ΓΚΟΥΛΑΓΚ Η αληθινή ιστορία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΚΟΥΛΑΓΚ Η αληθινή ιστορία"

Transcript

1 ΓΚΟΥΛΑΓΚ Η αληθινή ιστορία ANNE APPLEBAUM

2 Η Αν Άπλμπαουμ (Anne Applebaum) είναι αρθρογράφος και μέλος της ομάδας σύνταξης της «Washington Post». Έχει εργαστεί ως συντάκτρια εξωτερικών ειδήσεων και βοηθός συντάκτη για το περιοδικό «Spectator» (του Λονδίνου), ως ανταποκρίτρια στη Βαρσοβία για τον «Economist», όπως επίσης και για πολλές βρετανικές εφημερίδες. Η δουλειά της έχει επίσης δημοσιευτεί στις σελίδες των «New York Review of Books», «Foreign Affairs» και «Wall Street Journal». Είναι η συγγραφέας του βιβλίου «Between East and West: Across the Borderlands of Europe» (1995). Στο τελευταίο βιβλίο της «Γκουλάγκ - Η αληθινή ιστορία», χρησιμοποιώντας νέες πηγές, όπως επίσης και την προσωπική της, γνήσια ιστορική έρευνα, αναλαμβάνει για πρώτη φορά να παρουσιάσει μια πλήρως τεκμηριωμένη εξιστόρηση του σοβιετικού συστήματος στρατοπέδων από την περίοδο της Σοβιετικής Επανάστασης μέχρι την κατάρρευσή του στην εποχή της γκλάσνοστ. Πρόκειται για ένα μεγαλειώδες επίτευγμα έρευνας και ηθικού απολογισμού, το οποίο τοποθετεί το Γκουλάγκ εκεί όπου πραγματικά ανήκει, στο επίκεντρο του πλαισίου εκείνου που θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τα τεκταινόμενα της ταραγμένης ιστορίας του 20ού αιώνα. Προσαρμογή εξωφύλλου: Δ. Κουρκούτης

3 ΓΚΟΥΛΑΓΚ

4 ΓΚΟΥΛΑΓΚ Η αληθινή ιστορία Anne Applebaum (Αν Άπλμπαουμ) Μετάφραση: Ελευθερία Τσίτσα Διορθώσεις - Επιμέλεια - Ευρετήριο: Παναγιώτης Τσιαμούρας Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Επιμέλεια έκδοσης: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Τίτλος πρωτοτύπου: Gulag - A History Πρωτότυπη Έκδοση: Penguin Books, 2003 (Ην. Βασίλειο) Copyright: Anne Applebaum, 2003 Copyright Ελληνικής Έκδοσης: Εκδόσεις Ιωλκός - Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Δεκέμβριος 2009 Α Έκδοση για την ελληνική γλώσσα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΩΛΚΟΣ Ανδρέου Μεταξά 12 & Ζ. Πηγής, Αθήνα Τηλ.: , Fax: ISBN

5 ANNE APPLEBAUM ΓΚΟΥΛΑΓΚ H αληθινή ιστορία ΙΩΛΚΟΣ

6

7 Το βιβλίο αυτό είναι αφιερωμένο σ εκείνους που περιέγραψαν όλα όσα συνέβησαν Στα φρικτά εκείνα χρόνια, που ο Γιέζοφ σκορπούσε τον τρόμο, πέρασα 17 μήνες περιμένοντας στην ουρά έξω από τη φυλακή του Λένινγκραντ. Μια μέρα, κάποιος ανάμεσα στο πλήθος με αναγνώρισε. Δίπλα μου στεκόταν μια γυναίκα, με χείλια μπλάβα από το κρύο, που δεν είχε ξανακούσει να με φωνάζουν με το όνομά μου. Τότε ξύπνησε από το λήθαργο και την αποχαύνωση που είχε κυριέψει όλους εμάς που βρισκόμασταν εκεί και μου ζήτησε ψιθυριστά (όλοι ψιθυρίζαμε εκεί): «Μπορείς να τα περιγράψεις;». «Μπορώ», της απάντησα. Εκείνη τη στιγμή, κάτι σαν χαμόγελο φάνηκε φευγαλέα εκεί που κάποτε ήταν το πρόσωπό της ΑΝΝΑ ΑΧΜΑΤΟΒΑ, «ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ: ΡΕΚΒΙΕΜ »

8 Λένινγκραντ Αρχάγγελος Μόσχα Κάργκοπολαγκ Ρέχλαγκ Βόρκουτλαγκ Μίνλαγκ Σάλεχαρντ Νόριλαγκ Ιγκάρκα Βίατλαγκ Περµ Νόβοσιµπιρσκ Σίµπλαγκ Στέπλαγκ Ντζέζκαζγκαν Τοπωνύµια µίλια Ονόµατα στρατοπέδων χλµ.

9 Γκόρλαγκ Ντάλστροϊ Μάγκανταν Βλαδιβοστόκ Το Γκουλάγκ στο ζενίθ του,

10

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΧΑΡΤΩΝ - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α - Η Γ Ε Ν Ν Η Σ Η Τ ΟΥ Γ Κ ΟΥΛ Α Γ Κ, Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ «ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΓΚΟΥΛΑΓΚ» : Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΚΑΜΠΗ Η ΔΙΩΡΥΓΑ ΤΗΣ ΛΕΥΚΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΕΠΕΚΤΕΙΝΟΝΤΑΙ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΤΡΟΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΟΥ Β - Ζ Ω Η Κ Α Ι Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ ΤΑ Σ Τ ΡΑ Τ Ο Π Ε Δ Α 7. ΣΥΛΛΗΨΗ ΦΥΛΑΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ, ΑΦΙΞΗ, ΔΙΑΛΟΓΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΤΙΜΩΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ ΟΙ ΦΡΟΥΡΟΙ ΟΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ

12 ANNE APPLEBAUM 15. ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ ΟΙ ΕΤΟΙΜΟΘΑΝΑΤΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΡΑΣΗ Γ - Η Α Ν Ο Δ Ο Σ Κ Α Ι Η Π Τ Ω Σ Η Τ ΟΥ Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Κ ΟΥ Σ Υ Μ Π Λ Ε Γ Μ Α Τ Ο Σ Σ Τ ΡΑ Τ Ο Π Ε Δ Ω Ν, Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ «ΑΓΝΩΣΤΟΙ» ΑΜΝΗΣΤΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ ΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΟΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΩΝ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΖΕΚ ΑΠΟΣΤΑΛΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΗ Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΑΘΕΣΤΩΤΙΚΩΝ Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1980: «ΕΡΜΟΚΟΠΙΔΕΣ» ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΜΝΗΜΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

13 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΧΑΡΤΩΝ - ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ 1. Το Γκουλάγκ στο ζενίθ του, [σ. 8-9]. 2. Βασίλι Ζούριντ, Αλεξάντρ Πέτλοσι, Γκριγκόρι Μάιφετ, Άρνολντ Κάρο, Βαλεντίνα Ορλόβα (από επάνω προς τα κάτω, αριστερά προς δεξιά) [σ. 273]. 3. Κρατούμενοι που φτάνουν στο Κεμ, στρατόπεδο μεταγωγών του Σολοβέτσκι [σ. 274, επάνω]. 4. Γυναίκες που μαζεύουν τύρφη, Σολοβέτσκι, 1928 [σ. 274, κάτω]. 5. Ο Μαξίμ Γκόρκι (κέντρο), φοράει τραγιάσκα, παλτό και γραβάτα. Επισκέπτεται το Σολοβέτσκι, το 1929, με το γιο του, τη νύφη του και τους διοικητές του στρατοπέδου. Στο βάθος, φαίνεται η εκκλησία Σεκίρκα το κελί τιμωρίας [σ. 275, επάνω]. 6. Το μοναστήρι Σολοβέτσκι, όπως φαίνεται σήμερα [σ. 275, κάτω]. 7. Ο Νάφταλι Φρένκελ [σ. 275, κάτω δεξιά]. 8. Κρατούμενοι σπάνε πέτρες, με εργαλεία δικής τους επινόησης [σ. 276, επάνω]. 9. «Τα πάντα γίνονταν με τα χέρια Σκάβαμε τη γη με τα χέρια και βγάζαμε το χώμα μεταφέροντάς το σε χειράμαξες, σκάβαμε μέσα από τους λόφους με τα χέρια και» [σ. 276, κάτω]. 10. «Θα αφανίσουμε τους κατάσκοπους και τους αντικαθεστωτικούς, τους πράκτορες των τροτσκιστών-μπουχαρινιτών φασιστών!» αφίσα της NKVD, 1937 [σ. 277, επάνω]. 11. Η σύλληψη ενός εχθρού στο χώρο εργασίας σοβιετικός πίνακας, 1937 [σ. 277, κάτω]. 12. «Οι καλύτεροι υπερπαραγωγικοί εργάτες»: Το πλακάτ αυτό είχε αναρτηθεί σε ειδικό μέρος επαίνου αυτών των εργατών [σ. 278, επάνω]. 13. Ο Στάλιν και ο Γιάγκοντα επισκέπτονται τη Διώρυγα της Λευκής Θάλασσας για να γιορτάσουν την ολοκλήρωσή της [σ. 278, κάτω]. 14. Τέσσερις διοικητές στρατοπέδου, Κολίμα, Η κόρη ενός κρατούμενου έγραψε επάνω στη φωτογραφία «Δολοφόνοι!» [σ. 279, επάνω]. 15. Ένοπλοι φρουροί με σκυλιά [σ. 279, κάτω]. 16. Στον τάφο της γιαγιάς [σ. 280, επάνω]. 17. Στην Κεντρική Ασία [σ. 280, μέση]. 18. Έξω από ένα ζεμλιάνκα, παράπηγμα χτισμένο σε μια εσοχή στο έδαφος [σ. 280, κάτω]. 19. Τοπίο στην περιοχή του Κολίμα [σ. 281, επάνω]. 20. Η πύλη στο λάγκπουνκτ της Βορκούτα (η πινακίδα γράφει: «Η δουλειά στην ΕΣΣΔ είναι ζήτημα τιμής και δόξας») [σ. 281, κάτω]. 21. Κόβοντας κούτσουρα [σ. 282, επάνω]. -13-

14 ANNE APPLEBAUM 22. Μεταφέροντας ξυλεία [σ. 282, κάτω]. 23. Σκάβοντας στη Διώρυγα της Φεργκάνα [σ. 283, επάνω]. 24. Εξόρυξη κάρβουνου [σ. 283, κάτω]. 25. «Αν έχεις το δικό σου πιάτο, παίρνεις τις πρώτες μερίδες» [σ. 284, επάνω]. 26. «Παρέδιδαν το χάλκινο σώμα τους στην τέχνη του τατουάζ και με τον τρόπο αυτό λίγο-λίγο ικανοποιούσαν τις καλλιτεχνικές, ερωτικές, ακόμα και ηθικές, ανάγκες τους» [σ. 284, κάτω]. 27. «Παίρναμε μια ξύλινη λεκάνη, μας έδιναν ένα κύπελλο ζεστό νερό, ένα κύπελλο κρύο νερό κι ένα μικρό κομμάτι μαύρου και δύσοσμου σαπουνιού» [σ. 285, επάνω]. 28. «Έχοντας εισαχθεί με εμφανή υποσιτισμό σε προχωρημένο στάδιο, στην πλειοψηφία τους οι κρατούμενοι πέθαιναν στο νοσοκομείο» [σ. 285, κάτω]. 29 & 30. Παιδιά από την Πολωνία, οι φωτογραφίες είναι μετά την αμνηστία, 1941 [σ. 286]. 31. Θάλαμος μητρότητας στρατοπέδου: Μια κρατούμενη θηλάζει το νεογέννητο μωρό της [σ. 287, επάνω]. 32. Βρεφοκομείο στρατοπέδου: Ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου δέντρου [σ. 287, κάτω]. 33. Ένα πολυάριθμο παράπηγμα [σ. 288, επάνω]. 34. απομονωτήριο τιμωρίας [σ. 288, κάτω]. -14-

15 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΚΑΝΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ποτέ το έργο ενός μόνο συγγραφέα, αυτό όμως το βιβλίο πράγματι δε θα μπορούσε να έχει γραφτεί χωρίς την πρακτική, πνευματική και φιλοσοφική συμβολή πολλών ανθρώπων, μερικοί από τους οποίους συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο καλών μου φίλων, ενώ άλλους δεν τους έχω καν γνωρίσει προσωπικά. Παρόλο που είναι ασυνήθιστο, στο κεφάλαιο όπου αναφέρονται ευχαριστίες, οι ίδιοι οι συγγραφείς να ευχαριστούν ομότεχνούς τους που έχουν προ πολλού πεθάνει, θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες σε μια μικρή ομάδα μοναδικών, ωστόσο, ανθρώπων που επιβίωσαν από τα στρατόπεδα και των οποίων τα απομνημονεύματα διάβασα ξανά και ξανά, όσο διάστημα έγραφα αυτό το βιβλίο. Αν και πολλοί από τους επιζήσαντες έγραψαν βαθυστόχαστα κι εύγλωττα έργα με αφορμή τις εμπειρίες τους, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το παρόν βιβλίο περιέχει πληθώρα αποσπασμάτων από έργα των Βάρλαμ Σαλάμοφ, Ίζαακ Φιλστίνσκι, Γκούσταβ Χέρλινγκ, Εβγκένιγια Γκίνζμπουργκ, Λεβ Ράζγκον, Γιάνουτς Μπάρνταχ, Όλγκα Αντάμοβα-Σλιόζμπεργκ, Ανατόλι Ζιγκούλιν, Αλεξάντερ Ντόλγκαν και φυσικά του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν. Μερικοί από τους παραπάνω συγγραφείς περιλαμβάνονται ανάμεσα στους πιο γνωστούς επιζήσαντες του Γκουλάγκ. Άλλοι δεν είναι τόσο γνωστοί έχουν όμως κάτι κοινό μεταξύ τους. Από τις εκατοντάδες απομνημονευμάτων που διάβασα, τα έργα των προαναφερθέντων ήταν αυτά που ξεχώρισαν, όχι μόνο για τη δύναμη του λόγου τους, αλλά και για την ικανότητά τους να σκαλίζουν κάτω από την επιφάνεια της καθημερινής φρίκης και ν ανακαλύπτουν τις βαθύτερες αλήθειες που αφορούσαν την ανθρώπινη κατάσταση. Επίσης, ιδιαίτερα ευγνώμων νιώθω για τη συμβολή που μου προσέφεραν πολλοί Μοσχοβίτες, οι οποίοι με καθοδήγησαν μέσα από αρχεία, με σύστησαν σε επιζήσαντες στρατοπέδων και μου έδωσαν ταυτόχρονα και τη δική τους ερμηνεία για τα γεγονότα του παρελθόντος. Πρώτοι μεταξύ αυτών ο αρχειοφύλακας και ιστορικός Αλεξάντρ Κοκούριν τον οποίο κάποτε θα θυμόμαστε ως πρωτοπόρο της νέας όψης της ρωσικής ιστορίας όπως επίσης και οι Γκαλία Βινογκράντοβα και Άλα Μπόρινα, οι οποίες αφιερώθηκαν στο πόνημα αυτό με πρωτόγνωρο ζήλο. Σε άλλες περιπτώσεις μάλιστα σημαντική ήταν η βοήθεια που πήρα μέσα από συζητήσεις με τους Άννα Γκρίσινα, Μπόρις Μπέλικιν, Νικίτα Πετρόφ, Σουζάνα Πετσόρα, Αλεξάντρ Γκουριάνοφ, Αρσένι Ρογκίνσκι -15-

16 ANNE APPLEBAUM και Νατάσα Μαλίκινα της Οργάνωσης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων Moscow Memorial με το Σιμεόν Βιλένσκι της οργάνωσης Vozvrashchenie επίσης, με τους Όλεγκ Κλέβνιουκ και Ζόγια Έροσοκ, την Καθηγήτρια Νατάλια Λεμπέντεβα και τους Λιούμπα Βινογκράντοβα και Στάνισλαφ Γκρεγκόροβιτς, της Πολωνικής Πρεσβείας στη Μόσχα. Μεγάλη ευγνωμοσύνη χρωστώ ακόμα σε πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι μου παραχώρησαν πολύωρες, επίσημες συνεντεύξεις, και τα ονόματα των οποίων κατέχουν ξεχωριστή θέση στη βιβλιογραφία. Έξω από τη Μόσχα, οφείλω ευγνωμοσύνη σε πολλούς ανθρώπους που ευχαρίστως άφησαν κατά μέρος τα πάντα και ξαφνικά διέθεσαν πολύ χρόνο σε μια ξένη που εμφανιζόταν, μερικές φορές από το πουθενά, και έκανε αφελείς ερωτήσεις για θέματα στα οποία οι ίδιοι είχαν αφιερώσει πολύχρονες έρευνες. Μεταξύ αυτών των ανθρώπων ήταν οι Νικολάι Μόροζοφ και Μίκαελ Ρόγκατσεφ στο Σίκτιβκαρ οι Ζένια Καϊντάροβα και Λιούμπα Πέτροβνα στη Βορκούτα οι Ιρίνα Σαμπούλινα και Τατιάνα Φοκίνα στο Σόλοβκι η Γκαλίνα Ντούντινα στον Αρχάγγελο οι Βασίλι Μάκουροφ, Ανατόλι Τσίγκανοφ και Γιούρι Ντμίτριεφ στο Πέτροζαβοντσκ ο Βίκτορ Σμίροφ στο Περμ ο Λέονιντ Τρους στο Νόβοσιμπιρσκ η Σβετλάνα Ντοϊνίζενα, διευθύντρια του τοπικού μουσείου ιστορίας στο Ίσκιτιμ οι Βένιαμιν Ιόφε και Ιρίνα Ρεζνίκοβα του Σωματείου της Αγίας Πετρούπολης. Μεγάλη ευγνωμοσύνη χρωστάω στους βιβλιοθηκονόμους της Arkhangelsk Kraevedcheskaya Biblioteka, πολλοί από τους οποίους αφιέρωσαν μια ολόκληρη μέρα σ εμένα και στις προσπάθειές μου να κατανοήσω την ιστορία της περιοχής τους, απλώς και μόνο επειδή θεώρησαν ότι ήταν κάτι σημαντικό που όφειλαν να κάνουν. Στη Βαρσοβία, σημαντική βοήθεια ήταν η βιβλιοθήκη και τα αρχεία υπό τη διοίκηση του Ιδρύματος Κάρτα, ενώ στην έρευνά μου συνέβαλαν οι συζητήσεις που έκανα με τις Άννα Ντζιενκίεβιτς και Ντορότα Πάτσιο. Στην Ουάσινγκτον, οι Ντέιβιντ Νόρντλαντερ και Χάρι Λιτς με βοήθησαν στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. Ξεχωριστή ευγνωμοσύνη οφείλω στους Έλενα Ντάνιελσον, Τόμας Χένρικσον, Λόρα Σορόκα και κυρίως στο Ρόμπερτ Κόνκουεστ του Ιδρύματος Χούβερ. Η Ιταλίδα ιστορικός Μάρτα Κραβέρι συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στο να κατανοήσω τις εξεγέρσεις που σημειώθηκαν σε διάφορα στρατόπεδα. Συνομιλίες με τους Βλαντίμιρ Μπουκόφσκι και Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ επίσης με βοήθησαν να καταλάβω τη μετά Στάλιν εποχή. Βαθιά υπόχρεη είμαι προς το Ίδρυμα Λίντι και Χάρι Μπράντλεϊ, το Ίδρυμα Τζον Μ. Όλιν, το Ίδρυμα Χούβερ, το Ίδρυμα Μέριτ και Χανς Ράουσινγκ, και τον Τζον Μπλάντελ του Ιδρύματος Οικονομικών Σχέσεων για την οικονομική και ηθική υποστήριξή τους. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τους φίλους και συναδέλφους που προσέφεραν τις συμβουλές τους, πρακτικές και ιστορικές, στη διάρκεια συγγραφής του παρόντος βιβλίου. Μεταξύ αυτών των προσώπων είναι οι Άντονι Μπίβορ, Κόλιν Θάμπρον, Στέφαν και Ντανιούτα Ουέιντενφελντ, Γιούρι Μόρακοφ, Πολ Χόφχαϊντς, Άμιτι Σλες, Ντέιβιντ Νόρντλαντερ, Σάιμον Χέφερ, Κρις Τζόις, Αλεσάντρο Μίσιρ, Τέρι Μάρτιν, Αλεξάντερ Γκρίμπανοφ, Πιοτρ Παζκόφσκι, Ορλάντο Φιγκς και Ράντεκ Σικόρσκι, το υπουργικό χαρτοφυλάκιο -16-

17 ΓΚΟΥΛΑΓΚ του οποίου αποδείχθηκε πραγματικά πολύ χρήσιμο. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στους Τζορτζ Μπόρτσαρντ, Κριστίνε Πουόπολο, Τζέρι Χάουαρντ και Στιούαρτ Πρόφιτ, οι οποίοι επέβλεψαν το βιβλίο μέχρι την ολοκλήρωση της συγγραφής του. Τέλος, για τη φιλία τους, τις σοφές υποδείξεις τους, τη φιλοξενία τους και τις παροχές τους, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους Κρίστιαν και Νατάσα Κάριλ, Έντουαρντ Λούκας, Γιούρι Σενόκοσοφ και Λένα Νεμιρόφσκαγια, τους υπέροχους αυτούς ανθρώπους που με φιλοξένησαν στη Μόσχα. -17-

18

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Και η μοίρα τούς έκανε όλους ίσους Έξω από τα όρια του νόμου Το γιο ενός κουλάκου ή ενός διοικητή των Κόκκινων Το γιο ενός παπά ή κάποιου κομισάριου Εδώ όλες οι τάξεις εξισώθηκαν, Όλοι οι άνθρωποι ήταν αδέλφια, όλοι σύντροφοι στρατοπέδου, Στιγματισμένοι σαν προδότες, όλοι τους ΑλεξΑντρ ΤβαρντΟβσκι, «Με το ΔικαΙωμα της ΜνΗμης» 1 ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ του Γκουλάγκ. Η ιστορία του αχανούς δικτύου στρατοπέδων εργασίας που ήταν κάποτε διάσπαρτα απ άκρη σ άκρη στη Σοβιετική Ένωση, από τα νησιά της Λευκής Θάλασσας μέχρι τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τις πεδιάδες της Κεντρικής Ασίας, από το Μουρμάνσκ μέχρι τη Βορκούτα και το Καζακστάν, από το κέντρο της Μόσχας μέχρι τα προάστια του Λένινγκραντ. Κυριολεκτικά, η λέξη GULAG αποτελεί ακρωνύμιο του Glavnoe Upravlenie Lagerei, το οποίο σημαίνει Κεντρική Διοίκηση Στρατοπέδου. Με τον καιρό, η λέξη «Γκουλάγκ» κατέληξε επίσης να σημαίνει όχι μόνο τη διοίκηση των στρατοπέδων συγκέντρωσης, αλλά και το ίδιο το σοβιετικό σύστημα καταναγκαστικών έργων, σε κάθε του μορφή και εκδοχή: στρατόπεδα συγκέντρωσης, στρατόπεδα επιβολής τιμωρίας, στρατόπεδα εγκληματιών και πολιτικών κρατούμενων, στρατόπεδα γυναικών, στρατόπεδα παιδιών, στρατόπεδα μεταγωγών. Με την ευρύτερη εξάλλου σημασία του όρου, το «Γκουλάγκ» κατέληξε να σημαίνει αυτό καθαυτό το τυραννικό σοβιετικό σύστημα, το σύνολο εκείνων των διαδικασιών που οι κρατούμενοι κάποτε αποκαλούσαν «κρεατομηχανή». Συλλήψεις, ανακρίσεις, μεταφορά ανθρώπων σε βαγόνια ζώων δίχως θέρμανση, καταναγκαστικά έργα, αφανισμός οικογενειών, χρόνια εξορίας, πρόωροι και άσκοποι θάνατοι. Οι πρώτες μορφές του Γκουλάγκ ανάγονται στην τσαρική Ρωσία, στις ομάδες κατάδικων που δούλευαν στη Σιβηρία από το 17ο μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Στη συνέχεια πήρε τη σύγχρονη και περισσότερο οικεία μορ- 1. Cohen, σ

20 ANNE APPLEBAUM φή του σχεδόν αμέσως μετά τη Ρωσική Επανάσταση, οπότε και αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι του σοβιετικού συστήματος. Η μαζική τρομοκρατία εναντίον πραγματικών ή δήθεν αντιπάλων ήταν κομμάτι της Επανάστασης ευθύς εξαρχής και μέχρι το Καλοκαίρι του 1918, ο Λένιν, ο ηγέτης της Επανάστασης, είχε ήδη εκφράσει την απαίτησή του, «τα αναξιόπιστα στοιχεία» να κλείνονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης έξω από τις μεγάλες πόλεις 2. Όπως ήταν αναμενόμενο, μια σειρά από αριστοκράτες, εμπόρους και άλλα άτομα που θεωρήθηκαν «εχθροί» φυλακίστηκαν. Μέχρι το 1921, υπήρχαν ήδη 84 στρατόπεδα σε 43 Περιφέρειες, απώτερος σκοπός των οποίων ήταν να συμβάλουν στην «επανένταξη» των πρώτων εκείνων εχθρών του λαού. Από το 1929, τα στρατόπεδα απέκτησαν νέα σημασία. Τη χρονιά εκείνη, ο Στάλιν αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τα καταναγκαστικά έργα όχι μόνο για να επιταχύνει την εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και για να προχωρήσει στην εξόρυξη των φυσικών πόρων στις περιοχές εκείνες του μακρινού Βορρά της Σοβιετικής Ένωσης που ήταν σχεδόν ακατοίκητες. Τη χρονιά εκείνη, η σοβιετική μυστική αστυνομία άρχισε επίσης να αναλαμβάνει τον έλεγχο του σοβιετικού σωφρονιστικού συστήματος, αποσπώντας σταδιακά όλα τα κρατικά στρατόπεδα και τις φυλακές από τη σφαίρα ελέγχου του δικαστικού συστήματος. Με τις μαζικές συλλήψεις του 1937 και του 1938, τα στρατόπεδα μπήκαν σε μια περίοδο ταχύτατης επέκτασης. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1930, υπήρχαν στρατόπεδα σε καθεμία από τις δώδεκα ζώνες ώρας της Σοβιετικής Ένωσης. Σε αντίθεση με την επικρατούσα εικασία, ο θεσμός του Γκουλάγκ δε σταμάτησε να εξελίσσεται στη δεκαετία του 1930 τουναντίον μάλιστα, συνέχισε να επεκτείνεται σε όλη τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου καθώς και τη δεκαετία του 1940, γνωρίζοντας το αποκορύφωμά του στις αρχές της δεκαετίας του Μέχρι τότε, τα στρατόπεδα είχαν φτάσει να διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο στη σοβιετική οικονομία. Παρήγαν το 1/3 του χρυσού της χώρας, μεγάλο μέρος του άνθρακα και της ξυλείας της κι ένα μεγάλο μέρος όλων των άλλων προϊόντων. Στην πορεία της Σοβιετικής Ένωσης, τουλάχιστον 476 διαφορετικά συμπλέγματα στρατοπέδων έκαναν την εμφάνισή τους, τα οποία απαρτίζονταν από χιλιάδες ξεχωριστά στρατόπεδα, το καθένα από τα οποία περιλάμβανε από μερικές εκατοντάδες μέχρι πολλές χιλιάδες ανθρώπους 3. Οι κρατούμενοι δούλευαν σε κάθε τομέα της βιομηχανίας που μπορεί κανείς να φανταστεί υλοτομία, εξόρυξη μεταλλευμάτων, κατασκευαστική βιομηχανία, εργασία σε εργοστάσια, γεωργία, σχεδιασμός αεροσκαφών και πυροβολικού και ζούσαν, ουσιαστικά, σε ένα κράτος εν κράτει και αποτελούσαν ένα σχεδόν αυτόνομο και ιδιαίτερο πολιτισμό. Το Γκουλάγκ είχε τους δικούς του νόμους, τις δικές του συνήθειες, το δικό του κώδικα ηθικής, ακόμα και τη δική του αργκό. Παρήγε τα δικά του έγγραφα, γεννούσε τα δικά του φαύλα άτομα, αναδείκνυε τους δικούς του ήρωες και άφησε τα σημάδια του 2. Leggett, σ Okhotin and Roginskii. -20-

21 ΓΚΟΥΛΑΓΚ σε όλους όσοι πέρασαν αποκεί, είτε ως κρατούμενοι είτε ως φύλακες. Χρόνια μετά την αποφυλάκισή τους, οι κρατούμενοι του Γκουλάγκ αναγνώριζαν συχνά πρώην τροφίμους στο δρόμο απλώς και μόνο από «το βλέμμα στα μάτια τους». Τέτοιου είδους συναντήσεις ήταν συχνές, κι αυτό γιατί τα στρατόπεδα είχαν μεγάλη κίνηση. Παρά το γεγονός ότι οι συλλήψεις ήταν συνεχείς, το ίδιο συνέβαινε και με τις αποφυλακίσεις. Οι κρατούμενοι αποφυλακίζονταν επειδή ολοκλήρωναν την ποινή τους, επειδή κατατάσσονταν στον Κόκκινο Στρατό, επειδή ήταν ανάπηροι ή γυναίκες με μικρά παιδιά, επειδή είχαν προαχθεί σε φρουρούς. Κατά συνέπεια, ο συνολικός αριθμός κρατούμενων στα στρατόπεδα κυμαινόταν σε γενικές γραμμές στα δύο περίπου εκατομμύρια. Ωστόσο ο συνολικός αριθμός Σοβιετικών υπηκόων που είχαν περάσει από τα στρατόπεδα, ως πολιτικοί ή ποινικοί κρατούμενοι, ξεπερνά κατά πολύ αυτό το νούμερο. Από το 1929, όταν ξεκίνησε η σημαντική επέκταση του Γκουλάγκ, μέχρι το 1953, όταν πέθανε ο Στάλιν, οι καλύτερες εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι περίπου 18 εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν από αυτό το αχανές σύστημα. Άλλα έξι εκατομμύρια περίπου εξορίστηκαν, εκτοπίστηκαν στις ερήμους του Καζακστάν ή τα δάση της Σιβηρίας. Υποχρεωμένοι από το νόμο να παραμένουν στα χωριά όπου είχαν εκτοπιστεί ήταν και όσοι είχαν καταδικαστεί σε καταναγκαστική εργασία, παρόλο που δε ζούσαν πίσω από συρματοπλέγματα 4. Ως σύστημα μαζικής καταναγκαστικής εργασίας, στο οποίο συμμετείχαν εκατομμύρια άνθρωποι, τα στρατόπεδα εξαλείφθηκαν όταν πέθανε ο Στάλιν. Παρόλο που σε ολόκληρη τη ζωή του ο Στάλιν πίστευε ότι το Γκουλάγκ ήταν αποφασιστικής σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη του σοβιέτ, οι πολιτικοί κληρονόμοι του ήξεραν ότι τα στρατόπεδα ήταν, στην πραγματικότητα, ανασταλτικός παράγοντας ανάπτυξης και πηγή διαστρεβλωμένων επενδύσεων. Λίγες μέρες μετά το θάνατό του, οι διάδοχοι του Στάλιν άρχισαν να διαλύουν τα εν λόγω στρατόπεδα. Τρεις μεγάλες εξεγέρσεις, σε συνδυασμό με πληθώρα μικρότερων, αλλά εξίσου σημαντικών κρίσιμων γεγονότων, συνέβαλαν στην επιτάχυνση της διαδικασίας. Εντούτοις τα στρατόπεδα δεν εξαλείφθηκαν ολότελα. Αντιθέτως, πολλαπλασιάστηκαν. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980, μερικά από αυτά σχεδιάστηκαν εκ νέου και χρησιμοποιήθηκαν ως φυλακές για μια νέα γενιά δημοκρατικών ακτιβιστών, τους αντισοβιετικούς εθνικιστές και τους εγκληματίες. Χάρη στο δίκτυο των αντικαθεστωτικών, που τάσσονταν κατά του σοβιέτ, και του διεθνούς κινήματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα, υπήρχε τακτική ενημέρωση στη Δύση σχετικά με αυτά τα στρατόπεδα της μετά Στάλιν εποχής. Σταδιακά, έφτασαν να διαδραματίζουν το δικό τους ρόλο στη διπλωματία που αναπτύχθηκε την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Ακόμα και στη δεκαετία του 1980, ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ρόναλντ Ρίγκαν, και ο Σοβιετικός ομόλογός του, Μιχαήλ 4. Βλέπε Παράρτημα για λεπτομερέστερη ανάλυση των στοιχείων αυτών. -21-

22 ANNE APPLEBAUM Γκορμπατσόφ, εξακολουθούσαν να συζητούν για τα σοβιετικά στρατόπεδα. Μόλις το 1987 ο Γκορμπατσόφ που και ο ίδιος ήταν εγγονός κρατούμενων σε στρατόπεδο του Γκουλάγκ προχώρησε στην οριστική διάλυση των πολιτικών στρατοπέδων της Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, παρόλο που τα εν λόγω στρατόπεδα κράτησαν όσο και η ίδια η Σοβιετική Ένωση, και παρόλο που πολλά εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν από αυτά, η πραγματική ιστορία των στρατοπέδων συγκέντρωσης της Σοβιετικής Ένωσης δεν ήταν, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, καθόλου γνωστή. Από κάποιες μάλιστα απόψεις, εξακολουθεί να παραμένει άγνωστη. Ακόμα και τα απροκάλυπτα γεγονότα που επισημάνθηκαν παραπάνω, παρόλο που αποτελούν ήδη ένα οικείο θέμα στους περισσότερους Δυτικούς μελετητές της σοβιετικής ιστορίας, ακόμα δεν έχουν φιλτραριστεί στη συνείδηση του ευρύτερου κοινού της Δύσης. «Η ανθρώπινη γνώση», έγραψε κάποτε ο Πιερ Ριγκουλό, ο Γάλλος ιστορικός του κομμουνισμού, «δε στοιβάζεται όπως τα τούβλα ενός τοίχου, ο οποίος με αυτό τον τρόπο διαρκώς μεγαλώνει, ανάλογα με τη δουλειά που κάνει ο χτίστης. Η ανάπτυξη της γνώσης, αλλά και η στασιμότητα ή η οπισθοδρόμησή της, εξαρτάται από το κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο» 5. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι, μέχρι σήμερα, το κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο που θα ευνοήσει τη γνώση για το Γκουλάγκ δεν έχει ακόμα αποδειχθεί πρόσφορο. Η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα το συγκεκριμένο πρόβλημα ήταν πριν από αρκετά χρόνια, όταν διέσχιζα τη Γέφυρα του Καρόλου, σημαντικό πόλο έλξης τουριστών στη νεότευκτη τότε δημοκρατική Πράγα. Συναντούσες περιοδεύοντες ηθοποιούς και μικροαπατεώνες σε όλο το μήκος της γέφυρας, ενώ κάθε πέντε μέτρα περίπου κάποιος πουλούσε ακριβώς αυτό που περίμενες να βρεις προς πώληση σε ένα τέτοιο μέρος που έμοιαζε να έχει βγει από καρτ ποστάλ. Πίνακες που αναπαριστούσαν κατάλληλα χαριτωμένους δρόμους εξετίθεντο μαζί με κοσμήματα σε τιμή προσφοράς και μπρελόκ «Πράγας». Ανάμεσα στα παλαιά κομψοτεχνήματα, μπορούσε κάποιος ν αγοράσει διάφορα σοβιετικά στρατιωτικά καλαμπαλίκια όπως πηλήκια, εμβλήματα, αγκράφες από ζώνες και μικρές καρφίτσες, απεικονίσεις από κασσίτερο του Λένιν και του Μπρέζνιεφ, τις οποίες φορούσαν κάποτε Σοβιετικοί μαθητές στη στολή τους. Το θέαμα με εξέπληξε. Οι περισσότεροι από τους αγοραστές των σοβιετικών αντικειμένων ήταν Αμερικανοί και Δυτικοευρωπαίοι. Ο καθένας αρρώσταινε στη σκέψη τού να φορέσει μια σβάστικα. Κανένας ωστόσο δεν εναντιωνόταν στο να φορέσει ένα σφυροδρέπανο στο μπλουζάκι ή το καπέλο του. Η παρατήρησή μου εκείνη ήταν ήσσονος σημασίας, όμως συχνά, μέσα από τέτοιες, ήσσονος σημασίας, παρατηρήσεις μπορεί κανείς να διαπιστώσει θαυμάσια την πολιτισμική διάθεση ενός λαού. Και στην προκειμένη περίπτω- 5. Rigoulot, Les Paupières Lourdes, σ

23 ΓΚΟΥΛΑΓΚ ση, το μάθημα δε θα μπορούσε να είναι σαφέστερο: παρόλο που το σύμβολο μιας μαζικής δολοφονίας μάς γεμίζει φρίκη, το σύμβολο μιας άλλης μαζικής δολοφονίας μάς κάνει να γελάμε. Εάν είναι αλήθεια ότι οι τουρίστες που επισκέπτονται την Πράγα στερούνται συναισθημάτων για το σταλινισμό, τότε αυτό εξηγείται από την έλλειψη εικόνων του θέματος αυτού στον ευρύτερο δυτικό πολιτισμό. Ο Ψυχρός Πόλεμος παρήγαγε τον Τζέιμς Μποντ, ταινίες τρόμου αλλά και καρτουνίστικες φιγούρες Ρώσων, όπως αυτοί που συμμετέχουν στις ταινίες τύπου Ράμπο τίποτα όμως εξίσου φιλόδοξο, όπως ήταν η Λίστα του Σίντλερ ή Η Εκλογή της Σόφι. Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ίσως ο σημαντικότερος σκηνοθέτης του Χόλιγουντ (είτε μας αρέσει είτε όχι), επέλεξε να σκηνοθετήσει ταινίες για τα ιαπωνικά στρατόπεδα συγκέντρωσης (Η Αυτοκρατορία του Ήλιου) και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί, αλλά όχι και για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του σταλινισμού. Αυτά τα στρατόπεδα δεν κατόρθωσαν να κεντρίσουν τη φαντασία του Χόλιγουντ με ανάλογο τρόπο. Ούτε και ο κύκλος της «υψηλής διανόησης» έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο θέμα. Η φήμη του Γερμανού φιλόσοφου Μάρτιν Χάιντεγκερ αμαυρώθηκε από τη λακωνική, ανοιχτή υποστήριξή του προς το ναζισμό, μια έκφραση ενθουσιασμού που αναπτύχθηκε προτού ο Χίτλερ διαπράξει τις βδελυρές φρικαλεότητές του. Από την άλλη, η φήμη του Γάλλου φιλόσοφου Ζαν-Πολ Σαρτρ δεν υπέστη καμιά ζημία λόγω της μαχητικής υποστήριξης που εξέφρασε ο φιλόσοφος προς το σταλινισμό στα μεταπολεμικά χρόνια, όταν πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων για τις φρικαλεότητες του Στάλιν ήταν διαθέσιμα για οποιονδήποτε ενδιαφερόταν να ανακινήσει το θέμα. «Δεδομένου ότι δεν ήμασταν μέλη του Κόμματος», έγραψε κάποτε, «δεν ήταν καθήκον μας να γράφουμε για τα σοβιετικά στρατόπεδα εργασίας ήμασταν ελεύθεροι να κρατήσουμε απόσταση από τις διενέξεις σχετικά με τη φύση του συστήματος, με την προϋπόθεση ότι δε θα σημειώνονταν γεγονότα κοινωνιολογικής σημασίας» 6. Σε άλλη περίσταση, ανέφερε στον Αλμπέρ Καμύ: «Όπως κι εσύ, θεωρώ ότι αυτά τα στρατόπεδα είναι ανυπόφορα, αλλά εξίσου ανυπόφορο θεωρώ και τον τρόπο με τον οποίο τα χρησιμοποιεί καθημερινά ο μπουρζουάδικος Τύπος» 7. Κάποια πράγματα άλλαξαν μετά την πτώση του σοβιετικού καθεστώτος. Το 2002, λόγου χάρη, ο Βρετανός μυθιστοριογράφος Μάρτιν Έιμις επηρεάστηκε σε τέτοιο βαθμό από το ζήτημα του Στάλιν και του σταλινισμού που αφιέρωσε ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτό. Οι προσπάθειές του μάλιστα παρακίνησαν και άλλους συγγραφείς να αναρωτηθούν γιατί ήταν τόσο λίγα τα μέλη της πολιτικής και πνευματικής Αριστεράς που είχαν θίξει το συγκεκριμένο ζήτημα 8. Από την άλλη, μερικά πράγματα δεν έχουν αλλάξει. Είναι πιθανό 6. Johnson, σ Revel, σ Amis John Lloyd, «Show Trial: The Left in the Dock», New Statesman, 2 Σεπτεμβρίου, 2002, τόμ. 15, issue 722, σ «Hit and Miss», Guardian, 3 Σεπτεμβρίου,

24 ANNE APPLEBAUM ακόμα ένας Αμερικανός ακαδημαϊκός να δημοσιεύει κάποιο βιβλίο στο οποίο εκφράζει την άποψη ότι οι εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930 ήταν χρήσιμες, γιατί προώθησαν την κοινωνική κινητικότητα προς τα επάνω και κατά συνέπεια έθεσαν τα θεμέλια για την περεστρόικα 9. Ενδέχεται επίσης ένας Βρετανός κριτικός να απορρίψει κάποιο άρθρο, χαρακτηρίζοντάς το «υπερβολικά αντισοβιετικό» 10. Ακόμα πιο διαδεδομένη ωστόσο είναι η έκφραση ανίας ή αδιαφορίας ως μια μορφή αντίδρασης στο σταλινικό τρόμο. Μια, κατά τα άλλα, απόλυτα ειλικρινής κριτική για ένα βιβλίο που έγραψα σχετικά με τις δυτικές δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης τη δεκαετία του 1990 περιείχε μεταξύ άλλων και τα εξής: «Στις δημοκρατίες αυτές σημειώθηκε ο φοβερός λιμός της δεκαετίας του 1930, στη διάρκεια του οποίου ο Στάλιν σκότωσε περισσότερους Ουκρανούς από τους Εβραίους που δολοφόνησε ο Χίτλερ. Εντούτοις πόσοι είναι οι Δυτικοί εκείνοι που θυμούνται το γεγονός; Στο κάτω κάτω, η δολοφονία αυτή ήταν πραγματικά ανιαρή και προφανώς άνευ εντυπωσιασμού» 11. Όλα αυτά είναι μικροπράγματα: η αγορά ενός κοσμήματος χωρίς ιδιαίτερη αξία, η φήμη ενός φιλόσοφου, η παραγωγή ή η απουσία χολιγουντιανών ταινιών. Αν όμως τα συνυπολογίσουμε όλα αυτά, τότε συνθέτουν μια σημαντική ιστορία. Από πλευράς διανοουμένων, Αμερικανοί και Δυτικοευρωπαίοι γνωρίζουν τι συνέβη στη Σοβιετική Ένωση. Η καταξιωμένη νουβέλα του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν για τη ζωή στα στρατόπεδα, Μια Μέρα στη Ζωή του Ιβάν Ντενίσοβιτς, εκδόθηκε στη Δύση σε πολλές γλώσσες το διάστημα Η προφορική εξιστόρηση του συγγραφέα για τα στρατόπεδα, Το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ, προκάλεσε πολλά σχόλια, όταν πρωτοεμφανίστηκε και αυτό σε πολλές γλώσσες, το Είναι αλήθεια ότι Το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ οδήγησε σε μια μικρή πνευματική επανάσταση σε μερικές χώρες, κυρίως στη Γαλλία, κάνοντας πολλά στελέχη της γαλλικής Αριστεράς να κρατήσουν αντισοβιετική στάση. Πολλές ακόμα ήταν οι αποκαλύψεις που έγιναν για το Γκουλάγκ τη δεκαετία του 1980, στα χρόνια της γκλάσνοστ. Και αυτές οι αποκαλύψεις γνώρισαν ανάλογη δημοσιότητα στο εξωτερικό. Παρ όλα αυτά σε πολλούς τα εγκλήματα του Στάλιν δεν εμπνέουν την ίδια σπλαχνική αντίδραση που προκαλούν τα εγκλήματα του Χίτλερ. Ο Κεν Λίβινγκστον, πρώην βουλευτής του βρετανικού Κοινοβουλίου και σημερινός δήμαρχος του Λονδίνου, κάποτε προσπάθησε έντονα να μου δώσει να καταλάβω πού έγκειται η διαφορά. Ναι, οι Ναζί ήταν «διεφθαρμένοι», ανέφερε, αλλά η Σοβιετική Ένωση ήταν «διαστρεβλωμένη». Η άποψη αυτή απηχεί την 9. Thurston, Life and Terror in Stalin s Russia Robert Conquest, «Small Terror, Few Dead», The Times Literary Supplement, 31 Μαΐου, Συνέβη στη συγγραφέα το Η φράση «υπερβολικά αντισοβιετικό» αποτελεί αυτούσια παράθεση από μια επιστολή. Μια διαφορετική έκδοση, The Times Literary Supplement, κατέληξε να παρουσιάσει μια συντομευμένη εκδοχή της κριτικής. 11. «Neither Here nor There» (κριτική από το Between East and West, New York, 1994), The New York Times Book Review, 18 Δεκεμβρίου,

25 ΓΚΟΥΛΑΓΚ αίσθηση που έχουν πολλοί άνθρωποι, ακόμα και όσοι δεν είναι αριστεροί της παλιάς σχολής, ότι η Σοβιετική Ένωση απλώς παραστράτησε με κάποιο τρόπο, αλλά ουσιαστικά δεν ήταν εξίσου φαύλη με τη Γερμανία του Χίτλερ. Μέχρι πρόσφατα, η απουσία συναισθημάτων του ευρύτερου κοινού για την τραγωδία του ευρωπαϊκού κομμουνισμού μπορούσε να ερμηνευθεί ως το λογικό αποτέλεσμα μιας σειράς συγκεκριμένων συνθηκών. Το πέρασμα του χρόνου είναι μία από τις συνθήκες αυτές. Τα κομμουνιστικά καθεστώτα έγιναν πράγματι λιγότερο αξιόμεμπτα με το πέρασμα του χρόνου. Κανείς δε φοβόταν ιδιαίτερα το Στρατηγό Γιαρουζέλσκι, ή ακόμα και τον Μπρέζνιεφ, παρόλο που και οι δύο ήταν υπεύθυνοι για σοβαρούς ολέθρους. Η απουσία αδιάσειστων στοιχείων και η πλημμελής αναδίφηση αρχείων ήταν σαφέστατα συνυπεύθυνες. Η έλλειψη ακαδημαϊκών έργων σχετικά με το εν λόγω ζήτημα οφειλόταν για μεγάλο διάστημα στην έλλειψη πηγών. Τα αρχεία παρέμεναν κλειστά. Η πρόσβαση σε στρατόπεδα απαγορευόταν. Καμιά τηλεοπτική κάμερα δεν κατέγραψε ποτέ σκηνές από σοβιετικά στρατόπεδα ή από τα θύματά τους, όπως είχε γίνει στη Γερμανία στο τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Έλλειψη εικόνων σήμαινε, κατά συνέπεια, πλημμελή κατανόηση. Η ιδεολογία όμως διαστρέβλωσε και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη σοβιετική και τη δυτικοευρωπαϊκή ιστορία 12. Ένα μικρό κομμάτι της Αριστεράς της Δύσης προσπάθησε απεγνωσμένα να αιτιολογήσει, σε μερικές μάλιστα περιπτώσεις να δικαιολογήσει, την ύπαρξη των στρατοπέδων, καθώς και τον τρόμο που οδήγησε στη δημιουργία τους, από τη δεκαετία του 1930 και ύστερα. Το 1936, όταν ήδη εκατομμύρια Σοβιετικών χωρικών εργάζονταν σε στρατόπεδα ή ζούσαν στην εξορία, οι Βρετανοί σοσιαλιστές Σίντνεϊ και Μπέατρις Ουέμπ δημοσίευσαν μια μακροσκελή έρευνα για τη Σοβιετική Ένωση, η οποία, μεταξύ άλλων, εξηγούσε πώς ο «καταδυναστευόμενος Ρώσος χωρικός αρχίζει σταδιακά ν αποκτά μια αίσθηση πολιτικής ελευθερίας» 13. Στην περίοδο των εικονικών δικών στη Μόσχα, και ενώ ο Στάλιν αυθαίρετα καταδίκαζε εκατοντάδες αθώα στελέχη του Κόμματος να εκτίσουν ποινές σε στρατόπεδα, ο θεατρικός συγγραφέας Μπέρτολτ Μπρεχτ ανέφερε στο φιλόσοφο Σίντνεϊ Χουκ ότι «όσο πιο αθώοι είναι τόσο περισσότερο αξίζει να πεθάνουν» 14. Έφτασε όμως το τέλος της δεκαετίας του 1980 και υπήρχαν ακόμα ακαδημαϊκοί που συνέχιζαν να εκθειάζουν τα πλεονεκτήματα του ανατολικογερμανικού συστήματος υγείας και περίθαλψης ή τις πρωτοβουλίες ειρήνης της Πολωνίας υπήρχαν ακόμα ακτιβιστές που ένιωθαν άβολα με την αναστάτωση και τη φασαρία που προκαλούσε ο εγκλεισμός αντικαθεστωτικών σε φυλακές στρατοπέδων στην Ανατολική Ευρώπη. Η κατάσταση αυτή ίσως οφειλόταν στο γεγονός ότι οι φιλόσοφοι που θεμελίωσαν την Αριστερά της Δύσης ο Μαρξ και ο Ένγκελς έκαναν το ίδιο και για τη Σοβιετική Ένωση. Ένα μέρος 12. Για μια πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση του θέματος, βλέπε Malia. 13. Webb, σ Conquest, The Great Terror, σ

26 ANNE APPLEBAUM της γλώσσας και του λόγου που χρησιμοποιούνταν ήταν επίσης κοινό, όπως μάζες, αγώνας, προλεταριάτο, εκμεταλλευτές και θύματα εκμετάλλευσης, ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. Η απόλυτη, εξάλλου, καταδίκη της Σοβιετικής Ένωσης θα σήμαινε την καταδίκη ενός μέρους από αυτό που μερικά στελέχη της Δυτικής Αριστεράς κάποτε θεωρούσαν επίσης ως πολύτιμο. Δεν ήταν μόνο η άκρα Αριστερά, ούτε μόνο οι Δυτικοί κομμουνιστές που δελεάστηκαν και δικαιολόγησαν τα εγκλήματα του Στάλιν ενώ αντίθετα δε θα δικαιολογούσαν ποτέ τα εγκλήματα του Χίτλερ. Τα κομμουνιστικά ιδανικά κοινωνική δικαιοσύνη, ισότητα για όλους αναδεικνύονται πολύ πιο ελκυστικά στους περισσότερους ανθρώπους της Δύσης από ό,τι η υποστήριξη του φυλετισμού και του θριάμβου του δυνατού έναντι του αδύναμου που εξέφραζε ο ναζισμός. Ακόμα και αν η ιδεολογία του κομμουνισμού ήταν στην πράξη κάτι πολύ διαφορετικό, ήταν δυσκολότερο για τους πνευματικούς απόγονους της Αμερικανικής και Γαλλικής Επανάστασης να καταδικάσουν ένα σύστημα που απηχούσε, τουλάχιστον, ιδέες παρόμοιες με τις δικές τους. Ίσως αυτό βοηθάει να εξηγήσουμε γιατί αναφορές αυτοπτών μαρτύρων του Γκουλάγκ ευθύς εξαρχής αγνοήθηκαν και υποτιμήθηκαν από εκείνα ακριβώς τα άτομα που δε θα σκέφτονταν ποτέ να αμφισβητήσουν την εγκυρότητα της μαρτυρίας για το Ολοκαύτωμα που έγραψαν ο Πρίμο Λέβι ή ο Ελί Βιζέλ. Από τη Ρωσική Επανάσταση και ύστερα, τα επίσημα στοιχεία για τα σοβιετικά στρατόπεδα ήταν επίσης στη διάθεση εκείνων που τα αναζητούσαν. Η πιο διάσημη σοβιετική περιγραφή για ένα από τα πρώτα στρατόπεδα, στη Διώρυγα της Λευκής Θάλασσας, εκδόθηκε ακόμα και στην αγγλική γλώσσα. Η άγνοια από μόνη της δεν μπορεί να ερμηνεύσει γιατί οι διανοούμενοι της Δύσης επέλεξαν να αποφύγουν το ζήτημα αυτό. Η Δεξιά της Δύσης, από την άλλη μεριά, πράγματι αγωνίστηκε για να καταδικάσει τα σοβιετικά εγκλήματα, συχνά όμως το έκανε χρησιμοποιώντας μεθόδους που έβλαψαν τον ίδιο της το σκοπό. Αναμφίβολα, ο άνθρωπος που προκάλεσε τη μεγαλύτερη ζημιά στον αντικομμουνισμό ήταν ο Αμερικανός γερουσιαστής Τζο Μακάρθι. Έγγραφα που ήρθαν πρόσφατα στο φως, και αποκαλύπτουν ότι κάποιες από τις κατηγορίες του ήταν βάσιμες, δεν αλλάζουν τον αντίκτυπο της καταδίωξης στην οποία επιδόθηκε με υπερβάλλοντα ζήλο κατά των κομμουνιστών στον αμερικανικό δημόσιο βίο εντέλει, οι δημόσιες «δίκες» του κατά των υποστηρικτών του κομμουνισμού αμαύρωσαν το σκοπό του αντικομμουνισμού με το πινέλο του σοβινισμού και της αδιαλλαξίας 15. Στο τέλος, οι πράξεις του υπηρέτησαν το σκοπό της ουδέτερης ιστορικής διερεύνησης εξίσου αποτελεσματικά με εκείνες των αντιπάλων του. Από την άλλη όμως, όλες οι διαφορετικές στάσεις που παίρνουμε απέναντι στο σοβιετικό παρελθόν δε συνδέονται με την πολιτική ιδεολογία. Πολλές από αυτές τις στάσεις αποτελούν ουσιαστικά ένα αχνό υποπροϊόν των αναμνήσεών μας από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα έχουμε την ακράδαντη πεποίθη- 15. Βλέπε Klehr, Haynes and Firsov και Klehr, Haynes and Anderson, για την αρχειακή ιστορία του Aμερικανικού Κομμουνιστικού Κόμματος. -26-

27 ΓΚΟΥΛΑΓΚ ση ότι ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ένας απόλυτα δίκαιος πόλεμος, ενώ ελάχιστοι είναι αυτοί που επιθυμούν να δουν την πεποίθηση αυτή να κλονίζεται. Θυμόμαστε την ημέρα Ντι (D-Day), την απελευθέρωση των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, τα παιδιά που καλωσόριζαν τους Αμερικανούς φαντάρους με επευφημίες στους δρόμους. Κανένας δεν είναι διατεθειμένος να μάθει ότι υπήρχε και μια άλλη, πιο ζοφερή, πλευρά της Συμμαχικής νίκης ή ότι τα στρατόπεδα του Στάλιν, του συμμάχου μας, επεκτείνονταν την ίδια στιγμή που οι κρατούμενοι στα στρατόπεδα του Χίτλερ, του εχθρού μας, γνώριζαν την απελευθέρωση. Η παραδοχή από την πλευρά των Δυτικών Συμμάχων ότι έστειλαν χιλιάδες Ρώσους στο θάνατο επαναπατρίζοντάς τους με τη βία μετά τον πόλεμο ή ότι παρέδωσαν εκατομμύρια ανθρώπους στη σοβιετική εξουσία με τη Διάσκεψη της Γιάλτας, βοηθώντας πιθανόν με τον τρόπο αυτό άλλους να διαπράξουν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, θα υπονόμευε την ηθική ενάργεια των αναμνήσεών μας από την εποχή εκείνη. Κανένας δεν είναι διατεθειμένος να θεωρεί ότι κατατροπώσαμε ένα μυσαρό δολοφόνο με τη βοήθεια ενός άλλου. Κανένας δεν είναι διατεθειμένος να θυμάται πόσο καλές σχέσεις διατηρούσε ο μυσαρός αυτός δολοφόνος με τους πολιτικούς της Δύσης. «Πραγματικά, μου αρέσει πολύ ο Στάλιν», είπε ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Άντονι Ίντεν, σε κάποιο φίλο του, «γιατί δεν έχει αθετήσει ποτέ το λόγο του» 16. Υπάρχουν άλλωστε τόσες πολλές φωτογραφίες με τους Στάλιν, Τσόρτσιλ και Ρούζβελτ να χαμογελούν όλοι μαζί. Εντέλει, η σοβιετική προπαγάνδα τελεσφόρησε. Οι σοβιετικές απόπειρες να δημιουργηθούν αμφιβολίες γύρω από τα έργα του Σολζενίτσιν, λόγου χάρη, να χαρακτηριστεί άφρων ή αντισημίτης ή μέθυσος έφεραν τελικά αποτέλεσμα 17. Η σοβιετική πίεση που ασκήθηκε σε ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους της Δύσης συνέβαλε εξάλλου και στη διαστρέβλωση του ίδιου τους του έργου. Όταν ήμουν φοιτήτρια και σπούδαζα ρωσική ιστορία στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 1980, οι γνωστοί μου μού έλεγαν να μην κάνω τον κόπο να συνεχίσω τις σπουδές αυτές στο πανεπιστήμιο, γιατί υπήρχαν αμέτρητες δυσκολίες. Την εποχή εκείνη, όσοι εξέφραζαν θετικά σχόλια για τη Σοβιετική Ένωση είχαν καλύτερη πρόσβαση σε αρχεία, καλύτερη πρόσβαση σε επίσημη ενημέρωση και μπορούσαν να πάρουν βίζα για μεγαλύτερο διάστημα στη χώρα αυτή. Όσοι, επομένως, δε διακινδύνευαν αποπομπή και επαγγελματικές δυσκολίες. Είναι αυτονόητο ασφαλώς ότι στους ξένους δεν επιτρεπόταν η πρόσβαση σε οποιοδήποτε υλικό αφορούσε τα στρατόπεδα του Στάλιν ή το σωφρονιστικό σύστημα που εφαρμόστηκε στη μετά Στάλιν εποχή. Το θέμα αυτό απλώς δεν υφίστατο, ενώ όσοι ανασκάλευαν τα πράγματα βαθιά έχαναν το δικαίωμα παραμονής στη χώρα. Εάν συνδυάσει κανείς όλες αυτές τις ερμηνείες, βλέπει ότι κάποτε είχαν 16. Ν. Tolstoy, Stalin s Secret War, σ Βλέπε Thomas, σ και Scammell, Solzhenitsyn: A Biography, για περισσότερα στοιχεία. Η απόπειρα να παρουσιαστεί ο Σολζενίτσιν ως αλκοολικός (Scammell, σ ) ήταν χονδροειδής, αφού ήταν γνωστή η απέχθειά του για το αλκοόλ. -27-

28 ANNE APPLEBAUM ουσία. Όταν για πρώτη φορά άρχισα να εξετάζω το θέμα αυτό, και ενώ ο κομμουνισμός κατέρρεε το 1989, έφτασα στο σημείο να διακρίνω τη λογική που κρυβόταν πίσω από αυτές. Φαινόταν φυσιολογικό, προφανές, ότι έπρεπε να γνωρίζω ελάχιστα για τη Σοβιετική Ένωση του Στάλιν, η μυστική ιστορία του οποίου κινούσε ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρον μου. Περισσότερο από μια δεκαετία αργότερα, αισθάνομαι πολύ διαφορετικά. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος ανήκει πια σήμερα σε μια παλιότερη γενιά. Ο Ψυχρός Πόλεμος έχει κι αυτός τελειώσει, ενώ οι συμμαχίες και τα διεθνή πολιτικά ρήγματα που δημιούργησε έχουν πλέον μετατοπιστεί για τα καλά. Η Αριστερά της Δύσης και η Δεξιά της Δύσης ανταγωνίζονται πλέον για διαφορετικά θέματα. Παράλληλα μάλιστα, η εμφάνιση νέων τρομοκρατικών απειλών για το δυτικό πολιτισμό καθιστά την έρευνα των παλαιότερων κομμουνιστικών απειλών για το δυτικό πολιτισμό ολοένα και πιο απαραίτητη. Για να το διατυπώσω διαφορετικά, το «κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο» έχει πλέον αλλάξει και το ίδιο και η πρόσβαση που έχουμε σε στοιχεία που αφορούν τα στρατόπεδα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ένας καταιγισμός ντοκουμέντων για το Γκουλάγκ άρχισε να αποκαλύπτεται στη Σοβιετική Ρωσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Ιστορίες για τη ζωή σε σοβιετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά σε εφημερίδες. Νέες αποκαλύψεις έκαναν τα περιοδικά ανάρπαστα. Οι παλαιότερες αντιπαραθέσεις γύρω από τους αριθμούς νεκρών και κρατούμενων αναβίωσαν. Ρώσοι ιστορικοί και ιστορικές επιτροπές υπό την καθοδήγηση της Επιτροπής Μνήμης στη Μόσχα άρχισαν να δημοσιεύουν μονογραφίες, ιστορίες μεμονωμένων στρατοπέδων και ανθρώπων, εκτιμήσεις γύρω από τον αριθμό των θυμάτων, λίστες με ονόματα νεκρών. Τις προσπάθειές τους μιμήθηκαν και ενίσχυσαν ιστορικοί στις πρώην δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης και στις χώρες που αποτελούσαν κάποτε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και, αργότερα, οι ιστορικοί της Δύσης. Παρά τα πολλά μειονεκτήματα, αυτή η εξερεύνηση του σοβιετικού παρελθόντος από τους Ρώσους συνεχίζεται και σήμερα. Είναι αλήθεια ότι η πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα είναι εντελώς διαφορετική από τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ενώ η αναζήτηση της ιστορικής πραγματικότητας δεν κατέχει πια σημαντικό μέρος σε μια δημόσια συζήτηση των Ρώσων, ούτε είναι τόσο εντυπωσιακό θέμα όπως φαινόταν κάποτε ότι ήταν. Το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας που εκπονείται από Ρώσους και άλλους μελετητές είναι πραγματικά μια κοπιώδης ιστορική εργασία, η οποία περιλαμβάνει εξονυχιστικό έλεγχο χιλιάδων μεμονωμένων εγγράφων, ώρες παραμονής μέσα σε κρύους και εκτεθειμένους σε ρεύματα χώρους, όπου φυλάσσονται αρχεία, μέρες ολόκληρες αφιερωμένες στην αναζήτηση γεγονότων και αριθμών. Το έργο αυτό όμως αρχίζει να αποφέρει καρπούς. Αργά και με υπομονή, η Επιτροπή Μνήμης όχι μόνο έχει συντάξει τον πρώτο οδηγό με ονόματα και τοποθεσίες όλων των στρατοπέδων που έχουν καταγραφεί, αλλά έχει επίσης εκδώσει και μια σειρά πρωτοποριακών ιστορικών βιβλίων. Επιπλέον, έχει συντάξει ένα μακροσκελές αρχείο με προφορικές και γραπτές αφηγήσεις επιζώντων. Σε -28-

29 ΓΚΟΥΛΑΓΚ συνεργασία με άλλα ιδρύματα το Ινστιτούτο Ζαχάροφ και τον εκδοτικό οίκο Vozvrashchenie (το όνομα σημαίνει «επιστροφή») έχει ήδη δώσει σε ευρεία κυκλοφορία μερικά από αυτά τα απομνημονεύματα. Ρωσικά ακαδημαϊκά περιοδικά και τα τυπογραφεία διάφορων ιδρυμάτων έχουν εξάλλου αρχίσει να τυπώνουν μονογραφίες που βασίζονται σε νέα έγγραφα, όπως επίσης και συλλογές από αυτά τα ίδια τα έγγραφα. Παρόμοιο έργο παρατηρείται και σε άλλα μέρη, κυρίως από το Σωματείο Κάρτα στην Πολωνία επίσης από μουσεία ιστορίας στη Λιθουανία, στη Λεττονία, στην Εσθονία, στη Ρουμανία και στην Ουγγαρία και από μερικούς Αμερικανούς και Δυτικοευρωπαίους μελετητές που διαθέτουν χρόνο και ενέργεια για να εργαστούν στα σοβιετικά αρχεία. Ενώ έκανα την έρευνά μου για το παρόν βιβλίο, είχα πρόσβαση στο έργο αυτών των μελετητών, όπως επίσης και σε δύο ακόμα είδη πηγών, οι οποίες δε θα ήταν διαθέσιμες πριν από μια δεκαετία. Το πρώτο είδος πηγών είναι μια πληθώρα νέων απομνημονευμάτων, η έκδοση των οποίων άρχισε τη δεκαετία του 1980 σε Ρωσία, ΗΠΑ, Ισραήλ, Ανατολική Ευρώπη και αλλού. Κατά τη συγγραφή του βιβλίου μου, χρησιμοποίησα επισταμένως αυτές τις πηγές. Στο παρελθόν, κάποιοι μελετητές της Σοβιετικής Ένωσης ήταν διστακτικοί για το αν θα έπρεπε να βασίζονται σε υλικό που προέρχεται από απομνημονεύματα από τα στρατόπεδα του Γκουλάγκ και αιτιολογούσαν τους δισταγμούς τους λέγοντας ότι οι συγγραφείς των απομνημονευμάτων αυτών διαστρέβλωναν τις ιστορίες τους, επειδή είχαν πολιτικές σκοπιμότητες, οι περισσότεροι τις είχαν γράψει πολλά χρόνια μετά την αποφυλάκισή τους, ενώ πολλοί είχαν δανειστεί την ιστορία τους από κάποιον άλλο, όταν οι ίδιοι δεν ήταν σε θέση να ανακαλέσουν γεγονότα στη μνήμη τους. Εντούτοις, όταν είχα πια διαβάσει αρκετές εκατοντάδες απομνημονεύματα από τον καιρό των στρατοπέδων και αφού είχα συνομιλήσει με πολλούς επιζώντες, κατάλαβα ότι μπορούσα να φιλτράρω τις αφηγήσεις και να διακρίνω όσες αναμνήσεις φαίνονταν αβάσιμες ή εκείνες που κάποιοι τις είχαν ιδιοποιηθεί από άλλους ή όσες διακρίνονταν από κάποια πολιτική χροιά. Ακόμα, κατάλαβα ότι, παρά το γεγονός ότι οι αναμνήσεις δεν ήταν αξιόπιστες πηγές για ονόματα, ημερομηνίες και αριθμούς, αποτελούσαν ωστόσο πολύτιμη πηγή για άλλες πληροφορίες, ειδικά σε σχέση με κρίσιμης σημασίας εκφάνσεις της ζωής των κρατούμενων στα στρατόπεδα, όπως οι σχέσεις μεταξύ των κρατούμενων, οι συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών ομάδων, η συμπεριφορά των φρουρών και των διοικητών, ο ρόλος της διαφθοράς, ακόμα και η ύπαρξη αγάπης και πάθους. Έχοντας απόλυτη συνείδηση του γεγονότος, χρησιμοποίησα εκτεταμένα το μοναδικό συγγραφέα το Βάρλαμ Σαλάμοφ που έγραψε μυθιστορήματα όπου παρουσιάζονται εκδοχές της ζωής του στα στρατόπεδα, και αυτό το έκανα επειδή οι ιστορίες του βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα. Στο μέτρο που αυτό ήταν εφικτό, τεκμηρίωσα τις αναμνήσεις με εκτεταμένη χρήση αρχείων μια πηγή την οποία, κατά παράδοξο τρόπο, δεν επιθυμούν όλοι να χρησιμοποιούν. Όπως θα καταστεί κατανοητό στην πορεία του βιβλίου, η δύναμη της προπαγάνδας στη Σοβιετική Ένωση ήταν τέτοια που συχνά άλ- -29-

30 ANNE APPLEBAUM λαζε την αντίληψη της πραγματικότητας. Για αυτόν ακριβώς το λόγο οι ιστορικοί που μελέτησαν το συγκεκριμένο θέμα στο παρελθόν έπραξαν ορθά που δε βασίστηκαν σε επίσημα δημοσιευμένα σοβιετικά έγγραφα, τα οποία συχνά εσκεμμένα αποσκοπούσαν στη συγκάλυψη της αλήθειας. Τα μυστικά όμως έγγραφα όσα δηλαδή σήμερα φυλάσσονται σε αρχεία είχαν διαφορετικό σκοπό. Προκειμένου να διαχειρίζεται τα στρατόπεδά της, η κεντρική διοίκηση του Γκουλάγκ έπρεπε να καταγράφει συγκεκριμένα στοιχεία και πληροφορίες. Η Μόσχα ήθελε να γνωρίζει τι συνέβαινε στις περιφέρειες, οι περιφέρειες έπρεπε να παίρνουν οδηγίες από την κεντρική διοίκηση, στατιστικά στοιχεία έπρεπε να διατηρούνται. Αυτό δε σημαίνει ότι τα εν λόγω αρχεία είναι απόλυτα αξιόπιστα οι γραφειοκράτες είχαν τους δικούς τους λόγους για τους οποίους διαστρέβλωναν ακόμα και τα πιο κοινότοπα γεγονότα, αν όμως τα χρησιμοποιήσει κάποιος με σύνεση μπορούν να ερμηνεύσουν κάποια πράγματα σχετικά με τη ζωή στα στρατόπεδα για τα οποία τα απομνημονεύματα δεν μπορούν να μας διαφωτίσουν. Πάνω από όλα, βοηθούν να καταλάβουμε γιατί χτίστηκαν τα στρατόπεδα ή, τουλάχιστον, τι ήταν αυτό που πίστευε το σταλινικό καθεστώς ότι θα κατάφερναν τα στρατόπεδα αυτά. Είναι επίσης αλήθεια ότι τα αρχεία παρουσιάζουν ακόμα μεγαλύτερη ποικιλομορφία από αυτή που περίμεναν πολλοί ότι θα παρουσίαζαν, ενώ αφηγούνται την ιστορία των στρατοπέδων από πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες. Είχα, λόγου χάρη, πρόσβαση στο αρχείο της διοίκησης του Γκουλάγκ, το οποίο περιλαμβάνει αναφορές επιθεωρητών, οικονομικές καταστάσεις, επιστολές από τους διευθυντές των στρατοπέδων προς τους επόπτες στη Μόσχα, αφηγήσεις για απόπειρες απόδρασης και καταλόγους μουσικών παραγωγών που είχαν παρουσιάσει οι θεατρικές ομάδες των στρατοπέδων. Όλα αυτά διατηρούνται στα Αρχεία του Ρωσικού Κράτους στη Μόσχα. Επιπλέον, συμβουλεύτηκα τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Κόμματος, όπως και έγγραφα τα οποία ήταν συγκεντρωμένα σε ένα τμήμα της συλλογής οσόμπαγια πάπκα του Στάλιν, της «ιδιαίτερης συλλογής» του. Με τη βοήθεια άλλων Ρώσων ιστορικών, κατόρθωσα να χρησιμοποιήσω κάποια έγγραφα από τα σοβιετικά στρατιωτικά αρχεία, καθώς και από τα αρχεία των φρουρών στις φάλαγγες, τα οποία περιέχουν καταλόγους με όσα επιτρέπονταν και όσα δεν επιτρέπονταν να πάρουν μαζί τους συλληφθέντες κρατούμενοι. Έξω από τη Μόσχα, είχα επίσης πρόσβαση σε μερικά τοπικά αρχεία σε Πέτροζαβοντσκ, Αρχάγγελο, Σίκτιβκαρ, Βορκούτα και Νησιά Σολοβέτσκι όπου καταγράφονται καθημερινά συμβάντα από τη ζωή των στρατοπέδων, όπως επίσης και σε αρχεία του Ντμίτλαγκ, οι κρατούμενοι του οποίου κατασκεύασαν τη Διώρυγα Μόσχας-Βόλγα, που διατηρούνται στη Μόσχα. Όλα αυτά τα αρχεία περιέχουν καταγραφές της καθημερινής ζωής στα στρατόπεδα, έντυπα παραγγελιών, καταγραφές κρατούμενων. Κάποια στιγμή μού έδωσαν ένα μεγάλο μέρος του αρχείου του Κέντροβι Σορ που αποτελούσε τμήμα του Ίντα, ενός στρατοπέδου εξόρυξης βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, και με ρώτησαν ευγενικά αν ήθελα να το αγοράσω. Συνεκτιμώντας λοιπόν τα παραπάνω, οι πηγές αυτές μού έδωσαν τη δυ- -30-

31 ΓΚΟΥΛΑΓΚ νατότητα να γράψω για τα στρατόπεδα μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα. Στο παρόν βιβλίο δε χρειαζόταν πια να συγκρίνω τους «ισχυρισμούς» μιας χούφτας αντικαθεστωτικών με τους «ισχυρισμούς» της σοβιετικής κυβέρνησης. Δεν ήμουν αναγκασμένη να αναζητήσω τη χρυσή τομή ανάμεσα στις αφηγήσεις Σοβιετικών φυγάδων και τις αφηγήσεις Σοβιετικών αξιωματούχων. Αντί γι αυτό, για να περιγράψω όσα συνέβησαν, χρησιμοποίησα τη γλώσσα πολλών διαφορετικών ανθρώπων, φρουρών, αστυνομικών, τη γλώσσα πολλών διαφορετικών κρατούμενων που εξέτιαν διαφορετικές ποινές σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Τα συναισθήματα και η πολιτική που χρόνια τώρα περιβάλλουν την ιστοριογραφία των σοβιετικών στρατοπέδων συγκέντρωσης δε βρίσκονται στην καρδιά αυτού του βιβλίου. Το μέρος αυτό το φυλάω για τα βιώματα των θυμάτων. Αυτή είναι η ιστορία του Γκουλάγκ. Με αυτό εννοώ ότι είναι η ιστορία των σοβιετικών στρατοπέδων συγκέντρωσης της γέννησής τους στη διάρκεια της Επανάστασης των Μπολσεβίκων, της εξέλιξής τους μέχρι να φτάσουν ν αποτελούν νευραλγικό κομμάτι της σοβιετικής οικονομίας και της κατάρρευσής τους μετά το θάνατο του Στάλιν. Όμως είναι κι ένα βιβλίο για την κληρονομιά που άφησε πίσω του το Γκουλάγκ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα καθεστώτα και οι τυπικές διαδικασίες που επικρατούσαν στα σοβιετικά πολιτικά και ποινικά στρατόπεδα-φυλακές στις δεκαετίες του 1970 και 1980 ήταν το άμεσο γέννημα των καθεστώτων και των διαδικασιών που δημιουργήθηκαν προγενέστερα και για το λόγο αυτό θεώρησα ότι η διερεύνησή τους πρέπει να αποτελέσει ενότητα του παρόντος βιβλίου. Παράλληλα, το βιβλίο αφηγείται τη ζωή σε στρατόπεδα του Γκουλάγκ και για το λόγο αυτό αφηγείται την ιστορία στα στρατόπεδα με δύο τρόπους. Η πρώτη και η τρίτη ενότητα του βιβλίου δομούνται με χρονολογική σειρά. Περιγράφουν την εξέλιξη και τη διοίκηση των στρατοπέδων με αφηγηματικό τρόπο. Η κεντρική ενότητα αναπτύσσει τη ζωή στα στρατόπεδα με βάση τη θεματολογία. Παρόλο που τα περισσότερα από τα παραδείγματα και τα αποσπάσματα σε αυτή την κεντρική ενότητα αναφέρονται στη δεκαετία του 1940, τη δεκαετία κατά την οποία τα στρατόπεδα γνώρισαν το αποκορύφωμά τους, πολλές από τις αναφορές μου αφορούν προγενέστερες ή μεταγενέστερες περιόδους, χωρίς να είναι αυστηρά ιστορικού περιεχομένου. Συγκεκριμένες εκφάνσεις της ζωής στα στρατόπεδα εξελίχτηκαν με τον καιρό και θεώρησα ότι ήταν σημαντικό να εξηγήσω πώς πραγματοποιήθηκε αυτή η εξέλιξη. Αφού ανέφερα ποιο είναι το θέμα του βιβλίου, θα ήθελα επίσης να αναφέρω ποιο δεν είναι το θέμα του βιβλίου. Δεν είναι λοιπόν η ιστορία της ΕΣΣΔ, η ιστορία των εκκαθαρίσεων ή η ιστορία της καταδυνάστευσης γενικότερα. Δεν είναι η ιστορία της εξουσίας του Στάλιν ή του Πολιτικού Γραφείου του ή της μυστικής αστυνομίας του, τη δαιδαλώδη διοικητική ιστορία της οποίας εσκεμμένα προσπάθησα να απλουστεύσω όσο ήταν δυνατό. Παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιώ όσα έγραψαν Σοβιετικοί αντικαθεστωτικοί, που συχνά πρόκειται για πονήματα που ολοκληρώθηκαν κάτω από ισχυρή πίεση και με -31-

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ το Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο της Αργυρώς Μποζώνη 07 Μαΐ. 16 Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Με αφορμή την επίσκεψη της Βικτώριας Χίσλοπ στο Ρέθυμνο της Κρήτης για την παρουσίαση του καινούριου της βιβλίου Ανατολή, άρπαξα την ευκαιρία να

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

Samuel Bjork: «Πιστεύω ότι είναι εντελώς περιττό να περιγράφεις ωμή βία. Θεωρώ ότι ευτελίζει το τελικό αποτέλεσμα»

Samuel Bjork: «Πιστεύω ότι είναι εντελώς περιττό να περιγράφεις ωμή βία. Θεωρώ ότι ευτελίζει το τελικό αποτέλεσμα» Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.huffingtonpost.gr Καλλιόπη Κρητικού http://www.huffingtonpost.gr/calliope-kritikou/samuel-bjork-_b_12370594.html Samuel Bjork: «Πιστεύω ότι είναι εντελώς περιττό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016 08:00 Το βιβλιοπωλείο "Μπέτσης" και οι εκδόσεις "Ψυχογιός" σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΕΟΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ: ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ

ΙΔΕΟΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ: ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ 1 ΙΔΕΟΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ: ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ Κώστας Κύρος 2 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 3 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2 Γίνε και εσύ ένας συγγραφέας! Γράψε τη δική σου μικρή ιστορία. Εκτύπωσέ την και δώσ την στους φίλους σου για να

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας «Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας Ηλιάδη Αμαλία, ιστορικόςφιλόλογος, Δ/ντρια του 3 ου Γυμνασίου Τρικάλων Αμαλία Κ. Ηλιάδη, ιστορικός

Διαβάστε περισσότερα

Από τη Ζάκυνθο με αγάπη

Από τη Ζάκυνθο με αγάπη Ημερομηνία 21/09/2015 Μέσο Συντάκτης Link metropolispress.gr Βάσια Ρούσσου http://goo.gl/ycr4u6 Από τη Ζάκυνθο με αγάπη Ο Στέφανος Λίβος μας ταξιδεύει με το βιβλίο του στη Ζάκυνθο του Β Παγκοσμίου Πολέμου

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση Κατερίνα Κατράκη Παράθυρο Ποίηση ΠΑΡΑΘΥΡΟ Κατερίνα Κατράκη Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Χαρακτικό εξωφύλλου - Προμετωπίδα: Βάσω Κατράκη Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα,

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα, Ιστορία Γυμνασίου Γυμνάσιο Βεργίνα, 2012-2013 Ιστορία «Ιστορία, το φως της αλήθειας κι ο δάσκαλος της ζωής» Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός Διδάσκουμε Ιστορία Α Γυμνασίου: Κ.Μιλτιάδου, Ν.Κασεττά-

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση

Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση Σχεδιασμός μαθήματος σε τμήματα αλλόγλωσσων μαθητών με βάση τη διαφοροποίηση ΕΝΟΤΗΤΑ 7 Τότε και Τώρα (Βιβλίο Ελληνικά με την παρέα μου 2) ΜΑΘΗΜΑ 1 Πώς ήσασταν έτσι; ΣΚΟΠΟΣ Προχωρημένοι Να μπορούν να αφηγηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο

Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο Στην αρχή είχαμε κάποια ερωτήματα... έργο; Πώς διαβάζει κανείς ένα ολόκληρο λογοτεχνικό Ποιο βιβλίο θα μας δημιουργούσε την ανάγκη να το επεξεργαστούμε να στοχαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr συνέντευξη πωλίνα_ταϊγανίδου Με αφορμή την παρουσίαση του νέου της βιβλίου, Στεφάνι από ασπάλαθο Λίγα λόγια για το έργο: Μια όμορφη καλοκαιρινή μέρα του 1939, η Κασσιανή

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :21 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :40

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :21 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :40 1. Υπάρχουν πολλές μορφές βίας και τυραννικών καθεστώτων. Τι το ιδιαίτερο έχει ο ναζισμός; α) Οι διάφορες μορφές βίας και τυραννίας δεν σου επιτρέπουν να μιλάς, να ενεργείς, να σκέφτεσαι, να μαθαίνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί; Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια Εισαγωγική Παρουσίαση από την υπεύθυνη καθηγήτρια. Με το παραπάνω θέμα ασχολήθηκαν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ κ. ΕΛΕΝΗ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟ ΡΑΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΗΛΕΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ κ. ΕΛΕΝΗ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟ ΡΑΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΗΛΕΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ κ. ΕΛΕΝΗ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟ ΡΑΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΗΛΕΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑ Τη Δευτέρα 10 Μαρτίου 2014 επισκέφτηκε το σχολείο μας η συγγραφέας κ. Ελένη Δικαίου στα πλαίσια του μαθήματος των βιωματικών δράσεων (Project)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν άνδρα που τον έλεγαν Ιωσήφ. Οι γονείς της, ο Ιωακείμ και

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017

FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017 FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017 «Αν δεν έχουμε ιστορική μνήμη δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τα σφάλματα του παρελθόντος» Ο

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ

2 ο ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Παραθέτουμε τις δηλώσεις των διευθυντών και τα σχόλια των μαθητών για την εμπειρία τους που την περιέγραψαν με τον δικό τους μοναδικό τρόπο από την εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πέτρος Γαλιατσάτος στο Manslife.gr: Το πρώτο του βιβλίο, τα λάθη του παρελθόντος και η Ελλάδα της Κρίσης

Ο Πέτρος Γαλιατσάτος στο Manslife.gr: Το πρώτο του βιβλίο, τα λάθη του παρελθόντος και η Ελλάδα της Κρίσης Ο Πέτρος Γαλιατσάτος στο Manslife.gr: Το πρώτο του βιβλίο, τα λάθη του παρελθόντος και η Ελλάδα της Κρίσης 17/03/17 Μπορεί το βιβλίο "Άσπρα Γάντια" να είναι η πρώτη του συγγραφική απόπειρα, όμως όπως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αφροδίτη Βακάλη μας μίλησε για τις "219 ημέρες βροχής" 07 Νοεμβρίου

Η Αφροδίτη Βακάλη μας μίλησε για τις 219 ημέρες βροχής 07 Νοεμβρίου Η Αφροδίτη Βακάλη μας μίλησε για τις "219 ημέρες βροχής" 07 Νοεμβρίου Την Αφροδίτη Βακάλη την γνωρίσαμε πριν από έναν χρόνο, όταν κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το πρώτο της βιβλίο με τίτλο, "Και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός «Λέμε ΟΧΙ στο σχολικό εκφοβισμό» (Μια διασκευή παραμυθιού από τους μαθητές) Ομάδα : Αστυπάλαια ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ Σεπτέμβριος- Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους.

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Κοινωνικής & Πολιτικής Αγωγής ΣΤ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου ήταν αποτελεσματική και πολύ ευχάριστη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

"Καλησπέρα σας ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Καλησπέρα σας ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Ταχ. Δ/νση : Δεκελείας 97 Νέα Φιλαδέλφεια Τ.Κ. 14341 Τηλ.: 213 2049012 fax. 213 2049006

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές Ενότητα 1 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Αρχική επικοινωνία με την οικογένεια για πρόσληψη Διάλογος 2: Προετοιμασία υποδοχής ασθενούς Διάλογος 3: Η επικοινωνία με τον ασθενή Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα.

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Μελέτης Περιβάλλοντος Δ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου κινήθηκε σε αρκετά καλά πλαίσια. Οι στόχοι, που

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Δεσποτοπούλου: Έφη Τριγκίδου:

Κατερίνα Δεσποτοπούλου: Έφη Τριγκίδου: Κατερίνα Δεσποτοπούλου: «Σε ποια ηλικία κατάλαβες ότι ήθελες να ασχοληθείς με το θέατρο και ποιο ήταν το 'εναρκτήριο λάκτισμα';» Γύρω στα δώδεκα με δεκατρία μου γεννήθηκε η αγάπη για το θέατρο. Το έχω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα