Στο πολιτιστικό πρόγραµµα συµµετείχαν οι παρακάτω µαθητές και µαθήτριες του

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στο πολιτιστικό πρόγραµµα συµµετείχαν οι παρακάτω µαθητές και µαθήτριες του"

Transcript

1 ΓΕΝΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Μύθοι και δεισιδαιµονίες στο Μεσαίωνα σε Σκωτία και Ελλάδα ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

2 Στο πολιτιστικό πρόγραµµα συµµετείχαν οι παρακάτω µαθητές και µαθήτριες του τµήµατος Β2 1. Γρίβα Όλγα 2. Θεοδώρου Αναστασία 3. Κακογιάννη Παναγιώτα 4. Κακουρίδης Μανώλης 5. Καλύβης Σταύρος 6. Καπλανιάν Άνι 7. Καραγιάννης Αλέξανδρος 8. Καρακώστας ηµήτριος 9. Κασιµάτης ηµήτριος 10. Κασµάς Πάρις 11. Καψή Κωνσταντίνα 12. Γιαννατσή Αρχοντούλα 13. Κορίτσογλου Βασιλική 14. Κοτσίρη Ζωή 15. Κουρής Αθανάσιος 16. Κουτσίδης Πολυχρόνης 17. Λιάφας Παντελής 18. ΜάγκουραςΚωνσταντίνος 19. Ματακιάς ηµήτριος 20. Μαυρικάκης Βασίλειος 21. Μουτζουρίδης Ευάγγελος Υπεύθυνοι καθηγητές του προγράµµατος 1. Παπαδάκη Ειρήνη 2. Παπαδόπουλος Ιωάννης 3. Νικολόπουλος Ηρακλής 2

3 Εισαγωγή Στα πλαίσια του πολιτιστικού προγράµµατος «Μύθοι και δεισιδαιµονίες στο Μεσαίωνα σε Σκωτία και Ελλάδα» είκοσι από τους µαθητές και µαθήτριες του τµήµατος Β2 του Γενικού Πειραµατικού Λυκείου της Ιωνιδείου Σχολής Πειραιά, συγκέντρωσαν υλικό σχετικό µε το θέµα αυτό το οποίο και παρουσιάζουν στο παρόν έντυπο. Ακόµη, στα πλαίσια του προγράµµατος πραγµατοποιήθηκε ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στη Σκωτία και τις εντυπώσεις τους θα διαβάσετε, επίσης, σε αυτό το έντυπο. Η παρούσα µικρή εργασία, πόνηµα των παιδιών που συµµετείχαν στο πρόγραµµα περιλαµβάνει τα παρακάτω µέρη: 1. Ένα θεωρητικό κείµενο για τη διττή θεώρηση των δεισιδαιµονιών του καθηγητή του Πανεπιστηµίου Αθηνών, Φιλόλογου και Λαογράφου κ. Μιχάλη Μερακλή. (σελ. 4-7 ) 2. Περίληψη του βιβλίου του Robert W. Thurston, καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστηµίου του Ohio για τα κυνήγια µαγισσών στην Ευρώπη και τη Βορ. Αµερική. (σελ. 8-15) 3. ύο µεσαιωνικά παραµύθια και ένα µικρό κείµενο για τα παραµύθια του Μεσαίωνα στην Ελληνική Μυθολογία µέσα από την οπτική µαθητή που συµµετείχε στο πρόγραµµα. (σελ ) 4. Το ερωτηµατολόγιο που συντάχθηκε από την οµάδα και απευθύνθηκε σε 150 συνεντευξιαζόµενους, µια ενδεικτική ανάλυση ορισµένων ερωτηµάτων και ένα σχολιασµό. (σελ ) 5. Ορισµένες πληροφορίες για την ιστορία της Σκωτίας, (σελ ) και 6. Ένα κείµενο µε εντυπώσεις ενός µαθητή από το εκπαιδευτικό ταξίδι στη Σκωτία. (σελ ) 3

4 Η διττή θεώρηση της δεισιδαιµονίας Είναι γνωστό, ότι ο πρώτος και κύριος εχθρός του Ευρωπαϊκού ιαφωτισµού υπήρξε η δεισιδαιµονία. Είναι, επίσης, γνωστό ότι ο παλαιότερος πολιτισµός του αγροτικού χώρου, που τον διείπε σε πολλές εκδηλώσεις η συνειρµική και µαγική σκέψη, θεωρήθηκε ως ο κατεξοχήν δεισιδαιµονικός πολιτισµός. Τη στάση αυτή υιοθέτησε και ο νεοελληνικός ιαφωτισµός, µολονότι στην τελική του διαµόρφωση συνετέλεσαν και ορισµένοι παράγοντες που δεν υπήρχαν στη ύση και ανάλογα τον διαφοροποίησαν. Στο παρόν άρθρο θέτω - γράφει ο Μιχάλης Μερακλής - το ζήτηµα της δεισιδαιµονίας ειδοποιού σηµείου της παραδοσιακής αγροτικής κυρίως κοινότητας από µιαν άλλη πλευρά, όπως εξετάζεται σε ένα ενδιαφέρον κείµενο του Αµερικανού γερµανιστή λαογράφου Donald Ward, δηµοσιευµένο σε έναν από τους τελευταίους τόµους του περιοδικού της «Αυστριακής Εταιρείας για τη Λαογραφία». Το 1790 ο Edmund Burke, ο γνωστός Άγγλος πολέµιος της Γαλλικής Επανάστασης έγραφε µεταξύ άλλων ένα κείµενο (Reflections on the Revolution in France), όπου διατύπωνε και την άποψη, ότι ο άνθρωπος είναι ένα θρησκεύον ον, παρατηρούσε ωστόσο, ότι «η δεισιδαιµονία είναι η θρησκεία των ανοήτων», επαναλαµβάνοντας ουσιαστικά την άποψη του ιαφωτισµού, ότι ο άνθρωπος, αν και ο δηµιουργός του χάρισε τη λογική, υπόκειται σε λογικές πλάνες. Και το πιο µεγάλο λάθος και σφάλµα του ανθρωπίνου πνεύµατος είναι η δεισιδαιµονία. Μια ολότελα αντίθετη εκδοχή διατύπωνε ο Γκαίτε τριάντα χρόνια αργότερα στο βιβλίο του Maximen und Reflexionen, όπου διαβάζουµε: «Η δεισιδαιµονία είναι η ποίηση της ζωής, γι αυτό δεν βλάπτει τον ποιητή να είναι δεισιδαίµων». Από τη µια µεριά λοιπόν η άλογη δεισιδαιµονία είναι τόσο µακριά από το θείο λόγο και από τη συγγενή προς αυτόν χριστιανική πίστη, ώστε δεν µένει παρά να λογαριάζουµε το δεισιδαίµονα µεταξύ των ηλιθίων και από την άλλη στη δεισιδαιµονία αντικαθρεπτίζεται η δηµιουργική πρόσληψη του κόσµου από τον άνθρωπο, τόσο συγγενική προς την ποιητική ορµή. Είναι διαµετρικά αντίθετες οι δύο αυτές απόψεις, αλλά στο βάθος, ξεκινούν από την ίδια αφετηρία: της πίστης. Ότι η πίστη, όπως λέει ο Ward, µπορεί να οδηγήσει σε µορφές άλογης συµπεριφοράς, το δείχνει π.χ. η εποχή των διωγµών των µαγισσών στη ύση. 4

5 Εντούτοις, αν και η ιστορία βρίθει από περιπτώσεις άλογης δεισιδαιµονίας, φιλόσοφοι και εθνολόγοι, όπως και ο Γκαίτε, έχουν σηµειώσει, λέει ο Ward ότι η δεισιδαιµονία είναι απαραίτητη στην ανθρώπινη ζωή. Αλλά ως κυρίαρχη άποψη είχε επικρατήσει αυτή που αρνείται το θετικό της ρόλο, και αυτή η αρνητική εκτίµηση εντάθηκε βέβαια µε την επικράτηση της θετικιστικής εκδοχής για την εξέλιξη του πολιτισµού εν γένει. Έτσι ο εθνολόγος James Frazer, συγγραφέας ανάµεσα στα άλλα και του µνηµειώδους, δωδεκάτοµου, the Golden Bough (το χρυσό κλαδί, πρώτη έκδοση ) αναπτύσσοντας τις θεωρητικές του θέσεις για την ουσία της µαγείας και της δεισιδαιµονίας και διαπνεόµενος από το πνεύµα του άκρατου εξελικτισµού, θεωρούσε τον κόσµο των «αγρίων» ως την πρώτη βαθµίδα του πολιτισµού και τη µαγεία, που διείπε εκείνο τον κόσµο, ως ένα «ψευδές σύστηµα νοµοτελειών της φύσης». Ένας από τους πρώτους οι οποίοι στράφηκαν εναντίον των απόψεων του Frazer ήταν ο ιδιαίτερα γνωστός στις µέρες µας γλωσσολόγος και φιλόσοφος Ludwig Wittgenstein. Ο Wittgenstein κάνει τις παρατηρήσεις του, πάνω στο έργο του Frazer, µερικές από τις οποίες µεταφέρονται εδώ: «Όσοι θέλουν να εξαφανίσουν τη µαγεία από τον πολιτισµό, αυτοί είναι οι πραγµατικοί πρωτόγονοι!» Άλλη: «Η παρουσίαση από τον Frazer των µαγικών και θρησκευτικών ιδεών των ανθρώπων δεν µε ικανοποιεί : θέλει να παρουσιάσει αυτές τις ιδέες ως εσφαλµένες» Ή: «µε ότι κάνει ο Frazer θέλει να επιβραβεύσει εκείνους τους ανθρώπους, που σκέπτονται όπως ο ίδιος. Είναι αξιοπερίεργο, πως όλα αυτά τα έθιµα τα παριστάνει σαν ανοησίες.» Ο Wittgenstein, λέει ο Ward, έχει πλήρως δίκιο, όταν διαπιστώνει, ότι πολλά απ αυτά που απορρίπτει ο Frazer ως πρωτόγονες ανοησίες, έχουν µεγάλη οµοιότητα µε δικούς µας τρόπους σκέψης και συνεχίζει ο Ward «ποιος είπε, ότι ο «πρωτόγονος» δεν έχει λογική; ο ίδιος άγριος ο οποίος, για να σκοτώσει τον εχθρό του, τρυπάει το οµοίωµά του, κατασκευάζει πράγµατι την ξύλινη καλύβα του και σµιλεύει το βέλος του µε άψογη τεχνική και όχι πλασµατικά». Ο Frazer, αναφέρεται και στην τελετουργική κίνηση της µητέρας, που περνούσε το υιοθετηµένο παιδί µέσα από τα ενδύµατά της. Ανάλογα µαρτυρείται και στο δικό µας (ελληνικό) λαϊκό πολιτισµό: «κείνος που ήθελε να υιοθετήσει παιδί, το περνούσε από τη µανίκα του. Έκανε φόρεµα µε πλατύ µανίκι (ή έκανε µόνο πλατύ µανίκι και 5

6 το κολλούσε στο πουκάµισό του), ώστε να χωρεί το µωρό να περάσει. Έπαιρνε το παιδί και το περνούσε τρεις φορές από την άκρη του µανικιού προς το στήθος». 1 Ο Frazer θεωρούσε τη χειρονοµία αυτή «λογικό σφάλµα». Ο Wittgenstein αντιτείνει, πως «είναι καθαρή δική µας τρέλα να πιστέψουµε, πως η γυναίκα που έκανε την κίνηση αυτή πίστευε κιόλας, ότι γέννησε η ίδια το παιδί της». Θα έλεγα ότι, για να σωθεί η λογική, παραβλέπεται και θυσιάζεται η βαθιά συγκινητική αίσθηση µιας συµβολικής «γέννησης», καθώς το παιδί κυλά ανάµεσα στο ζεστό σώµα και το ένδυµα (το ένδυµα θεωρείται και ένα δεύτερο σώµα του ανθρώπου, πολλαπλώς ). Ο Ward σχολιάζει: «Σ αυτή την παρατήρηση του Wittgenstein είναι παρούσα η οργή του για την εκτίµηση ενός ιερού τύπου (ritus) ως λογικού σφάλµατος και για την ανικανότητά του (του Frazer) να αναγνωρίσει εδώ µια ποιητική µεταφορά! και προσθέτει, ότι ο Wittgenstein είναι πλέον εδώ πολύ κοντά προς την άποψη του Γκαίτε, ότι «η δεισιδαιµονία είναι η ποίηση της ζωής». Σηµείωνα κ εγώ, συνεχίζει ο καθηγητής Μιχ. Μερακλής, το 1986 στο πιο πάνω βιβλίο µου 2 πως: «όταν στην Κάρπαθο υποκαθιστούν τη λέξη «βαφτίζω» µε τη λέξη «ανασταίνω», όταν πρόκειται να δώσουν στο εγγόνι το όνοµα του πεθαµένου παππού, αυτό δεν σηµαίνει ότι πιστεύουν στην πραγµατική ανάσταση του νεκρού. Είναι απλώς, µια αισιόδοξη ψυχολογική (και ποιητική) εκδοχή της αφθαρσίας, της συνέχειας της ανθρώπινης και, πιο συγκεκριµένα, της οικογενειακής ρίζας. Τέτοια κίνητρα και τέτοιες δυνάµεις έπαιζαν αποφασιστικό ρόλο στη διατήρηση και τη συνέχιση πανάρχαιων συνηθειών». Και πιο νωρίς, το 1984, αναφερόµενος στα έθιµα της άντλησης του «αµίλητου νερού» και των προσφορών στη δηµόσια βρύση του χωριού σε επίσηµες στιγµές, όπως ήταν η πρώτη µέρα της νέας χρονιάς ή η επόµενη µέρα του γάµου (στη δηµόσια βρύση, που είχε κυρίαρχη θέση στη ζωή της κοινότητας, αφού το νερό εξασφαλίζει ό,τι χρειαζόταν για να ευηµερήσει: ευπορία, γονιµότητα) παρατηρούσα: «Οι τελετουργίες αυτές είναι καθαρά µαγικές, έρχονται από πολύ µακριά. Και επιβίωσαν ως σήµερα (ή και αναβιώνονται, τώρα φολκλορικά), παρά τη ραγδαία εισβολή του ορθολογισµού και στις ανοιχτές πια αγροτικές κοινότητες. Ένας λόγος της αντίφασης αυτής είναι, πάλι, η αντοχή, ως αξίας, του τελετουργικού, καθ εαυτό: η θεατρική διάσταση των δρωµένων τα µεταβάλλει σε όψεις από την ποίηση της ζωής µιας κοινότητας». 3 1 «Ελληνική Λαογραφία Β Ήθη και Έθιµα» Εκδόσεις Οδυσσέα του Μιχάλη Μερακλή 2 Όπως παραπάνω 3 Μιχ. Μερακλής «Ελληνική Λαογραφία Α Κοινωνική Συγκρότηση» Εκδ. Οδυσσέας 6

7 Το τελετουργικό, καθ εαυτό. Ίσως κάτι τέτοιο εννοούσε ο Wittgenstein γράφοντας: «Από τη µαγεία θα έπρεπε να κρατηθεί το βάθος». Και πολύ κοντά βρίσκεται, νοµίζω πάλι γράφει ο Μιχ. Μερακλής ο Οδυσσέας Ελύτης, όταν λέει στη Μαρία Νεφέλη: «Φτασµένες οι προλήψεις σε µια καθαρότητα µαθητική θα µας βοηθούσανε να κατανοήσουµε τη βαθύτερη δοµή του κόσµου». Ο Ward συσχετίζει τον Wittgenstein µε τον Γκαίτε και κατά το ότι βλέπει, όπως και εκείνος, στις µαγικές ενέργειες όχι εδώ των πρωτόγονων µάγων, αλλά και των ανθρώπων του παραδοσιακού, αγροτικού κατεξοχήν πολιτισµού, µάλλον «έναν ποιητικό συµβολισµό παρά πρωτόγονη ηλιθιότητα». Ο καθηγητής Μιχ. Μερακλής παρατηρεί ότι η λαογραφία, η ξένη και η δική µας, δεν προχώρησε στο αξιολογικό δίληµµα και κατ επέκταση, στην τοποθέτησή της αρνητικά ή θετικά, απέναντι στη δεισιδαιµονία, που υπήρξε από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσµατα του παραδοσιακού λαϊκού πολιτισµού. Και συµπληρώνει ότι νοµίζει πως αυτό ήταν το ορθό. Όχι απλώς γιατί ο χρόνος δεν είχε ωριµάσει για τέτοια ερωτήµατα φιλοσοφικού γένους, αλλά και γιατί η λαογραφία είχε έλθει όπως και η εθνολογία ως µια «εµπειρική» επιστήµη, της άµεσης, επιτόπιας παρατήρησης, συλλογής και µελέτης του υλικού της. Και η εµφιλοχώρηση τέτοιων διληµµάτων θα έβλαπτε το έργο της λαογραφίας, που ήταν η συναγωγή ενός πολύτιµου υλικού το οποίο σταδιακά χανόταν και έπρεπε κατά το δυνατόν να συγκεντρωθεί ολόκληρο, αδιακρίτως, χωρίς αξιολογικά κριτήρια. 7

8 Κυνήγι Μαγισσών Ι. Εισαγωγή Στη ύση κατά την περίοδο του µεσαίωνα αναπτύχθηκαν ποικίλες δεισιδαιµονίες. Αίτια για την ανάπτυξη αυτή ήταν οι πολιτισµικές και θρησκευτικές διαφορές της ύσης µε την Ανατολή. Συγκεκριµένα, το κυνήγι των µάγων και κυρίως των µαγισσών υπήρχε περισσότερο σε Κελτικές χώρες και γερµανόφωνες. Ο λόγος που οι χριστιανοί καταδίωκαν τους, υποτίθεται, µάγους ήταν επειδή τους θεωρούσαν υπηρέτες και συνεργάτες του διαβόλου. Ο πραγµατικός λόγος, ωστόσο, ήταν επειδή οι ισχυροί και µορφωµένοι ήθελαν να υπερισχύσουν έναντι των εχθρών εξολοθρεύοντάς τους. Ακόµα, οι δεισιδαιµονίες, που ήταν κοινωνικό φαινόµενο της εποχής, ήταν ένας τρόπος εκτόνωσης της επιθετικότητας των ανώτερων κοινωνικών τάξεων, χωρίς να επωµίζονται όµως το βάρος των πράξεών τους. Σχετικά µε το σατανά, αυτός ήταν ένα βιβλικό πρόσωπο το οποίο αναφέρεται στην Καινή ιαθήκη, ως αυτός που προσπάθησε να ξεγελάσει και να βγάλει από τον ίσιο δρόµο τον Ιησού. Ο σατανάς, επίσης, είναι αυτός που προσπαθεί να ξεγελάσει και να παρασύρει τους ανθρώπους. Ιδιότητα του διαβόλου είναι να µπαίνει στο σώµα των ανθρώπων, λόγου χάρη σε Εβραίους και Χριστιανούς. Ο σατανάς στη ύση θεωρείται ως το απόλυτο κακό και ως ο εχθρός του καλού. Ο διάβολος έχει άλλοτε µορφή αγγελική και γαλήνια άλλοτε αποκρουστική. Στο µεσαίωνα η εκκλησία δεν επεµβαίνει τόσο έντονα στη ζωή των χριστιανών. Ωστόσο, µετά από κάποιες αναταραχές η δυτική εκκλησία άρχισε να απαιτεί ένα συγκεκριµένο τρόπο συµπεριφοράς από τους χριστιανούς. Όποιος δεν τηρούσε τους κανόνες αυτούς βασανίζονταν και θανατώνονταν. Ενώ στην αρχή της νέας χιλιετίας η δυτική Ευρώπη αφήνει περιθώρια ελευθερίας στους υπηκόους της, µετά το 1400 συγκεκριµένες οµάδες ατόµων όπως λεπροί, Εβραίοι, αιρετικοί καταδιώκονται και αφανίζονται από την κοινωνία. Την ίδια περίοδο οι κοινωνίες δηµιουργούν εικόνες του Άλλου, ώστε να διαφοροποιούνται από άλλες κοινωνικές οµάδες. Παράλληλα εµφανίζεται η έννοια του διαβόλου, ο οποίος είναι ισοδύναµος µε το θεό. Υπηρέτες του διαβόλου ήταν οι µάγοι και οι µάγισσες τους οποίους καταδίωκαν οι χριστιανοί. Χαρακτηριστική µάχη εναντίον του κακού ήταν ο Αρµαγεδών. Η Ευρώπη πολιορκείται από το Από τον 8 ο µέχρι τον 9 ο αιώνα πολλές χώρες της Ευρώπης, όπως Αγγλία, Γαλλία, 8

9 Ισπανία κ.λπ. δέχονταν σκληρές και συχνές επιθέσεις από βαρβάρους, ειδωλολατρικούς ή µουσουλµανικούς λαούς. Συνεχίζονταν οι επιδροµές και κατά τον 10 ο αιώνα, οι οποίες αποδυνάµωσαν πλήρως όλη την Ευρώπη. Μόνο η Βυζαντινή αυτοκρατορία επιβίωσε µόλις µετά βίας, ωστόσο στο τέλος κατακτήθηκε από τους Οθωµανούς Τούρκους. Παρατηρείται πως οι δυτικοευρωπαίοι δεν ενδιαφέρθηκαν για τη µοίρα του Βυζαντίου. Με την «επανάσταση της πυρίτιδας» το κυνήγι των µάγων µαγισσών έγινε πιο οργανωµένο και συστηµατικό µε τη βοήθεια της εκκλησίας και της αριστοκρατικής τάξης. Κατά την περίοδο του Σχίσµατος των δύο εκκλησιών, η ανατολική ορθόδοξη εκκλησία απειλείται από τους Βογόµιλους, τους οποίους οι χριστιανοί αποκαλούσαν συνεργάτες του σατανά. Εκείνη την περίοδο οι χριστιανοί έκαναν φρικιαστικά και αποτρόπαια εγκλήµατα. Αξίζει να υπογραµµίσουµε πως σε πολλές ιστορικές αναδροµές αναφέρεται πως οι γυναίκες αποτελούσαν το 75% - 80% των µάγων - µαγισσών. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι η θέση της γυναίκας ήταν πολύ υποβαθµισµένη. Θεωρούνταν από την κοινωνία ως µισός άνδρας και ως η αρχή κάθε κακού. Ακόµα και οι καλόγριες ήταν υποδεέστερες από τους καλόγερους. Ο γάµος για την γυναίκα ήταν ένα στήριγµα, για τον άνδρα µια οικονοµική συνδιαλλαγή και για την κοινωνία επίσης οικονοµικό όφελος. Όχι µόνο η κοινωνία αλλά και η εκκλησία συνέβαλλαν στον αποκλεισµό των γυναικών µε ποικίλους και µερικές φορές ντροπιαστικούς τρόπους. Τονίζουµε, πως η µόνη γυναίκα που θεωρούνταν ηθική ήταν η Παναγία, διότι δεν είχε σεξουαλικές σχέσεις. Κατά τον ύστερο µεσαίωνα κυριαρχούσε ο άκρατος µισογυνισµός. Έτσι, οι γυναίκες στερούνταν πολλά δικαιώµατα. Ένα από αυτά ήταν το δικαίωµα να πλουτίσουν. Αλλά όµως στην Ευρώπη διαδίδονταν και µύθοι οι οποίοι είχαν τη γυναίκα σε πλεονεκτική θέση, ενώ παράλληλα τις χαρακτήριζαν «γυναίκες του καλού». Βέβαια, στο διάστηµα του 15 ου ως τις αρχές του 16 ου αιώνα η αριστοκρατία παρήλλασσε αυτές τις ιστορίες µετατρέποντάς τις σε µοχθηρές διαδόσεις. Ακόµη και η Ρωµαϊκή εκκλησία πίστευε ότι οι γυναίκες είχαν επικοινωνία µε το διάβολο. ιευκρινίζουµε βέβαια πως σε πολλές κοινωνίες υπήρχε µεν η έννοια του µάγου που όµως δεν σχετίζονταν µε το διάβολο. Μπορούσε κάποιος, δηλαδή, να έχει υπερφυσικές δυνάµεις και ονοµάζονταν µάγος γητευτής. Αλλά κατά τη διάρκεια του 14 ου και 15 ου αιώνα στην Ευρώπη αναπτύχθηκε η λέξη µάγος µάγισσα (witch), που σε αντίθεση µε τους γητευτές, αυτοί είχαν άµεση σχέση µε το διάβολο, ο οποίος τους παρείχε υπερφυσικές δυνάµεις και υλικά αγαθά. Στον Ευρωπαϊκό λαϊκό 9

10 πολιτισµό θεωρούσαν ότι οι ασυνήθιστες µαγικές ικανότητες ήταν είτε επίκτητες είτε έµφυτες. Οι άνθρωποι µε υπερφυσικές δυνάµεις και ικανότητες έπρεπε να τις αξιοποιήσουν για το καλό της κοινωνίας. Αυτοί δεν ήταν υπηρέτες του διαβόλου. Υπήρχε, επίσης, η χαµηλή µαγεία που αφορούσε στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις. Εκείνοι, επειδή θεωρούνταν ότι µπορούσαν να βρουν κλεµµένα αντικείµενα ή να παρασκευάσουν ερωτικά φίλτρα, ήταν αξιοσέβαστοι από τα ανώτερα κοινωνικά στρώµατα. Για το λόγο αυτό η Ρωµαιοκαθολική εκκλησία έκανε επίθεση στους µάγους αυτούς. Υπάρχει διάκριση ανάµεσα στη θρησκεία και τη µαγεία στο σηµείο ότι στη θρησκεία η βοήθεια δεν βρίσκεται υπό τον έλεγχο του ικέτη, σε αντίθεση µε τη µαγεία. Προγόνους των Ευρωπαϊκών µαγισσών συναντάµε στην αρχαία Ελλάδα, όπως τη φιγούρα της Αρτέµιδος, της Κίρκης και της Καλυψούς αλλά και στους Εβραϊκούς µύθους. ιακρίνουµε πως η ολοκλήρωση των στερεοτύπων σχετικά µε τους µάγους είχε περίπου ολοκληρωθεί από τις αρχές του 15 ου αιώνα. II. Η πολιτική και οικονοµική πλευρά της µαγείας κατά τον 13 ο και 14 ο αιώνα Σε πολλά µέρη της Ευρώπης οι διώξεις των ανθρώπων για µαγεία είχαν πολιτική και οικονοµική πλευρά, διαµάχη εξουσίας και χρήµατος. Κατά τον 13 ο -14 ο αιώνα οι Ευρωπαίοι µονάρχες επιδιώκουν τη βελτίωση των οικονοµικών τους µε τους φόρους γης και εργασίας. Ο κλήρος, ένα κύριο βασιλικό στήριγµα, παρείχε µορφωµένο προσωπικό και ηρεµία στις κατώτερες τάξεις. Σε αυτό το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο παρατηρούµε δύο κορυφαία παραδείγµατα διώξεων µαγείας. Το πρώτο συµβαίνει το 1306 έως το 1318 στη Γαλλία. Ο τότε αυτοκράτορας Φίλιππος αντιµετώπιζε σοβαρά οικονοµικά προβλήµατα και η µεγάλη περιουσία των Ναϊτών αποτελούσε λύση στο πρόβληµά του. Τους κατηγόρησε λοιπόν ως αιρετικούς, υπεύθυνους για δολοφονίες και για επαφή µε το διάβολο. Το δεύτερο πλαίσιο συµβαίνει από το 1324 έως το 1400 περίπου, όπου η κυρία Kyleter και ολόκληρη η πλούσια οικογένειά της έρχεται σε σύγκρουση µε τον επίσκοπο Ledrede στη Ν. Ιρλανδία. Κορύφωση των διώξεων στην Ευρωπαϊκή ήπειρο έγινε µεταξύ του 1580 και

11 Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγµα διώξεως προσώπου είναι ο βασιλιάς της Σκωτίας, Ιάκωβος Στ που έπλευσε για τη ανία να ζητήσει το χέρι της νύφης του Άννας. Μετά από πολλές αποτυχηµένες προσπάθειες να συναντηθούν, ο Ιάκωβος, αφού άκουσε ιστορίες για µάγους και µάγισσες στην πατρίδα του, θεώρησε πως κινδύνευε. Στο North Berwick µια υπηρέτρια οµολόγησε, µετά από βασανιστήρια, πως είχε ασκήσει µαγεία, καταδίνοντας µαζί και άλλους που είχαν κάνει το ίδιο. Ο Ιάκωβος έδωσε διαταγή να επεκταθούν οι συλλήψεις σε µεγαλύτερη κλίµακα. H γενικότερη ιστορία των διώξεων µάγων και µαγισσών στην Αγγλία εξασφαλίζει µία έξοχη εικόνα για το πόσο ταραχώδεις µπορούσαν να είναι οι δίκες, ακόµη και µέσα σε ένα σχετικά οµοιόµορφο,συγκεντρωτικό πολιτικό µόρφωµα.οι Αγγλικοί νοµικοί κώδικες θεσπίστηκαν τµηµατικά, το πρώτο τέτοιο θέσπισµα υιοθετήθηκε από τον Ερρίκο Η το 1542, εκατό και πλέον χρόνια µετά την έναρξη των συστηµατικών δικών µαγείας στην Ελβετία. Η παρατήρηση των µάγων και των µαγισσών, στη Σκωτία και τη Γαλλία, ξεκινούσε ως πολιτικό ζήτηµα και οι αρχές εξέταζαν τις διώξεις και τις κατηγορίες για µαγεία. Αντίθετα, στο Saar το κυνήγι των µαγισσών έπαιρναν στα χέρια τους οι χωρικοί µε τη βοήθεια της ανώτερης τάξης. Ο Richard Kieckhefer επισηµαίνει ότι η ανακριτική διαδικασία κατέστησε δυνατή, για τα δικαστήρια, την αποδοχή καταγγελιών από το γενικό πληθυσµό. Στα παλαιά δικαστήρια εάν κάποιος έκανε µια καταγγελία για έγκληµα χωρίς να µπορεί να το αποδείξει, κινδύνευε να τιµωρηθεί µε την ποινή που επιβαλλόταν και στα πρόσωπα που διέπρατταν αυτό το έγκληµα. Αυτός ο νόµος ονοµαζόταν talion ή lex talionis (νόµος της αντεκδίκησης), κάτι το οποίο διευκόλυνε το κράτος στο κυνήγι µάγων και µαγισσών Ο εξοβελισµός ενός ατόµου που θεωρείται επικίνδυνος εγκληµατίας από οποιαδήποτε κοινωνία θα ελαττώσει την ένταση και θα κάνει τους υπόλοιπους αξιοσέβαστους πολίτες να νιώσουν καλύτερα. Υπό αυτή την έννοια η καταστολή του εγκλήµατος είναι λειτουργική. Τα κυνήγια δεν ήταν ακανόνιστα αλλά συνέβαιναν σε µέρη που η κεντρική εξουσία ήταν και παρέµενε αδύνατη στη διάρκεια που αυτά διεξάγονταν. Στα κυνήγια µάγων και µαγισσών οι επιθέσεις δεν επικεντρώνονταν στα λαϊκά ήθη και έθιµα των χωρικών, αντιθέτως, οι εναγόµενοι κατηγορούνταν για συµφωνία µε το διάβολο και για εκτέλεση αποτρόπαιων εγκληµάτων. Οι µαζικές δίκες δεν είχαν την τάση να 11

12 συµβαίνουν σε στιγµές κρίσεως, αλλά αµέσως µετά από αυτές, σαν να χρειαζόταν η κοινωνία µια ευκαιρία να διαλογιστεί σχετικά µε τις αιτίες των προβληµάτων της. Ο Brian Levack σε αρχειακούς καταλόγους, υποδηλώνει ότι στην Ευρώπη κατά µέσο όρο εκτελέστηκε λιγότερο από το 70% των κατηγορουµένων και σε ορισµένα µέρη το ποσοστό έπεσε στο 25%. Εκτιµήσεις της Cristina Lamer και των συνεργατών της για τον αριθµό των εκτελέσεων λόγω µαγείας στη Σκωτία κυµαίνονταν από 3500 έως Ο σπαραγµός της δυτικοευρωπαϊκής χριστιανοσύνης µε την προτεσταντική µεταρρύθµιση αύξησε τις εντάσεις σε πολλές περιοχές και ώθησε τις διάφορες πλευρές να κατηγορήσουν η µια την άλλη ως οπαδούς του διαβόλου. Πέρασαν, όµως, αρκετές δεκαετίες από την εµφάνιση του Προτεσταντισµού έως την πρώτη σηµαντική αύξηση του αριθµού των κυνηγιών για µαγεία. Οι κοινοί άνθρωποι αντιµετωπίζουν τη µαγεία ως τέχνη, ενώ οι αριστοκράτες τη χαρακτηρίζουν ως τη χειρότερη εγκληµατική πράξη, αφού πίστευαν ότι πρόκειται για µια αντιανθρώπινη συνωµοσία που καθοδηγούσε ο διάβολος. Το Ban de la Roch ή αλλιώς Steinthal, µια προτεσταντική περιοχή τοποθετηµένη στα βουνά Vosges µιας γαλλικής κοινότητας µε 383 µέλη αστικών οικογενειών το 1489, 860 κατοίκους το 1578 και 1200 το 1630, ήταν το κέντρο των κηρυγµάτων και δηµοσιευµάτων σχετικά µε τους µάγους και τις µάγισσες. Από το 1607 έως το 1630 καταδικάστηκαν 174 άνθρωποι για µαγεία, εκ των οποίων 83 εκτελέστηκαν. Με µια προσεκτικά εξέταση του φύλου των θυµάτων το 66% ήταν γυναίκες εξαιτίας της κοινωνικής του θέσης και ισχύος. Οι γυναίκες ήταν περισσότερη ώρα στο σπίτι από τους άνδρες οπότε ήταν περισσότερο πιθανό να βρεθούν κοντά στους θανάτους ζώων και ανθρώπων, οι οποίοι δεν µπορούσαν να εξηγηθούν εκείνη την εποχή µε άλλο τρόπο παρά µε την αναφορά σε υπερφυσικές δυνάµεις. Από τον Ιούνιο ως το Σεπτέµβριο του 1692 έγιναν βάναυσες πράξεις εναντίον µάγων και µαγισσών στο Σάλεµ, όπου συνολικά κατηγορήθηκαν 185 άτοµα κατά την περίοδο του φανατισµού. Η λειτουργία του δικαστηρίου διακόπηκε, όταν κατηγορήθηκαν σηµαντικοί έµποροι και στρατιωτικοί, κάτι το οποίο σήµαινε πως το κυνήγι θανάτου στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αµερική είχε τελειώσει. Αιτίες κατηγοριών µάγων µαγισσών. 1. Απόκτηση κληρονοµιάς. 2. Ο νεοφερµένος πάστορας που κηρύττει (Samuel Parris). 3. Ρεύµατα αντίστοιχης κουλτούρας και παράλογου φόβου. 12

13 4. Η Ένδοξη Επανάσταση του 1688 στην Αγγλία και η Βασιλεία του Γουλιέλµου που ευνόησε τις δίκες. 5. Οι βουλές του Increase Mather, ηγετικού στελέχους της κοινότητας και ο πρόεδρος του Κολεγίου Χάρβαρντ και τα συµφέροντά του. 6. Η επιρροή του γιου του Cotton Mather µε τα βιβλία του (Περίεργα του Αθέατου Κόσµου κ.α.) 7. Η ασυνήθιστη συµπεριφορά µερικών κοριτσιών το 1861 (προσπάθεια πρόβλεψης µέλλοντος κ.λπ.) 8. Λόγω πολέµων και επιδηµιών της εποχής που βρήκαν τους πολίτες. 9. Μαρτυρίες ανήλικων κοριτσιών των οποίων οι γονείς σκοτώθηκαν από ινδιάνικες επιδροµές. 10. Τρόπος ξεκαθαρίσµατος λογαριασµών. 11. Ο µισογυνισµός. 12. Χοροί, τύποι ενδυµασίας, διαφορετικές προσωπικότητες. 13. Η πιθανή καταστροφή της ανθρώπινης ηθικής και της κοινωνίας. Οι κατηγορίες πολλές φορές ήταν παράλογες π.χ. µετατροπή του τυριού σε χαλασµένο. III. Τα βασανιστήρια στην υπηρεσία των διώξεων Τα βασανιστήρια είχαν εµφανιστεί στην Ευρώπη πριν από τις διώξεις και η χρήση τους γινόταν από το 13 ο έως και το 16 ο αιώνα. Τα βασανιστήρια χρησιµοποιούνταν ως µέσο επιβολής για να διατηρείται η πειθαρχία των κατώτερων τάξεων και για να αποσπώνται πληροφορίες. Φρόντιζαν µάλιστα να είναι ιδιαίτερα επίπονα και να έχουν διάρκεια. Στη συνέχεια όµως παρατηρείται ένα νέο δικαστικό σύστηµα για τις διώξεις, οι αξιωµατούχοι που είχαν αυξηµένες αρµοδιότητες χρησιµοποιούσαν τη λογική για να βρίσκουν αποδείξεις. Αναλόγως των αποδείξεων άρα και των κατηγοριών ακολουθούσε και η τιµωρία (λίγες και ελαφριές : µαστίγωµα, σηµάδεµα, βαριές και πολλές : θάνατος). Μετά από µια περίοδο διχασµού για την ορθή χρήση των βασανιστηρίων ή όχι, µε τον Καρολίγκειο Γερµανικό Νοµικό Κώδικα (1532) απαιτούνταν από τους δικαστές κατά την έρευνα έγκυρη εξακρίβωση των στοιχείων της κατηγορίας για να 13

14 επιβληθεί µια ποινή βασανισµού. Εξαίρεση αποτελούν οι αξιωµατούχοι που µε λιγότερα στοιχεία µπορούν να καταδικάσουν οποιονδήποτε. Το 1539, τα βασανιστήρια επιβάλλονταν ως ποινή µόνο σε σοβαρά εγκλήµατα και µόνο αν υπήρχαν απτές ενδείξεις για τον ύποπτο, αλλιώς τιµωρούνταν ο δικαστής και αποζηµιωνόταν ο βασανισµένος, µε βάση τον Καρολίγκειο Νόµο. Μάλιστα ελέγχονταν αρκετά οι δίκες και η ειλικρίνεια της κάθε οµολογίας, καθώς γίνονταν καταχρήσεις. υστυχώς, ο έλεγχος των µικρών δικαστηρίων από τα µεγάλα ήταν πολλές φορές αναξιόπιστος. Τέλος, τα βασανιστήρια χρησιµοποιούνταν από τους αξιωµατούχους για ιδιοτελείς σκοπούς, άσχετους αρκετές φορές µε κατηγορίες για µαγεία. Ο Wolfgang Behringer χωρίζει το θέµα της µαγείας στις δυνάµεις υπέρ και κατά των διώξεων. Στην πραγµατικότητα ήταν ένα µέσο επιβολής για τη διατήρηση της τάξης. Σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης υπήρχαν νεωτεριστικές τάσεις από επιφανή πρόσωπα που απέρριπταν τις αντιλήψεις περί µάγων, µαγισσών και τα βασανιστήρια ως τρόπο αντιµετώπισης. Ένα µέτρο κατά των βασανιστηρίων ήταν η ίαιτα του Τιρόλου (1487). Στα µέσα του 16 ου αιώνα υπήρχαν πολλές καταγγελίες για δυσφήµιση ανθρώπων ως µάγων αλλά τερµατίζονταν µε τιµωρία. Πολλές φορές αποτυχηµένες σοδειές, αύξηση τιµών, κακοκαιρίες και κυρίως ασθένειες όπως η πανώλη / πανούκλα αποδίδονταν σε µάγους, µάγισσες µε αποτέλεσµα οι προκαταλήψεις να οδηγήσουν σε κυνήγια. Βεβαίως οι αρχές εµπόδιζαν τις διώξεις και τις καταδίκες και έτσι κατέστη κάτι παροδικό. Έτσι το 1604 µετά από µελέτες καταδικάστηκαν τα βασανιστήρια και η χρήση τους, τα οποία όµως, συνεχίστηκαν ως το Από τότε και έπειτα οι γνώµες ήταν διχασµένες. Παρόλα αυτά οι αντιλήψεις περί µάγων είχαν ριζώσει καλά στη λαϊκή συνείδηση και το 1645 ο Mathiew Hopkins το εκµεταλλεύτηκε και έναντι αµοιβής αποκάλυπτε και βασάνιζε 250 ύποπτους ανθρώπους (87% γυναίκες). Από την άλλη ο αιδεσιµότατος John Gaule µε το κήρυγµά του καταδίκασε τα κυνήγια (1646). Έτσι, 14 µήνες αργότερα η δίωξη τελείωσε, σαφώς, πάντα υπήρχαν µικρές εξαιρέσεις. Από το 1650 και µετά παρατηρούνται θετικά αποτελέσµατα όπως η πιο αισιόδοξη απεικόνιση των γυναικών στη δυτικοευρωπαϊκή τέχνη (καθαρά πρόσωπα, αγνότητα, απλότητα, ελκυστικότητα). 14

15 IV. Συµπεράσµατα Το βιβλίο εν ολίγοις επιχείρησε να παρουσιάσει πως κατά τη διάρκεια του µεσαίωνα δηµιουργήθηκαν νέοι φόβοι που είχαν ως επιπτώσεις τα κυνήγια µάγων, µαγισσών. Ο βαθύς κλονισµός της εµπιστοσύνης των ανθρώπων, ο Μαύρος Θάνατος είχαν ως αποτέλεσµα το διαχωρισµό των ανθρώπων σε καλούς και κακούς (µάγοι, µάγισσες). Η ανάπτυξη ενός κυνηγιού µαγισσών προϋπέθετε τα παρακάτω : 1. Αποδοχή του µαγικού στερεοτύπου. 2. Παρουσία υποστηρικτών. 3. Εντάσεις µεταξύ των απλών λαϊκών ανθρώπων. 4. Αδύναµη κεντρική εξουσία. 5. Απουσία αναθεωρητικών δικαστηρίων και εφετείων. Ωστόσο, η υπερβολή των κυνηγιών, η καταδίκη αθώων, οι δίκες, τα βασανιστήρια και οι εκτελέσεις αποδιοργάνωναν τις κοινότητες πράγµα που ενοχλούσε την αριστοκρατία γι αυτό και η ίδια τα κατέστελλε και τα έλεγχε. Πρέπει να σηµειωθεί ότι τουλάχιστον το 75% των θυµάτων ήταν γυναίκες και αυτό γιατί οι φυσικές τους ιδιότητες (γέννηση παιδιών) και ο κοινωνικός τους ρόλος (προετοιµασία νεκρού για ταφή, προσθήκη βοτάνων στη διαδικασία της τροφής, µαγείρεµα κ.λπ.) δηµιουργούσαν καχυποψίες και ερωτηµατικά στους άνδρες για αυτές τις «µυστηριώδεις» πράξεις τους. Με λίγα λόγια το κυνήγι µαγισσών δεν ήταν : 1. Ένας πόλεµος ανδρών και γυναικών. 2. Μια προσπάθεια ελέγχου και τροµοκρατίας µεγάλων οµάδων του πληθυσµού. 3. Ένας τρόπος εκτόνωσης των κοινωνικών εντάσεων. 4. Μια αντίδραση της ρωµαιοκαθολικής εκκλησίας ενάντια στους προτεστάντες. 15

16 Μεσαιωνικά παραµύθια Ετυµολογικά, το παραµύθι σηµαίνει «αυτό που είναι πλησίον ενός µύθου». Ο Φρόιντ έλεγε ότι οι µύθοι είναι όνειρα που αντανακλούν τη λειτουργία του ασυνειδήτου. Η µαγεία των παραµυθιών έγκειται στη δύναµή τους να αποτυπώνουν µε τη χρήση πολλαπλών συµβόλων θεµατολογίες όπως διαχρονικές υπαρξιακές αγωνίες του ανθρώπου, κοινωνικές αντιφάσεις, ηθικές έννοιες (καλό / κακό), αγωνίες που σχετίζονται µε το πέρασµα των χρόνων (ωρίµανση, ευθύνες, αναπόφευκτες απώλειες), ενδοψυχικές συγκρούσεις και πηγαία άγχη του ανθρώπου (αυτονοµία / εξάρτηση, φόβοι, αδιέξοδα). Τα παρακάτω παραµύθια είναι της εποχής του Μεσαίωνα επιλεγµένα από το βιβλίο του Jacques le Goff «Ήρωες και θαυµαστά του Μεσαίωνα» και ένα µικρό κείµενο ενός από τους µαθητές για τα παραµύθια του Μεσαίωνα και την Ελληνική Μυθολογία. Η χώρα της αφθονίας Ο Μεσαίωνας ήταν µια εποχή γεµάτη µύθους, παραµύθια και δεισιδαιµονίες. Η καθολική εκκλησία κυριαρχούσε στο προσκήνιο επιβάλλοντας µέσω της θρησκείας σκληρά µέτρα. Προκειµένου να δοθεί µια διέξοδος από την καταπίεση δηµιουργήθηκε η ιστορία της Cocagne ή χώρα της αφθονίας. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας ταξιδεύει σε αυτή τη χώρα µετά από διαταγή του Πάπα. Στη χώρα αυτή λοιπόν οι άνθρωποι κερδίζουν χρήµατα µε το να κοιµούνται, δηλαδή ο ύπνος αποτελεί πηγή κέρδους κάτι το οποίο µπορεί να θεωρηθεί και ως υπαινιγµός για τους τοκογλύφους που όσο αυτοί κοιµούνται τα κέρδη τους αυξάνονται. Τα σπίτια, επίσης, της χώρας αυτής είναι φτιαγµένα από φαγητά, οι τοίχοι από ψάρια, οι στέγες από µπέικον κ.λπ. Ακόµη, χήνες σουβλίζονται µόνες τους στους δρόµους και σε όλες τις οδούς και τα µονοπάτια µπορεί κανείς να βρει µεγάλα τραπέζια στα οποία υπάρχουν κάθε είδους καλούδια τα οποία µπορεί ο καθένας να φάει χωρίς να χρειάζεται να πληρώσει. Όσο για το ποτό υπάρχει ένα ποτάµι το οποίο είναι φτιαγµένο το µισό από το καλύτερο κόκκινο κρασί, ενώ το άλλο µισό από το καλύτερο λευκό. Κάτι άλλο διαφορετικό στη χώρα της αφθονίας είναι οι σχέσεις των δύο φύλων. Σε αυτή τη χώρα οι σεξουαλικές σχέσεις είναι τελείως ελεύθερες όπου ο καθένας / 16

17 καθεµία έχει όποια / όποιον όποτε εκείνος / η θέλει. Επίσης υπάρχει το ελιξίριο της νεότητας µε το οποίο ο καθένας όσο γέρος και να είναι γυρνάει στην ηλικία των 30. Η χώρα της Cocagne είναι λοιπόν µια χώρα στην οποία «απαγορεύονταν οι απαγορεύσεις», ένα µέρος δηλαδή που κάποιος µπορεί να ξεφύγει από τα πάντα. Αυτή η χώρα λοιπόν της αφθονίας είναι η ουτοπία που ο καθένας µας ψάχνει, µια χώρα χωρίς έγνοιες, προβλήµατα και ανησυχίες. Η ιστορία της Μελουζίνας Ένα ακόµα διάσηµο παραµύθι του Μεσαίωνα είναι η ιστορία της Μελουζίνας. Η Μελουζίνα είναι η ιστορία µιας γυναίκας που ήταν καταραµένη να µεταµορφώνεται σε δράκο µια φορά την εβδοµάδα και συγκεκριµένα την Κυριακή. Η γυναίκα αυτή λοιπόν ερωτεύεται έναν πρίγκιπα ο οποίος την ερωτεύεται και αυτός. Η Μελουζίνα για να τον παντρευτεί τον βάζει να της ορκιστεί ότι δεν θα τη βλέπει ποτέ την Κυριακή, ο πρίγκιπας συµφωνεί και γίνεται ο γάµος. Αφού περνάνε χρόνια ευτυχισµένου γάµου και έχουν κάνει και παιδιά, µια Κυριακή η µητέρα του πρίγκιπα ήθελε να µάθει γιατί η νύφη της έµενε κρυµµένη. Έτσι κατασκοπεύοντάς την µέσα από µια κλειδαρότρυπα είδε τη Μελουζίνα µεταµορφωµένη σε δράκο. Αµέσως πηγαίνει και το λέει στο γιο της ο οποίος αφού το βλέπει µε τα µάτια του καλεί έναν επίτροπο για να της κάνει εξορκισµό. Όταν µπαίνουν όµως στο δωµάτιο η Μελουζίνα τροµάζει και φεύγει από το παράθυρο γυρνώντας µόνο τα βράδια για να δει τα παιδιά της. Η Μελουζίνα, λοιπόν, είναι η ιστορία µιας σχέσης αγάπης που όµως καταστρέφεται γιατί ο ένας προδίδει την εµπιστοσύνη του άλλου µε το να µην τον εµπιστεύεται. Τα παραµύθια του Μεσαίωνα και η Ελληνική Μυθολογία Η µυθολογία των Αρχαίων Ελλήνων και τα παραµύθια του Μεσαίωνα έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Η µυθολογία από τους κλασικούς χρόνους και µετά είχε απώτερο σκοπό να διασκεδάσει τους ανθρώπους, πράγµα εµφανές από τις κωµωδίες οι οποίες ήταν βασισµένες στη µυθολογία. Τα παραµύθια του Μεσαίωνα είχαν επίσης αυτό το σκοπό, δηλαδή να κάνουν τους ανθρώπους να ξεχάσουν για λίγο τις έγνοιες και την καταπίεση. Πέρα όµως από τη διασκέδαση και τα παραµύθια και οι µύθοι είχαν, επίσης, διδακτικό περιεχόµενο. Μέσα από τις ιστορίες και των δύο 17

18 ειδών ανακαλύπτεται ένα ηθικό δίδαγµα, ένα µάθηµα ζωής και αντίληψη για το τι είναι σωστό και τι λάθος. Στο µόνο χαρακτηριστικό που διαφέρουν τα δύο είδη, το οποίο είναι εµφανές, είναι ο τρόπος που περνάνε τα µηνύµατά τους. Η µυθολογία µιλάει για ιστορίες ηρώων και θεών και τις περιπέτειές τους, ενώ τα παραµύθια µιλάνε για θνητούς καθηµερινούς ανθρώπους, για µαγικά πλάσµατα και πρίγκιπες. 18

19 Ερωτηµατολόγιο για τις δεισιδαιµονίες Στοιχεία: Φύλο: Άρρεν Απασχόληση: Θήλυ ηµόσιος/ιδιωτ. Υπάλ. Μαθητής Ηλικία: Έως 24 Φοιτητής Ελεύθερος Επαγγελµατίας Άνεργος 65+ Οικιακά Συνταξιούχος Εκπαίδευση: Κατώτερη (δηµοτικό) Μέση (γυµν/λύκειο) Ανώτερη (παν/µιο.) 1) Πιστεύετε ότι αν σπάσετε έναν καθρέφτη, θα έχετε 7 χρόνια γρουσουζιά; 2) Θα τοποθετούσατε µια γλάστρα µε βασιλικό στην είσοδο του σπιτιού σας για να έχετε καλή τύχη; 3) Όταν γεννήθηκε το παιδί σας αποφύγατε να το δουν φίλοι και συγγενείς, µέχρι να κλείσει 40 µέρες, για να µην το βρει κακό µάτι; 4) Πιστεύετε ότι ο ιστός των αραχνών στις γωνίες του σπιτιού είναι καλή τύχη; 5) Όταν βλέπετε ένα αστέρι να πέφτει, κάνετε µια ευχή µε την προσδοκία να πραγµατοποιηθεί; 6) Πιστεύετε ότι είναι γρουσουζιά να λέτε «εις υγείαν» και να τσουγκρίζετε το ποτήρι σας, αλλά να µην πίνετε; 7) Θα φορούσατε φυλακτά σε σχήµα παλάµης, για να προστατευθείτε από οποιοδήποτε κακό; 8) Θα αποφεύγατε (η έχετε αποφύγει) την τέλεση γάµων κατά τα δίσεκτα έτη και τους µήνες Φεβρουάριο και Μάιο ή κατά τη Μ. Σαρακοστή και τις άλλες νηστείες; 9) Πιστεύετε στη βασκάνια (κακό µάτι); 19

20 10) Όταν περνάτε µια περίοδο επαγγελµατικών ή προσωπικών δυσκολιών, πηγαίνετε να σας πουν τα χαρτιά ή τον καφέ; 11) Ποιο από τα παρακάτω εσείς θεωρείτε γρουσουζιά; α) Το πέρασµα κάτω από τη σκάλα β) Το αναποδογύρισµα του παπουτσιού όταν βγαίνει από το πόδι γ) Το να δείτε µαύρη γάτα δ) Το να δώσετε στο γείτονα σας αυγό το βράδυ 12) Πιστεύετε ότι σε ηµεροµηνίες όπως Τρίτη και 13 ή Παρασκευή και 13, οι πιθανότητες κακοτυχίας αυξάνονται; 13) Θα παντρευόσασταν την ίδια χρονιά µε τον αδερφό/αδερφή σας; 14) Πιστεύετε πως είναι γρουσουζιά να σχηµατίζουν τα µαχαιροπήρουνα στο τραπέζι σταυρό; 15) Χρησιµοποιείτε «µατάκι», φυλαχτά, γούρια για καλή τύχη; 16) Αποφεύγετε να αφήνετε το ψαλίδι ανοιχτό; 17) Μπαίνοντας σο σπίτι την πρωτοχρονιά «σπάτε» ρόδι, θεωρώντας το ως γούρι; 18) Αποδίδετε πολλές φορές µια κακή σας ψυχολογική κατάσταση σε παράγοντες όπως µάτιασµα, γλωσσοφαγιά κλπ 19) Όταν αγοράζετε ένα καινούριο αυτοκίνητο ζητάτε να σας ρίξουν κέρµατα για γούρι; 20) Παίρνετε συνήθως τις αποφάσεις στη καθηµερινή σας ζωή µε βάση τη λογική, το συναίσθηµα ή την παρόρµηση; Λογική Συναίσθηµα Παρόρµηση 20

21 Ποσοστά απαντήσεων Όταν βλέπετε ένα αστέρι να πέφτει, κάνετε µια ευχή µε την προσδοκία να πραγµατοποιηθεί; Ηλικία: Έως % 17% 2% 32% 66% 80% Εκπαίδευση: Κατώτερη Μέση Ανώτερη 1% 1% 34% 34% 1% 1% 30% 30% 2% 2% 23% 23% 65% 65% 69% 69% 75% 75% Πιστεύετε ότι σε ηµεροµηνίες όπως Τρίτη και 13 ή Παρασκευή και 13, οι πιθανότητες κακοτυχίας αυξάνονται; Ηλικία: Έως % 2% 32% 55% 43% 50% 48% 68% 21

22 Πιστεύετε στη βασκανία (κακό µάτι); Ηλικία: Έως % 15% 12% 38% 58% 85% 88% Εκπαίδευση: Κατώτερη Μέση Ανώτερη 22% 20% 2% 40% 58% 78% 80% Χρησιµοποιείτε «µατάκι», φυλακτά, «γούρια» για καλή τύχη; Ηλικία: Έως % 0% 0% 39% 35% 30% 60% 65% 70% 22

23 Χρησιµοποιείτε «µατάκι», φυλακτά, «γούρια» για καλή τύχη; Εκπαίδευση: Κατώτερη Μέση Ανώτερη 0% 0% 0% 28% 36% 41% 72% 64% 59% Αποδίδετε πολλές φορές µια κακή σας ψυχολογική κατάσταση σε παράγοντες όπως µάτιασµα, γλωσσοφαγιά κ.λπ; Ηλικία: Έως % 3% 3% 45% 50% 40% 57% 34% 63% Εκπαίδευση: Κατώτερη Μέση Ανώτερη 3% 5% 4% 32% 65% 35% 60% 43% 53% 23

24 Σχόλιο για τα αποτελέσµατα του ερωτηµατολογίου Η οµάδα, στο πλαίσιο της εργασίας που ανέλαβε, θεώρησε απαραίτητο να συντάξει ερωτηµατολόγιο προκειµένου να ανιχνεύσει το ρόλο που παίζουν οι προλήψεις και οι δεισιδαιµονίες στη διαµόρφωση της καθηµερινότητάς µας. Ως δεισιδαιµονία ορίζεται ο παράλογος φόβος που προξενεί στον αµαθή, συνήθως, καθετί άγνωστο και εποµένως µυστηριώδες και ανεξήγητο. Οι ερωτήσεις που περιλάβαµε στο ερωτηµατολόγιο σχετίζονται µε το πώς οι Έλληνες αντιµετωπίζουν διάφορες προλήψεις και δεισιδαιµονίες και κατά πόσο πιστεύουν σε αυτές. Μετά τη σύνταξή του αντίγραφά του µοιράστηκαν σε καθηγητές και µαθητές του σχολείου µας αλλά και σε συγγενείς και φίλους µας και συµπληρώθηκαν από αυτούς. Ερωτήθηκαν 150 άτοµα και τα χωρίσαµε σε οµάδες ανάλογα µε το φύλο, τις ηλικίες τους και το επίπεδο εκπαίδευσής τους (Κ : κατώτερο, Μ : µέσο, Α : ανώτερο), όπως φαίνεται στους παρακάτω πίνακες. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Φύλο Άνδρες (77 / 150 ή 51,3% ) Ηλικίες < > 65 Εκπαίδευση Κ Μ Α Κ Μ Α Κ Μ Α Κ Μ Α Απαντήσεις Σύνολο Ποσοστό 25,3% 5,3% 16,7% 4% ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Φύλο Γυναίκες (73 / 150 ή 48,7%) Ηλικίες < > 65 Εκπαίδευση Κ Μ Α Κ Μ Α Κ Μ Α Κ Μ Α Απαντήσεις Σύνολο Ποσοστό 18,7% 5,3% 16% 8,7% Πρωταρχικός παράγοντας στη µετάδοση και υιοθέτηση προλήψεων είναι το επίπεδο εκπαίδευσης του ατόµου. Αυτό δικαιολογείται δεδοµένου ότι η µόρφωση και 24

25 οι γνώσεις είναι το όπλο του ανθρώπου αφού τον βοηθούν να αναπτύσσει κριτική σκέψη, να δρα ενεργά, αντικειµενικά και χωρίς φανατισµό. Επίσης, τον καθιστά ικανό να λαµβάνει λογικές αποφάσεις στη ζωή του, έχοντας τη λογική ως βασικό κριτήριο για τη λήψη αυτών. Σύµφωνα µε τα ποσοστά βλέπουµε ότι οι άνθρωποι µε ανώτερη εκπαίδευση δείχνουν να είναι λιγότερο δεκτικοί σε αυτή την τάση, σε σχέση µε αυτούς που έχουν κατώτερη εκπαίδευση. Άλλωστε είναι σηµαντικό το γεγονός ότι οι τελευταίοι έχουν λάβει περισσότερο βιωµατική εκπαίδευση µε αποτέλεσµα να υιοθετούν τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιµα της τοπικής κλειστής κοινωνίας στην οποία ζουν. Τα παραπάνω φαίνονται και στην ερώτηση «Πιστεύετε στη βασκανία;» στην οποία το 78% των ατόµων µε κατώτερη εκπαίδευση απάντησαν θετικά. Ακόµα βασικός παράγοντας παραδοχής προλήψεων και δεισιδαιµονιών είναι η ηλικία. Οι νέοι λόγω της εκτεταµένης χρήσης των νέων τεχνολογιών, της δια βίου µόρφωσης, της έγκυρης και συνεχούς πληροφόρησης και γενικά του σύγχρονου τρόπου ζωής τους αντιστέκονται στις προλήψεις και τις δεισιδαιµονίες. Ενδεικτικά σχολιάζοντας ορισµένες από τις ερωτήσεις παρατηρούµε τα εξής: Στην ερώτηση «πιστεύετε ότι σε ηµεροµηνίες όπως Τρίτη και 13 οι πιθανότητες κακοτυχίας αυξάνονται;» παρατηρούµε ότι το ποσοστό αυτών που απαντούν καταφατικά αυξάνεται στις µεγαλύτερες ηλικίες, δηλαδή για < 24, και τα ποσοστά είναι 32%, 43% και 48% αντίστοιχα. Στην ερώτηση «πιστεύετε στη βασκανία;» παρατηρούµε ότι το ποσοστό αυτών που απαντούν καταφατικά αυξάνεται, επίσης, στις µεγαλύτερες ηλικίες, δηλαδή για < 24, και τα ποσοστά είναι 38%, 85% και 88% αντίστοιχα. Στην ερώτηση, αν «χρησιµοποιείτε «µατάκι», φυλαχτά και «γούρια» για καλή τύχη», οι περισσότεροι απαντούν ότι καταφεύγουν στην προστασία των φυλαχτών ή τυχερών αντικειµένων. Τα ποσοστά των καταφατικών απαντήσεων ως προς τις ηλικίες είναι 60% για κάτω των 24 ετών, 65% για και 70% για 46 65, ενώ ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης είναι κατώτερο επίπεδο 72%, µέσο 64% και ανώτερο 59%. Ακόµα στην ερώτηση αν αποδίδουν µια κακή ψυχολογική κατάσταση σε µάτιασµα ή γλωσσοφαγιά το ποσοστό της καταφατικής απάντησης είναι µεγάλο ανεξάρτητα από την ηλικία ή το επίπεδο εκπαίδευσης. Έτσι στις ηλικίες κάτω των 24 ετών το ποσοστό ανέρχεται στο 50%, ενώ στις ηλικίες και είναι αντίστοιχα 57% και 63%. Το ποσοστό στο κατώτερο επίπεδο εκπαίδευσης ανέρχεται στο 65%, στο µέσο 60% και στο ανώτερο 53%. 25

26 Ενώ σε ερωτήσεις όπως «όταν βλέπετε ένα αστέρι να πέφτει, κάνετε µια ευχή µε την προσδοκία να πραγµατοποιηθεί;» οι απαντήσεις είναι αρνητικές σε ποσοστό 80% για τις ηλικίες κάτω των 24 ετών και 66% για τις ηλικίες

27 Ιστορία της Σκωτίας Πιστεύεται ότι οι πρώτοι κάτοικοι της χώρας ήταν κελτικής ιβηρικής καταγωγής. Ο λαός αυτός έχτισε υπόγειες κυκλικές κατοικίες και πολλά φρούρια που υποδηλώνει ότι οι πόλεµοι και οι εισβολές δεν του ήταν άγνωστοι. Το 82 µ. Χ. οι Ρωµαίοι διείσδυσαν στα βάθη της «Καληδονίας», όπως αποκαλούσαν την περιοχή, όµως ουδέποτε την κατέκτησαν λόγω έλλειψης πόρων. Παρόλα αυτά θεωρείται ότι το σκωτσέζικο κιλτ προήλθε από το ρωµαϊκό χιτώνα. Έως το 400 µ. Χ. η Σκωτία είχε διαιρεθεί σε τέσσερις φυλές, η καθεµιά από τις οποίες είχε δικό της βασιλιά. Οι Πίκτοι, οι Βρετανοί, οι Άγγλοι και οι Σκώτοι. Χριστιανισµός και Ένωση Η εδραίωση της κοινής θρησκείας διευκόλυνε τη συγχώνευση των φυλών. Το 843 οι Πίκτοι και οι Σκώτοι συνενώθηκαν. Το 890 ξεκίνησε µακρά περίοδος επιδροµών των Βίκινγκς. Η σκανδιναβική απειλή πιθανότατα ώθησε τους Βρετανούς να ενωθούν µε τη Σκωτία ενώ το 1018 οι Άγγλοι ηττήθηκαν. Η Σκωτία έγινε για πρώτη φορά ενιαίο βασίλειο. Φεουδαρχία Κατά τη βασιλεία του αβίδ Α ( ) δηµιουργήθηκαν κωµοπόλεις χτισµένες σε βασιλικά εδάφη, στις οποίες δόθηκαν ιδιαίτερα εµπορικά προνόµια µε αντάλλαγµα ετήσια καταβολή φόρου. Ο ίδιος εισήγαγε το εθνικό σύστηµα δικαιοσύνης, τα µέτρα και τα σταθµά και ένα φεουδαρχικό σύστηµα. Οι πόλεµοι της Ανεξαρτησίας Το 1222 έκανε την εµφάνισή του το λιοντάρι, ο θυρεός της Σκωτίας. Το 1296, ο Εδουάρδος Α εισέβαλε στη Σκωτία και απέσπασε το Λίθο του Πεπρωµένου. Η Σκωτία συνετρίβη και θα είχε χαθεί αν δεν ήταν ο Γουίλιαµ Γουάλας, ο οποίος τέθηκε επικεφαλής µιας εξέγερσης που αναζωπύρωσε τις ελπίδες. Τον αγώνα του συνέχισε ο Ροβέρτος Μπρους ο οποίος νίκησε τους Άγγλους στη µάχη του Μπάνονκµπερν στις 23 Ιουνίου 1314 αλλάζοντας τον ρου της Ιστορίας. Η Σκωτία κέρδισε την ανεξαρτησία της αλλά µόλις το 1329 αναγνωρίστηκε η εθνική κυριαρχία της. Οι Στιούαρτ Το 1371 ξεκίνησε η µακρά δυναστεία του Οίκου Στιούαρτ. Ο Ιάκωβος Α εισήγαγε ευρείες νοµικές µεταρρυθµίσεις και ενέκρινε την είδηση του πρώτου πανεπιστηµίου. Ο Ιάκωβος Γ κέρδισε τα Όρκνι και τα Σέτλαντ και ο Ιάκωβος 27

28 έχασε στη µάχη του Φλόντεν. Η διασηµότερη των Στιούαρτ ήταν η Μαρία, βασίλισσα των Σκώτων ( ), η οποία ανέβηκε στο θρόνο ενώ ήταν ακόµα µωρό. Οι σύζυγοί της αποξένωσαν τους πιθανούς υποστηρικτές της. Επιστρέφει στη Σκωτία σε ηλικία 18 ετών. Ήταν ήδη χήρα και επίκληρη χήρα βασίλισσα της Γαλλίας και παρέµεινε στο θρόνο της Σκωτίας για 6 µόνο χρόνια. Η τρίτη επιλογή συζύγου της δεν έγινε αποδεκτή ούτε από το λαό ούτε από την εκκλησία. Καθαιρέθηκε και αιχµαλωτίστηκε σε ένα νησιωτικό κάστρο από όπου δραπέτευσε για την Αγγλία. Εκεί, ωστόσο, φυλακίστηκε για 18 χρόνια και τελικά εκτελέστηκε κατ εντολή της ξαδέρφης της Ελισάβετ. Η Μεταρρύθµιση Μετά τον Μαρτίνο Λούθηρο που κήρυξε τη Μεταρρύθµιση στη Γερµανία το 1517, ο προτεσταντισµός διαδόθηκε κατά κύµατα και ηγέτης του στη Σκωτία ήταν ο Τζον Νοξ. Ακολούθησε περίοδος θρησκευτικών συγκρούσεων που κατέληξαν σε συγκρούσεις µεταξύ πρεσβυτεριανών και αγγλικανών. Η Ένωση µε την Αγγλία Ο Ιάκωβος Στ, το 1603, µετά από 36 χρόνια βασιλείας, κληρονόµησε το θρόνο της Αγγλίας και µετέφερε την αυλή του στο Λονδίνο καταργώντας δια παντός την παρουσία του µονάρχη στη Σκωτία. Η Σκωτία διατήρησε το Κοινοβούλιό της αλλά αντιµετώπιζε δυσχέρειες σε πολλά θέµατα λόγω των περιοριστικών αγγλικών νόµων. Ο Ιάκωβος Ζ καθαιρέθηκε το 1689 και έφυγε στη Γαλλία. Το 1707 ψηφίστηκε η «Πράξη της Ένωσης» και το Σκωτικό Κοινοβούλιο διαλύθηκε. Ο Κάρολος και οι Ιακωβίτες Το 1745 ο Κάρολος Εδουάρδος Στιούαρτ αποβιβάστηκε κρυφά στη δυτική ακτή των Χάιλαντς προσπαθώντας να ανατρέψει το σφετεριστή του θρόνου Γεώργιο Β του Ανοβέρου. Η εκστρατεία του σηµείωσε επιτυχία, ωστόσο αποδυναµώθηκε λόγω της αναποφασιστικότητας των ηγετών της. Στις 16 Απριλίου 1746, κοντά στο Ινβερνές ο στρατός του Ανοβέρου νίκησε τους Ιακωβίτες. Ο αγώνας χάθηκε. Ο Νεότερος Μνηστήρας Κάρολος ήταν καταζητούµενος για έξι µήνες αλλά δεν τον πρόδωσε ποτέ κανείς. Κάλοντεν και εκκαθαρίσεις Το Κάλοντεν υπήρξε καµπή στην ιστορία των Χάιλαντς λόγω των σκληρών και καταπιεστικών µέτρων που επιβλήθηκαν µετά τη µάχη. Με µια Πράξη απαγορεύτηκε στους Σκωτσέζους να φορούν ταρτάν, να παίζουν γκάιντα και να οπλοφορούν. Οι εκκαθαρίσεις άρχισαν τη δεκαετία του Αλλιώς ονοµάστηκαν και Εξώσεις. 28

29 Εκβιοµηχάνιση και Σκωτικός ιαφωτισµός Γύρω στο 18 ο αιώνα οι καπνέµποροι της Γλασκώβης έλεγχαν µε επιτυχία την ευρωπαϊκή αγορά ενώ αναπτύχθηκαν εθνικές βιοµηχανίες κατεργασίας λιναριού, βάµβακος και άνθρακα. Η Βιοµηχανική Επανάσταση που υλοποιήθηκε χάρη στις πρωτοποριακές αλλαγές τους Τζέιµς Βατ έφερε ευηµερία και µετέτρεψε τη Γλασκώβη σε «εργαστήριο της Αυτοκρατορίας». Επίσης, εµφανίστηκαν µεγάλοι διανοητές όπως ο φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουµ, ο οικονοµολόγος Ανταµ Σµιθ και ο Ρόµπερτ Μπερνς. Το 19 ο αιώνα αναπτύσσεται η αρχιτεκτονική της Σκωτίας όπως φαίνεται στην πόλη του Εδιµβούργου. ιαδικασία µεταβίβασης εξουσιών Μετά την Πράξη της Ένωσης ήταν σαφές ότι η Αγγλία και η Σκωτία δεν έµελλε να είναι ισότιµες. Όσοι Σκωτσέζοι είχαν κλίση στην πολιτική αναγκάζονταν να φύγουν από τη Σκωτία. Το 1934 ιδρύθηκε το Σκωτικό Εθνικό Κόµµα. Το 1999 ψηφίστηκε η επανίδρυση του Σκωτικού Κοινοβουλίου. 29

30 Εµπειρίες από το ταξίδι - «όνειρο» στη Σκωτία Επιθυµητός προορισµός µας η Σκωτία και οδηγός µας το πρόγραµµα «Μύθοι και δεισιδαιµονίες στο Μεσαίωνα σε Ελλάδα και Σκωτία». Όλα λοιπόν αρχίζουν την Πέµπτη 9 Απριλίου µε την άφιξή µας στο Εδιµβούργο, µετά από ένα µακρύ αλλά ενδιαφέρον αεροπορικό ταξίδι (Αθήνα - Άµστερνταµ, Άµστερνταµ - Εδιµβούργο). Αναµφίβολα, το Εδιµβούργο είναι µια πόλη που από την πρώτη κιόλας στιγµή µπορεί κανείς να παρατηρήσει πολλά και αξιοπρόσεκτα πράγµατα. Πρώτα πρώτα ο µεσαιωνικός χαρακτήρας της πόλης µε τα µεσαιωνικά κτίρια που την περιβάλλουν σε όλα τα µήκη και τα πλάτη της. Οι πλακόστρωτοι δρόµοι, η εξαιρετική ρυµοτοµία, η έλλειψη οποιουδήποτε είδους παραφωνίας κυριαρχούν. Οι δρόµοι και τα πεζοδρόµια γεµάτα ανθρώπους όλων των ηλικιών σφύζουν από ζωή. Η ευγένεια και η προθυµία των κατοίκων κερδίζουν τον επισκέπτη από την πρώτη κιόλας στιγµή δηµιουργώντας µια αίσθηση ασφάλειας και οικειότητας µε το χώρο. Το Εδιµβούργο όµως δεν περιορίζεται µόνο από οµορφιές και εικόνες που παραπέµπουν σε άλλες εποχές. Είναι πραγµατική «φεστιβαλούπολη», στην οποία λαµβάνουν χώρα πρωτότυπες εκδηλώσεις και διαδραστικές εκθέσεις, στις οποίες οι επισκέπτες δεν παρατηρούν παθητικά αλλά συµµετέχουν ενεργά. Μια από αυτές που είχαµε την τύχη να παρακολουθήσουµε ήταν το Dynamic Earth, µια έκθεση αφιερωµένη στη γη και την προέλευσή της. Επίσης, κοινή διαπίστωση όλων ήταν ότι έστω και για εµπορικούς λόγους οι Σκωτσέζοι διαδίδουν τις παραδόσεις τους, τα ήθη και τα έθιµά τους. Αυτό έγινε αντιληπτό µε την παρουσία µας σε µια Σκωτσέζικη βραδιά γεµάτη παραδοσιακούς χορούς, τραγούδια και φυσικά µε την παραδοσιακή ενδυµασία µε το χαρακτηριστικό «kilt» που αποτελεί αναπόσπαστο κοµµάτι της, στην οποία ηγούνταν ένας Σκωτσέζος φιλέλληνας. Ο χαρακτήρας, ακόµη, της πόλης του Εδιµβούργου είναι σίγουρα βαθιά ιστορικός. Από τη µια το εθνικό µουσείο του Εδιµβούργου, ένα µουσείο πραγµατικά αχανές µε επτά ορόφους γεµάτους εκθέµατα από την προϊστορία µέχρι τη σηµερινή εποχή. Σηµειώνουµε ότι µη αναµενόµενος ήταν ο χώρος στο υπόγειο του µουσείου αφιερωµένος στα «κυνήγια µαγισσών», πράγµα που καταδεικνύει ότι έχουν περάσει βαθιά τα «κυνήγια» στην ιστορία τους. Από την άλλη το κάστρο του Εδιµβούργου ένα εντυπωσιακό οικοδόµηµα µε µουσεία στο εσωτερικό του δεν περνούν σε καµία 30

31 περίπτωση απαρατήρητα. Συγκεκριµένα, για το εσωτερικό του κάστρου πρέπει να τονίσουµε το µουσείο των πεσόντων. Ένα µουσείο γεµάτο καταλόγους των Σκωτσέζων πεσόντων στα πεδία των µαχών από τον σηµαντικότερο αξιωµατούχο µέχρι και τον τελευταίο στρατιώτη. Με αυτό τον τρόπο φαίνεται ξεκάθαρα ο τρόπος µε τον οποίο τιµούν τα εν λόγω άτοµα, δηµιουργώντας συγχρόνως έναν υγιή πατριωτισµό. εν πρέπει να παραβλέψουµε τις εξορµήσεις µας στη Γλασκώβη, στα Χάιλαντς, στις λίµνες Λοχ Νες, Λοχ Λόµοντ και στο Ινβερνές. Περιοχές που εδώ και πολλά χρόνια δεν έχουν χάσει την επαφή τους µε το πράσινο και κατ επέκταση µε τις φυσικές οµορφιές, µε την παράδοση καθώς και µε τη µεσαιωνική τεχνοτροπία τους. Μέρη γεµάτα ενδιαφέρουσες πρωτότυπες και απρόσµενες ιστορίες µε κυριότερη αυτή της λίµνης Λοχ Νες αναφορικά µε τις υπάρχουσες µαρτυρίες για την ύπαρξη του τέρατος της λίµνης Νες που ακόµη και σήµερα ερευνάται. Τα ιστορικά τεκταινόµενα γύρω από το κάστρο του Στέρλινγκ, όπου δόθηκε η περίφηµη µάχη του Στέρλινγκ καθώς και το Μπάνονκµπερν µια περιοχή που δόθηκε µια από τις σηµαντικότερες µάχες στην ιστορία των πολέµων ανεξαρτησίας τονίστηκαν ιδιαίτερα στην ξενάγησή µας. Ο καταιγισµός των πληροφοριών τόσο για τα ιστορικά στοιχεία όσο και για τυχόν παράδοξα που είχαν αφήσει το αποτύπωµά τους σε αυτές τις περιοχές γινόταν από τον άρτια ενηµερωµένο ξεναγό µας, ένα πραγµατικό «χείµαρρο» πληροφοριών τις οποίες µετέδιδε µε έναν επιτηδευµένο αλλά απόλυτα σαφή, κατανοητό και παραστατικό τρόπο. Έτσι, σιγά σιγά φτάνουµε στη Μ. ευτέρα 13 Απριλίου όπου το ταξίδι - «όνειρο» οδεύει προς το τέλος του. Κάνουµε µια τελευταία βόλτα στην πόλη του Εδιµβούργου συντροφιά µε το άγρυπνο άγαλµα του Άνταµ Σµιθ (θεωρείται ο ιδρυτής της σύγχρονης Οικονοµικής επιστήµης) να δεσπόζει σε ένα από τα κεντρικότερα σηµεία της πόλης και στη συνέχεια αναχωρούµε για το αεροδρόµιο. Το ταξίδι «όνειρο» όπως και όλα τα όνειρα κάποτε τελειώνουν, οι αναµνήσεις µας όµως, τα όσα είδαµε, ακούσαµε και µάθαµε µας γεµίζουν µε εµπειρίες για το σήµερα και µας κάνουν πιο απαιτητικούς για το αύριο. 31

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο πρώτο τετράμηνο ασχοληθήκαμε με τους μύθους και τα παραμύθια ανά τον κόσμο.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο πρώτο τετράμηνο ασχοληθήκαμε με τους μύθους και τα παραμύθια ανά τον κόσμο. Θέμα: Παραμύθια, Θρύλοι και Μύθοι ανά τον κόσμο και την Ελλάδα 3ο Γενικό Λύκειο Τάξη: Α Χρονική περίοδος:2013-2014 Όνομα Καθηγήτριας: Μπέλλα Μαρία Όνομα ομάδας: Γαλάζιοι Ορίζοντες ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Αϊβαλιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν διάφορα και σημαντικά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι ο πόλεμος που έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη νερού, φαγητού και ιατρικής περίθαλψης και το χειρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Οικογενειακές Σχέσεις Κείμενα που μελετήθηκαν: «Του νεκρού αδελφού», «Η λυγερή στον Άδη» Ομάδα Γ : Δημήτρης Κουμαράς, Μανούρα Ελένη, Μαργαρίτης Νίκος, Μωραΐτου Έλλη Οι σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο...

Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο... Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο... Aθηνά Θανοπούλου 1. Εικόνα: Ο Γιώργος Κωστόγιαννης Ένα ζεστό καλοκαιρινό πρωινό του 1903,στο μικρό ορεινό χωριό Καντρέβα, σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα του Παιχνιδιού

Περιεχόμενα του Παιχνιδιού Ε υρώπη, 1347. Μεγάλη καταστροφή πρόκειται να χτυπήσει. Ο Μαύρος Θάνατος πλησιάζει την Ευρώπη και μέσα στα επόμενα 4-5 χρόνια ο πληθυσμός της θα μείνει μισός. Οι παίκτες αποικούν στις διάφορες περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος Κωδικός προϊόντος: 00092

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, Νοέμβριος 2013 ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ

4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ 4. Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Οι Αθηναίοι πολίτες ~120.000 Ήταν η μοναδική κυρίαρχη δύναμη στην πόλη. Από αυτούς πήγαζε κάθε εξουσία. Κατάγονταν

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό.

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Το μαγικό βιβλίο Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια γοργόνα μέσα στα καταγάλανα νερά. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και γίνομαι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία

1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Από οµάδα φιλολόγων) ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία Ερώτηµα 1 ο Ο Αλκιβιάδης εξάλλου υποστήριζε πως δεν έπρεπε, αφού είχαν εκπλεύσει µε τόσο µεγάλη δύναµη, να επιστρέψουν

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ- 1 υ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Β ΤΑΞΗ 3 Ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΜΑΔΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΝΙΚΗ ΓΚΟΥΒΑΤΣΟΥ ΜΑΡΣΙΑ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗ ΡΟΔΑΝΘΗ ΛΕΚΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΝΙΚΗ ΣΕΛΙΜΑΙ ΜΑΡΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα

Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα Λέσχη ανάγνωσης «Η ιστορία του γάτου που έμαθε σε ένα γλάρο να πετάει», Λουίς Σεπούλβεδα Μικροί λογοτέχνες: Ολυμπιάδα Σωκράτους, Μαρία Κωστέα, Β5 Γυμνάσιο Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου Σχολική χρονιά: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού]

Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού] 41 Διαγώνισµα 81 Ανεργία Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού] Πώς αντιδρούν τα περισσότερα άτοµα αν, από τη µια µέρα στην άλλη, βρεθούν χωρίς εργασία; Όταν µάλιστα, για λόγους εντελώς άσχετους

Διαβάστε περισσότερα

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα.

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η τροφή της Αρχαϊκής οικογένειας ήταν αποτελούνταν από λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η ενδυμασία των Αρχαίων Ελλήνων ήταν κομψή, αλλά όχι εξεζητημένη. Το βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από τα παρακάτω πολιτικά κόµµατα: Ραλλικό Κόµµα Λαϊκό Κόµµα (1910) Σοσιαλιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ A Τάξη Ενιαίου Λυκείου (Μάθηµα Επιλογής) ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά

Θεµατολογία: 1. Όλου του κόσµου τα παιχνίδια: Ένα ταξίδι που χαρτογραφεί την ιστορία του παιχνιδιού 2. Ελληνικά παραδοσιακά παιχνίδια: Παιχνίδια από ά Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α 2 0 1 6-2 0 1 7 Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα έχουν σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά να γνωρίσουν και να κατανοήσουν ένα θέµα, συνδυάζοντας το παιχνίδι µε τη γνώση.

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ!

Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ! Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ! Ασχοληθήκαμε με την θέση της γυναίκας: 1. στην εργασία 2. στην εκπαίδευση 3. στη θρησκεία 4. στην πολιτική Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ! 110 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Τα τραγούδια των ανθρώπων μιλούσαν και μιλούν πάντα για τη μαγεία της γυναίκας. Μιλούν και τραγουδούν, άλλοτε με χαρά κι άλλοτε με θλίψη και με καημό, για τον ρόλο που η γυναίκα

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ

15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ 15ο ΕΠΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2015-16 ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΕΠΑΛ ΘΕΜΑ: «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ», ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στη συγκεκριμένη εργασία επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα