ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. «Ας γίνουμε φίλοι» «Διαπροσωπικές Σχέσεις ανάμεσα σε μαθητές του

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. «Ας γίνουμε φίλοι» «Διαπροσωπικές Σχέσεις ανάμεσα σε μαθητές του"

Transcript

1 13 ο ΕΙΔΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «Ας γίνουμε φίλοι» «Διαπροσωπικές Σχέσεις ανάμεσα σε μαθητές του 13 ου Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης και του 8 ου Δημ. Σχολείου Ελ. Κορδελιού & εκπαίδευση σε Κοινωνικές Δεξιότητες» Υπεύθυνη Υλοποίησης του προγράμματος: Κομνηνού Μαρία, ΠΕ23, Ψυχολόγος Εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στο πρόγραμμα: Σταυρίδης Γεώργιος, ΠΕ70 Κωνσταντινίδης Αντώνης, ΠΕ70 Παπαδοπούλου Ελισάβετ, ΠΕ71 Πετρόπουλος Γρηγόρης, ΠΕ71 Τόττη Άννα Μαρία, ΠΕ11 Αλβανούδη Αναστασία, ΕΒΠ Σχολικό έτος

2 Το 13 ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης έχει την τύχη να συστεγάζεται με το 8 ο Δημοτικό Σχολείο Ελευθερίου Κορδελιού. Η χωροταξική αυτή συνύπαρξη των 2 σχολικών μονάδων προσφέρει τη δυνατότητα για την ανάπτυξη ποικίλων δράσεων συνεργασίας, που μόνο οφέλη μπορούν να αποφέρουν για τους μαθητές. Από την αρχή της φετινής σχολικής χρονιάς δηλώθηκε από τη διευθύντρια του γενικού σχολείου το ενδιαφέρον για εφαρμογή κάποιου εκπαιδευτικού προγράμματος ευαισθητοποίησης για την αναπηρία κυρίως στους μαθητές της Α τάξης, οι οποίοι ήταν οι λιγότερο εξοικειωμένοι με παιδιά με αναπηρία και παρουσίαζαν συμπεριφορές αποφυγής, φοβίες και έντονους προβληματισμούς, τόσο μέσα στην τάξη όσο και στο σπίτι τους. Το ενδιαφέρον αυτό ταυτίστηκε απόλυτα και με τη δική μας ανάγκη να εφαρμόσουμε πιο συστηματικά και οργανωμένα δράσεις, που να προωθούν και να διευκολύνουν την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους μαθητές των 2 σχολείων. Για τη φετινή σχολική χρονιά σχεδιάσαμε από κοινού και υλοποιήσαμε ένα πρόγραμμα Αγωγής Υγείας, με τίτλο «Ας γίνουμε φίλοι» που αφορά στις Διαπροσωπικές Σχέσεις ανάμεσα σε μαθητές των δύο σχολείων καθώς και στην εκπαίδευση σε βασικές Κοινωνικές Δεξιότητες. Όταν μιλάμε για Αγωγή Υγείας στο χώρο της εκπαίδευσης αναφερόμαστε σε ποικίλα προγράμματα, που υλοποιούνται στα σχολεία της χώρας μας, και τα οποία συμβάλλουν στην αναβάθμιση της σχολικής ζωής και της σύνδεσης του σχολείου με την κοινωνική πραγματικότητα. Σκοπός της Αγωγής Υγείας είναι η προάσπιση, η βελτίωση και η προαγωγή της ψυχικής και σωματικής υγείας και της κοινωνικής ευεξίας των μαθητών, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η διαμόρφωση ατόμων με κριτική στάση μέσα από την ενεργητική βιωματική μάθηση (www.pischools.gr). Το δικό μας πρόγραμμα εντάσσεται στην ενότητα «Ψυχική Υγεία και Διαπροσωπικές Σχέσεις» των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας και περιλαμβάνει δύο άξονες: Διαπροσωπικές σχέσεις ανάμεσα στους μαθητές των δύο συστεγαζόμενων σχολείων ( ανάπτυξη φιλικών σχέσεων, κατανόηση αναπηρίας, ενσυναίσθηση, αποδοχή διαφορετικότητας). Εκπαίδευση των μαθητών του σχολείου μας σε Κοινωνικές Δεξιότητες (συνεργασία, επικοινωνία, οργάνωση συμπεριφοράς, όρια). Βασικοί στόχοι του προγράμματος είναι οι μαθητές των δύο σχολείων: να έρθουν σε επαφή, να γνωριστούν, να αλληλεπιδράσουν και δημιουργήσουν Διαπροσωπικές Σχέσεις Φιλίας, που θα συνεχίζονται και εκτός σχολικού πλαισίου. να συμμετέχουν σε κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες και να βιώσουν εμπειρίες, οι οποίες θα αναδείξουν τα κοινά τους σημεία και θα «ξεφτίσουν» τις διαφορές τους. Ταυτόχρονα οι μαθητές του 13 ου Ειδικού Δημοτικού Σχολείου να εκπαιδευτούν πάνω σε βασικές Κοινωνικές Δεξιότητες, όπως: αρχίζω διάλογο με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, περιμένω τη σειρά μου, δε διακόπτω τον συνομιλητή, οργανώνω την συμπεριφορά μου, συνεργάζομαι με τους συμμαθητές και τους εκπαιδευτικούς κ.λ.π. ενώ οι μαθητές του 8 ου Δημοτικού Σχολείου Ελευθερίου - Κορδελιού να έχουν την ευκαιρία να αλληλεπιδράσουν με μαθητές με αναπηρία, και να είναι σε θέση να

3 τους κατανοήσουν, να καλλιεργήσουν δεξιότητες Ενσυναίσθησης για τις δυσκολίες τους και να οδηγηθούν στην Αποδοχή τους. Μακροπρόθεσμος στόχος αυτής της παρέμβασης είναι οι μαθητές με αναπηρία και μη, οι οποίοι έχουν διαφορετικές ικανότητες και δυνατότητες, να βιώσουν εμπειρίες που θα τους οδηγήσουν στην ισότιμη συνύπαρξη μέσα στο κοινό σχολικό πλαίσιο. Το πρόγραμμά μας είχε διάρκεια από τον Οκτώβριο έως τέλη Απριλίου του 2014, για περίπου 6 μήνες. Όσον αφορά στην περιγραφή του μαθητικού πληθυσμού, επιλέξαμε να συμμετέχουν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα 5 μαθητές του σχολείου μας, 3 αγόρια και 2 κορίτσια, με βασικό κριτήριο το επίπεδο λειτουργικότητας και επικοινωνίας των παιδιών. Από τους μαθητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, οι 3 έχουν διαγνωσθεί με Μέτρια Νοητική Υστέρηση, 1 με Σύνδρομο Down, και 1 με Εγκεφαλική Παράλυση. Κοινό πεδίο όλων των μαθητών είναι ότι παρουσιάζουν μέτρια έως σοβαρή Νοητική Καθυστέρηση, με όλα τα προβλήματα που τη συνοδεύουν, όπως διαταραχές συμπεριφοράς, διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα. Στα ελλείμματα της γνωστικής λειτουργίας και στα μαθησιακά χαρακτηριστικά των μαθητών μας περιλαμβάνεται η φτωχή μνήμη, ο αργός ρυθμός μάθησης, η δυσκολία γενίκευσης της μάθησης και η έλλειψη κινήτρου (Heward, 2011). Η φυσική και η κινητική τους ανάπτυξη χαρακτηρίζεται από δυσκολίες σε όλα τα επίπεδα, ενώ ο λόγος κάποιων από τους μαθητές μας είναι πολύ στοιχειώδης και συνοδεύεται από προβλήματα άρθρωσης. Όπως συμβαίνει στα παιδιά με νοητική αναπηρία λόγω της ελλιπούς ανάπτυξης των γνωστικών λειτουργιών, οι μαθητές μας παρουσιάζουν δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις και στην κοινωνική προσαρμογή. Η κοινωνική τους αντίληψη και η συναισθηματική τους ωριμότητα είναι ιδιαίτερα περιορισμένη (Τζουριάδου, 2008). Επιπλέον παρουσιάζουν δυσκολίες στην κατανόηση και οργάνωση των συναισθημάτων τόσο σε σχέση με τον εαυτό τους όσο και σε σχέση με τους άλλους. Βασική παιδαγωγική αρχή για εμάς ήταν ότι για τον σχεδιασμό και την αποτελεσματική εφαρμογή κάθε εκπαιδευτικού προγράμματος πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του μαθητικού πληθυσμού στον οποίο απευθυνόμαστε. Έτσι προσπαθήσαμε να διαμορφώσουμε ένα πρόγραμμα σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του δικού μας μαθητικού πληθυσμού, που να είναι ανάλογο με το επίπεδο λειτουργικότητάς τους και να το προσαρμόσουμε, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μαθητών μας

4 ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΞΟΝΑΣ Ι «Διαπροσωπικές Σχέσεις ανάμεσα σε μαθητές του 13 ου Ε.Δ.Σ. Θεσσαλονίκης και του 8 ου Δημ. Σχολείου Ελ. Κορδελιού» Όσον αφορά στον άξονα της ενίσχυσης των Διαπροσωπικών Σχέσεων ανάμεσα στους μαθητές μας και τους μαθητές του 8 ου Δημοτικού Σχολείου, με το οποίο συστεγαζόμαστε, θεωρήσαμε ως πρώτο απαραίτητο βήμα να ενημερωθούν οι εκπαιδευτικοί και των 2 σχολείων γύρω από τη φιλοσοφία, τη δομή και τις δράσεις εφαρμογής του συγκεκριμένου προγράμματος, προκειμένου να εξασφαλίσουμε την αποδοχή και την συνεργασία τους. θεωρήσαμε απαραίτητη την συνεργασία μας με τους γονείς των μαθητών και των δύο σχολείων, που έπαιρναν μέρος στο πρόγραμμα. Βασική επιδίωξή μας ήταν να ενημερωθούν οι γονείς για τη φιλοσοφία και τους στόχους του προγράμματος, ώστε να είναι σε θέση να υποστηρίξουν τη διεξαγωγή του και να καλλιεργήσουν στα παιδιά τους συναισθήματα σεβασμού της διαφορετικότητας και αποδοχής της αναπηρίας. Έτσι η έναρξη του προγράμματος σηματοδοτήθηκε από την ενημερωτική συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Οκτώβρη με τους γονείς, όπου η Ψυχολόγος του σχολείου αναφέρθηκε στην ανάγκη διεξαγωγής αυτού του προγράμματος, παρουσίασε τη βασική του δομή και συζήτησε βασικά σημεία για το ρόλο των γονέων στην εκπαίδευση των παιδιών πάνω σε θέματα αναπηρίας. Οι γονείς εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την ενημέρωση και την εμπλοκή τους στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, κατανόησαν τη σημασία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας για την συναισθηματική εξέλιξη των παιδιών τους και δήλωσαν την αμέριστη υποστήριξή τους στις δράσεις μας. Αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε ένα πρόγραμμα ένταξης κάποιων μαθητών μας σε επιλεγμένα τμήματα του γενικού σχολείου με βάση τα εξής κριτήρια: α) το επίπεδο λειτουργικότητας και την συναισθηματική ετοιμότητα των προς ένταξη μαθητών. β) το ενδιαφέρον των μαθητών μας για το γνωστικό αντικείμενο που θα παρακολουθούσαν γ) την επιθυμία των εκπαιδευτικών του γενικού σχολείου να εμπλακούν στο πρόγραμμα Καταλήξαμε να εντάξουμε 3 από τους μαθητές μας στο Τμήμα Α1, στα πλαίσια του μαθήματος των εικαστικών. Από αυτούς τους μαθητές η 1 μαθήτρια εντάχθηκε επιπλέον και στο Τμήμα Α2 και έγινε μια απόπειρα συνδιδασκαλίας στα πλαίσια του μαθήματος της Μελέτης Περιβάλλοντος. Οι άλλοι 2 μεγαλύτεροι σε ηλικία μαθητές μας εντάχθηκαν στο Τμήμα ΣΤ3 στα πλαίσια μαθήματος μουσικής, όπως προέκυψε από τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των ίδιων των παιδιών. Αφού επιλέξαμε τα 3 τμήματα για να συμμετέχουν στο πρόγραμμα ξεκινήσαμε τη διαδικασία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μαθητών του γενικού σχολείου σχετικά με την αναπηρία. Η πρώτη επαφή έγινε με την συμπλήρωση ενός απλού και σύντομου ερωτηματολογίου, το οποίο περιλάμβανε και χαρακτηριστικές εικόνες δίπλα από την κάθε ερώτηση, προκειμένου να γίνει μια πρώτη διερεύνηση των απόψεων και των στάσεων των μαθητών γύρω από θέματα αναπηρίας. Το ερωτηματολόγιο δόθηκε από τους εκπαιδευτικούς των τμημάτων, οι οποίοι υποστήριξαν τους μικρούς μαθητές της Α τάξης στην πρωτόγνωρη αυτή εμπειρία της

5 συμπλήρωσής του και αποτέλεσε αφορμή για συζήτηση και προβληματισμό. Το ίδιο ερωτηματολόγιο δόθηκε στο πέρας της εφαρμογής του προγράμματος και αποτέλεσε εργαλείο αξιολόγησης και εξαγωγής συμπερασμάτων. Στην αρχική αυτή φάση οι εκπαιδευτικοί των τμημάτων εφάρμοσαν διάφορες εκπαιδευτικές δράσεις ευαισθητοποίησης των μαθητών τους για θέματα αναπηρίας, ώστε να προετοιμαστούν για να υποδεχτούν στις τάξεις τους μαθητές του ειδικού σχολείου. Ωστόσο η κυρίως ευαισθητοποίηση των μαθητών του γενικού σχολείου έγινε με την εφαρμογή ενός ειδικού βιωματικού προγράμματος με τίτλο «Κατανοώντας τους Φίλους», που σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις αρχές του TEACCH, σε προσαρμογή από την κα. Β. Παπαγεωργίου, και έχει ως στόχο την εκπαίδευση των παιδιών στη διαφορά και την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει κατευθυνόμενη συζήτηση με τους μαθητές γύρω από τη διαφορετικότητα με στόχο την κατανόηση και την αποδοχή της. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει μια σειρά βιωματικών ασκήσεων, στις οποίες τα παιδιά καλούνται να πάρουν μέρος, ώστε μέσα από την πράξη να μπουν στη θέση του ατόμου με αναπηρία, να βιώσουν τις δυσκολίες του, να περιορίσουν συναισθήματα λύπησης και οίκτου και να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση, την αποδοχή και τον σεβασμό. Το εν λόγω πρόγραμμα υλοποιήθηκε από την Ψυχολόγο του σχολείου με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών και των μαθητών του Ειδικού Δημοτικού Σχολείου, δίνοντάς τους την ευκαιρία να εισέλθουν για πρώτη φορά στις αίθουσες του 8 ου Δημοτικού Σχολείου, έτσι ώστε να έρθουν σε επαφή και να αλληλεπιδράσουν με τους συμμαθητές τους από το γενικό σχολείο. Πρόκειται για μια εμπειρία που έφερε κοντά όλους τους μαθητές, τους βοήθησε να εξοικειωθούν μεταξύ τους, να αναδυθούν οι πρώτες συμπάθειες και προτιμήσεις και δημιούργησε έντονα συναισθήματα και προβληματισμούς σε όλους. Η συγκεκριμένη δράση αξιολογήθηκε ως ιδιαίτερα αποτελεσματική, κυρίως λόγω της παιγνιώδους μορφής των ασκήσεων στις οποίες όλα τα παιδιά έδειξαν έντονο ενδιαφέρον να συμμετέχουν. Έχοντας ήδη γνωριστεί όλοι μεταξύ μας περάσαμε στην κύρια φάση του προγράμματος, που ήταν η ένταξη των 5 μαθητών του σχολείου μας στην εκπαιδευτική δραστηριότητα του συστεγαζόμενου 8 ου Δημ. Σχολείου. Η σύγχρονη βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι οι όροι «ένταξη» και «συνεκπαίδευση» περιγράφουν μια ενεργητική διαδικασία λειτουργικής, δημιουργικής και ισότιμης συνύπαρξης μαθητών με διαφορετικές ικανότητες σε κοινό σχολικό πλαίσιο. Οι μαθητές μας συνοδεύονταν στις τάξεις υποδοχής από την Ψυχολόγο ή την / τον εκπαιδευτικό της τάξης τους, οι οποίοι κρατούσαν πάντα μια διακριτική παρουσία, έτσι ώστε τα παιδιά να νιώθουν ασφάλεια, να υποστηρίζονται συναισθηματικά και να διευκολύνονται σε πρακτικά ζητήματα που προέκυπταν. Η συγκεκριμένη δράση υλοποιούνταν για 1 διδακτική ώρα την εβδομάδα στο κάθε τμήμα, και είχε διάρκεια από το Δεκέμβριο του 2013 έως τα τέλη Απριλίου του Κατά την εφαρμογή του προγράμματος συνδιδασκαλίας μαθητών με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, δε χρειάστηκε να γίνει κάποια τροποποίηση στις εκπαιδευτικές τεχνικές και μεθόδους διδασκαλίας που χρησιμοποιήθηκαν από τους εκπαιδευτικούς των τμημάτων υποδοχής, διότι τόσο το νοητικό επίπεδο των μαθητών όσο και η φύση του γνωστικού αντικειμένου επέτρεπαν την απρόσκοπτη συμμετοχή όλων των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι μαθητές μας συμμετείχαν με εξαιρετικό ενδιαφέρον στο μάθημα των εικαστικών, όπου επιδόθηκαν σε χειροτεχνίες και ζωγραφιές, αναπτύσσοντας παράλληλα δεξιότητες συνεργασίας, προσφοράς και μοιράσματος με τους συμμαθητές τους από το γενικό σχολείο. Στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος η μαθήτρια κινητοποιήθηκε να καλλιεργήσει δεξιότητες επικοινωνίας και αποκόμισε γνώσεις για θέματα καθημερινότητας. Στο μάθημα της μουσικής οι μαθητές των δύο

6 σχολείων ήρθαν σε επαφή μεταξύ τους μέσα σε ένα ευχάριστο εκπαιδευτικό κλίμα. Εξάλλου κύριος στόχος μας δεν ήταν οι μαθητές του Ειδικού Σχολείου να αποκτήσουν επιπλέον γνώσεις πάνω στο γνωστικό αντικείμενο που διδάσκονταν, αλλά να γνωριστούν και να αλληλεπιδράσουν με τους συμμαθητές τους. Εξάλλου έμφαση δε δινόταν στο αποτέλεσμα αλλά στην όλη διαδικασία. Ωστόσο αξίζει να αναφέρουμε δύο δραστηριότητες που προκάλεσαν ιδιαίτερη ικανοποίηση στα παιδιά: Η αφήγηση του παραμυθιού «Το Φτερωτό Βαγονάκι», που μιλά για τη διαφορετικότητα με τον σχολιασμό και την συζήτηση γύρω από αυτό, επέτρεψε την ταύτιση των μαθητών με τους ήρωες της ιστορίας, οπτικοποίησε αφηρημένες έννοιες και τους βοήθησε να τις κατανοήσουν. Γνωρίζουμε ότι τα παραμύθια, που είναι ιδιαίτερα αγαπητά στα παιδιά, εμπεριέχουν πολλούς φόβους, προσφέρονται για συγκρίσεις, συχνά οδηγούν σε ανατροπή στερεοτύπων, βοηθούν ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα και να γίνουν αναγωγές στην πραγματικότητα. Οδηγηθήκαμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι ο καθένας μας είναι μοναδικός και τον αποδεχόμαστε όπως είναι! Φτιάξαμε όλοι μαζί «τον Κήπο της Φιλίας» και στα πέταλα του κάθε λουλουδιού τα παιδιά έγραψαν τα θετικά στοιχεία του παιδιού στο οποίο αναφέρονταν. Στο τέλος δώσαμε την υπόσχεση να είμαστε για πάντα φίλοι! Αξίζει να επισημάνουμε ότι τα σχόλια που αναγράφηκαν στα πέταλα των μαθητών του ειδικού σχολείου δεν είχαν καμία διαφορά από αυτά των μαθητών του γενικού σχολείου. Τα παιδιά, αφού γνωρίστηκαν και ήρθαν κοντά, εστίασαν στις ομοιότητες και όχι στις διαφορές ανάμεσά τους, γεγονός που αποτελούσε βασικό στόχο του εφαρμοζόμενου εκπαιδευτικού προγράμματος. Επίσης πρέπει να επισημάνουμε ότι η επαφή των μαθητών συνεχίστηκε και μετά το πέρας του προγράμματος, πράγμα που ήταν εξάλλου και το ζητούμενο, τόσο κατά τη διάρκεια του διαλείμματος όσο και μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, όπως με την παρακολούθηση της σχολικής γιορτής της 25 ης Μαρτίου και με την συμμετοχή σε διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις

7 ΑΞΟΝΑΣ ΙΙ «Εκπαίδευση σε Κοινωνικές Δεξιότητες» Κατά τη διάρκεια εφαρμογής του προγράμματος θεωρήσαμε απαραίτητο να υποστηρίξουμε εκπαιδευτικά και συναισθηματικά τους μαθητές μας, ώστε να είναι σε θέση να συνάψουν διαπροσωπικές, ακόμη και φιλικές σχέσεις, με τους συμμαθητές τους από το σχολείο γενικής παιδείας, με το οποίο συστεγαζόμαστε. Έτσι επιδιώξαμε ουσιαστικά να εκπαιδεύσουμε τους μαθητές μας σε βασικές Κοινωνικές Δεξιότητες, σύμφωνα πάντα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για μαθητές με μέτρια και ελαφριά νοητική καθυστέρηση, μέσα από διάφορες εκπαιδευτικές διαδικασίες. Με τον όρο «Κοινωνικές Δεξιότητες» (social skills) εννοούμε τις δεξιότητες που αντικατοπτρίζουν την ικανότητα του ατόμου να εκδηλώνει την κατάλληλη συμπεριφορά σε διάφορες κοινωνικές συνθήκες.. Η κατάκτηση των κοινωνικών δεξιοτήτων είναι αναγκαία, καθώς αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στη βελτίωση και ανάπτυξη πολλαπλών τομέων της προσωπικής και κοινωνικής τους ζωής και καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό το είδος των σχέσεων του ατόμου με τους άλλους καθώς και την ποιότητα ζωής του ως ενήλικας (Smith et al, 1995). Είναι απαραίτητες για την αλληλεπίδραση των ατόμων με άλλα άτομα του περιβάλλοντός τους, και αποτελούν ούτως ή άλλως αναπόσπαστο και βασικό πεδίο εκπαίδευσης μέσα στο ειδικό σχολείο. Έτσι μέσα από διάφορες εκπαιδευτικές δραστηριότητες οι μαθητές μας εκπαιδεύτηκαν σε Κοινωνικές Δεξιότητες,που αφορούν σε τομείς, όπως: Επικοινωνία: αποτελεσματική λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, δυνατότητα προσωπικής έκφρασης και κατανόησης του άλλου αρχίζω διάλογο με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, περιμένω τη σειρά μου δε διακόπτω τον συνομιλητή Διαπροσωπικές σχέσεις: συνεργασία συναλλαγή με τους άλλους κατάκτηση των κατάλληλων αντιδράσεων σε ποικίλες συνθήκες, οργάνωση της συμπεριφοράς σύμφωνα με κοινωνικούς κανόνες τήρηση ορίων αναγνώριση της προσωπικής ευθύνης στις ενέργειες Αυτοαντίληψη αυτοεκτίμηση: κατανόηση από τον κάθε μαθητή της μοναδικότητάς του αποδοχή των προσωπικών του αδυναμιών και δυνατοτήτων. προσδιορισμός του κοινωνικού ρόλου του κάθε ατόμου και της αξίας του

8 Η μέθοδος που χρησιμοποιήσαμε στηρίζεται στο μαθητοκεντρικό μοντέλο διδασκαλίας, σύμφωνα με το οποίο το επίκεντρο της μάθησης είναι οι ανάγκες των μαθητών και η ενεργός συμμετοχή τους στις εκπαιδευτικές διαδικασίες (Ψυχική Υγεία & Διαπροσωπικές Σχέσεις, Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού, 2008). Πιο συγκεκριμένα χρησιμοποιήσαμε τη μεθοδολογία της εργασίας με ομάδα, την οποία θεωρήσαμε ως την πλέον ενδεδειγμένη για την εκπαίδευση των μαθητών μας στις Κοινωνικές Δεξιότητες (Καλλινικάκη, 2011). Μέσα από τη λειτουργία της ομάδας δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην συνεργατική μάθηση, η οποία ευνοεί την κοινωνικά αυθόρμητη γνώση μέσω της αλληλεπίδρασης του παιδιού με τους συνομηλίκους. Η ενεργητική μάθηση, σε αντίθεση με την παθητική, βοηθά τα παιδιά στην πρόσληψη εννοιών και τη διαμόρφωση ιδεών μέσα από τη δράση, δηλαδή μέσα από την κίνηση, την ακρόαση, την αναζήτηση, τη δημιουργία και την έκφραση συναισθημάτων. Ο στόχος της μάθησης μέσω της δράσης επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από τις βιωματικές δραστηριότητες που περιλαμβάνονται σε κάθε συνάντηση, δίνοντας έμφαση στη διαδικασία και όχι στο αποτέλεσμα (Ψυχική Υγεία & Διαπροσωπικές Σχέσεις, Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού, 2008). Όπως γνωρίζουμε, ιδιαίτερα για τα παιδιά που παρουσιάζουν νοητική καθυστέρηση, η ένταξή τους σε ομάδες μπορεί να συνεισφέρει κατά πολύ στην κοινωνική τους ανάπτυξη. Μέσα από την ομάδα τα παιδιά καταφέρνουν σταδιακά να αναπτύξουν τους τομείς της κοινωνικοποίησης, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της συνεργατικότητας, καθώς έρχονται σε επαφή με συνομηλίκους τους μέσα σε ένα οργανωμένο πλαίσιο, που διέπεται από κανόνες. Για τον ίδιο λόγο, στα πλαίσια δραστηριοτήτων της ομάδας, τα παιδιά καλλιεργούν δεξιότητες για ανάπτυξη φιλικών σχέσεων, καθώς και για ενίσχυση της θετικής αυτοεικόνας τους και τονώνουν την αυτοπεποίθησή τους. Μην ξεχνάμε ότι σύμφωνα με έρευνες, τα παιδιά με νοητική υστέρηση βιώνουν εντονότερα συναισθήματα μοναξιάς συγκριτικά με παιδιά τυπικής ανάπτυξης. Γεύονται από νωρίς την αποτυχία και τη ματαίωση και αυτό τα οδηγεί στην απομόνωση και την ανασφάλεια. Αιτία του φαινομένου αυτού φαίνονται να είναι η απόρριψη που δέχονται από συνομηλίκους, η απόσυρση, τα γνωστικά ελλείμματα, το περιορισμένο φιλικό δίκτυο και η έλλειψη συναισθηματικής στήριξης από το περιβάλλον. Η Ομάδα Κοινωνικών Δεξιοτήτων, «τα Φιλαράκια» όπως αποφασίσαμε να ονομάζεται, λειτουργούσε κάθε Τρίτη για 2 ώρες με συντονίστρια την επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος, την Ψυχολόγο του σχολείου, και με την συμμετοχή και άλλων εκπαιδευτικών του σχολείου μας. Ο ρόλος που διατήρησε η εκπαιδεύτρια ήταν αρκετά παρεμβατικός και κατευθυντικός, κυρίως λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων των μαθητών μας. Σύμφωνα με το μοντέλο του Yalom (2006), κύριο μέλημά της ήταν να δημιουργήσει ένα ασφαλές περιβάλλον για τα μέλη της ομάδας, ώστε να βιώνουν κοινές συναισθηματικές εμπειρίες και να νιώθουν ότι ανήκουν στον ίδιο χώρο. Καθώς στόχος ήταν η ανάδειξη των μέγιστων δυνατοτήτων των παιδιών, προσπαθούσε να ενθαρρύνει τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση, να δείχνει κατανόηση, να προσφέρει υποστήριξη και ενθάρρυνση αλλά ταυτόχρονα να τηρεί τα όρια, να υπενθυμίζει κανόνες και να βοηθά τους μαθητές να οργανώνουν την συμπεριφορά τους κάθε φορά που παρεκτρέπονταν. Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν και που ενθαρρύνουν την ενεργητική μάθηση είναι: Η ώρα του κύκλου (Circle Time): η αίθουσα διαμορφωνόταν ανάλογα, τα θρανία τοποθετούνταν σε μια γωνία και οι μαθητές κάθονταν κυκλικά, ώστε να έχουν καλύτερη επαφή, βλεμματική και ακουστική, χωρίς να εμποδίζεται η ομαλή κίνηση και δράση των μαθητών. Η διαμόρφωση της αίθουσας αποσκοπούσε στην ψυχική προετοιμασία των μαθητών για την συγκεκριμένη ενότητα δραστηριοτήτων (Ψυχική Υγεία & Διαπροσωπικές Σχέσεις, Εγχειρίδιο

9 Εκπαιδευτικού, 2008). Είχε μεγάλη σημασία τόσο για τους μαθητές όσο και για την συντονίστρια και τους εκπαιδευτικούς της ομάδας, που καθόμασταν ανάμεσά τους, να νιώσουμε ότι η συγκεκριμένη ώρα δεν αποτελεί ακόμα ένα μάθημα, αλλά μια ωφέλιμη και ευχάριστη διαδικασία γνωριμίας, επικοινωνίας και συναισθηματικής έκφρασης. Η συγκεκριμένη τεχνική λειτουργούσε συχνά και ως ζέσταμα της ομάδας, αφού ξεκινούσαμε την συνάντησή μας συνήθως συζητώντας για θέματα που αφορούσαν τους μαθητές και ήθελαν να τα μοιραστούν στην ομάδα, προσέχοντας πάντα η διαδικασία να διέπεται από κανόνες. Παιχνίδια και ψυχοκινητικές δραστηριότητες, που σχετίζονται με το θέμα και που μπορούν να ενεργοποιήσουν τους μαθητές, να ενθαρρύνουν την συμμετοχή, και την έκφραση απόψεων και συναισθημάτων της ομάδας. Εφόσον μιλάμε για ομάδα και παιδιά, απαραίτητο και βασικό εργαλείο αυτής της προσπάθειας αποτέλεσε το παιχνίδι. Το 1916 ο John Dewey είπε: «Τα παιδιά μαθαίνουν κάνοντας.» Θα μπορούσε επίσης να πει: «τα παιδιά μαθαίνουν παίζοντας». Η λειτουργία του παιχνιδιού ως μέσο μάθησης, κοινωνικής και όχι, είναι αδιαμφισβήτητη. Το ίδιο ισχύει και για τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές, τα οποία έχουν τις ίδιες βασικές ανάγκες με τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης Καλλιτεχνικές δραστηριότητες, όπως ζωγραφική, κολάζ, ατομικές ή ομαδικές εργασίες, χειροτεχνίες και κατασκευές, που επιτρέπουν την έκφραση συναισθήματος και ενισχύουν τη συνοχή της ομάδας. Παιχνίδι ρόλων, όπου τα παιδιά ενθαρρύνονταν να διαδραματίσουν ρόλους σε ένα φανταστικό ή πραγματικό σενάριο. Οι δραστηριότητες αυτές δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να βιώσουν διαφορετικά συναισθήματα και να πειραματιστούν με συμπεριφορές που εμπεριέχουν οι διάφοροι ρόλοι. Στην Ομάδα Κοινωνικών Δεξιοτήτων «Τα Φιλαράκια» εφαρμόσαμε διάφορες εκπαιδευτικές δράσεις: J Για να γνωριστούμε καλύτερα παίξαμε με τα ονόματά μας ρίχνοντας μια μπάλα ο ένας στον άλλον, και συνεχίσαμε με το παιχνίδι της τυφλόμυγας. Οι μαθητές ήταν ενθουσιασμένοι από το παραπάνω παιχνίδι και το ζητούσαν και σε επόμενες συναντήσεις. Γενικά παρατηρήσαμε ότι ο παιγνιώδης τρόπος μάθησης ήταν ποιο αποτελεσματικός και ευχάριστος. J Χρησιμοποιήσαμε την τεχνική του παιχνιδιού ρόλων (role play) για να κατανοήσουν και να κατακτήσουν την ικανότητα να συστήνονται με καινούργια πρόσωπα με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο. J Μιλήσαμε για την ανάγκη ύπαρξης κανόνων και όλοι μαζί προχωρήσαμε στη διατύπωσή τους. Βοηθητικά τοποθετήθηκαν εικονίδια για τα παιδιά που δεν μπορούν να διαβάσουν. Η παρουσίαση των κανόνων βασίστηκε στη θετική προβολή των ενεργειών με συστηματική αποφυγή της απαγόρευσης. J Με βάση τους κανόνες,συντάχθηκε το συμβόλαιο και υπογράφηκε από όλα τα μέλη της ομάδας, με την υπόσχεση να τηρούνται σε κάθε συνάντηση. J Συνεχίσαμε με το όνομα της ομάδας, για το οποίο ακολουθήθηκαν δημοκρατικές διαδικασίες και βίωσαν τα παιδιά την εμπειρία της ψηφοφορίας. Γράψαμε δηλ. σε χαρτάκια τα

10 προτεινόμενα ονόματα για την ομάδα και στη συνέχεια ψήφιζαν αυτό που προτιμούσαν. Η ψηφοφορία ήταν μυστική. Καταμετρήθηκαν οι ψήφοι και την πλειοψηφία είχε το όνομα «ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ». Τα παιδιά χάρηκαν πάρα πολύ τη διαδικασία που ήταν πρωτόγνωρη για αυτά. J Στη συνέχεια εξηγήσαμε τι σημαίνει ΕΜΒΛΗΜΑ και φτιάξαμε έναν κύκλο με τις παλάμες τους, συμβολίζοντας την ενότητα και την φιλία μεταξύ τους. J Φτιάξαμε την κούκλα του εαυτού μας. Στο σώμα γράψαμε τα ατομικά χαρακτηριστικά του καθενός(αγαπημένο χρώμα, φαγητό, μάθημα, σπορ, χρώμα ματιών, μαλλιών κ.α.). Η δραστηριότητα αυτή τους βοήθησε να αναγνωρίσουν και να μιλήσουν για τον εαυτό τους, ενισχύοντας έτσι τη θέση τους στην ομάδα και στη διαμόρφωση θετικής αυτοεικόνας. J Παρουσιάσαμε στην ομάδα φύλλο εργασίας με το οικογενειακό δέντρο που δόθηκε για συμπλήρωση στο σπίτι με τους γονείς. Η δράση εμπλουτίστηκε με οικογενειακές φωτογραφίες που προσκόμισαν τα παιδιά στην ομάδα, τις οποίες τις βάλαμε σε πλαίσιο και τις διακοσμήσαμε. Με τον τρόπο αυτό γνωρίστηκαν καλύτερα μεταξύ τους, «γνώρισαν» τα αδέλφια, τους γονείς, τους παππούδες και τις γιαγιάδες των συμμαθητών τους, αφηγήθηκαν προσωπικές στιγμές με την οικογένειά τους αλλά και προβλήματα τα οποία μοιράστηκαν με την ομάδα. J Ολοκληρώσαμε τη δράση μας φτιάχνοντας όλοι μαζί τον κήπο της φιλίας, όπου στα πέταλα του κάθε λουλουδιού γράψαμε τα θετικά στοιχεία του κάθε παιδιού, και δώσαμε την υπόσχεση να μείνουμε για πάντα φίλοι Επίσης επιδιώξαμε να συνδέσουμε το πρόγραμμά μας διαθεματικά και με τα υπόλοιπα γνωστικά αντικείμενα και εκπαιδευτικές δράσεις που υλοποιούνται από όλους τους εκπαιδευτικούς στο σχολείο μας (Α.Π.Σ. για παιδιά με ήπια και μέτρια νοητική καθυστέρηση, 2004). Στο μάθημα της Γλώσσας: Πραγματοποιήσαμε πλήθος εκπαιδευτικών δράσεων με στόχο οι μαθητές να μπορούν να περιγράφουν τον εαυτό τους και τους άλλους, να διαμορφώσουν την ατομική τους ταυτότητα, να αντιληφθούν τις δυνατότητες και τις αδυναμίες τους και να κατανοήσουν ότι ο καθένας είναι ξεχωριστός. Αναλυτικότερα: J Εκφράσαμε τις προτιμήσεις μας γύρω από τα χρώματα, τα ζώα, τα φαγητά, τα γλυκά, τα σχολικά μαθήματα και τα τηλεοπτικά προγράμματα και αφού συζητήσαμε γύρω από αυτά, τα οπτικοποιήσαμε και τα συνθέσαμε σε κολάζ. J Δημιουργήσαμε Δελτία Ταυτότητας με τα βασικά στοιχεία του καθενός. J Μάθαμε να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματα τα δικά μας και των άλλων μέσα από παιχνίδια και εικόνες, κάνοντας παντομίμα ή κοιτάζοντας διαφορετικές εκφράσεις προσώπου στον καθρέφτη, συνδέοντάς τα με διαφορετικές κοινωνικές καταστάσεις. J Παίξαμε επιτραπέζια παιχνίδια ακολουθώντας οδηγίες, περιμένοντας τη σειρά μας και προσέχοντας τον συμπαίχτη μας.

11 Στο μάθημα των Μαθηματικών: J Εκπαιδευτήκαμε σε προμαθηματικές και μαθηματικές έννοιες, J Κάναμε ασκήσεις βελτίωσης του οπτικοκινητικού συντονισμού J Ενισχύσαμε την λογική σκέψη και κρίση. Στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος: J Γνωρίσαμε τους χώρους του σχολείου, βελτιώσαμε την ικανότητα προσανατολισμού και ανεξάρτητης μετακίνησης σε αυτό. J Κατασκευάσαμε μια μικρογραφία της γειτονιάς μας με διάφορα κτήρια, καταστήματα και υπηρεσίες για να τη γνωρίσουμε καλύτερα, ενώ στη συνέχεια μάθαμε τα σήματα και βασικούς κανόνες για να κυκλοφορούμε στους δρόμους με ασφάλεια. Στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής: J Εκτελέσαμε ψυχοκινητικές και μουσικοκινητικές δραστηριότητες προκειμένου να αναπτύξουμε την κιναισθητική αντίληψη και την ικανότητα συντονισμού. J Γνωρίσαμε το σώμα μας μέσα από την κίνηση και ικανοποιήσαμε την ανάγκη μας για δράση. J Με τα προσαρμοσμένα παιχνίδια γνωρίσαμε την έννοια του ατόμου και της ομάδας, μάθαμε να τηρούμε κανόνες, αναπτύξαμε την ομαδικότητα, την συνεργασία, την αυτοπειθαρχία, τον σεβασμό και την επικοινωνία. Στο μάθημα της εκπαίδευσης στην Αυτοεξυπηρέτηση: J Συμμετείχαμε στο πρόγραμμα της «Εκπαιδευτικής Κουζίνας» και μέσα από την διαδικασία παρασκευής γλυκών και φαγητών μάθαμε βασικούς κανόνες συμπεριφοράς και συνεργασίας, ώστε να λειτουργούμε ως ομάδα. J Εκπαιδευτήκαμε σε δεξιότητες φροντίδας του εαυτού, όπως το βούρτσισμα των δοντιών και το πλύσιμο των χεριών, μάθαμε να τηρούμε κανόνες υγιεινής και τους εντάξαμε στην καθημερινότητά μας, διαμορφώνοντας έτσι μια θετική εικόνα για τον εαυτό μας.

12 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η υλοποίηση του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού προγράμματος, που έγινε στα πλαίσια της Αγωγής Υγείας, αποτέλεσε μια πολύ ενδιαφέρουσα και εποικοδομητική εμπειρία τόσο για τους ίδιους τους μαθητές όσο και για εμάς τους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαμε. Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε τα ποικίλα κοινωνικά και συναισθηματικά οφέλη για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς και των δύο σχολείων. Μέσα από το πρόγραμμα που υλοποιήσαμε από κοινού έγινε φανερό ότι αυτή η χωροταξική συνύπαρξη μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντική και γόνιμη συνεργασία των δύο σχολικών μονάδων και να οδηγήσει στην εφαρμογή καινοτόμων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Γενικότερος στόχος μας ήταν οι μαθητές μας να καλλιεργήσουν προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες που θα τους διευκολύνουν, ώστε να συνάψουν διαπροσωπικές σχέσεις με τους συμμαθητές τους από το συστεγαζόμενο σχολείο γενικής παιδείας και θα τους επιτρέψουν να έχουν μια ισότιμη παρουσία στο κοινό σχολικό πλαίσιο. Ωστόσο, πρέπει να επισημάνουμε ότι επιτυχία για την έκβαση του προγράμματος δεν θεωρήθηκε η κατάκτηση όλων των στόχων που θέσαμε. Τέτοιου είδους αποτελέσματα δεν μπορούν άμεσα να γίνουν ορατά γιατί χρειάζεται επανάληψη, καθοδήγηση και σεβασμός στις ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού που βαδίζει με το δικό του ρυθμό και όχι με το δικό μας. Για μας σημαντικό ήταν το ότι τα παιδιά κατάφεραν να δουλέψουν ομαδικά, να αλληλεπιδράσουν, να γνωρίσουν το ένα το άλλο και να εστιάσουν στις ομοιότητες παρά στις διαφορές τους. Αυτό εξάλλου αποτυπώθηκε και στο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης που συμπληρώθηκε από τους μαθητές μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, το οποίο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και προκαλεί προβληματισμούς. Το συγκεκριμένο ερωτηματολόγιο ήταν αρκετά σύντομο, ώστε να είναι εύχρηστο και λειτουργικό, και περιλάμβανε χαρακτηριστικές εικόνες που υποστήριζαν οπτικά τις ερωτήσεις. Συμπληρώθηκε από 67 μαθητές του 8 ου Δημοτικού Σχολείου Ελευθερίου Κορδελιού με στόχο να δούμε σε αδρές γραμμές αν υπήρξε κάποια αλλαγή στις στάσεις των μαθητών σε σχέση με την αναπηρία, μετά την εφαρμογή του προγράμματος «Ας γίνουμε φίλοι». Αναλυτικότερα, το ερωτηματολόγιο συμπληρώθηκε από 50 μαθητές της Α τάξης (25 μαθητές από το Α1 και 25 μαθητές απότοα2) και από 17 μαθητές της ΣΤ τάξης. Μέσα λοιπόν από την ανάλυση των απαντήσεων των μαθητών οδηγούμαστε στα εξής συμπεράσματα: èοι μαθητές του σχολείου γενικής παιδείας δεν παρουσιάζουν αλλαγή προς το θετικό όσον αφορά στην παρουσία παιδιών με αναπηρία στην τάξη τους, εστιάζοντας ενδεχομένως στις γνωστικές απαιτήσεις των αντικειμένων που διδάσκονται και στις οποίες οι μαθητές με αναπηρία δυσκολεύονται να ανταποκριθούν. èωστόσο οι μαθητές της Α τάξης παρουσιάζουν αλλαγή προς το θετικό στις απαντήσεις τους που έχουν να κάνουν με το παιχνίδι, την προσφορά βοήθειας και τη σύναψη φιλικών σχέσεων με παιδιά με αναπηρία, αφού είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν μαζί με τους συμμαθητές τους από το ειδικό σχολείο σε ευχάριστες εκπαιδευτικές δραστηριότητες με παιγνιώδη μορφή, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκαν οι ομοιότητές τους σε συναισθηματικό και κοινωνικό κυρίως επίπεδο. èαντίθετα οι μαθητές της ΣΤ τάξης δεν παρουσιάζουν αλλαγή προς το θετικό τόσο στις

13 απαντήσεις τους που έχουν να κάνουν με τον γνωστικό όσο και με τον κοινωνικο συναισθηματικό τομέα, δείχνοντας έτσι μια πιο παγιωμένη στάση σε σχέση με τα παιδιά μικρότερης ηλικίας. Έχει λοιπόν εξαιρετικό ενδιαφέρον το ότι μέσα από τις απαντήσεις των μαθητών γίνεται φανερή η ανάγκη για έγκαιρη παρέμβαση με δράσεις ευαισθητοποίησης των παιδιών σε θέματα αναπηρίας στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού σχολείου, όπου οι σχετικές στάσεις και αντιλήψεις τους βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση. Επιπρόσθετα, μέσα από παρατήρηση και συζήτηση με τους μαθητές διαπιστώσαμε ότι με το συγκεκριμένο πρόγραμμα αλλά και την καθημερινή επαφή δασκάλων και μαθητών των δύο σχολείων, οι αρνητικές προκαταλήψεις ως προς τη «διαφορετικότητα» των μαθητών του ειδικού δημοτικού άρχισαν να ξεφτίζουν. Έτσι: èσημαντικά λιγότερες είναι πια και οι συμπεριφορές αποφυγής των μικρών μαθητών του γενικού σχολείου προς τους μαθητές του ειδικού, οι οποίες μάλιστα αντικαταστάθηκαν με συμπεριφορές φιλίας και συμπάθειας. Σταδιακά ξεκίνησαν να δημιουργούνται σχέσεις αλληλοαποδοχής, αλληλοκατανόησης και συνεργασίας μεταξύ των παιδιών με και χωρίς ειδικές ανάγκες, αλλά και μεταξύ των εκπαιδευτικών. Αναδύθηκαν σχέσεις φιλίας που μπορεί και να διατηρηθούν στο μέλλον και εκτός σχολείου. èοι μαθητές του γενικού σχολείου δήλωσαν ότι χάρηκαν που γνώρισαν καλύτερα τους συμμαθητές τους από το ειδικό σχολείο, εκτίμησαν τις δυνατότητές τους και απόλαυσαν τη μεταξύ τους συνεργασία. Είδαν ότι τελικά δεν ήταν τόσο διαφορετικοί όσο πίστευαν αρχικά. èοι μαθητές του ειδικού σχολείου ωφελήθηκαν διότι εντάχθηκαν με επιτυχία σε ομάδες συνομηλίκων και βίωσαν αισθήματα αποδοχής και ισότιμης συμμετοχής σε ομαδικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Έμαθαν να συνεργάζονται με μαθητές και εκπαιδευτικούς από διαφορετικό σχολείο. Γενικά οι μαθητές μας που συμμετείχαν στο πρόγραμμα εκφράστηκαν θετικά για την όλη διαδικασία. Για του λόγου το αληθές παραθέτουμε κάποιες απόψεις των ίδιων των παιδιών: Ζωή: «Μου άρεσε που τους γνώρισα και κάναμε μαζί μαθήματα» Θανάσης: «Μου άρεσε που κάναμε μαζί μια κατασκευή και η μουσική» Στέλιος: «Που κάναμε με το μολύβι και φορούσαμε γυαλιά. Που γνώρισα τα παιδάκια και γίναμε φίλοι» Μαριλένα: «Γνώρισα 2 κοριτσάκια και είδα και τον Αχιλλέα». «Να μη μιλάμε όλοι μαζί στην τάξη, έλεγε η κα. Ελένη» Γιάννης: «Έκανα φίλους, παίζουμε μαζί στο διάλειμμα με τον Νίκο» Τέλος μέσα από την συζήτηση αξιολόγησης με τους εκπαιδευτικούς καταλήξαμε ότι το πρόγραμμα «Ας γίνουμε φίλοι» ήταν μια ενδιαφέρουσα εμπειρία, από την οποία αποκομίσαμε ουσιαστικές εκπαιδευτικές γνώσεις, ανταλλάξαμε ιδέες, διευρύναμε τις επαγγελματικές μας δεξιότητες και στοχαστήκαμε ξανά πάνω στις εκπαιδευτικές μας πρακτικές. Όλοι μας συμφωνούμε ότι τέτοιου είδους πρωτοβουλίες θα πρέπει να γίνονται σε μια πιο συστηματική και διευρυμένη βάση, ώστε να περιλαμβάνουν ολόκληρο τον εκπαιδευτικό και μαθητικό πληθυσμό των δύο

14 σχολείων. Δε θα έπρεπε να παραλείψουμε να ευχαριστήσουμε τους συναδέλφους του 8 ου Δημοτικού Σχολείου Ελευθερίου Κορδελιού για την αγαστή συνεργασία σε όλη τη διάρκεια υλοποίησης του προγράμματος. Τη δασκάλα του Α1 κα. Παπλάκη Λία, τη δασκάλα του Α2 κα. Nτούβελου Ελένη, τον δάσκαλο του ΣΤ3 κο. Σεϊταρίδη Μιχάλη, τη δασκάλα εικαστικών κα. Χασάκιοϊλη Ιωάννα, καθώς και τον δάσκαλο μουσικής κο. Καρακάση Γιώργο, που μας υποδέχτηκαν στα τμήματά τους και μας συμπεριέλαβαν στις εκπαιδευτικές τους δράσεις. Ιδιαίτερες ευχαριστίες όμως θα ήθελα να απευθύνω στην διευθύντρια του σχολείου, κα Κενάνογλου Λεμονιά, για την υποστήριξη και διευκόλυνση που μας παρείχε σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Το μεγαλύτερο όμως ευχαριστώ θα ήθελα να το απευθύνω σε όλους τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς του 13 ου Ειδικού Δημοτικού Σχολείου, που συνέβαλαν καθοριστικά στην υλοποίηση αυτού του προγράμματος, θέτοντας τις βάσεις για μια σταθερή εκπαιδευτική συνεργασία ανάμεσα στα δύο σχολεία. Η υπεύθυνη υλοποίησης του προγράμματος Μαρία Κομνηνού, Ψυχολόγος

15 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αρχοντάκη, Ζ., Φιλίππου,Δ., (2003): 205 βιωματικές ασκήσεις για εμψύχωση ομάδων ψυχοθεραπείας, κοινωνικής εργασίας, εκπαίδευσης, Αθήνα: Καστανιώτη 2. Heward, W. (2011): Παιδιά με ειδικές ανάγκες, Αθήνα: Τόπος. 3. Καλλινικάκη Θ., (2011): Εισαγωγή στη θεωρία και την πρακτική της κοινωνικής εργασίας, Αθήνα: Τόπος 6. Μηνιάδου Μ., (2001), Το φτερωτό βαγονάκι, Εκδόσεις ΙΑΝΟΣ 8. Smith, T., Polloway, E., Patton, J., Dowdy, C. (1995): Teaching students with special needs in inclusive settings, U.S.A: Allyn & Bacon. 9. Τζουριάδου, Μ.(2008): «Νοητική Καθυστέρηση» στο Τζουριάδου, Μ, Μπάρμπας, Γ. (Επίμ.) Επινόησις. 11. ΥΠΕΠΘ Εθνικό Ίδρυμα Νεότητας (2008): Αγωγή Υγείας, Ψυχική Υγεία και Διαπροσωπικές Σχέσεις, Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού για μαθητές 6-8 ετών. 12. ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο(2004): Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών για παιδιά με ελαφριά μέτρια νοητική καθυστέρηση, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο 13.ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο(2004): Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών για παιδιά με βαριά νοητική καθυστέρηση, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο 14.ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο(2004): Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών για παιδιά με Αυτισμό, Αθήνα: ΥΠΕΠΘ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Πηγές από Διαδίκτυο catherinefaherty.com/publications/understandingfriends-greekt.pdf

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. Δημοτικό Σχολείο Ψευδά Σχολική χρονιά: 2007-2008

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ. Δημοτικό Σχολείο Ψευδά Σχολική χρονιά: 2007-2008 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Δημοτικό Σχολείο Ψευδά Σχολική χρονιά: 2007-2008 Διευθύντρια: Ελένη Παστού Συντονιστική Ομάδα: 1. Χαρίκλεια Γεωργίου (Συντονίστρια) 2. Χριστίνα Παλαίχωρου 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο.

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο. ΣΧΟΛΕΙΟ Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης, με θέμα την διατροφή, οι μαθητές με την χρήση των Τ.Π.Ε, εξερευνούν, πειραματίζονται και δοκιμάζουν τις γνώσεις τους σε μια σειρά από ψηφιακές δραστηριότητες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΑΣ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 Α. Επιτροπή Αγωγής Υγείας και Πρόληψης της Παραβατικότητας ΟΝΟΜΑ ΙΔΙΟΤΗΤΑ 1. Γιάννα Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΥΓΙΟΥ - ΜΑΡΙ Παρουσίαση Παρεμβατικού Προγράμματος 19 Μαΐου 2010 ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ Στο Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό Ζυγίου Μαρί φοιτούν 58 παιδιά. Ωρολόγιο και Αναλυτικό Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ PROJECT Την Πέμπτη 30 Απριλίου 2009 έκανα για 20 λεπτά περίπου μάθημα για να γνωρίσω καλύτερα τους/τις μαθητές/τριες, για να τους/τις χωρίσω σε ομάδες και για να τους γνωστοποιήσω πώς θα

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΛΑ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΜΕ ΠΑΡΕΑ»

«ΕΛΑ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΜΕ ΠΑΡΕΑ» 1 ο ΕΙΔΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΕΛΑ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΜΕ ΠΑΡΕΑ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 1 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΥΓΕΙΑΣ: Έλα να παίξουμε παρέα Συμμετέχοντες: 1. Θεοδοσοπούλου Ευαγγελία,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2006-2007

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2006-2007 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2006-2007 ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Στ Δημοτικό σχολείο Αγλαντζιάς Συντονιστική Ομάδα 1. Αγάθη Πετρίδου (Συντονίστρια) 2. Βασίλης Πολύμερος 3. Στέλλα Κυλίλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Προφίλ του σχολείου Πολυδύναμο κέντρο Λιοπετρίου: 4 Δημόσια τμήματα (99 παιδιά)

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 ΜAΘΗΣΙΚΟ ΠΛΗΘΤΜΟ Κατά τη φετινή χρονιά στο σχολείο φοιτούν 62 παιδιά, 29 αγόρια και 33 κορίτσια. 35 30 25 20 15 10 5 0 ΠΛΗΘΤΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ, ΕΚΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ» ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ

«ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ, ΕΚΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ» ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ «ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ, ΕΚΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ» ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Καστανάκη Μαρία, ΠΕ 70 Δαβράδου Άννα, ΠΕ 70 ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥΡΝΙΩΝ ΧΑΝΙΑ, 2015 Σελίδα 1 από 16 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης

1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης 1ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Δημιουργικής Ανάγνωσης Στόχοι: να ενισχύσουμε στα παιδιά την καλή σχέση με την ανάγνωση η οποία είναι καθοριστικής σημασίας στην βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης να καλλιεργήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΔΕΝ ΤΑ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΡΝΟΥΜΕ

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΔΕΝ ΤΑ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΡΝΟΥΜΕ 3ο ΕΔΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ Σχ. Έτος 2013-2014 ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΔΕΝ ΤΑ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΡΝΟΥΜΕ Συντονίστρια: Ορφανίδου Πήνελόπη Συμμετέχοντες Εκπαιδευτικοί: Ορφανίδου Πηνελόπη ΠΕ 25 Μαυρίδου Ελένη ΠΕ 30 Μούζα Στελλίνα ΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 8 εκπαιδευτικοί 111 μαθητές/τριες ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου», Λεμεσός, 18 Μαρτίου 2010 Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Ο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ 11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ Παιδαγωγικοί στόχοι του προγράμματος: Ευαισθητοποίηση των νηπίων απέναντι στα αδέσποτα Κατανόηση των δικαιωμάτων/αναγκών/συναισθημάτων των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα