Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Καθημερινή Α ναισθησιολογική Πράξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Καθημερινή Α ναισθησιολογική Πράξη"

Transcript

1 120 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΠΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Καθημερινή Α ναισθησιολογική Πράξη ΦΩΤΕΙΝΗ ΔΡΑΜΠΑ Οι αναισθησιολόγοι ως γιατροί της πρώτης γραμμής είναι παρόντες τόσο στην προνοσοκομειακή ιατρική περίθαλψη όσο και στα επείγοντα εξωτερικά ιατρεία και στα χειρουργεία. Η συχνή εμπλοκή τους σε καταστάσεις ιδιαίτερα απειλητικές για τη ζωή του αρρώστου όπου ο χρόνος είναι πολύτιμος οδηγεί συχνά στο να παραβλέπονται οι διαδικασίες προστασίας και πρόληψης που εφαρμόζονται στην κλινική πράξη με αποτέλεσμα το προσωπικό να εκτίθεται απέναντι σε ένα μεγάλο αριθμό αρρώστων και επικίνδυνων καταστάσεων. Επιπλέον, οι αναισθησιολόγοι εμπλέκονται όλο και περισσότερο σε εξωχειρουργικούς χώρους, καθώς αυξάνεται η εφαρμογή νέων επεμβατικών μεθόδων σε χώρους όπως τα ακτινολογικά και τα αιμοδυναμικά εργαστήρια όπου άλλοι κίνδυνοι όπως η επίδραση της ακτινοβολίας είναι πιο πιθανοί. ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΜΟΛΥΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ Ένας από τους κυριότερους κινδύνους που ιδιαίτερα μας απασχολεί και από ότι φαίνεται θα μας απασχολεί πάντα είναι η μετάδοση λοιμώξεων. Συχνά η γνώση των χαρακτηριστικών μιας ιογενούς λοίμωξηςκαθυστερείσε σχέση με την εμφάνισή της, όπως συνέβη με την ηπατίτιδα C. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι επαγγελματίες υγείας και κυρίως οι αναισθησιολόγοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι και εμφανίζουν μεγάλο ποσοστό επιμόλυνσης σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Σε μια μελέτη του 1988 στο νοσοκομείο Johns Hopkins Hospital στη Βαλτιμόρη 5% από τους εργαζόμενους ήταν οροθετικοί στον ΗΒV,18%στον HCV και 6% στον HIV. Παρόλο που το ποσοστό της λοίμωξης από τον ιό της ηπατίτιδας Β μειώνεται, αναφέρεται ότι την προηγουμένη δεκαετία πέθαιναν 100 με 200 επαγγελματίες υγείας από ηπατίτιδα κάθε χρόνο. Σε μια μελέτη ανάμεσα σε προσωπικό 559 νοσοκομείων αναφέρθηκαν διαδερμικές εκθέσεις σε αίμα σε περίοδο ενός έτους. Η εργασία αυτή βέβαια πραγματοποιήθηκε πριν την εφαρμογή των κατευθυντήριων οδηγιών από τα κέντρα ελέγχου λοιμώξεων. Μετά από 15 χρόνια εφαρμογής των κατευθυντήριων οδηγιών για την πρόληψη μετάδοσης λοιμώξεων, θα αρχίσουμε να βλέπουμε θετικά αποτελέσματα κυρίως με τη μορφή μείωσης των ατυχηματικών εκθέσεων σε βιολογικά υγρά και αίμα. Άλλωστε, όλοι οι εργαζόμενοι στο χώρο της υγείας λίγο ή πολύ αντιλαμβανόμαστε ότι η γνώση τόσο του τρόπου μετάδοσης όπως και η πιστή εφαρμογή των κανόνων πρόληψης είναι το πολυτιμότερο όπλο απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο. Η εποχή που οι αναισθησιολόγοι που δούλευαν με γυμνά χέρια και θεωρούνταν ήρωες έχει παρέλθει. Επιπλέον, η γνώση είναι αυτή που θα μας βοηθήσει να αποφύγουμε και ακραίες αντιδράσεις που αγγίζουν τα όρια της νοσοφοβίας και μας εμποδίζουν να πλησιάσουμε τον ασθενή μας και να του παρέχουμε τις υπηρεσίες μας. Ηπατίτιδα Β Ο ιός της ηπατίτιδας Β είναι ένας DNA ιός με ένα πρωτε"ίνικό περίβλημα που περιέχει το επιφανειακό aντιγόνο (HBsAg) και έναν πυρήνα που περιέχει το aντιγόνο του πυρήνα (HbcAg). Το ΗΒsΑgσυνήθως εμφανίζεται στο αίμα ως 2 εβδομάδες μετά τη λοίμωξη και τα συμπτώματα -αν εκδηλωθούνεμφανίζονται 4 εβδομάδες μετά την εμφάνιση του HBsAg στο αίμα. Όταν το HBsAg εξαφανισθεί μετά από αρκετές εβδομάδες εμφανίζεται το αντίστοιχο αντίσωμα ( anti-hbsag) και συνήθως παραμένει για πάντα. Σε ορισμένα όμως άτομα η εμφάνιση του aντισώματος καθυστερεί και τότε ο μόνος

2 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝτΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 τρόπος να αναγνωρίσουμε την προσβολή από τον ιό είναι το αντίσωμα του πυρήνα ( anti-hbcag). Οι περισσότερες λοιμώξεις από τον ιό δεν συνοδεύονται από την κλινική εμφάνιση της νόσου και ανιχνεύονται μόνο ορολογικά. Ένα ποσοστό 5% έως 10% αναπτύσσουν χρόνια λοίμωξη λόγω της παρουσίας του HBsAg ή του DNA του ιού ή και των δύο. Τα άτομα αυτά βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν χρόνια ενεργό ηπατίτιδα, κίρρωση ή και καρκίνο του ήπατος και μπορούν δυνητικά να μεταδίδουν τον ιό δια βίου. Κίνδυνος μετάδοσης Ηπατίτιδας Β Ο κίνδυνος μετάδοσης του HBV εξαρτάται πρωτίστως από το ποσό του ιού που βρίσκεται στο αίμα. Πιο συγκεκριμένα ο τίτλος των HBV στο αίμα συσχετίζεται με την παρουσία του HBcAg. Έτσι η εκτίμηση για την μολυσματικότητα του ιού κυμαίνεται από 2% έως και 40% (σε παρουσία του HBcAg). Ο συνολικός κίνδυνος μετάδοσης του ιού μετά από ατυχηματική διαδερμική έκθεση σε αίμα ατόμου θετικού για το ΗΒsΑgυπολογίζεται σε 26% από όπου στο 20% ανιχνεύεται μόνο ορολογικά ενώ στο 6% θα παρατηρηθεί κλινική εκδήλωση της νόσου. Κέντρα Ελέγχου Λοιμώξεων υπολογίζουν ότι άτομα στις ΗΠΑ, στα οποία τα είναι επαγγελματίες υγείας μολύνονται με τη νόσο της ηπατίτιδας Β ετησίως. Αυτό οδηγεί σε θάνατο 250 ατόμων του ιατρικού και παρα ίατρικού προσωπικού. Φαίνεται, επίσης, ότι το ποσοστό του προσωπικού των αναισθησιολογικών τμημάτων που είναι οροθετικοί στο HBsAg συσχετίζεται με το ποσοστό στο γενικότερο πληθυσμό στην αντίστοιχη γεωγραφική περιοχή και γενικότερα είναι αυξημένο σε σχέση με το γενικότερο πληθυσμό. Επιπλέον φαίνεται ότι η πρώτη επαφή με τον ιό γίνεται πρώιμα στη φάση εκπαίδευσης, δηλαδή στις πρώιμες επαφές του προσωπικού με ασθενείς. Οι κυριότερες πηγές μετάδοσης του ιού είναι άτομα που υπόκεινται σε αιμοδιύλυση, ομοφυλόφιλοι άνδρες και άτομα που χρησιμοποιούν παρεντερικά φάρμακα (όπως οι τοξικομανείς). Συχνά οι φορείς δεν ανευρίσκονται ενδονοσοκομειακά επειδή ο προεγχειρητικός εργαστηριακός έλεγχος και το ιστορικό δεν επαρκούν για τη διάγνωση. Αν και ο ιός ανευρίσκεται στη σίελο είναι απίθανη η μετάδοση μέσω των στοματικών εκκρίσεων μετά από επαφή με το βλεννογόνο. Η συγκέντρωση του ιού στο σπέρμα και στη σίελο είναι ως φορές χαμηλότερη από ότι στον ορό και είναι ουσιαστικά μη aνιχνεύσιμος στα ούρα και στα κόπρανα. Είναι όμως δυνατόν να μεταδοθεί ο ιός μέσω ανθρώπινου δήγματος. Δυστυχώς ο ιός είναι ιδιαίτερα aνθεκτικός και παραμένει δραστικός ακόμη και μετά από μία (1) εβδομάδα σε κηλίδες αίματος πάνω σε επιφάνειες. Επιπλέον, ο ιός δεν απενεργοποιείται στους 60oC για 4 ώρες, ούτε με διαλύματα φαινόλης ή χλωράλης. Τα γάντια, ως γνωστόν, δεν προστατεύουν από νυγμό βελόνης και έτσι η μετάδοση του ιού διευκολύνεται ιδιαίτερα. Εμβόλιο κατά του HBV Λαμβάνοντας υπ' όψιν τα παραπάνω, γίνεται κατανοητό ότι η αρχική και βασική στρατηγική πρόληψης έναντι του HBV είναι ο εμβολιασμός, ιδιαίτερα του προσωπικού των αναισθησιολογικών τμημάτων αλλά και όλων των επαγγελματιών υγείας. Μετά από χορήγηση 3 δόσεων εμβολίου στο δελτοειδή μυ (0,1 και 6 μήνες) αναπτύσσονται αντισώματα σε ποσοστό 90%. Σήμερα υπάρχουν εμβόλια που παράγονται με ανασυνδυασμένη τεχνολογία, τα οποία είναι ασφαλή ( απενοχοποιημένα από τη μετάδοση άλλων ιών όπως του AIDS) και είναι ικανά να αναπτύξουν ανοσία έναντι του HBV. Επιπλέον, το εμβόλιο έχει εισαχθεί στο πρόγραμμα του παιδικού εμβολιασμού την τελευταία δεκαετία. Ο εμβολιασμός συνοδεύεται από ορολογικό έλεγχο προ και 2 μήνες μετά το τέλος των 3 δόσεων εμβολιασμού, ώστε να εξακριβωθεί η ανάπτυξη τίτλου 10 miuml anti-hbsag. Άτομα που δεν ανταποκρίνονται στον εμβολιασμό μπορεί να αναπτύξουν αντισώματα μετά από πρόσθετους εμβολιασμούς σε ποσοστό 25%. Τα κέντρα ελέγχου λοιμώξεων υποστηρίζουν ότι εμβολιασμένοι ενήλικες με φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστημα δε χρειάζονται επιπλέον δόσεις για τουλάχιστον 7 χρόνια. Η κύηση δεν αποτελεί aντένδειξη για εμβολιασμό. Ασθενείς με χαμηλό τίτλο αντισωμάτων φαίνεται ότι αυξάνουν ταχύτατα τον τίτλο μετά από χορήγηση μιας δόσης εμβολίου που σημαίνει ότι η αναμνηστική απάντηση υπάρχει. Επιπλέον παρόλο που

3 122 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝτΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ αναφέρθηκαν περιπτώσεις μόλυνσης από τον ιό HBV ακόμη και μετά από έναν επιτυχή εμβολιασμό κανένα από αυτά τα άτομα δεν ανέπτυξε συμπτωματική νόσο ή χρόνια λοίμωξη. Δε συνιστώνται επαναληπτικές δόσεις ούτε συνεχείς ορολογικοί έλεγχοι. Άτομα στα οποία ποτέ δεν επιτεύχθηκε ικανοποιητικός τίτλος αντισωμάτων ενημερώνονται και αντιμετωπίζονται ως μη εμβολιασμένα. Το προσωπικό στο οποίο δεν ανιχνεύονται αντισώματα και είναι ύποπτο για επαφή με τον ιό HBV πρέπει να aνοσοποιείται με ανοσοσφαιρίνη ηπατίτιδας Β (HbiG) και να εμβολιάζεται. Η HbiG χορηγείται για προφύλαξη μέχρις ότου να εμφανισθούν στον ορό τα anti-hbsag που αναπτύσσονται μετά την χορήγηση του εμβολίου. Επίσης χορηγείται μία δόση HbiG ένα μήνα μετά την αρχική, επειδή τα anti-hbsag έχουν χρόνο ημίσειας ζωής 22 μέρες. Η HbiG πρέπει να χορηγηθεί μέσα στο πρώτο τριήμερο. Παλαιότερες συστάσεις πρότειναν, μετά την έκθεση στον ιό, σε εκείνα τα άτομα που δεν έχουν προηγούμενο έλεγχο τίτλου αντισωμάτων στον προηγούμενο χρόνο ή που ο τίτλος των αντισωμάτων είναι μικρότερος ή ίσος με 1 Ο miu /ml ακόμη και αν παλαιότερος ορολογικός έλεγχος έδειξε ικανοποιητικό τίτλο αντισωμάτων, να χορηγείται ανοσοσφαιρίνη. Σήμερα, όμως, τα κέντρα ελέγχου λοιμώξεων προτείνουν ότι άτομα τα οποία ανέπτυξαν προστατευτικό τίτλο αντισωμάτων έστω και μία φορά, να μην λαμβάνουν επαναληπτική δόση εμβολίου και να μην επανελέγχονται ορολογικά αν εκτεθούν στον ιό. Οι υπηρεσίες επαγγελματιών υγείας προσπαθούν να καταγράψουν την ανοσοποίηση όλου του προσωπικού έναντι του ιού HBV ώστε να αποφεύγονται περιττοί ορολογικοί έλεγχοι μετά την έκθεση στον ιό. Σε άτομα του προσωπικού στα οποία έχει προηγηθεί ανοσοκαταστολή συνίσταται να γίνει HbiG και εμβολιασμός ιδιαίτερα όταν ο τίτλος αντισωμάτων τους δεν ήταν ποτέ επαρκής. και Εμβολιασμός, Θεραπεία όταν η «πηγή» είναι αντισωματκή ΗbsΑg-θετικό HbsAg- Άγνωστη απάντηση ή μη ελεγμένη του ατόμου που έχει εκτεθεί αρνητικό Μη εμβολιασμένο HBIG χ 1+ έναρξη Έναρξη Έναρξη εμβολιασμού Πpόσφατα εμβολιασμού εμβολιασμένο εμβολιασμού Ικανοποιητική Καμία θεραπεία Καμία θεραπεία αντισωματική θεραπεία απάντηση Μη ικανοποιητική HBIG χ 2 ή Καμία Σε αυξημένο αντισωματική HBIG χ 1 και θεραπεία αντιμετώπιση όπως σε απάντηση επανεμβολιασμός. «πηγή» ΗbsΑg-θετικό Άγνωστη απάντηση Καμία κίνδυνο, Έλεγχος για antί-hbv: Έλεγχος για antί-hbv: - επαρκή καμία θεραπεία - σε επαρκή τίτλο, καμία θεραπεία θεραπεία - σε ανεπαρκή τίτλο, HBIG - ανεπαρκή χ 1 + μία δόσηεμβολίου έναρξη επανεμβολιασιjού σε Δόση HBIG: 0,06 ml/kg lm Επαρκής τίτλος αντισωμάτων > 1 Ο miu/ml τίτλο, Καμία σε τίτλο, Πίνακας 1: Προτεινόμενη προφυλακτική αγωγή σε διαδερμική ή βλεννογόνιο έκθεση στον HBV.

4 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΆτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 123 Ηπατίτιδα C Ο ιός της ηπατίτιδας C ανακαλύφθηκε από τον Choo το 1989 και έτσι ερμηνεύτηκαν αιτιολογικά οι ηπατίτιδες που ως τότε καλούνταν ποπ-α, ποπ Β. Έκτοτε φάνηκε ότι άτομα ετησίως μολύνονται από τον ιό. Το ποσοστό εμφάνισης της λοίμωξης για τις ΗΠΑ ανέρχεται στο 1.4% ενώ παγκοσμίως αναφέρονται ποσοστά 6% έως 14%. Με την εφαρμογή των ορολογικών tests για τον HCV φάνηκε ότι ηπατίτιδες που εμφανίστηκαν μετά από μετάγγιση αίματος οφείλονταν σε αυτόν τον ιό. Επιπλέον, μεγάλος αριθμός πολυμεταγγιζόμενων ατόμων είχε προσβληθεί με τον ιό και εμφάνιζε χρόνια ηπατική νόσο με αυξημένους δείκτες ηπατικής βλάβης. Όταν προστέθηκαν στις εξετάσεις ρουτίνας της αιμοδοσίας οι ορολογικές εξετάσεις του HCV, τα ποσοστά μόλυνσης από τον ιό στους δότες αίματος μειώθηκαν. Η εμφάνιση μόλυνσης από τον ιό στους δότες αίματος ανέρχεται στο 5%. Η πιθανότητα μετάδοσης του ιού μέσω μετάγγισης αίματος έχει μειωθεί με την επιλογή των δοτών με αυστηρότερα κριτήρια και με τον ορολογικό έλεγχο του αίματος. Παρόλα αυτά οι αιμορροφιλικοί λόγω της συχνής και μεγάλης ανάγκης αίματος έχουν μολυνθεί σε ποσοστό μέχρι και 90%. Επίσης άτομα που υπόκεινται σε αιμοδιύληση για μεγάλο χρονικό διάστημα εμφανίζουν ποσοστό λοίμωξης που κυμαίνεται από 13% έως και 37%. Πολύ μεγάλα ποσοστά μόλυνσης της τάξης του 97% εμφανίζουν οι χρήστες ενδοφλέβιων φαρμάκων, ιδίως όσοι χρησιμοποιούν βελόνες χρησιμοποιημένες για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε αντίθεση με ποσοστό 4% αυτών που δεν έπαιρναν ενδοφλέβια φάρμακα. Άλλοι μηχανισμοί έκθεσης στον ιό είναι μέσω των βελονών που χρησιμοποιούνται στα τατουάζ, στη μεταμόσχευση οργάνων, από τις ενδοφλέβιες aνοσοσφαιρίνες και τέλος η έκθεση των επαγγελματιών υγείας. Ο ιός φαίνεται να μεταδίδεται σεξουαλικά σε ποσοστά που κυμαίνονται από Ο έως και 27%. Παράγοντες κινδύνου φαίνεται να είναι οτίτλοςτου RNA του HCV, ο αριθμός των συντρόφων και ίσως, η ύπαρξη του HIV. Όσων αφορά στη μετάδοση από μητέρα προς έμβρυο και εδώ τα επίπεδα του ιού στο αίμα της μητέρας και η ύπαρξη λοίμωξης από HIV φαίνεται να συσχετίζονται. Μια εργασία αναφέρει την εμφάνιση λοίμωξης στο νεογέννητο σε ποσοστό 1%. Μετάδοση στους επαγγελματίες υγείας Ο κίνδυνος έκθεσης των επαγγελματιών υγείας και κυρίως αυτών της επείγουσας ιατρικής, όπως συμβαίνει για όλες τις λοιμώξεις μέσω του αίματος, είναι μεγάλος και συνεχής. Μελέτες αναφέρουν ύπαρξη aπti-hcv σε ποσοστό 1% έως 3% ανάμεσα στους γιατρούς της επείγουσας ιατρικής. Φαίνεται επίσης ότι και στην ηπατίτιδα C τα ποσοστά μόλυνσης του προσωπικού συσχετίζονται με τα αντίστοιχα ποσοστά του γενικού πληθυσμού της συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής. Περίπου εργαζόμενοι εκτίθενται στον ιό, είτε σε αίμα είτε σε υγρά σώματος, εισπνοή μικροσταγόνων αίματος ή νυγμό από βελόνη. 4 με 10% των ατυχημάτων με βελόνες μολυσμένες από τον ιό οδηγούν σε λοίμωξη. Δυστυχώς υπάρχει αδυναμία διάκρισης παλιάς λοίμωξης από την ενεργό και συνήθως το ιστορικό είναι ασαφές. Γενικά, λοιπόν, συνιστάται η επαγρύπνηση για αυτούς που έχουν εκτεθεί και η βαρύτητα πέφτει στη λήψη προφυλακτικών μέσων. Ο ιός της ηπατίτιδας C χαρακτηρίζεται από πολλούς γονότυπους και παρόλο που τα αντισώματα ε ί ναι παρόμοια έχουν διαφορετική κλινική εκδήλωση με διαφορετική απάντηση στη θεραπεία. Οι διαφορετικοί τύποι του ιού κατατάσσονται με τεχνολογία PCR (polymerase chaiπ reactioπ). Όταν κάποιο άτομο μολυνθεί με τον ιό αναπτύσσει πληθυσμό με γενετικά διακριτούς τύπους οι οποίοι εμπλέκονται με την ανάπτυξη εμβολίου, την απάντηση στην ανοσοποίηση και στην ανάπτυξη χρόνιας νόσου. Έτσι εξηγείται γιατί ένα άτομο το οποίο έχει εκτεθεί στον ιό μπορεί να αναπτύξει οξεία ηπατίτιδα σε μια από τις επόμενες εκθέσεις του καθώς και γιατί είναι δύσκολη η ανάπτυξη εμβολίου. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και τα aσυμπτωτικά, κατά τα άλλα, υγιή άτομα εμφανίζουν ηπατική βλάβη η οποία κυμαίνεται από τη χρόνια ηπατίτιδα μέχρι και το ηπατικό καρκίνωμα. Σημαντικό σημείο στη διάγνωση της ηπατίτιδας C είναι η λήψη σαφούς ιστορικού για πιθανή επαφή με τον ιό. Ο χρόνος επώασης του ιού είναι 5 ως 8 εβδομάδες. Τα μόνα τέστς που εγκρίνονται από τη

5 124 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΏΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ US FDA είναι αυτά που μετρούν αντί-ηcv. Το αντίσωμα ανιχνεύεται στο 80% των περιπτώσεων μέσα σε 15 εβδομάδες μετά την έκθεση και στο 97% τους επόμενους μήνες. Ο έλεγχος των αντισωμάτων δεν μπορεί να διακρίνει την οξεία από την χρόνια λοίμωξη. Αν η διάγνωση είναι υπό αμφισβήτηση, μπορεί να επιβεβαιωθεί με επιπλέον ελέγχους όπως η PCR (αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης για το RNA του HCV). Η PCR μπορεί να ανιχνεύσει το RNA του ιού 1 ως 2 εβδομάδες μετά την έκθεση. Σπάνια η ανίχνευση του RNA του ιού είναι το μοναδικό στοιχείο ύπαρξης της λοίμωξης. Το HCV RNA ανιχνεύεται στο 75% ως 85% των ατόμων με αντί-ηcv, και στο 97% των ατόμων με οξεία ή χρόνια λοίμωξη. Επειδή μπορεί ο έλεγχος να βγει αρνητικός σε ύπαρξη λοίμωξης, ο ορολογικός έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνονται σε καθορισμένα διαστήματα. Προφυλακτικά μέτρα μετά την έκθεση στον ιό Αν και η ιντερφερόνη φαίνεται να έχει κάποιο όφελος σε χρόνια HCV, δεν υπάρχουν μελέτες που να εξετάζουν τη χρήση της καθώς και άλλων αντι-ι"ί κών παραγόντων για την πρόληψη λοίμωξης από τον ιό της HCV. Επιπλέον, η ιντερφερόνη είναι ακριβή, χορηγείται ενδοφλέβια και έχει επιπλοκές και γι' αυτό δε συνιστάται προφυλακτικά. Παλιότερα, είχε εφαρμοσθεί η χορήγηση ανοσοσφαιρίνης μετά από ατυχηματική έκθεση στον ιό για τη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης λοίμωξης. Το 1994, η συμβουλευτική επιτροπή για θέματα aνοσοποίησης στις Η.Π.Α. (Advisory Committee on Immunization Practices) συμπέραναν από μελέτες ότι δεν υπάρχει ένδειξη προφυλακτικής χορήγησης ανοσοσφαιρίνης για την HCV. Έτσι η διευθέτηση των ατόμων που έχουν εκτεθεί στον ιό περιορίζεται αφ' ενός στην εντόπισή τους και αφ' ετέρου στους εργαστηριακούς ελέγχους που πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Αρχικά γίνεται έλεγχος για αντι- HCV και αλανιναμινοτρανσφεράση. Ο δεύτερος έλεγχος ακολουθεί σε 4 ως 6 εβδομάδες. Σε αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης, πραγματοποιείται PCR HCV RNA στο ίδιο χρονικό διάστημα. Εκείνοι που μολύνονται παρακολουθούνται για τυχόν εκδήλωση χρόνιας ηπατικής νόσου. Η πρώιμη ανίχνευση των ατόμων που μολύνθηκαν από τον ιό έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί η πρόωρη έναρξη θεραπείας με ιντερφερόνη έδειξε μείωση της εκδήλωσης της νόσου. Η ιντερφερόνη χορηγείται σε όσους εμφανίζουν αυξημένο ποσό αλανιν-αμινοτρανσφεράσης, σε θετικούς για HCV-RNA, και σε όσους έχουν βιοψία ήπατος που δείχνει στοιχεία φλεγμονής και νέκρωσης. Ο συνδυασμός με ribavirin φαίνεται να έχει ακόμη καλύτερα αποτελέσματα. Παραμονή της ανταπόκρισης στη θεραπεία παρατηρείται δυστυχώς μόνο στο 30% των ασθενών και η εμφάνιση επιπλοκών συχνά οδηγεί σε διακοπή της θεραπείας. Επιπλέον, δεν υπάρχει τρόπος να εντοπίσουμε τα άτομα που θα έχουν παραμονή της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Αν και το φρόνιμο για όσους έχουν εκτεθεί στον ιό είναι να πάρουν προφυλάξεις κατά την σεξουαλική επαφή για 6 ως 9 μήνες δηλαδή στο διάστημα που ελέγχονται αν έχουν μολυνθεί από τον ιό, το ποσοστό μετάδοσης του ιού από επαγγελματική έκθεση είναι μικρό και μέσω της σεξουαλικής επαφής ακόμη μικρότερο. Φυσικά, πρέπει να λαμβάνονται μέτρα κατά την σεξουαλική επαφή αν τελικά αποδειχθεί μόλυνση από τον ιό.αν και έχει αναφερθεί περιστατικό μετάδοσης του ιού από δήγμα ανθρώπου, δεν έχει aνιχνευθεί ιός στα ούρα, στα κόπρανα, στη σίελο, στις κολπικές εκκρίσεις ή στο σπέρμα ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C ακόμα και όταν ο ιός ανιχνεύεται στο αίμα. Ο ιός της ανοσοανεπάρκειας (HIV) Ο ιός του AIDS είναι ένας ρετροιός. Η λοίμωξη από τον HIV διαιρείται σε 3 φάσεις: το οξύ ιογενές σύνδρομο, μία περίοδο aσυμπτωματικής λοίμωξης, και τελικά συμπτωματική εκδήλωση της νόσου. Η συμπτωματική ανοσοανεπάρκεια μπορεί να εκδηλωθεί ακόμη και μετά από αρκετά χρόνια. Η λοίμωξη από τον ιό μπορεί να διαπιστωθεί με την ανίχνευση αντισωμάτων κατά του ιού. Στη συνέχεια επιβεβαιώνεται με Western blot ή με ανοσοφθορισμό. Το RNA του ιού υπολογίζεται με PCR ή με χρήση DNA. Μετά την επαφή με τον ιό, η ορομετατροπή εμφανίζεται συνήθως σε 6 ως 12 εβδομάδες. Στις Η.Π.Α., το 81% από τους επαγγελματίες υγείας που βρέθηκαν οροθετικοί μετά από έκθεση στον ιό, εκδήλωσαν ένα οξύ ιογενές σύνδρομο πε-

6 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝ'ΓΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 125 ρίπου στις 25 μέρες από την έκθεση. Κατά μέσω όρο το διάσημα αυτό υπολογίζεται στις 45 μέρες. Επιπλέον αναφέρθηκαν 3 περιστατικά που έγιναν οροθετικά καθυστερημένα στους 12 μήνες. Μελέτες δείχνουν ότι μετά τη μετάδοση του ιού μεσολαβεί μια περίοδος «Παράθυρο» πριν η λοίμωξη γίνει συστηματική. Κίνδυνος μετάδοσης Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού διαδερμικά από βελόνη ή άλλο αιχμηρό εργαλείο αναφέρεται περίπου 0.3%. Η μετάδοση του ιού καθορίζεται από δύο κύριους παράγοντες: το ποσό του αίματος με το οποίο θα έρθει σε επαφή το αίμα του λήπτη και ο αριθμός των ιών που εντοπίζονται σε αυτό το αίμα. Επιπλέον παράγοντες που φαίνονται να παίζουν ρόλο στην επιτυχή μετάδοση του ιού είναι το βάθος του τραύματος, εμφανές αίμα στο αντικείμενο μετάδοσης και η είσοδος της βελόνη ς σε αυλό αγγείου στοιχεία που καθορίζουν τη μετάδοση και στον ιό της ηπατίτιδας C. Σε μία μελέτη φάνηκε ότι από 147 διαδερμικές εκθέσεις σε αίμα aσυμπτωματικών ασθενών, καμία δεν οδήγησε σε λοίμωξη. Σε μία άλλη, όμως, σε 4 άτομα από 889 που εκτέθηκαν σε αίμα από ασθενείς με AIDS, εμφανίστηκε μετάδοση του ιού. Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού μέσω του βλεννογόνου φαίνεται να είναι πολύ μικρότερος αν και είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Δήγμα ασθενούς με AIDS μπορεί σπάνια να μεταδώσει τον ιό, ιδιαίτερα αν έρθει σε επαφή με το αίμα του λήπτη. Μέτρα προφύλαξης μετά την έκθεση με τον HIV Μελέτη σε ανθρώπους που να ελέγχει την αποτελεσματικότητα της προφυλακτικής φαρμακευτικής θεραπείας μετά από έκθεση στον ιό, ίσως να μη γίνει ποτέ λόγω του μικρού βαθμού μετάδοσης που θα απαιτούσε μελέτη τεραστίου αριθμού εκθέσεων στον ιό και επιπλέον εμπλέκονται και θέματα ηθικής. Σε μελέτες μεμονωμένων περιστατικών έκθεσης επαγγελματιών υγείας οι οποίοι έλαβαν zidovudine (ZDV), ο κίνδυνος λοίμωξης φάνηκε να μειώνεται κατά 81%. Πάντως, στη βιβλιογραφία αναφέρονται τουλάχιστον 18 περιπτώσεις όπου η προφυλακτική αγωγή δεν ήταν αποτελεσματική. Παράγοντες που πιθανόν να συνέβαλαν στην απο- τυχία περιλαμβάνουν αντίσταση στα φάρμακα αυτά, καθυστέρηση στην έναρξη της θεραπείας ή βραχεία διάρκειά της. Στην πράξη η εφαρμογή προφυλακτικής αγωγής είναι μάλλον εμπειρική. Η ZDV είναι ο μόνος παράγοντας για τον οποίο υπάρχουν ενδείξεις αποτελεσματικότητας και γι' αυτό θεωρείται πρώτης επιλογής. Λόγω όμως της αντίστασης που μπορεί να αναπτυχθεί και δεδομένου ότι η χρήση περισσότερο του ενός παράγοντα είναι αποτελεσματικότερη, κατά κανόνα, προτείνεται από το κέντρο ελέγχου λοιμώξεων (CDC) θεραπεία με συνδυασμό 2 φαρμακολογικών παραγόντων σε χαμηλού κινδύνου έκθεση και 3 σε υψηλού κινδύνου. Οι παράγοντες που επιλέγονται είναι: ZDV, 3TC (lamivudine ), NRTis (nucleoside reverse transcriptase inhibitors) και σπανιότερα, αναστολείς πρωτεάσης. Η τοξικότητα και το μεγάλο κόστος των φαρμάκων σε συνδυασμό με το μικρό ποσοστό μετάδοσης μετά από επαγγελματική έκθεση στον ιό, απαιτούν σύνεση στη χρήση τους προφυλακτικά. Το μηνιαίο κόστος προφυλακτικής θεραπείας ανέρχεται στα $500 με $1,000. Αν το άτομο "πηγή" είναι HIV- αρνητικός και δεν υπάρχουν συμπτώματα λοίμωξης από HIV, δε συνιστώνται επιπλέον εξετάσεις. Συχνά, υπάρχουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα γι' αυτό και, αν και ξεκινά η προφυλακτική αγωγή, γίνεται πάντα επανέλεγχος στο άτομο πηγή. Το άτομο "πηγή" πρέπει να ενημερώνεται για το ατύχημα και για τον έλεγχο που πρόκειται να γίνει και να διασφαλίζεται σε κάθε περίπτωση το ιατρικό απόρρητο. Κάθε περίπτωση πρέπει να αντιμετωπίζεται μεμονωμένα και το άτομο που εκτίθεται στον ιό να ενημερώνεται για τα ποσοστά μετάδοσης, αλλά και για τους κινδύνους της προφυλακτικής θεραπείας ώστε να συμμετέχει στις αποφάσεις. Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά άμεσα, και σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου,πριν ληφθούν τα εργαστηριακά αποτελέσματα, γιατί φαίνεται πως έτσι αυξάνεται η αποτελεσματικότητά της. Γι αυτό οι υπηρεσίες λοιμώξεων πρέπει να είναι διαθέσιμες όλο το 24ωρο. Αν και η αγωγή πρέπει να εφαρμόζεται από το πρώτο 24ωρο, επειδή το χρονικό διάστημα στο οποίο είναι αποτελεσματική είναι άγνωστο, η έναρξή της συνιστάται ακόμη και μετά από 36 ώρες. Αν η πηγή είναι άγνωστη

7 126 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑτΙΚΗΣ ΙΑΠ'ΙΚΗΣ τότε κάθε περίπτωση μελετάται μεμονωμένα, για παράδειγμα αναλόγως με το είδος του αιχμηρού αντικειμένου και την ύπαρξη αίματος σε αυτό. Η προφυλακτική αγωγή συνιστάται για 4 εβδομάδες κατά τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε στενή παρακολούθηση και μπορεί να διακοπεί αν το επιθυμεί ο ίδιος ο επαγγελματίας υγείας ή αν εμφανισθεί τοξικότητα. Οι εργαστηριακοί έλεγχοι επαναλαμβάνονται στις 6 εβδομάδες, στις 12 εβδομάδες και στους 6 μήνες. Κάποιοι ειδικοί προτείνουν επανέλεγχο και στους 12 μήνες. Συγχρόνως, πραγματοποιούνται επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι κάθε 2 εβδομάδες, για ανάπτυξη τοξικότητας: γενική αίματος και τύπος λευκών, ηπατικά ένζυμα και έλεγχος νεφρικής λειτουργίας. Πιο συχνά εμφανίζεται ήπια τοξικότητα με ναυτία, διάρροια και κακουχία. Σε περίπτωση που πρόκειται για έγκυο επαγγελματία υγείας, φαίνεται ότι η ZDV δε συσχετίζεται με γενετικές ανωμαλίες. Πάντως, ο θηλασμός πρέπει να διακόπτεται. Επίσης πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για την αποφυγή μετάδοσης του ιού αφ' ενός στον σεξουαλικό σύντροφο του ατόμου και αφ' ετέρου ατυχηματικά στους ασθενείς για το διάστημα αυτό των 6 μηνών. Πάντως η δευτερογενής μετάδοση είναι απίθανη. Δεν είναι επίσης απαραίτητο να απομακρυνθεί από τη φροντίδα των ασθενών, αλλά να ακολουθήσει τους γενικούς κανόνες αποφυγής μετάδοσης λοιμώξεων. Ο επαγγελματίας πρέπει να ζητά ιατρική συμβουλή σε κάθε περίπτωση που μετά την έκθεση στον ιό βιώσουν ένα οξύ ιογενές σύνδρομο με πυρετό, μυαλγία, διόγκωση λεμφαδένων, κνησμό και κακουχία. Σε κάθε ατυχηματική έκθεση σε αίμα πρέπει να ενημερώνεται η επιτροπή ελέγχου λοιμώξεων τόσο όσο και η παγκόσμια. Για αποφάσεις που αφορούν προφυλακτική αγωγή σε ατυχηματική έκθεση λειτουργεί τηλεφωνική γραμμή (National Clinician's Post- Exposure Prophylaxis Hotline: ) και ηλεκτρονική διεύθυνση Ιός της ινφλουένζας Ο ιός της ινφλουένζας μεταδίδεται εύκολα με το βήχα και το φτέρνισμα για πέντε (5) μέρες μετά την εκδήλωση των συμπτωμάτων. Έτσι συχνά παρατηρούνταιεπιδημίεςλοιμώξεων.ανκαιπρόκειταιγια λοιμώξεις που δεν συνδυάζονται με αυξημένη νο- σηρότητα, συσχετίζονται με αυξημένο ποσοστό απουσίας από τον εργασιακό χώρο. Οι αναισθησιολόγοι που έρχονται σε επαφή με το αναπνευστικό σύστημα των αρρώστων αποτελούν φορείς μετάδοσης του ιού και θα ήταν σκόπιμο να εμβολιάζονται κάθε χρόνο την περίοδο Οκτωβρίου - Ν ο εμβρίου με το αντίστοιχο εμβόλιο που προσφέρεται κάθε χρόνο Συγκυτιακός ιός του αναπνευστικού Ο ιός αυτός μεταδίδεται μέσω μεγάλων σταγόνων και βλέννας του αναπνευστικού και μεταδίδεται για επτά (7) μέρες μετά την εμφάνιση συμπτωμάτων. Η καλή καθαριότητα των χεριών, η χρήση μάσκας και γαντιών, καθώς και ο καθαρισμός μολυσμένων επιφανειών φαίνεται να περιορίζει ιδιαίτερα τη μετάδοση του ιού, ο οποίος είναι δυνατό να διατηρεί τη δραστικότητά του σε μολυσμένες επιφάνειες μέχρι και έξι (6) ώρες. Ρινο"ίοί Και αυτοί οι ιοί μεταδίδονται μέσω μεγάλων σταγόνων που μολύνουν τα χέρια του προσωπικού. Και εδώ έχει λοιπόν μεγάλη αξία το καλό πλύσιμο των χεριών και ο καθαρισμός των επιφανειών. Λόγω του μεγάλου αριθμού ρινο ίών, περίπου 100, η πιθανότητα ανάπτυξης εμβολίου στο μέλλον είναι πολύ μικρή. Ο ιός του έρπητα ζ ωστήρα Το ιατρικό και παρα ίατρικό προσωπικό που έχει ενεργή λοίμωξη από τον ιό του έρπητα ζωστήρα μπορεί να μεταδώσει τον ιό σε άλλα άτομα του προσωπικού ή σε ασθενείς μέχρι και 5 ή 6 μέρες μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Οι αναισθησιολόγοι και το παραϊατρικό προσωπικό πρέπει να ελέγχονται ορολογικά, παρόλο που φαίνεται πως όλα τα άτομα ηλικίας άνω των 36 είναι θετικοί σε αντισώματα. Αν κάποιος βρεθεί αρνητικός θα πρέπει να αποφύγει την επαφή με άτομα με ενεργό λοίμωξη ή να aνοσοποιηθεί με ζωντανούς αδρανοποιημένους ιούς. Προσωπικό που έχει εκτεθεί σε με άτομα με ενεργό λοίμωξη μπορεί να προφυλαχθεί με χορήγηση ανοσοσφαιρίνης για το ιό μέσα σε 96 ώρες μετά την έκθεση.

8 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΆΠΚΗΣ ΙΑrFΙΚΗΣ 127 Ο ιός του απλού έρπητα Ο ιός τύπου 1 μεταδίδεται εύκολα εισχωρώντας μέσα από το στοματικό βλεννογόνο και συνήθως παραμένει σε λανθάνουσα φάση στο γάγγλιο του αισθητικού νεύρου. Ο ιός τύπου 2 ανήκει στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Μπορεί επίσης να μεταδοθεί από τη μήτρα στο νεογέννητο κατά τη διάρκεια του κολπικού τοκετού. Τα χέρια του προσωπικού μπορεί να είναι μολυσμένα από τον ιό και να τον μεταφέρουν σε άλλους ασθενείς. Ο πιο σημαντικός όμως επαγγελματικός κίνδυνος που αφορά τους αναισθησιολόγους είναι η ερπητική προσβολή των δακτύλων και των παρωνυχιών η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω οποιασδήποτε λύσης της συνέχειας του δέρματος. Εκδηλώνεται με φυσαλίδα που περιβάλλεται από ερύθημα. Αν και συχνά μπορεί να είναι δύσκολο να διαφοροδιαγνωσθεί από βακτηριδιακή λοίμωξη η θεραπεία παραμένει συντηρητική. Βασικό μέτρο πρόληψης για την ερπητική παρωνυχία είναι η εφαρμογή γαντιών από τους αναισθησιολόγους κατά την ενδοτραχειακή διασωλήνωση, την αναρρόφηση των εκκρίσεων και την τοποθέτηση ρινογαστρικού καθετήρα. Οι αναισθησιολόγοι που έχουν ενεργό ερπητική λοίμωξη καλό θα είναι να απομακρύνονται από το κλινικό έργο. Η ακυκλοβίρη μπορεί να μειώσει το χρονικό διάστημα της λοίμωξης και την ένταση των συμπτωμάτων. Ερυθρά Η λοίμωξη από ερυθρά συνοδεύεται από σημαντική απώλεια εργατοωρών, νοσηρότητα των εργαζομένων και αύξηση του κόστους για τα νοσοκομεία. Αν και το μεγαλύτερο ποσοστό των ενηλίκων έχει aνοσοποιηθεί για την ερυθρά, ένα σημαντικό ποσοστό (20%) είναι υποψήφιες να νοσήσουν. Η λοίμωξη από ερυθρά στο πρώτο τρίμηνο της κύησης ενοχοποιείται για συγγενείς ανωμαλίες ή εμβρυ ίκό θάνατο. Η μόνη αξιόπιστη μέθοδος πρόληψης είναι ο ορολογικός έλεγχος αντισωμάτων επειδή το ιατρικό ιστορικό από μόνο του έχει αποδειχθεί αναξιόπιστο. Πολλά νοσοκομεία προτείνουν ορολογικό έλεγχο και εμβολιασμό με αδρανοποιημένο ιό ερυθράς ιδιαίτερα στις γυναίκες σε ηλικία τεκνοποίησης και σε όσους μπορεί να μεταδώσουν τον ιό σε έγκυες γυναίκες. Ιλ αρά Στην κλινική πράξη έχει παρατηρηθεί μετάδοση του ιού από ασθενή σε ασθενή και από ασθενή στο προσωπικό. Το Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων προτείνει ότι το προσωπικό θεωρείται aνοσοποιημένο έναντι του ιού όταν αναφέρει τουλάχιστον 2 εμβολιασμούς για τον ιό της ιλαράς, όταν αναφέρει μία ιατρική διάγνωση της νόσου ή όταν διαθέτει αντισώματα κατά του ιού κατά τον ορολογικό έλεγχο. Όσοι δεν θεωρούνται aνοσοποιημένοι θα πρέπει να υποβληθούν σε 2 εμβολιασμούς κατά του ιού της ιλαράς. Φυματίωση Το ποσοστό εμφάνισης της φυματίωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αυξήθηκε κατά 16% από το 1985 ως το Οι λοιμώξεις αυτές αφορούσαν κυρίως μετανάστες, αναζωπυρώσεις και άτομα ανοσοκατασταλμένα και χαρακτηρίζονταν από ανθεκτικότητα στη συνήθη θεραπεία. Επίσης, παρατηρήθηκε μετάδοση σε επαγγελματίες υγείας, κυρίως λόγω της έλλειψης υποψίας για την ύπαρξη της λοίμωξης. Τα κέντρα ελέγχου λοιμώξεων ανακοίνωσαν μέτρα προφύλαξης και οι επαγγελματίες της επείγουσας ιατρικής πρέπει να υποψιάζονται και να προφυλάσσονται από τη μετάδοση του μυκοβακτηριδίου. Η φυματίωση μεταδίδεται μέσω μικροσταγονιδίων που εκσφενδονίζονται κατά το βήχα, την ομιλία ή το φτέρνισμα ενός μολυσμένου ατόμου. Η μετάδοση γίνεται ευκολότερα σε διαδικασίες όπως η λαρυγγοσκόπηση και σε χώρους που δεν αερίζονται. Το ποσοστό μετάδοσης εξαρτάται από το ποσό των βακτηριδίων που ανευρίσκονται στον αέρα καθώς και από το χρονικό διάστημα της έκθεσης. Σε άτομα με φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστημα το ποσοστό εμφάνισης της λοίμωξης μετά από την έκθεση με το μυκοβακτηρίδιο είναι 10%. Κάθε επαγγελματίας υγείας πρέπει να κάνει δερματικό έλεγχο με το που θα αρχίσει να εργάζεται και αν είναι αρνητικός να τον επαναλαμβάνει κάθε χρόνο. Αν θετικοποιηθεί αυτό αποδεικνύει λοίμωξη. Η θεραπεία εφαρμόζεται αμέσως μετά τη θετικοποίηση και συνεχίζεται για 6 ως 12 μήνες.

9 128 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΠΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ Διεθνή μέτρα πρόληψης Τα μέτρα αυτά εκδόθηκαν από τον CDC στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και ονομάζονται διεθνή γιατί αφορούν όλους τους πολίτες και όχι μόνο το χώρο της υγείας και ουσιαστικά θεωρούν ότι ση παρουσία των παθογόνων παραγόντων βρίσκεται παντού και άρα όλοι οι ασθενείς το αίμα και τα βιολογικά υγρά είναι δυνητικά μολυσμένα. Το 1996 ο CDC εξέδωσε τα μέτρα απομόνωσης που περιλαμβάνουν στους κινδύνους και τις εκκρίσεις καθώς και τα σταγονίδια στων αέρα και περιλαμβάνουν οδηγίες για το πλύσιμο των χεριών, τη χρήση γαντιών, την απομόνωση και μεταφορά προσβεβλημένων ασθενών, τον εξοπλισμό και ρουχισμό για τη νοσηλεία μολυσμένων ασθενών και τον καθαρισμό επιφανειών, αντικειμένων και ρουχισμού. Έτσι υπάρχουν τα μέτρα που λαμβάνονται για όλες τις περιπτώσεις και εκείνα που εφαρμόζονται σε γνωστά ή ύποπτα μολυσμένα περιστατικά: 1. Όλα τα αιχμηρά αντικείμενα πρέπει να θεωρούνται μολυσμένα. Πρέπει να απομακρύνονται αμέσως μετά τη χρήση στα ειδικά δοχεία τα οποία πρέπει να βρίσκονται σε θέσεις όπου η πρόσβαση να είναι εύκολη. Οι βελόνες πρέπει να απομακρύνονται άμεσα χωρίς να καλύπτονται. 2. Σε κάθε επαφή με υγρά σώματος, βλεννογόνους και αίμα ασθενών πρέπει να εφαρμόζονται γάντια που να απομακρύνονται άμεσα μετά τη χρήση. Σε διαδικασίες που υπάρχει πιθανότητα εκτόξευσης σταγονιδίων αίματος ή εκκρίσεων πρέπει επιπλέον να χρησιμοποιούνται μάσκες, προστατευτικά ματιών και ποδιές. 3. Σχολαστικό συχνό πλύσιμο των χεριών με aντισηπτικό μετά από κάθε επαφή με ασθενή και ιδιαίτερα μετά από επαφή με αίμα πρέπει να εφαρμόζεται άμεσα. 4. Να αποφεύγεται η αναζωογόνηση στόμα με στόμα και γι' αυτό να υπάρχουν εύκαιρες ειδικές προσωπίδες για τον αερισμό των ασθενών. 5. Επαγγελματίες υγείας με τραύματα ή δερματίτιδα των άνω άκρων θα πρέπει να αποφεύγουν προσωρινά την επαφή με τους ασθενείς. Προσθετικά με τα παραπάνω μέτρα σε περίπτωση μολυσμένου ασθενούς με παράγοντα αυξημένης μεταδοτικότητας εφαρμόζονται τα παρακάτω μέτρα: 1. Σε περίπτωση ιλαράς, ανεμοβλογιάς και φυματίωσης απαιτούνται φίλτρα αέρα και μέτρα απομόνωσης για αποφυγή της μετάδοσης μέσω σταγονιδίων. 2. Για την ερυθρά, τον αιμόφιλο της ινφλουένζας, τη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα και την πνευμονία από πνευμονιόκοκκο η μετάδοση γίνεται μόνο με μεγάλες σταγόνες και η απόσταση ενός μέτρου από τον ασθενή είναι ασφαλής. 3. Μέτρα προφύλαξης για μετάδοση μέσω επαφής με το δέρμα ή με μολυσμένες επιφάνειες απαιτούνται σε περιπτώσεις ηπατίτιδας Α, έρπητα, ιογενή επιπεφυκίτιδα, μικρόβια ανθεκτικά σε αντιβιοτικά και μεγάλα aποστήματα. Μέτρα διαχείρισης και αντιμετώπισης σε περίπτωση επαφής με παθογόνο παράγοντα 1. Εφαρμογή διαλογής (triage) 2. Απολύμανση μολυσμένων επιφανειών 3. Αποκόμιση πληροφοριών που αφορούν τις συνθήκες έκθεσης, το ιστορικό του ασθενούς «Πηγή», και το ιστορικό εμβολιασμού του επαγγελματία υγείας ο οποίος εκτέθηκε σε μολυσματική νόσο. 4. Λήψη δειγμάτων αίματος για εργαστηριακό έλεγχο από το άτομο που έχει εκτεθεί 5. Λήψη δειγμάτων αίματος από τον ασθενή «πηγή» 6. Ανοσοποίηση για τέτανο όπου επιβάλλεται 7. Προφυλακτική αγωγή για HBV όπου επιβάλλεται 8. Προφυλακτική αγωγή για HIV όπου επιβάλλεται 9. Συζήτηση με τον επαγγελματία υγείας για τους κινδύνους έκθεσης και για τα οφέλη της προφυλακτικής θεραπείας 10. Αν εφαρμοσθεί προφυλακτική θεραπεία, καθορισμός πλάνου για τον έλεγχο της δόσης και των τυχόν παρενεργειών 11. Καθορισμός χρόνου επανελέγχων του επαγγελματία με ορολογικές εξετάσεις.

10 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΑΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑΙΙΚΗΣ ΙΑ'ΓΡΙΚΗΣ lnformation Type Exposure information documentation Date/time of exposure Stick: Needle- Needlehollow Nonhollow Bleeding: Ν ο Yes _ " Sharp instrument ---,, _ - Estimated Superfιcial lnto skin depth: lnjection of Ν ο Yes blood: Device clean Clean Contaminate or d contaminated: Splash: lntact skin Nonintact.skin Other exposure tyρe: Fluid: Blood: Definite Stool Urine Deep beneath skin Amount: Unknown Mucous membrane eye Possible Saliva or Unknown None CSF Unknown Other: Source patient inf()rmation Known source: ID Νο.: Hepatitis Β: Ν ο Acute Hepatitis C: Ν ο Acute HBsAg: Positive Negative Anti-HCV: Positive Negative HIV: Positive Negative Known AIDS Η IV -positive- -not AIDS Viral ( date of test : load: ) Antiretroviral drug history: Chronic carrier Chronic carrier Unknown Unknown Unknown Unknown Unknown Unknown Unknown Date of test: Date of test: Date of test: Risk factors: Homosexual lntravenous drug user _ Dialysis patient None Transfusion Other: Hemophilia Sex contact of above

11 130 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Unknown source: Dialysis or other high-risk area? Exposed person information Last tetanus: <10 y 10 Υ Unknown Specify: HBV Yes Ν ο Unknown vaccine? Complete Yes Ν ο Unknown series? Anti-HBs: Positive Negative Unknown Date of test: Medical Women : Pregnant? Yes Ν ο history: Urine Positive Negative pregnancy test: Liver, kidney, Yes Ν ο Specify: or blood disease? Current medications: Allergies:. ι CSF, Cerebrospinal fluid. Adapted from Go GW, Baraff LJ, Schriger DL. Management guidelines for health care workers exposed to blood and bodyfluids. Ann Emerg Med. 1991;20: Πίνακας 2: Δελτίο δήλωσης έκθεσης σε αίμα ή βιολογικούς παράγοντες που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ Σε μία μελέτη του 2000 που δημοσιεύτηκε στο Anesthesiology φάνηκε πως η θνησιμότητα και η θνητότητα ανάμεσα στους αναισθησιολόγους, αν και ήταν ήδη υψηλή, τροποποιήθηκε τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αλλαγές στις συνθήκες εργασίες όπως οι βαρύτερες χειρουργικές επεμβάσεις, αυξημένες εξωχειρουργικές δραστηριότητες, περισσότερη νυχτερινή εργασία καθώς και λοιμώδη αίτια όπως η φυματίωση, ο HIV και ο HCV φαίνονται να αποτελούν τα αίτια αυτών των αλλαγών. Μέχρι το 1968 τα πιο συχνά αίτια θανάτου ήταν η αυτοκτονία και κακοήθεια του λεμφικού και του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος που πιθανόν να συσχετίζεται με τους παλαιότερα χρησιμοποιούμενους πτητικούς παράγοντες. Από τότε μέχρι και το 1977 το ποσοστό κακοήθειας παρέμεινε ίδιο και αν και η θνητότητα των αναισθησιολόγων δεν ήταν μεγαλύτερη από των άλλων ιατρικών ειδικοτήτων, οι aυτοκτονίες ήταν τριπλάσιες σε αριθμό. Από τότε μέχρι το 1995, η θνητότητα είναι επίσης ίδια όπως και στις άλλες ειδικότητες και μικρότερη από του γενικού πληθυσμού, αλλά συγκρινόμενη μόνο με των παθολόγων είναι σαφώς αυξημένη και οφείλεται σε αίτια όπως αυτοκτονία, εθισμό σε χρήση ουσιών, λοιμώδη αίτια και παθήσεις των αγγείων του εγκεφάλου. Μελέτες αυτού του είδους βέβαια παρουσιάζουν πολλά προβλήματα κυρίως όπως η σωστή συγκέντρωση στοιχείων και η συσχέτιση με το επαγγελματικό περιβάλλον. Το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει οι πτητικοί παράγοντες, έχουν εφαρμοσθεί κατευθυντήριες οδηγίες για τη μείωση στην έκθεση των πτητικών παραγόντων και για τη μείωση στην έκθεση των παθογόνων παραγόντων λογικά μειώνει τη θνητότητα που οφείλεται σε αυτά τα αίτια. Είναι λοιπόν σημαντικό να εμβαθύνουν περισσότερο σε άλλα προβλή-

12 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΆτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 131 ΠΕΡΙΦΕΡΕIΑ.κ.Ο f:ενικο ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ.ΑΧΕΠΑ ΚΕΝΙ'ΡΟ ΥΠΟΣΊΉΡLSΗΣ: ΕΠΙ'fΡΟΠΩΝ, ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΜΙΠΣΠ:Χ'ΙΊΚΟ ΔΕΛΊ10 ΔΗΛΩΣΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΠΡQΣΩΙΠΚ.ΟΥ ΣΕ ΑΙΜΑ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΎΣ: ΠΑΡΑΓQΝ'Ι'ΕΣ Ονομιχrεπώνuμο Υ1tαλλήλοu:......, Ημερομηνία γέννησης: Ημερομηνία πρόσληψης:......:... Τμήμα που υπηρετείται: Ί'ηλέφαινο ερύασkις: Ιδιότητα: Ημερομ'ijνiαατuχήμιχrος Ωρα:... π. μ/ μ. μ Ονομιχrεπώνuμο μάρτυρα ατuχήμιχrος Τόπος ατuχήμιχrος (π. χ. Θάλαμος νοσηλείας, ΧεφσuΡΎεtο, ΕΡΎaοτfιριο κ.λ.π.) ό Β. ΣΊ>ιι;ι... ιμwνεται από τον uπάλληλο Ονοματεπώνuμο ασθενούς:... ;, Ημερομηνία γέννησης:..., Ημερομηνία εισόδου: Κλινιιcή: ;... Αριθμός Θαλάμοu: Αριθμός μητρώοu..... Θεράπων Ιιχrρός: :......, Αιτiα εισόδου: : Γ. Σ\) r -- "'- εται από τον»πάλληλο Εiδος ιχruχήμ.!%tος: α) Τρώtημα με βελόνα Ο β) Λύση της σ»νεχεiας ( ιcόψιμο με αιχμηρό αντιιcεiμενο ) Ο γ) Σημείο σώμιχrος που uπέστη έιcθεση ( σημειώστε, ιcuιcλώοτε αριστερά/ δεξιά ) Δάκτuλο Ο ΔΙΑ.. Παλάμη Ο ΔΙΑ Βραχίόνας Ο Ώμος Ο Μηρός [] Κνήμη Ο Πτέρνα Ο ΔΙΑ Θιί>ραιcαζ Ο Άλλο..., ΔΙΑ ΔΙΑ ΔΙΑ ΔΙΑ δ) Έιcθεση βλεvοyόννοu Ο Εντόπιση ( σημειώοτε ) ε) Άλλο (περιγράψτε ).....:...'... : ,... :. Το ατύχημα σ»νέβει (περιγράψτε αναλυτικά)...: Αίτια aruxήμcxroς... : ' Προφ1>λαιcτικά μέτρα που πάρθηκαν ΜΕΤ Α το αtύχημα..., ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ι ο ο ο ο ο, ο ο '.'ο ο ο ο ο 0 ο ο, ο, ο ο ο ο ο ο ο 0 ο ο ο ο ο ο ο ο 0 ο ο ο ο ο ο ο ο ό ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο. ο ο ο ο, ο ο,,, - Υπογραφή υπαλλήλου Ημερομηνία /Ώρα Δ. - υμπληρώνεται από την Επιτροπή Ενδονοσοιcομειαιcών Λοιμώξεων Σ-Dστάσεις:...:.....,. :...: : _,.... ο -. οοοοοοο. ο ο οοοοο οοο οοοοοοοοο οοοο. Ευρήμιχrα: Θεραπεία: : ΚΟΙΝΟΠΟΠΙΣΗ: Προϊστάμενο Τμήμιχrος ( ιciτρινοι αντίγραφο ) Τ ηση Κ.Υ.Ε.Ε.Λ 001 (10/98) ΥΠΟΔ. Δ057(136/Αθ8) Πίνακας 3: Ελληνικό δελτίο έκθεσης σε αίμα ή βιολογικούς παράγοντες.

13 132 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ματα που υποθάλπουν την υγεία του εργασιακού μας κλάδου όπως το άγχος, οι aυτοκτονίες και ο εθισμός σε ουσίες. Διατήρηση εγρήγορσης Ο αναισθησιολόγος είναι υποχρεωμένος να ασχολείται με πολύπλοκες καταστάσεις και να δέχεται μεγάλο αριθμό πληροφοριών. Πρέπει, λοιπόν, να είναι ικανός να διατηρείται συνεχώς σε εγρήγορση και να επεξεργάζεται σωστά τις πληροφορίες. Αυτό μπορεί να βοηθήσει ώστε να μειωθούν τα αναισθησιολογικά «ατυχήματα». Πράγματι φαίνεται ότι μεγάλο μέρος των θανάτων και άλλων συμβαμάτων οφείλεται στην έλλειψη επαγρύπνησης. Η κούραση και η έλλειψη ύπνου επιδεινώνουν την κατάσταση. Η χρήση των alarms, οι aυτοματοποιημένες συσκευές και το αυξημένο monitoring αποσκοπούν στο να μειωθούν τέτοια φαινόμενα. Πρέπει όμως να τονισθεί ότι η ύπαρξη όλων των αυτοματοποιημένων συσκευών είναι βοηθητική και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επαγρύπνηση. Λανθασμένα θετικά σήματα κινδύνου, ο θόρυβος και η κούραση μπορεί να τραβήξουν την προσοχή με δυσάρεστες ή και καταστροφικές συνέπειες. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να υπάρχει εργονομία στο χώρο και στα μηχανήματα ώστε να διευκολύνεται η παρατήρηση και η αναγνώριση τυχόν προβλημάτων καθώς και η δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισής τους. Σε κάθε χώρο όπου απαιτείται άμεση βοήθεια πρέπει να υπάρχει απαραίτητος εξοπλισμός και να είναι ο ίδιος και με την ίδια διάταξη ώστε να διευκολύνεται η χρήση του από όλο το προσωπικό. Εξίσου σημαντικό είναι να μην υπερβαίνονται οι καθορισμένες ώρες εργασίας σε χώρους όπως η χειρουργική αίθουσα και να υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό έτσι όπως ορίζεται από τις διεθνείς οδηγίες. Νυχτερινά ωράρια και νυχτερινές κλήσεις Συχνά οι αναισθησιολόγοι εργάζονται στο χειρουργείο για ώρες και συχνά καλύπτουν τα επείγοντα περιστατικά και τις νυχτερινές κλήσεις για ώρες. Στη διάρκεια του 24ώρου φυσιολογικά με την εναλλαγή νύχτας και μέρας και την αλλαγή της θερμοκρασίας επηρεάζονται οι ορμόνες, ο ύπνος, η θερμοκρασία του σώματος και η εγρήγορση. Αυτοί είναι οι λεγόμενοι κιρκάδιοι κύκλοι. Η διαταραχή τους φαίνεται να συσχετίζονται με επαγγελματικό άγχος, αλκοολισμό και συναισθηματικές διαταραχές. Γενικά οι μελέτες για την επίδραση της νυχτερινής εργασίας στον ανθρώπινο οργανισμό έχει μελετηθεί περισσότερο σε άλλα επαγγέλματα που δεν αφορούν το χώρο της υγείας. Σοβαρά παγκόσμια ατυχήματα που φαίνεται να συσχετίζονται με ανθρώπινο λάθος και τροχαία ατυχήματα γίνονται συχνά νωρίς το πρωί και ίσως συσχετίζεται με το γεγονός ότι η μεγαλύτερη επιθυμία για ύπνο βρίσκεται μεταξύ 1 και 7 το πρωί. Αυτό προφανώς είναι επαγγελματικό πρόβλημα για τους αναισθησιολόγους αφού σύμφωνα με μια μελέτη ο μέσος όρος εβδομαδιαίας εργασίας 69 ώρες, με συχνά φαινόμενα χορήγησης αναισθησίας για 7 ώρες χωρίς διάλειμμα. Συχνά αναφερόταν το αίσθημα υπερκόπωσης και το αίσθημα του επικείμενου λάθους. Σε άλλη μελέτη φαίνεται ότι η κούραση είναι ένας από τους σπουδαιότερους λόγους εμφάνισης αναισθησιολογικών συμβαμάτων. Πολλές εργασίες προσπάθησαν να συσχετίσουν τη θνητότητα από το καρδιαγγειακό ή τα ποσοστά αποβολών σε έγκυες γυναίκες με τα νυχτερινά ωράρια και σε αρκετές φάνηκε να υπάρχει τέτοιος συσχετισμός, αν και η ποιότητα των εργασιών αυτών ποικίλει. Σε μία εργασία που όμως αναφέρεται σε νοσηλεύτριες με νυχτερινά ωράρια, ο κίνδυνος για ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου βρέθηκε αυξημένος κατά 25% για διάρκεια εργασίας 2 ετών και 66% όταν έφθαναν τα 10 ως 14 έτη. Αυξημένος κίνδυνος για νόσο του καρδιαγγειακού βρέθηκε και σε άνδρες νοσηλευτές ακόμη και όταν παραβλέπονται οι καπνιστές, οι υπερτασικοί και οι ηλικιωμένοι. Α ν σκεφτούμε ότι η νυχτερινή εργασία των νοσηλευτών μοιάζει με των αναισθησιολόγων αυτές οι μελέτες είναι σαφώς aνησυχητικές. Πάντως τα νυχτερινά ωράρια συσχετίζονται με διαταραχές του ύπνου, κατάχρηση ουσιών, αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων, γαστρεντερικές διαταραχές και διαταραγμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Σε μία εργασία φάνηκε ότι ο χρόνος ενδοτραχειακής διασωλήνωσης σε «Κούκλες» ήταν μεγαλύτερος τη νύχτα σε σχέση με την ημέρα. Η ξεκούραση μετά τη νυχτερινή εργασία πρέπει να είναι επαρκής ώστε να αποφεύγεται διαταραχή των κιρκάδιων κύκλων και οι

14 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑ'ΓΡΙΚΗΣ 133 διαταραχές ύπνου. Προτείνεται να aνταμείβονται όσοι πρόθυμα δέχονται τη νυχτερινή εργασία και να πραγματοποιούνται οκτάωρα τις καθημερινές και δωδεκάωρα τις αργίες ώστε να διευκολύνεται η κοινωνική ζωή των εργαζομένων και να μη διαταράσσονται οι κιρκάδιοι κύκλοι. Αν και μελέτες έδειξαν ότι η ποιότητα της προσφερόμενης εργασίας είναι χαμηλότερη στις δωδεκάωρες βάρδιες σε σχέση με τις οκτάωρες. Στους αναισθησιολόγους είναι δύσκολο να εφαρμοσθούν τέτοια ωράρια όμως μπορούν να μειωθούν οι 24ωρες βάρδιες σε 18ωρες, να εφαρμοσθεί ρεπό την επομένη μέρα και έτσι να μειωθεί και ο συνολικός αριθμός των ωρών εβδομαδιαία. Είναι επίσης σημαντικό οι αναισθησιολόγοι να μην παραμένουν στη νυχτερινή εργασία για πολλά χρόνια και να γίνεται σεβαστή η επιθυμία του εργαζόμενου να διακόψει τα νυχτερινά ωράρια. Σύνδρομο επαγγελματικής υπερκόπωσης Η σωματική και συναισθηματική εξάντληση καθώς και η έλλειψη ι καν οποί ησης από το επάγγελμα ονομάζεται σύνδρομο επαγγελματικής υπερκόπωσης (burnout). Στο γενικό πληθυσμό το ένα τρίτο των εργαζομένων πρόκειται να εμφανίσει το σύνδρομο στο κοντινό μέλλον και θεωρεί την εργασία σαν τον ισχυρότερο παράγοντα άγχους. 14% έχει ήδη αλλάξει δουλειά τα τελευταίά 2 χρόνια. Με τη χρήση της κλίμακας Maslach Burnout Inventory, η οποία ελέγχει τρεις παραμέτρους, τη συναισθηματική εξόντωση, την aποπροσωποποίηση και το αίσθημα aυτοεκτίμησης, φάνηκε αυξημένο ποσοστό συνδρόμου επαγγελματικής υπερκόπωσης και μάλιστα σε μεγάλο ποσοστό σοβαρού βαθμού. Μία μελέτη έδειξε ότι παρόλο που υπήρχε συναισθηματική εξάντληση και aποπροσωποποίηση, οι εργαζόμενοι ανέφεραν υψηλά ποσοστά προσωπικής επιτυχίας. Επιπλέον σε άλλη μελέτη φάνηκε πως παρά το αυξημένο του συνδρόμου οι εργαζόμενοι της επείγουσας ιατρικής δήλωναν ικανοποίηση και ενθουσιασμό για τη δουλειά τους. Φαίνεται ότι πιθανόν να υπάρχουν τρεις κατηγοgίες εργαζομένων που εμφανίζουν το σύνδρομο: οι «επιζώντες», αυτοί που δεν «μάχονται» και αυτοί που βρίσκονται κάπου ενδιάμεσα. «Επιζώντες» χαρακτηρίστηκαν όσοι παρά τις προσωπικές δυσκο- λίες, όπως ηλικία άνω των πενήντα και πάνω από 7 νυχτερινά ωράρια το μήνα, παρουσίαζαν χαμηλά ποσοστά του συνδρόμου. Μη «μαχόμενοι» χαρακτηρίστηκαν όσοι εκδήλωσαν δυσανάλογα αυξημένο άγχος και κατάθλιψη με πολύ χαμηλά επίπεδα ικανοποίησης σε σχέση μέ το σύνολο. Μελέτες αναφέρουν απομάκρυνση από τον εργασιακό χώρο της επείγουσας ιατρικής σε ποσοστό 3% ανά έτος. Στις μελέτες αυτές φάνηκε επίσης ότι πολλοί εργαζόμενοι παραμένουν στο χώρο παρόλο που δεν είναι ικανοποιημένοι. Αίτια για την παραίτηση των εργαζομένων αναφέρονται τα νυχτερινά ωράρια, το συναισθηματικό στρες, οικογενειακά θέματα, η σωματική κόπωση, ο φόρτος εργασίας και «αντιδικίες» με τους ασθενείς και τους συγγενείς τους. Ενώ επουσιώδη χαρακτηρίζονται τα θέματα υγείας, το χαμηλό κέρδος, οι «αντιδικίες» με το προσωπικό και οι κανονισμοί λειτουργίας. Άγχος Αν και το άγχος γίνεται αντιληπτό και είναι κοινά αποδεκτό ως επαγγελματικός κίνδυνος δεν έχει μελετηθεί ιδιαίτερα. Μελέτες έχουν γίνει σε χειριστές εναέριας κυκλοφορίας, επάγγελμα που μπορεί να συσχετισθεί με την επείγουσα ιατρική ή την αναισθησιολογία. Χαρακτηριστικά όπως φόρτος εργασίας, διαδικασία λήψης δύσκολων αποφάσεων, νυχτερινά ωράρια, κόπωση, χρήση τεχνολογίας και διαπροσωπικές εντάσεις είναι ορισμένα κοινά σημεία στα δύο επαγγέλματα. Επιπλέον, ο αναισθησιολόγος έρχεται αντιμέτωπος με καταστάσεις που εμπλέκονται θέματα ευθύνης σε σχέση με τους χειρουργούς, με την εισαγωγή στην αναισθησία και με ασθενείς που πεθαίνουν. Υπάρχουν δύο εργασίες που δείχνουν αύξηση των σφύξεων και της aρτηριακής πίεσης κατά την εισαγωγή στην αναισθησία. Σε μεμονωμένα περιστατικά έχουν παρατηρηθεί ισχαιμικά επεισόδια, σοβαρή αρτηριακή υπέρταση και αρρυθμίες. Για την αντιμετώπιση του άγχους αναπτύσσονται διάφοροι αμυντικοί μηχανισμοί οι οποίοι είναι αποτελεσματικοί ανάλογα με την προσωπικότητα του καθενός. Έτσι, θεωρήθηκε χρήσιμο, ακόμη και πριν την είσοδο στην ιατρική σχολή να γίνεται ψυχιατρική ανάλυση της προσωπικότητας. Χαρακτηριστικά όπως η απαισιοδοξία, η παθητικότητα, η

