μακεδονιάρχισσας σε μακεδονικές επιγραφές, όπως η Φλαβιανή Νεποτιανή, που ήταν σύζυγος μακεδονιάρχη και αρχιερέα. 44 Δεν έχει όμως σημασία να αναλώνεται κανείς σε αναλύσεις, δεδομένου ότι όλα αυτά τα αξιώματα ήταν απλοί τίτλοι τιμής χωρίς ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Στη ρωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή Αίγυπτο, οι γυναίκες που κληρονομούσαν μεγάλες περιουσίες επιφορτίζονταν με αξιώματα, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι τη δουλειά που συνεπάγονταν την εκτελούσαν άνδρες βοηθοί. 45 Ο P.S. Sijpestein υποστήριξε ότι υπήρξε ακόμη και μια γυναίκα, η Θεοδότη, που ήταν βουλευτής Υπάρχει ακόμη και η περίπτωση της χήρας ενός κόμη που το 590 μ.χ. οι αρχές της βυζαντινής Ιταλίας την υποχρέωσαν να αναλάβει το αξίωμα του νεκρού μόνον όμως ως το τέλος του φορολογικού έτους. 47 Το φαινόμενο στο δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Το φαινόμενο της γυναικείας συμμετοχής στον ευεργετισμό ήταν πολύ περιορισμένο στο δυτικό, λατινόφωνο τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τόσο χρονικά όσο και γεωγραφικά. Οι γυναίκες στη Δύση δεν μπορούσαν να γίνουν πλήρη μέλη των τοπικών βουλών παρά μόνον σε σπανιότατες περιπτώ- τευχοσ

12 γυναικα και πολιτικη στην αρχαια ελλαδα και τη ρωμη σεις επίτιμα ως patronae civitatis, δηλ. ως προστάτιδες κάποιας πόλης, κι αυτό γιατί τα ονόματα των προστατών συμπεριλαμβάνονταν στους καταλόγους των βουλευτών. 48 Οι γυναίκες που έπαιξαν αυτό το ρόλο ήταν ελαχιστότατες, είκοσι τέσσερις, από τις οποίες μόνο δεκατρείς θεωρείται βέβαιο ότι ήταν «πατρώνισσες», σε σύνολο χιλίων διακοσίων «πατρώνων». Γεωγραφικά οι δέκα έδρασαν στη Β. Αφρική και οι τρεις στην Κεντρική Ιταλία. Χρονικά, έδρασαν κατά τον 3ο αιώνα και τις αρχές του 4ου αιώνα μ.χ. Ο J. Nicols, συσχετίζει την εμφάνιση αυτών των λίγων γυναικών στον δημόσιο βίο με τη μεγάλη δύναμη των γυναικών της δυναστείας των Σεβήρων. Εξάλλου μόνο ένα γυναικείο όνομα διασώθηκε σε μια tabula patronatus: εκείνο της Nummia Varia, προστάτιδας της πόλης του Peltuinum, της Ιταλίας. 49 Επιβεβαιώνεται έτσι ότι το φαινόμενο στην Ανατολή δεν είχε δεχτεί ρωμαϊκές επιδράσεις. Τέλος, δεν θα πρέπει να αφήσουμε να πλανάται η υποψία ότι οι γυναίκες κυριαρχούσαν στα τοπικά έστω και ασήμαντα από πολιτική άποψη αξιώματα των πόλεων της ρωμαϊκής Μ. Ασίας και των γειτονικών νησιών της. Όλες οι ως τώρα στατιστικές δείχνουν ότι οι αξιωματούχοι θηλυκού γένους δεν ξεπερνούσαν το 10-11% του συνόλου. Π.χ. στον κατάλογο των επώνυμων αρχόντων της Μιλήτου, το πρώτο γυναικείο όνομα, της Ιουλίας Γλυκωνίδος, εμφανίζεται μόλις το 31/32 μ.χ., ύστερα από 122 άρρενες άρχοντες (Ιnschriften von Miletos, I.III. n. 128). Σημειώσεις 1 P. Vidal-Naquet, Ο μαύρος κυνηγός, Αθήνα Cl. Mossé, Η αρχαϊκή Ελλάδα. Από τον Όμηρο στον Αισχύλο (8ος-6ος π.χ. αι.), Αθήνα Βλ. S. Georgoudi, «Creating a myth of matriarchy», στο P. Schmitt-Pantel (επιμ.), A History of Women in the West, τόμ. 1, Cambridge-London 1992, σ Θουκυδίδης, Πλούταρχος, Θεμιστοκλής Ευριπίδης, Υψιπύλη, εκδ. Κάκτος, σ Αισχύλος, Ορέστεια, εκδ. ΓΕΣ, Αθήνα 1973, σ N. Loraux, Τα τέκνα της Αθηνάς, Αθήνα 1992, σ Στο ίδιο, σ Ευριπίδης, Ίων, στ Βλ. Κ. Μαντάς, «Αρχαία Σπάρτη: μύθος και πραγματικότητα», Αέροπος 45 (2002), σ Βλ. J.D. Grainger, Aitolian Prosopographical Studies, Leiden-Boston- Köln 2000, σ Στο ίδιο, σ C. Cabanes, L Épire de la morte de Pyrrhos à la Conquête Romaine ( BC), Παρίσι Βλ. G. McCurdy, Hellenistic Queens, Chicago 1932, σ BCH 90 (1966), σ Υπερείδης, Υπέρ Ευξενίππου, Στο ίδιο, Βλ. Κ. Μαντάς, «Η μεταμόρφωση της κλασικής πόλης κατά τη ρωμαϊκή εποχή», Αρχαιολογία και Τέχνες 64 (1997), σ Inschriften von Iasos, I n. 4, 3ος αι. π.χ. 20 Γ. Χριστόπουλος / Ι. Μπαστιάς (επιμ.), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. Ε: Ελληνιστικοί χρόνοι, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1974, σ H. Uling, Ο δρόμος του μεταξιού, εκδ. Κονιδάρη, Αθήνα 1999, σ Στράβων, 14, Βλ. R. van Bremen, «Women and wealth», στο A. Cameron / A. Kuhrt (επιμ.), Images of Women in Antiquity, μτφ. αποσπάσματος Κ. Μαντάς, Λονδίνο 1983, σ Οι περιπέτειες του Ουεναμούν, μτφ. Κ. Μεγαλομμάτης, εκδ. Στοχαστής, Αθήνα 1992, σ Κ. Συνοδινού, «Αιρετικές γυναικείες μορφές στην αρχαία ελληνική τραγωδία», Μορφές της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, Ιωάννινα 1995, σ M. Lefkowitz, «Influential Women», στο A. Cameron / A Kuhrt (επιμ.), Images of Women in Αntiquity, Λονδίνο 1983, σ «Exit Atossa: Images of women in Greek historiography on Persia», στο A. Cameron / A. Kuhrt (επιμ.), Images of Women in Antiquity, Λονδίνο 1983, σ Δ. Κανατσούλης, Μακεδονικά Ε (1963). 29 Θ. Ριζάκης / Ι. Τουράτσογλου, Επιγραφές Άνω Μακεδονίας, Αθήνα 1985, τόμ Ρεπορτάζ της Β. Χαρισοπούλου, εφ. Τα Νέα, 10 Φεβρουαρίου 2001, σ Κ. Μαντάς, Η θέση της γυναίκας στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο στην ύστερη αρχαιότητα, εκδ. Βερέττα, Ρόδος Eπίσης, το βιβλίο της R. van Bremen, The Limits of Participation, Amsterdam Στο ίδιο. Για τις γυναίκες γυμνασίαρχους και αγωνοθέτες, βλ. το άρθρο του γράφοντος «Women and athletics in the Roman East», Nikephoros 8 (1995), σ Βλ. M. Ferguson-Smith, Diogenes of Oinoanda: The Epicurean Inscriptions, Naples 1992, σ Βλ. το άρθρο του γράφοντος, «Independent women in the Roman East», EIRENE XXXIII (1997), σ Fouilles de Delphes, III 2, n Mantas, «Independent Women», σ T. Mitford, «Inscriptiones Ponticae- Sebastopolis», ZPE 87 (1991), σ Inschriften von Miletos, I, n Inscriptiones Graecae ad Romanas Pertinentae, III, n Μια εξαίρετη ανάλυση της περίπτωσης της Πλάνκιας Μάγνας στο M. Tagliafero- Boatwright, «Plancia Magna of Perge», στο S. Pomeroy (επιμ.), Women s History and Ancient History, Λονδίνο-Νέα Υόρκη 1991, σ BCH (1883), σ Βλ. Δ. Κανατσούλης, Μακεδονική προσωπογραφία, Ελληνικά 8 (1955), n Inscriptiones Graecae ad Romanas Pertinentae, III, n Κανατσούλης, ό.π., n Βλ. Κ. Μαντάς, «Γυναίκες και οικονομική ζωή στην αρχαιότητα», Corpus 45 (2003), σ «Α female βουλευτής», Boulletin of the American Society of Papyrologists 24/4 (1987), σ Βλ. Μαντάς, «Γυναίκες και οικονομική ζωή...», ό.π., σ Βλ. J. Nicols, «Patrona civitatis: Gender and civic patronage», στο C. Deroux (επιμ.), Studies in Latin Literature and Roman History, 1989, σ Βλ. M. Kajava, «A New City Patroness?», TYCHE 5 (1990), σ τευχοσ 117

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 30 π.χ. Θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου Έλλειψη διαδόχου (νόμιμου και ικανού) διασπαστικές τάσεις: 1. Εξεγέρσεις (Αθηναίων και Αιτωλών) εναντίον των Μακεδόνων υποταγή των Αθηναίων 2. Εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

συνέχεια Πτολεμαίος Α Σωτήρ Αρσινόη Β Βερενίκη Αρσινόη Γ Κλεοπάτρα Τρύφαινα Κλεοπάτρα Δ Πτολεμαίος Θ Λάθυρος Κλεοπάτρα Θεά Κλεοπάτρα Γ

συνέχεια Πτολεμαίος Α Σωτήρ Αρσινόη Β Βερενίκη Αρσινόη Γ Κλεοπάτρα Τρύφαινα Κλεοπάτρα Δ Πτολεμαίος Θ Λάθυρος Κλεοπάτρα Θεά Κλεοπάτρα Γ Πτολεμαίος Α Σωτήρ Πτολεμαίος Β Φιλάδερφος Αρσινόη Β Βερενίκη Πτολεμαίος Γ Ευεργέτης Πτολεμαίος Δ Φιλοπάτωρ Αρσινόη Γ Πτολεμαίος Ε Επιφανής Πτολεμαίος ΣΤ Β Φιλομήτωρ Πτολεμαίος Η Φύσκων Θεά συνέχεια Πτολεμαίος

Διαβάστε περισσότερα

Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα

Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα Ογάµοςκαιηθέσητηςγυναίκας στηναρχαίααθήνα 4 ο ΓυµνάσιοΗρακλείου σχολικόέτος 2012 13 Τµήµα : Α4 Επιµέλεια : Μυρτώ Παγωµενάκη, Νίκη Μαραζάκη, Ευγενία Ορφανουδάκη Φιλόλογος :Ευαγγελία Σερδάκη 1 ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 Η Ανδρομάχη στη Ραψωδία Ζ παρουσιάζεται στις Σκαιές Πύλες με το γιο της να ψάχνουν για τον Έκτορα. Η Ανδρομάχη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλή μητέρα μιας και αγωνιά

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική περίοδος

Προϊστορική περίοδος ΕΦΕΣΟΣ Ιστορικό πλαίσιο Θέση Η Έφεσος βρίσκεται σε απόσταση 70 χλμ. νότια της Σμύρνης, κοντά στις εκβολές του ποταμού Καΰστρου. Κατοικήθηκε αδιάλειπτα έως τις ημέρες μας, αν και παρήκμασε μετά την αραβική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016-2017 ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β : Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100 π.χ.) 1. ΟΙ ΛΑΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ (σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα

Αρχαία Ρώμη. Ιφιγένεια Λιούπα Αρχαία Ρώμη Ιφιγένεια Λιούπα Η αρχαία Ρώμη ξεκίνησε από την ιταλική χερσόνησο κατά τον 8ο αιώνα π.χ. Με επίκεντρο την πόλη της Ρώμης εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες του αρχαίου κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. (σελ ) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. (σελ ) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 480-323 π.χ. (σελ. 98-114) 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β 1. Κίμων Α. Έκλεισε ειρήνη για 30 χρόνια 2. Εφιάλτης Β. Αριστοκρατικός, υπέρμαχος της συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΠΠΟΣ Β ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΦΙΛΙΠΠΟΣ Β ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ Β ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΙΛΙΠΠΟ Β Ο Φίλιππος της Μακεδονίας ή Φίλιππος Β o Μακεδών (382 336 π.χ.)ήταν ο βασιλιάς που έκανε τη Μακεδονία ισχυρό κράτος, ένωσε υπό την ηγεμονία του τα

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (

ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ( ΟΜΗΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (1100-750 π.χ.).) Ή ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ Δ. ΠΕΤΡΟΥΓΑΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΚΥΡΙΑ ΠΗΓΗ ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΣΕ ΑΥΤΌ ΟΦΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΟΜΗΡΙΚΗ. ΩΣΤΟΣΟ ΟΙ ΟΡΟΙ ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΑΙΩΝΕΣ Ή ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα.

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η τροφή της Αρχαϊκής οικογένειας ήταν αποτελούνταν από λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η ενδυμασία των Αρχαίων Ελλήνων ήταν κομψή, αλλά όχι εξεζητημένη. Το βασικό

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Α Δηλιακή συμμαχία Πηγαίνετε στη σελίδα 99 και διαβάστε την πηγή. Ποια ήταν η έδρα της συμμαχίας; Ποιοι συμμετείχαν; Ποιος ήταν ο στόχος της συμμαχίας

Α Δηλιακή συμμαχία Πηγαίνετε στη σελίδα 99 και διαβάστε την πηγή. Ποια ήταν η έδρα της συμμαχίας; Ποιοι συμμετείχαν; Ποιος ήταν ο στόχος της συμμαχίας Κλασική εποχή Κλασική εποχή ονομάζεται η περίοδος από το 480 έως το 323 π.χ. Γιατί έχουν επιλεγεί αυτά τα έτη; 480π.Χ.: τέλος των περσικών πολέμων 323π.Χ.: θάνατος Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τι ονομάζουμε σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα.

ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα. EΡΓΑΣIΑ ΙΛΙAΔΑΣ ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα. ΑΝΔΡΟΜAΧΗ Η Ανδρομάχη ήταν κόρη του Ηετίωνα, βασιλιά της «Υποπλακίης Θήβης», όπως την ονομάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια

7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια 7. Τα νέα ελληνιστικά βασίλεια Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. ΠΗΓΗ 1 Ο Ευµένης (βασιλιάς των Σελευκιδών), παρέδωσε τις αποµακρυσµένες πόλεις στη διακυβέρνηση των φίλων του, τους έκανε φρούραρχους και τους διόρισε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

6. Μοναρχίες, Κοινά / Συµ πολιτείες

6. Μοναρχίες, Κοινά / Συµ πολιτείες 6. Μοναρχίες, Κοινά / Συµ πολιτείες Τα µοναρχικά καθεστώτα στη µητροπολιτική Ελλάδα Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. ΠΗΓΗ 1 Παραδοσιακά στοιχεία συναντά κανείς και στην πολιτική οργάνωση των Ηπειρωτών, γιατί µόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα

Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα Περιεχόμενο τραγωδίας Η τραγωδία διαδραματίζεται στην Αυλίδα, τόπος διαμονής των Ελλήνων μέχρι να βρουν τρόπο για να πάνε στην Τροία. Τη λύση την δίνει ο μάντης Κάλχας στον Βασιλιά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington ( Ενότητα 8: Iστορική Αφήγηση (Ο Ελληνιστικός Κόσμος)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (  Ενότητα 8: Iστορική Αφήγηση (Ο Ελληνιστικός Κόσμος) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr Ενότητα 8: Iστορική Αφήγηση (Ο Ελληνιστικός Κόσμος) Ο Αλέξανδρος διέσχισε όλη την Ασία μέχρι τα σύνορα της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ. Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου

ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ. Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου ΒΑΣΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ-ΣΥΓΚΡΙΣΗ Ε Ομάδα Παναγιώτης Σιδηρόπουλος Μαρία Τριανταφυλλιά Ρεβέλου Μιχάλης Ριτσατάκης Μαρίνα Σπηλιωτοπούλου ~Βασικά γνωρίσματα της βασιλείας στην ομηρική εποχή Ο θεσμός της Βασιλείας

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΠΟΛΗ-ΚΡΑΤΟΣ» της ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

Η «ΠΟΛΗ-ΚΡΑΤΟΣ» της ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ Η «ΠΟΛΗ-ΚΡΑΤΟΣ» της ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ Ουρανία Παλιάτσου Πηνελόπη Ρίζου για τη διδακτική ενότητα «Η ΠΟΛΗ-ΚΡΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ» - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΑΠΟ ΑΡΧΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (750 π.χ.) ΕΩΣ ΤΗΝ ΥΠΟΤΑΓΗ ΤΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων.

1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2.1.2. Κοινοί εσµοί των Αρχαίων Ελλήνων - Παιδεία Eρωτήσεις ανάπτυξης 1. Να αναλύσετε το ρόλο που έπαιξαν οι Αµφικτυονίες ως θρησκευτικοί, πολιτικοί και κοινωνικοί θεσµοί των αρχαίων Ελλήνων. 2. Να αναλύσετε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ Πεντηκονταετία (479-431 π.χ.) Ανάμεσα σε δύο πολέμους, η Πεντηκονταετία [72] ταυτίζεται με τη μεγάλη ακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας. Οι νίκες στα Περσικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ 1. Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι δημιούργησαν οικισμούς, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να εκτρέφουν ζώα. Επειδή τα μέταλλα δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα, οι συναλλαγές τους

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Πέρσες και Έλληνες. υο κόσ'οι συγκρούονται

Πέρσες και Έλληνες. υο κόσ'οι συγκρούονται Πέρσες και Έλληνες υο κόσ'οι συγκρούονται Περσική Αυτοκρατορία Ιδρυτής ο Κύρος Α Πέρσες: ινδοευρω7αϊκή ο9οεθνία Νίκησαν τους Μήδους και τους αφο9οίωσαν Κράτος 7ολυεθνικό Περσική Αυτοκρατορία Περσική Αυτοκρατορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. (479: τέλος Περσικών πολέμων)

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. (479: τέλος Περσικών πολέμων) ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 750 479 (479: τέλος Περσικών πολέμων) Γιατί ονομάστηκε «αρχαϊκή» Σε αυτή την εποχή σημειώνεται η αρχή (οι απαρχές) της οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ανάπτυξης του ελληνικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815)

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) Η εποχή του Ναπολέοντα (1799 1815) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) 1799 1804: Πρώτος Ύπατος «ένας ισχυρός λαϊκός ηγέτης που δεν ήταν βασιλιάς» Ο Ναπολέων «σώζει» το Διευθυντήριο Μάρτιος 1797: οι πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β )

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (Μέρος Β ) Σύνοδοι των περί τον Διόνυσον τεχνιτών Μετά τον 4 ο π.χ. αιώνα στην Αθήνα, στη Νεμέα, στη Θήβα, στην Τέω της Ιωνίας, στη Χίο, στην Αμμόχωστο ή Σαλαμίνα

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου. O.Παλιάτσου ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Ο.Παλιάτσου Π.Ρίζου 1 Το δικαίωμα συμμετοχής: Αποτελούσε προνόμιο όλων των ελεύθερων πολιτών που είχαν εκπληρώσει τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις, δηλ. βρίσκονταν στην ηλικία τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΑΞΗ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ ΩΡΑ: 8.00 10.00 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΤΟ ΓΡΑΠΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ 7 ΣΕΛΙΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Από οµάδα φιλολόγων) ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία Ερώτηµα 1 ο Ο Αλκιβιάδης εξάλλου υποστήριζε πως δεν έπρεπε, αφού είχαν εκπλεύσει µε τόσο µεγάλη δύναµη, να επιστρέψουν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ. ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ. ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015-2016 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα 13 Ιουνίου 2016 ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: α) Το εξεταστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ «ΒΕΡΓΙΝΑ» ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Μάθημα: Ιστορία Ημερομηνία: 6 Ιουνίου 2016

ΓΥΜΝΑΣΙΟ «ΒΕΡΓΙΝΑ» ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Μάθημα: Ιστορία Ημερομηνία: 6 Ιουνίου 2016 ΓΥΜΝΑΣΙΟ «ΒΕΡΓΙΝΑ» ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015-2016 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 Μάθημα: Ιστορία Ημερομηνία: 6 Ιουνίου 2016 Τάξη: A Γυμνασίου Χρόνος: 2 ώρες ΠΡΟΣΟΧΗ: Όλες οι απαντήσεις να

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον ελληνικό κόσμο κατά την περίοδο της αρχαιότητας. Αναφέρεται όχι μόνο στις περιοχές του

Ο όρος Αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον ελληνικό κόσμο κατά την περίοδο της αρχαιότητας. Αναφέρεται όχι μόνο στις περιοχές του Ο όρος Αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον ελληνικό κόσμο κατά την περίοδο της αρχαιότητας. Αναφέρεται όχι μόνο στις περιοχές του σύγχρονου ελληνικού κράτους, αλλά όπου εγκαταστάθηκαν στους

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Εμείς και το θέατρο»

«Εμείς και το θέατρο» «Εμείς και το θέατρο» Υπεύθυνες καθηγήτριες: Καλαμαρά Μαριέττα Πρεβενιού Κυριακή Ομάδα σεναρίου: Βλασταρά Αθανασία, Δημοπούλου Τζένη, Κουτσόγιωργα Κατερίνα, Χαροκοπάκη Τζωρτζίνα Λίγα λόγια για το Σοφοκλή...

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 16. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 835-907 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος

Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Αρχαίο Ελληνικό Δράμα: Αισχύλος - Σοφοκλής Ενότητα 01: Οι αρχές του δράματος Ευφημία Καρακάντζα Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Παρουσίαση των διαθέσιμων στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΝΝΑ ΣΕΧΟΥ- ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ : Α4 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 13 ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ογάµος Ο γάμος στη Σπάρτη ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος και Πολιτική

Πόλεμος και Πολιτική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθημα 3 ο : Η Ελληνική Αρχαιότητα. Η ακμή και η παρακμή της Πόλης. Μακεδονικός τρόπος πολέμου. 4 ος αι. π.χ. 4 ος αι. μ.χ. Γεώργιος Μαργαρίτης,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη 1. Σημασία του Νείλου για την οικονομία της Αιγύπτου. Σελ. 21. Προσοχή στο παράθεμα της ίδιας σελίδας. 2. Κοινωνική οργάνωση στην αρχαία Αίγυπτο. Σελ. 22 3. Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Ίων Ευριπίδη -Υπόθεση

Ίων Ευριπίδη -Υπόθεση 2003-04 «Ίων» του Ευριπίδη. Το έργο παίχτηκε στο θεατρικό χώρο του σχολείου, στα πλαίσια του προγράμματος Ισότητας των φύλων με τίτλο «Ισότητα των φύλων-αλήθειες και ψέματα». Ίων Ευριπίδη -Υπόθεση Τραγωδία

Διαβάστε περισσότερα

Η τρίτη κίνηση της Γης

Η τρίτη κίνηση της Γης Η τρίτη κίνηση της Γης Copyright 2006, Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Σύνθεση συγγραφέα. Oι δύο μητέρες, Πηγή: Αρχείο του ίδιου. Photo: Jean Dieuzaide,

Διαβάστε περισσότερα