15 134 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΠΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ανασφάλεια και η έλλειψη αυτοπεποίθησης φαίνεται ότι οδηγούν σε θυμό, υποχονδριακές καταστάσεις η κατάθλιψη στο μέλλον στον εργασιακό χώρο. Φοιτητές που παρουσίαζαν αυτά τα χαρακτηριστικά είχαν μεγάλες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ και ψυχιατρική νόσο. Οι ιατροί θα έπρεπε να εκπαιδεύονται και να ελέγχονται για την ικανότητα τους να χειρίζονται το άγχος τους ήδη από την φοιτητική τους ζωή. Σε μία μελέτη στη Μεγάλη Βρετανία η μεγαλύτερη πηγή άγχους φάνηκε να είναι η αδυναμία χειρισμού καταστάσεων στον εργασιακό χώρο όπως οι σχέσεις με τους χειρουργούς, ο κίνδυνος δικαστικών διεκδικήσεων από τους ασθενείς, αυξημένες ευθύνες, υπερφόρτωση εργασίας και η κριτική. Αν και, το άγχος είναι μία φυσιολογική κατάσταση που αυξάνει την αποδοτικότητα εφ' όσων οι μηχανισμοί άμυνας είναι ικανοί να το ελέγξουν, ερεθιστική και οργισμένη συμπεριφορά στον επαγγελματικό χώρο δείχνει αυξημένα ποσοστά άγχους και πιθανόν να απαιτείται προσέγγιση από ειδικό. Στην επαγγελματική μας ζωή υπάρχει το αναπόφευκτο στρες και αυτό που μπορεί να αποφευχθεί όπως αυτό που συσχετίζεται με το θόρυβο και την κόπωση. Η μείωση των ωρών εργασίας και κυρίως των ωρών συνεχούς χορήγησης αναισθησίας, καθώς και η μείωση των νυχτερινών ωρών εργασίας μπορούν να μειώσουν το επαγγελματικό άγχος. Ο θόρυβος μέσα στα χειρουργεία είναι ιδιαίτερα αυξημένος και παρομοιάζεται με τη λειτουργία μιας μηχανής diesel. Ο OSHA έχει ορίσει σαν επικίνδυνο όριο θορύβου τα 95 db για 8 ώρες. Στη χειρουργική αίθουσα διάφοροι ήχοι όπως το άνοιγμα πακέτων, η μετακίνηση και η πτώση μεταλλικών αντικείμενων, ομιλίες και φωνές, η λειτουργία ηλεκτρικών συσκευών και φυσικά ο ήχος των σημάτων κινδύνου από τον αναισθησιολογικό εξοπλισμό δημιουργούν έντονο θόρυβο που αγγίζει τα επιτρεπτά όρια θορύβου. Η πολύωρη παραμονή σε έναν τέτοιο χώρο αυξάνει το άγχος και μειώνει την αποδοτικότητα και την εγρήγορση του αναισθησιολόγου και δυσχεραίνει την επικοινωνία των εργαζομένων ιδιαίτερα σε καταστάσεις στρες. Έχει αποδειχθεί ότι ο θόρυβος αυξάνει το άγχος επηρεάζοντας τον άξονα υπόφυσης επινεφριδίων. Μέτρα για τη μείωση του άσκοπου θορύβου θα πρέπει να λαμ- βάνονται σε αυτούς τους χώρους από όλους τους εργαζόμενους. Χημική εξάρτηση και αλκοολισμός Η χημική εξάρτηση είναι μία ασθένεια που εμφανίζεται σε αρκετά μεγάλο ποσοστό ανάμεσα στους αναισθησιολόγους σε κάποιες μελέτες και για πολλούς ερευνητές αποτελεί το βασικότερο επαγγελματικό κίνδυνο στην αναισθησιολογία. Αρκετά συχνοί είναι οι θάνατοι ανάμεσα στους αναισθησιολόγους που οφείλονται σε υπερδοσολογία ουσιών. Συχνά τα συμπτώματα της ασθένειας δεν είναι ορατά παρά μόνο στο τελικό στάδιο. Ανάμεσα στις ιατρικές ειδικότητες φάνηκε ότι η χημική εξάρτηση είναι συχνότερη σε νεαρούς αναισθησιολόγους οι οποίοι χρησιμοποιούν ισχυρές ουσίες όπως η φεντανύλη και λιγότερο συχνά η σουφεντανύλη, συχνά μαζί με αλκοόλ. Γενικά η κατάχρηση ουσιών είναι συχνότερη από την εξάρτηση όμως ουσίες όπως η φεντανύλη και η σουφεντανύλη είναι ιδιαιτέρως εθιστικές αν κανείς τις δοκιμάσει. Κυριότερες αιτίες θεωρούνται το εργασιακό άγχος, η εύκολη πρόσβαση κυρίως στα aπιοειδή, η γενετική προδιάθεση και η έλλειψη aυτοεκτίμησης. Το επάγγελμα είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικό, οι ώρες διαβάσματος πολλές και πολύ φοιτητές ιατρικής τελικά δεν αποφοιτούν. Νωρίς στην ιατρική καριέρα ένας θάνατος ασθενούς ή μια αποτυχία μπορεί να αποβεί μοιραία και οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση και τελικά σε κατάχρηση ουσιών ή αλκοολισμό στην εκκίνηση της καριέρας. Έχει διαπιστωθεί ότι ένας σημαντικός αριθμός γιατρών διαλέγουν την αναισθησιολογία λόγω της εύκολης πρόσβασης σε ισχυρές ναρκωτικές ουσίες και γι' αυτό θεωρείται σημαντικό να γίνεται πρόωρα έλεγχος για ψυχιατρικά προβλήματα, προβλήματα κατάχρησης ουσιών και γενικά διαταραχές προσωπικότητας ανάμεσα στους φοιτητές ιατρικής. Οι αναισθησιολόγοι είναι άγνωστοι στους ασθενείς και σπάνια αναγνωρίζονται οι ικανότητές τους από τους γιατρούς άλλων ειδικοτήτων, γεγονός που μειώνει την aυτοεκτίμησή τους. Οι μηχανισμοί άρνησης είναι εντονότεροι από ότι στο γενικό πληθυσμό και έτσι οι αναισθησιολόγοι με αυτό το πρόβλημα σπάνια αποζητούν θεραπεία. Για το λόγο αυτό τα στοιχεία που υπάρχουν και αφορούν ποσοστά εμ-

16 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑrΙΚΗΣ ΙΑΊΊ'ΙΚΗΣ 135 φάνισης της νόσου είναι συνήθως ελλιπή. Κατά κανόνα θεωρούν ότι μπορούν να το αντιμετωπίσουν μόνοι τους και αποζητούν βοήθεια μόνο στα τελικά στάδια της νόσου. Η νόσος εκδηλώνεται με ανεξήγητη αλλαγή στη συμπεριφορά όπως διακοπή κάποιων δραστηριοτήτων, απομόνωση, επιθετική συμπεριφορά σεξουαλικά προβλήματα, νομικά προβλήματα, ατυχήματα, απουσία από την εργασία και μη αξιόπιστη επαγγελματική συμπεριφορά. Η επίδραση στην απόδοση στην εργασία συχνά εμφανίζεται τελευταία και έτσι οι συνάδελφοι αργούν να αντιληφθούν το πρόβλημα. Η άρνηση και η εκλογίκευση της χρήσης των ουσιών αυτών είναι συχνό φαινόμενο. Σημαντικό είναι λοιπόν αν αντιληφθούμε ένα τέτοιο πρόβλημα σε συνάδελφό μας με συνεργασία και με τους υπόλοιπους συναδέλφους να τον προσεγγίσουμε και να τον οδηγήσουμε στην παραδοχή του προβλήματος του και στη θεραπεία πριν να το κάνει η πολιτεία ή πριν να είναι αργά για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα. Η αδιαφορία ή η προσπάθεια συγκάλυψης μπορεί να είναι μοιραία. Η φροντίδα από ανθρώπους που γνωρίζει ή από συναδέλφους με παρόμοια προβλήματα εθισμού είναι η καλύτερη προσέγγιση. Δυστυχώς, πολύ συχνά η νόσος δε διαγιγνώσκεται παρά μόνο μετά θάνατον. Πολλές εταιρίες όπως αυτές που χειρίζονται πυρηνική ενέργεια, έχουν εφαρμόσει πρωτόκολλα τυχαίας ανίχνευσης διαταραχών συμπεριφοράς και πιθανόν σύντομα να εφαρμοσθεί και στο χώρο της υγείας αν και πρέπει να λυθούν και τα σοβαρά νομικά ζητήματα που προκύπτουν όπως η πειθαρχεία σε προγράμματα aπεξάρτησης και η επανένταξη στον εργασιακό χώρο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής υπάρχουν επιτροπές από ιατρούς που ελέγχουν την πορεία του συναδέλφου τους και την πειθαρχεία στην θεραπεία επιδρώντας καταλυτικά μεταξύ του ασθενούς και της πολιτείας και του νόμου. Η επανένταξη μετά τη θεραπεία με επιστροφή στον αρχικό χώρο εργασίας φαίνεται δύσκολη και πολλοί προτείνουν αλλαγή ειδικότητας με λιγότερη ευθύνη και άγχος. Ουσιαστικά η χη μική εξάρτηση είναι μία ασθένεια που ελέγχεται αλλά δεν θεραπεύεται και άρα η επιστροφή σε έναν επαγγελματικό χώρο αυξημένης ευθύνης και άγχους μπορεί να αποβεί μοιραία. Η θεραπεία μπο- ρεί να διαρκέσει για μήνες και υπάρχει μια ποικιλία προσέγγισης της νόσου. Ο νόμος προστατεύει αυτούς που θεραπεύτηκαν και θεωρούνται ικανά άτομα με μία ανικανότητα και άρα μπορούν να επιστρέψουν στην εργασία τους με κάποιες τροποποιήσεις αν το επιθυμούν και οι ίδιοι. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΟΥΣ ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Μελέτες για τις επιδράσεις των εισπνεόμενων παραγόντων μετά από επαγγελματική έκθεση Το θέμα της μόλυνσης της χειρουργικής αίθουσας από τους εισπνεόμενους αναισθητικούς παράγοντες απασχόλησε την αναισθησιολογία από την αρχή της ύπαρξής της ως ειδικότητα. Τα πτητικά που παρέμειναν στην κλινική πράξη για περισσότερο από 100 χρόνια ήταν ο αιθέρας, το χλωροφόρμιο και το υποξείδιο του αζώτου. Οι πρώτες αναφορές όμως ήταν περισσότερο ανεκδοτολογικές και αφορούσαν επεισόδια εκρήξεων και πυρκαγιών καθώς και ήπια συμπτώματα εξάντλησης και σπανιότερα ηπατική ανεπάρκεια. Το 1967 όμως έγινε η πρώτη σοβαρή μελέτη σε 308 αναισθησιολόγους στη Σοβιετική Ένωση από τον Vaisman όπου πέρα από τα γενικά συμπτώματα εξάντλησης ή πονοκεφάλων, αναφέρθηκαν 18 αυτόματες αποβολές σε σύνολο 31 κυήσεων. Εκείνη την περίοδο χρησιμοποιούνταν ο αιθέρας, το υποξείδιο του αζώτου και το αλοθάνιο. Αυτή η μελέτη μαζί με τη μελέτη του Fink και συν. την ίδια περίοδο που κατέδειξε σκελετικές ανωμαλίες και προβλήματα αναπαραγωγής σε ποντίκια που εκτέθηκαν σε μεγάλες δόσεις εισπνεόμενων αναισθητικών ( ppm) έδωσαν το έναυσμα για πιο εκτεταμένη μελέτη. Ήδη από την προηγούμενη δεκαετία, το θέμα αυτό επανήλθε στην επιφάνεια ακόμη πιο δυναμικά και αυτό προέκυψε για τρεις κυρίως λόγους: Μελέτες έδειξαν ότι το σύστημα απομάκρυνσης αερίων στο χειρουργείο (scavenging) που θεωρούνταν αποτελεσματικό, δεν επαρκεί. Το μεγάλο περιβαντολογικό πρόβλημα που αφορά την καταστροφή του όζοντος έγινε ευρύτερα γνωστό, οπότε ενοχοποιήθηκαν και οι πτητικοί παράγοντες αφού η χημική δομή των περισσοτέρων σχε-

17 136 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝτΑΠΚΗΣ ΙΑ'ΓΡΙΚΗΣ τίζεται με τους χλωροφθοράνθρακες που θεωρούνται ως ο κύριος παράγοντας καταστροφής της ατμόσφαιρας. Επιπλέον, συγκεντρώθηκαν περισσότερα και πιο οργανωμένα δεδομένα από τη δεκαετία του ογδόντα και έπειτα που θα μπορούσαν να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για την υγεία των επαγγελματιών υγείας. Οι πτητικοί παράγοντες ελέγχονται τόσο σε μελέτες σε πειραματόζωα ή aπομονωμένους ιστούς όσο και άμεσα από την επίδρασή τους στους ίδιους τους εργαζόμενους. Οι μελέτες ελέγχουν για καρκινογένεση, μεταλλαξιογόνο επίδραση, τερατογένεση, τοξική επίδραση σε όργανα και ιστούς καθώς και επιδράσεις στην αναπαραγωγή. Όλοι οι σύγχρονοι εισπνεόμενοι παράγοντες έχουν ελεγχθεί για μεταλλαξιογόνο επίδραση τόσο σε κύτταρα βακτηριδίων όσο και σε κύτταρα θηλαστικών. Από αυτούς τους ελέγχους προέκυψε ότι όλοι οι χρησιμοποιούμενοι παράγοντες, το υποξείδιο του αζώτου, το αλοθάνιο, το ενφλουράνιο, το ισοφλουράνιο, το σεβοφλουράνιο και το δεσφλουράνιο δεν ενοχοποιούνται για την πρόκληση μεταλλάξεων στα κύτταρα. Επιπλέον δεν προκαλούν βλάβη στο μόριο του DNA. Σε αντίθεση βέβαια με τους παλιότερους παράγοντες όπως το τριχλωροεθυλένιο και το φθοριοξένιο. Τα αποτελέσματα, όμως, από υγρά και κύτταρα που πάρθηκαν από το προσωπικό των χειρουργείων δίνουν ποικίλα αποτελέσματα που δύσκολα ερμηνεύονται ως προς την αιτιολογία τους. Ο έλεγχος για καρκινογένεση πραγματοποιήθηκε με την επίδραση των πτητικών σε τρωκτικά με μοντέλο έκθεσης για μεγάλο χρονικό διάστημα έτσι ώστε να μιμείται την έκθεση του προσωπικού των χειρουργείων. Με αυτές τις μελέτες αποδείχθηκε και πάλι πως σε αντίθεση με τους παλιότερους παράγοντες όπως το τριχλωροεθυλένιο και το χλωροφόρμιο που σε μεγάλες δόσεις ήταν καρκινογόνα για τα τρωκτικά οι νεότεροι παράγοντες δεν εμφάνισαν τέτοια επίδραση. Οι δύο πιο νέοι παράγοντες, το σεβοφλουράνιο και το δεσφλουράνιο δεν ελέχθησαν σε τρωκτικά όμως εγκρίθηκαν από τον οργανισμό φαρμάκων και τροφίμων (FDA) πιθανόν επειδή και οι προηγούμενοι παρόμοιοι χημικά παράγοντες δεν εμφάνισαν ενδείξεις καρκι- νογένεσης ή μεταλλαξιογόνου επίδρασης και οι ίδιοι δεν εμφάνισαν καμιά επίδραση στο μόριο του DNA. Σε αυτές τις μακροχρόνιες μελέτες δεν παρατηρήθηκε επίσης καμιά τοξική επίδραση σε όργανα όπως οι νεφροί ή το ήπαρ για το υποξείδιο του αζώτου, το αλοθάνιο, το ενφλουράνιο και το ισοφλουράνιο και συμπερασματικά το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για το σεβοφλουράνιο και το ισοφλουράνιο. Στον έλεγχο που αφορά την αναπαραγωγή και την επίδραση στο έμβρυο έχουν γίνει δύο ειδών μελέτες έτσι ώστε να ελεγχθεί τόσο η επαγγελματική έκθεση όσο και η έκθεση των ασθενών. Α ν και οι σειρές των πειραμάτων σε πειραματόζωα δεν είναι πλήρης για όλους τους εισπνεόμενους παράγοντες προκύπτουν αρκετά σαφή συμπεράσματα που συνοψίζονται σε ένα άρθρο του 1994 των Rise et al. Συμπερασματικά μόνο το υποξείδιο του αζώτου έχει άμεση τερατογόνο επίδραση στα πειραματόζωα. Μετά από χορήγηση μεγάλων συγκεντρώσεων νιτρικού οξειδίου για 24 ώρες στην περίοδο της οργανογένεσης σε έγκυες επίμυες καθώς και μικρότερες συγκεντρώσεις σε όλη τη διάρκεια της κύησης προκάλεσαν σε μεγάλο ποσοστό αυτόματες αποβολές καθώς και σκελετικές και αγγειακές ανωμαλίες. Αναφέρεται (NIOSH, 1994) ότι τέτοιες μεγάλες συγκεντρώσεις θα μπορούσαν να παρατηρηθούν και σε ένα χώρο όπως ένα οδοντιατρείο όπου ο ασθενής εισπνέει με μάσκα υποξείδιο του αζώτου για αρκετές ώρες και δε υπάρχει σύστημα απομάκρυνσης. Το αλοθάνιο, το ενφλουράνιο και το ισοφλουράνιο δεν έχουν τερατογόνο δράση σε τρωκτικά παρά μόνο σε πολύ μεγάλες δόσεις σε όλη τη διάρκεια της κύησης όπου πιθανόν οι αρνητικές επιδράσεις τους να οφείλονται στη δράση τους ως αναισθητικοί παράγοντες και όχι σε άμεση τερατογόνο δράση. Οι μελέτες για τερατογένεση για τα νεότερα πτητικά, το σεβοφλουράνιο και το δεσφλουράνιο, πραγματοποιήθηκαν από τις παρασκευάστριες εταιρείες και κατέληξαν σε απουσία τερατογόνου επίδρασης. Μετά το 1967 ακολούθησαν και άλλες μελέτες σε ανθρώπους που ασχολούνται κυρίως με την επίδραση των πτητικών στα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου και στην επίδραση στην αναπαραγωγή και στις κυήσεις και λιγότερο με άλλες επιδράσεις για

18 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝ'ΓΑτΙΚΗΣ ΙΑΊΊ'ΙΚΗΣ 137 παράδειγμα στην ηπατική και στη νεφρική λειτουργία. Η σημαντικότερη μελέτη πραγματοποιήθηκε το 1974 από την ASA η οποία περιλάμβανε πολύ μεγάλο αριθμό προσωπικού χειρουργείου και τον σύγκρινε με έναν εξίσου μεγάλο αριθμό ατόμων από διάφορους επαγγελματικούς χώρους. Σε αυτή την πολύ μεγάλη μελέτη φάνηκε ότι συγκριτικά οι γυναίκες αναισθησιολόγοι εμφανίζουν μεγάλο ποσοστό αυτόματων αποβολών, καρκίνου, ηπατικής και νεφρικής νόσου, καθώς και γενετικές ανωμαλίες στους aπογόνους τους. Αλλά και οι άνδρες αναισθησιολόγοι ανέφεραν μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης ηπατικής νόσου και γενετικές ανωμαλίες στους aπογόνους τους. Το 1985 οι Buring και συν. σε μία ανασκόπηση 17 μελετών συμπεριέλαβαν τις 6 σε μία μετα-ανάλυση η οποία κατέδειξε 30% πιο αυξημένο ποσοστό αυτόματων αποβολών και μικρότερη αύξηση στο ποσοστό εμφάνισης γενετικών ανωμαλιών. Επίσης, 50% αύξηση του ποσοστού εμφάνισης ηπατικής νόσου και 30% νεφρικής νόσου κυρίως στις γυναίκες. Τέλος όσων αφορά την καρκινογένεση αυξημένος κίνδυνος εμφανίστηκε μόνο για τον καρκίνο του τραχήλου. Οι μελετητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι μελέτες είχαν μεγάλες αδυναμίες και τα ποσοστά θα μπορούσαν να είναι ψευδώς αληθή είτε λόγω σφάλματος του δείγματος είτε άλλων παραγόντων. Ακόμη κι αν τα ποσοστά αυτά ήταν αληθινά δεν γνωρίζουμε αν οφείλονται πράγματι στα αποβαλλόμενα αναισθητικά αέρια ή σε άλλους παράγοντες όπως η ακτινοβολία ή το άγχος. Πρότειναν λοιπόν ότι οι αναδρομικές μελέτες δεν μπορούν να βοηθήσουν και ότι απαιτούνται προδρομικές μελέτες με παρακολούθηση των επιπέδων και του χρόνου έκθεσης καθώς και προσεκτικό έλεγχο των αποτελεσμάτων. Αντίθετα όσων αφορά στους οδοντιάτρους που χρησιμοποιούσαν υποξείδιο του αζώτου χωρίς σύστημα απομάκρυνσης οπότε και η μόλυνση ήταν μεγάλη υπήρχαν περιστατικά εμφάνισης ανωμαλιών στο μυελό των οστών και μειωμένων λευκών αιμοσφαιρίων στην περιφέρεια καθώς και αυξημένο ποσοστό αυτόματων αποβολών σε γυναίκες που εκτέθηκαν για 3 ώρες τη βδομάδα (Rowland et al, 1992 και 1995) και αυτό οδήγησε την αμερικανική οδοντιατρική εταιρεία να προτείνει την χρήση συστήματος απομάκρυνσης και στα οδοντιατρεία. Αν υπάρχουν λοιπόν αρνητικές επιδράσεις στους εργαζόμενους δεν έχει ακόμη αποδειχθεί. Η μόνη πρόδρομη μελέτη είναι αυτή των Spence και συν. στο Ηνωμένο Βασίλειο που ξεκίνησε το μετά από μελέτη γυναικών επαγγελματιών υγείας κατέληξαν ότι τα ποσοστά αυτόματων αποβολών και γενετικών ανωμαλιών στους aπογόνους τους δεν σχετίζονταν με το χρόνο έκθεσης σε εισπνεόμενους αναισθητικούς παράγοντες και γενικότερα με το επάγγελμα του αναισθησιολόγου. Παρόλα αυτά υπάρχουν ενδείξεις για νευρολογική επίδραση, για επιδράσεις στην αναπαραγωγή και για γενετικές ανωμαλίες στους aπογόνους όταν υπάρχει έκθεση σε περιβάλλον όπου δεν υπάρχει σύστημα απομάκρυνσης και αυτό το γεγονός καθώς και το γεγονός ότι οι καινούργιοι και ευρέως χρησιμοποιούμενοι παράγοντες το σεβοφλουράνιο και το δεσφλουράνιο δεν έχουν διερευνηθεί πλήρως θα πρέπει να μας κάνει ιδιαίτερα προσεκτικούς στο χώρο εργασίας μας. Συστάσεις και οδηγίες των παγκόσμιων οργανισμών Διαρροές εισπνεόμενων αερίων, δυστυχώς, υπάρχουν πάντα, τόσο στο σύστημα υψηλών πιέσεων όσο και στων χαμηλών σε όλες τις ενώσεις και στις βαλβίδες καθώς και σε οποιοδήποτε φθαρμένο σημείο μέσα από το οποίο περνούν τα φρέσκα αέρια. Γι' αυτό και πρέπει όλες οι ενώσεις να είναι υψηλών προδιαγραφών και να αποφεύγεται η κακή τοποθέτησή τους που μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της πίεσης και άρα σε μεγαλύτερη διαρροή. Στο σύστημα χαμηλών πιέσεων διαρροή μπορεί να υπάρχει σε όλα τα σημεία ενώσεων, σε όλες τις βαλβίδες και σε σημεία που υπάρχει κακή τοποθέτηση των σωλήνων και του ασκού ή δια μέσου φθαρμένων υλικών ή από το κάνιστρο για την απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα εφ' όσων είναι ανοικτό. Επιπλέον διαρροές συμβαίνουν δια μέσου παράπλευρων συσκευών όπως οι αναλυτές, οι υγραντήρες οι εξαερωτήρες και η βαλβίδα θετικής τελοεκπνευστικής πίεσης και δια μέσου των χρησιμοποιούμενων αεραγωγών κυρίως της προσωπίδας αλλά και της λαρυγγικής μάσκας ή του τραχειοσωλήνα όταν ο αεροθάλαμος δεν εί-

19 138 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝ'ΓΑΠΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ ναι επαρκώς γεμάτος. Τα εκπνευστικά αέρια που διέρχονται από τον ασθενή στο κλειστό σύστημα περνούν στο εκπνευστικό σκέλος και δια μέσου μιας βαλβίδας μονής κατεύθυνσης και η περίσσεια αποθηκεύεται στον αποθεματικό ασκό. Η περίσσεια των αερίων εκτονώνεται δια μέσου μίας βαλβίδας πίεσης και στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπάρχει συνδεδεμένο σύστημα απομάκρυνσης (scavenging). Επίσης σύστημα απομάκρυνσης πρέπει να συνδέεται και με τον καπνογράφο. Στο αναισθησιολογικό μηχάνημα υπάρχει επίσης βαλβίδα εκτόνωσης που πρέπει να είναι συνδεδεμένη με σύστημα απομάκρυνσης. Οι όγκοι που εκτονώνονται δια μέσου της βαλβίδας εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες όπως είναι οι ροές φρέσκων αερίων, η πρόσληψη, ο μεταβολισμός και άλλοι. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι ο έλεγχος του αναισθησιολογικού μηχανήματος δεν πραγματοποιείται μόνο για την ασφάλεια του ασθενή αλλά και την ασφάλεια του αναισθησιολόγου. Το 1993 ο FDA θέσπισε οδηγίες για τον έλεγχο του αναισθησιολογικού μηχανήματος και βέβαια για κάθε τύπο μηχανήματος υπάρχουν οδηγίες ελέγχου που πρέπει να ακολουθούνται με ακρίβεια. Όλα τα τμήματα του αναισθησιολογικού μηχανήματος ελέγχονται ως προς την τοποθέτηση και τη λειτουργία τους και το σύστημα ελέγχεται για τυχόν διαρροές μέσω της ικανότητάς του να διατηρεί θετικές πιέσεις. Από το 1970, τρεις είναι οι κύριοι οργανισμοί που ασχολούνται με την επαγγελματική έκθεση στους εισπνεόμενους αναισθητικούς παράγοντες. Ο εθνικός οργανισμός επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας (NIOSH), η διαχείριση επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας (OSHA) και ο οργανισμός τροφών και φαρμάκων (FDA). Επιπλέον, για τους αναισθησιολόγους με το θέμα αυτό ασχολείται και η αμερικανική εταιρεία αναισθησιολόγων ASA σε ότι αφορά τις ηνωμένες πολιτείες αλλά και παγκοσμίως. Στη συνέχεια θα αναφερθούν οι τρόποι μόλυνσης από τους εισπνεόμενους παράγοντες καθώς και τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για να μειωθεί η έκθεση του προσωπικού σε αυτούς και που προτείνονται από τους οργανισμούς που προαναφέρθηκαν. Γενικά τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για την προφύλαξη του προσωπικού των χει- ρουργικών αιθουσών αλλά και των μονάδων μεταναισθητικής φροντίδας συνοψίζονται στις εξής κατευθύνσεις: 1. Συστήματα απομάκρυνσης υψηλών προδιαγραφών 2. Αναισθησιολογικά μηχανήματα υψηλών προδιαγραφών 3. Σωστή εφαρμογή των κατευθυντήριων οδηγιών εκ μέρους του προσωπικού 4. Σωστή διατήρηση του υλικού για να αποφευχθούν οι διαρροές 5. Παρακολούθηση και καταγραφή της συνολικής έκθεσης του προσωπικού και δειγματοληψία για περιβαντολογικές μετρήσεις στους χώρους χρήσης των εισπνεόμενων παραγόντων. Το σύστημα απομάκρυνσης ( scavenging) είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος προστασίας από την έκθεση στα αναισθητικά αέρια. Η ενεργητική απομάκρυνση θεωρείται πιο αποτελεσματική και λειτουργεί με τη δημιουργία αρνητικής πίεσης. Συχνά χρησιμοποιείται για το σκοπό αυτό το σύστημα κενού που συνδέεται συγχρόνως για τις αναρροφήσεις. Μπορεί όμως και να υπάρχει ξεχωριστό σύστημα, κοινό όμως για όλες τις χειρουργικές αίθουσες. Ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιείται ενεργητικό ή παθητικό σύστημα απομάκρυνσης πρέπει να υπάρχει βαλβίδα απελευθέρωσης θετικής πίεσης σε περίπτωση απόφραξης του συστήματος για την προστασία του ασθενούς. Επίσης είναι απαραίτητη η ύπαρξη αποθηκευτικού εφεδρικού ασκού σε περίπτωση που ο όγκος των αποβαλλόμενων αερίων ξεπερνά τις δυνατότητες του συστήματος απομάκρυνσης. Υπάρχουν επίσης άλλες προτάσεις, από την απλή παθητική έξοδο στην ατμόσφαιρα που μπορεί να δίνει κάποια προστασία αλλά παρουσιάζει πολλά μειονεκτήματα, μέχρι τους ειδικούς aπορροφητήρες με κάρβουνο που είναι ακριβοί και χρειάζονται συχνή αλλαγή, αλλά δίνουν λύση σε χώρους όπου δεν υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής άλλου συστήματος απομάκρυνσης. Οι συσκευές θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού πρέπει να λειτουργούν έτσι ώστε να απομακρύνουν επιπλέον αναισθητικούς παράγοντες σε περίπτωση διαρροών από άλλα σημεία του κυκλώματος. Τα συστήματα εξαερισμού τοποθετούνται έτσι ώστε ο καθαρός

20 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΓΑΥΙΚΗΣ ΙΑΊΊ'ΙΚΗΣ 139 ανανέωση του αέρα πρέπει να πραγματοποιείται 3-15 φορές την ώρα και φυσικά να μην ανακυκλώνεται (American lnstitute of Architects ). HOSPΠAL lfacuum SYSTEM OISS CONNECηON NEEOLE 'I At\fE AOJUS:TMENT 'ιi!ng NUT FLOAT INPUT PORTCAP FLOWMEΠR RESER\fOIR CANιsτER VACUUM TUBE CANISrER BASE PLAΠ Εικόνα 1: Ανοιχτό σύστημα απομάκρυνσης αέρας να μπαίνει από την οροφή προς το αναισθησιολογικό μηχάνημα και να διαχέει τον μολυσμένο αέρα ενώ η απομάκρυνση να γίνεται χαμηλά κοντά στο πάτωμα ώστε ο αέρας να ανακυκλώνεται σωστά. Η απομάκρυνση μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: παθητικά ή ενεργητικά. Η ανανέωση του αέρα πρέπει να πραγματοποιείται 3-15 φορές την ώρα και φυσικά να μην ανακυκλώνεται (American Institute of Architects ). Στην παιδιατρική αναισθησία πολλές φορές χρησιμοποιούνται συστήματα χωρίς βαλβίδες, χαμηλών αντιστάσεων, με περιορισμένη επανεισπνοή τα οποία ουσιαστικά είναι ανοιχτά προς το περιβάλλον και αυξάνουν δραματικά την μόλυνση στο χώρο του χειρουργείου. Το σύστημα Mapleson D και το Jackson-Rees παραλλαγή του Ayre's T-piece είναι παραδείγματα συστημάτων μη επανεισπνοής που απαιτούν συγκεκριμένο εξοπλισμό για την απομάκρυνση των αναισθητικών αερίων. Το δεύτερο σημαντικό βήμα για τη μείωση της έκθεσης είναι η σωστή εφαρμογή μέτρων από τους εργαζόμενους. Κάθε μέρα πρέπει να γίνεται ενδεδειγμένος έλεγχος του αναισθησιολογικού μηχανήματος και επιμέρους πριν από κάθε περιστατικό. Στα πλαίσια αυτών των ελέγχων ελέγχουμε και για διαρροές του κυκλώματος. Επιπλέον, θα πρέπει να ελέγχονται οι αεραγωγοί που θα χρησιμοποιηθούν και θα πρέπει να υπάρχουν σε διάφορα μεγέθη ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη εφαρμογή και άρα λιγότερες διαρροές. Οι αεροθάλαμοι των αεραγωγών θα πρέπει να είναι πάντα επαρκώς φουσκωμένοι ώστε να μην υπάρχουν διαφυγές. Οι εξαερωτήρες πρέπει να γεμίζονται προσεκτικά με τη χρήση ειδικού κρουνού όπου το μπουκάλι με το αναισθητικό να εφαρμόζει στεγανά και στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας είναι προτιμότερο να υπάρχει όσο το δυνατό λιγότερο προσωπικό μέσα στην αίθουσα. Η αποδιασωλήνωση πρέπει να γίνεται αφού χορηγηθούν φρέσκα αέρια σε μεγάλες ροές για επαρκή χρόνο στον ασθενή και αφού ξεπλυθεί το σύστημα δια μέσου του συστήματος απομάκρυνσης. Οι εξατμηστήρες πρέπει να είναι πάντα κλειστοί όταν το αναπνευστικό σύστημα δεν είναι συνδεδεμένο με τον ασθενή. Αν χρησιμοποιείται η τεχνική εισαγωγής στην αναισθησία με πτητικό τότε το κύκλωμα θα πρέπει να είναι κλειστό κατά τη διάρκεια στην οποία γεμίζει με τον αναισθητικό παράγοντα που έχουμε επιλέξει και στη συνέχεια να εφαρμόζεται στον ασθενή με την κατάλληλη προσωπίδα που να μην επιτρέπει διαφυγές.

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Επείγουσα Ιατρική

Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Επείγουσα Ιατρική ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΠΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ 277 Επαγγελματικοί Κίνδυνοι στην Επείγουσα Ιατρική ΦΩΤΕΙΝΗ Σ. ΔΡΑΜΠΑ Οι αναισθησιολόγοι ως γιατροί της πρώτης γραμμής είναι παρόντες τόσο στην προνοσοκομειακή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη από έκθεση και προφύλαξη μετά από έκθεση σε HepB, HepC, και HIV σε χώρους παροχής υγείας. Αικατερίνη K. Μασγάλα Παθολόγος- Λοιμωξιολόγος

Πρόληψη από έκθεση και προφύλαξη μετά από έκθεση σε HepB, HepC, και HIV σε χώρους παροχής υγείας. Αικατερίνη K. Μασγάλα Παθολόγος- Λοιμωξιολόγος Πρόληψη από έκθεση και προφύλαξη μετά από έκθεση σε HepB, HepC, και HIV σε χώρους παροχής υγείας Αικατερίνη K. Μασγάλα Παθολόγος- Λοιμωξιολόγος Κίνδυνος έκθεσης Ο κίνδυνος έκθεσης σε αίμα είναι σαφώς μεγαλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΦYΛΑΞΗ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Σταυρούλα-Δάφνη Ελευθεριάδου Ιατρός

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΦYΛΑΞΗ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV. Σταυρούλα-Δάφνη Ελευθεριάδου Ιατρός ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΦYΛΑΞΗ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ HIV Σταυρούλα-Δάφνη Ελευθεριάδου Ιατρός Επαγγελματική έκθεση ΟΡΙΣΜΟΣ: η επαφή των επαγγελματιών υγείας με υλικά που είναι ή μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας εορτάζεται κάθε χρόνο στις 28 Ιουλίου και καθιερώθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ v Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα είναι ασθένειες ή λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από οργανισμούς οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι ασθένειες που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Τα κυριότερα σεξουαλικά νοσήματα: Κονδυλώματα Γονόρροια Σύφιλη Χλαμύδια HIV/ AIDS, ηπατίτιδα β Ψείρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η φυματίωση; Η φυματίωση είναι νόσημα που προκαλείται από ένα μικρόβιο που λέγεται μυκοβακτηρίδιο της

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου

Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου Φυματίωση Μέτρα προφύλαξης και ελέγχου Φώτης Βλαστός Διευθυντής ΕΣΥ Νοσοκομείο «Σωτηρία» Σήμερα, η τήρηση των κανόνων προστασίας έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω: της μεγάλης εισροής μεταναστών από περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΝΕΑΣ ΓΡΙΠΗΣ Α(Η1Ν1) 1) ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ Ξανθή Δεδούκου Γραφείο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων Μικροβιακής Αντοχής και Ορθολογικής Χρήσης Αντιβιοτικών ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΤΥΜΠΑ ΕΥΔΟΚΙΑ ΜΑΝΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Α. ΠΑΠΟΥΤΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Ορισμός AIDS: Acquired Immune

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ. Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ. Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ Ε. ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ Προϊσταμένη Ν.Λ. Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞ/ΠΟΛΙΣ Α.. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΛΟΙΜΩΔΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Απομάκρυνση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους!

www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους! www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους! www.c-afora.gr Η ηπατίτιδα C είναι μία ιογενής λοίμωξη που μεταδίδεται αιματογεν ασθενών που προσβάλλονται δεν κατορθώνουν να αποβάλλουν τον αναπτύξει κίρρωση

Διαβάστε περισσότερα

KATEΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ Η1Ν1 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΛΟΧΕΙΑ

KATEΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ Η1Ν1 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΛΟΧΕΙΑ KATEΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ Η1Ν1 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΛΟΧΕΙΑ Α) Εισαγωγή ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2009 Σε αρκετές χώρες με την ευρεία διασπορά του πανδημικού ίου γρίπης

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Tραυματισμοί με μολυσμένα αντικείμενα κατά τη διάρκεια της οδοντιατρικής πράξης Πρωτόκολλο αντιμετώπισης

Tραυματισμοί με μολυσμένα αντικείμενα κατά τη διάρκεια της οδοντιατρικής πράξης Πρωτόκολλο αντιμετώπισης Tραυματισμοί με μολυσμένα αντικείμενα κατά τη διάρκεια της οδοντιατρικής πράξης Πρωτόκολλο αντιμετώπισης Κυριάκος Λιβέρδος Ειδικός Χειρουργός Στόματος Χατζηαναστασίου Χρυστάλλα Πρώτος Ιατρικός Λειτουργός

Διαβάστε περισσότερα

Καραΐσκου Α. Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ. Ν. Ελευσίνας «Θριάσιο»

Καραΐσκου Α. Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ. Ν. Ελευσίνας «Θριάσιο» Καραΐσκου Α. Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Λοιμώξεων Γ. Ν. Ελευσίνας «Θριάσιο» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ε.Ν.Λ. στα πλαίσια ενασχόλησής της με την πρόληψη λοιμώξεων στο χώρο του Νοσοκομείου, δίδει σαφείς οδηγίες για την ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Καφετζόπουλος

Ευάγγελος Καφετζόπουλος Ευάγγελος Καφετζόπουλος Η λοίμωξη HVCστον παγκόσμιο χάρτη Οι χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελεί παγκοσμίως την κύρια αιτία της HCV λοίμωξης Ηπατίτιδα C: Ασθένεια των περιθωριοποιημένων; Πηγή: Ward JW,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Ebola Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Οκτώβριος 2014 Πρόλογος Μια από τις τελευταίες απειλές που γέμισε έντονη ανησυχία ολόκληρο τον πλανήτη είναι η εξάπλωση του ιού Έμπολα. Μια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ 1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α Τι είναι η µηνιγγίτιδα; Η µηνιγγίτιδα είναι µία σοβαρή λοίµωξη των µηνίγγων

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Δημόσια Υγεία στην καθημερινή πρακτική (ζωή) Απόστολος Βανταράκης Αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η Δημόσια Υγεία; Οργανωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ. ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ. ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΥ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ. ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ. Σοφία Σπαθοπούλου, Νοσηλεύτρια Επιτήρησης Νοσοκομειακών Λοιμώξεων, Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες.

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες. Τι είναι ναρκωτικά; Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στον εγκέφαλο και γι' αυτό προκαλούν εθισμό. Οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν θέλουν να βιώσουν τις συνέπειες των ναρκωτικών. Ορισμένα φάρμακα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ. Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ. Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009 (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009 Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ. Σταθμός Αιμοδοσίας Νοσοκομείου Λαμίας Ξυνοτρούλας Π. Ιωάννης Ειδικός Παθολόγος Επιμελητής Β

ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ. Σταθμός Αιμοδοσίας Νοσοκομείου Λαμίας Ξυνοτρούλας Π. Ιωάννης Ειδικός Παθολόγος Επιμελητής Β ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Σταθμός Αιμοδοσίας Νοσοκομείου Λαμίας Ξυνοτρούλας Π. Ιωάννης Ειδικός Παθολόγος Επιμελητής Β ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ Η μετάγγιση αίματος είναι μια ζωτική θεραπευτική πράξη

Διαβάστε περισσότερα

Για το νέο ιό της γρίπης

Για το νέο ιό της γρίπης Για το νέο ιό της γρίπης Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ότι ανεβάζει τοσυναγερμό στο 6, για τον κίνδυνο πανδημίας από τη γρίπη των χοίρων (H1N1), η ανησυχία μας κορυφώνεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου Αλεξάδρα Κολοβού Παιδικές Ιώσεις-Συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες περιορισμού της διασποράς του ιού του Η1Ν1

Οδηγίες περιορισμού της διασποράς του ιού του Η1Ν1 E Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου 157-80, τηλ.: 7721568, 7721566 Fax: 7721567 Οδηγίες περιορισμού της διασποράς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες για τα μέλη πληρώματος των αεροσκαφών Δεκέμβριος 2010 Στην Ελλάδα η περίοδος της εποχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Οδηγίες για την πρόληψη και τον αποτελεσματικό χειρισμό εμφάνισης γαστρεντερίτιδας σε κατασκήνωση Η εμφάνιση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας σε κατασκηνώσεις δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS

ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS Η γνώση είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας Ο πανικός είναι ο χειρότερος σύµβουλος Yπεύθυνος ενηµέρωσης: Μανώλης Γ. Βελονάκης Ιατρός Εργασίας, Αν. Καθηγητής Παν/µίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες

Διαβάστε περισσότερα

7 η Υ Π Ε 1 Η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Κ Ρ Η Τ /ΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

7 η Υ Π Ε 1 Η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Κ Ρ Η Τ /ΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΓΟΜΙΑ ΜΑ ΑΑ Ο AIDS 1 ΔΜΒΙΟ /Ν ΟΓΑΜΜΑΙΜΟ & ΑΝΑΞ Tί είναι ο HIV Ο HIV (Human Immunodeficiency Virus Ιός Ανοσοανεπάρκειας του Ανθρώπου) είναι ο ιός που καταστρέφει το αμυντικό σύστημα του ανθρώπου ροκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΚΟΝΤΟΛΟΓΙΟ. Ιατροί

ΚΑΘΗΚΟΝΤΟΛΟΓΙΟ. Ιατροί Ιατροί Λήψη ιατρικού ιστορικού με προτεραιότητα στην ύπαρξη χρονίων (υπέρταση, Σ.Δ, καρδιολογικά,αναπνευστικά προβλήματα, χρήση ουσιών) και μεταδοτικών νοσημάτων (φυματίωση, ηπατίτιδες, HIV λοίμωξη), ανίχνευση

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΑΠΌ ΕΝΔΑΓΓΕΙΑΚΟΥΣ ΚΑΘΕΤΗΡΕΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ & ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΠΛ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΛΑΜΙΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005 Η σύγχρονη ιατρική και βιοτεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ 1 ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ MUPHORAN 200 mg, κόνις και διαλύτης για διάλυμα (προς αραίωση) για έγχυση. Fotemustine Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

και η υγεία των εργαζομένων

και η υγεία των εργαζομένων και η υγεία των εργαζομένων Η γρίπη των πουλερικών ή πιο σωστά γρίπη των πτηνών (avian influenza) είναι μια λοιμώδης ασθένεια μεταξύ των πτηνών, γνωστή εδώ κι έναν αιώνα. Περιγράφηκε για πρώτη φορά στην

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα