Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN 978-960-496-534-2"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE GREAT SEA Από τις Εκδόσεις Allen Lane, Λονδίνο 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Μεγάλη Θάλασσα ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: David Abulafia ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ελένη Χαλαζιά ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Κυριάκος Αθανασιάδης ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Coralie ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Άγγελος Ελεύθερος & ΣΙΑ Ο.Ε. ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Ηλιόπουλος Θ. Ροδόπουλος Π. Ο.Ε. David Abulafia, 2011 First published in Great Britain, in the English language by Penguin Books Ltd. Eικόνας εξωφύλλου: Osterreichische Nationalbibliothek, Vienna/Alinari/Bridgeman Art Library. EÊÄÏ ÓÅÉÓ ØÕΧÏ ÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞ íá 2012 Ðñþ ôç Ýê äï óç: Απρίλιος 2012 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. To ðá ñüí Ýñ ãï ðíåõ ìá ôé êþò éäé ï êôç óß áò ðñï óôá ôåý å ôáé êá ôü ôéò äé á ôü îåéò ôïõ Åë ëç íé êïý Íü ìïõ (Í. 2121/1993 üðùò Ý åé ôñï ðï ðïé ç èåß êáé éó ý åé óþ ìå ñá) êáé ôéò äé å èíåßò óõì âü óåéò ðå ñß ðíåõ ìá ôé êþò éäé ï êôç óß áò. Áðá ãï ñåý åôáé áðïëý ôùò ç Üíåõ ãñá ðôþò αäåίáò ôïõ åê äü ôç êá ôü ïðïéïν äþ ðï ôå ôñü ðï Þ ìý óï áíôé ãñá öþ, öù ôï á íá ôý ðù óç êáé åí ãýíåé áíá ðá ñá ãù ãþ, åê ìß óèù óç Þ äá íåé óìüò, ìå ôü öñá óç, äé á óêåõþ, áíá ìå ôü äï óç óôï êïé íü óå ïðïéá äþ ðï ôå ìïñ öþ (çëå êôñï íé êþ, ìç á íé êþ Þ Üë ëç) êáé ç åí ãý íåé åê ìå ôüë ëåõ óç ôïõ óõ íü ëïõ Þ ìý ñïõò ôïõ Ýñ ãïõ. ÅÊ ÄÏ ÓÅÉÓ ØÕ XÏ ÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: Ôá ôï À ïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìå ôá ìüñ öù óç Metamorfossi, Greece Âé âëé ï ðù ëåßï: Ìáõ ñï ìé Ü ëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞ íá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 DAVID ABULAFIA Η ΜΕΓΑΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Οι περιπέτειες των λαών της Μεσογείου Μετάφραση: Ελένη Χαλαζιά Πρόλογος στην ελληνική έκδοση: Θάνος Βερέμης

4 Στη μνήμη των προγόνων μου Το πλοίο της ελπίδας μου πλέει στη θάλασσα του κακού Χρόνου, που απλώνει το δίχτυ του μπροστά μου. Οδήγησέ το, πρίγκιπά μου, με ασφάλεια στο λιμάνι Πάνω στα φτερά της ευσπλαχνίας σου και του ελέους σου. Μέιρ ΑΜπουλΑφιΑ, «Έκκληση για μία διακοπή φόρου»

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κατάλογος εικόνων Σύστημα γραφής ξένων ονομάτων και χρονολογιών Πρόλογος στην ελληνική έκδοση Πρόλογος Εισαγωγή: Μία θάλασσα με πολλά ονόματα ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, π.χ π.χ. 1. Απομόνωση και μόνωση, π.χ π.χ Χαλκός και ορείχαλκος, 3000 π.χ π.χ Έμποροι και ήρωες, 1500 π.χ π.χ Λαοί της θάλασσας και λαοί της στεριάς, 1250 π.χ π.χ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, 1000 π.χ μ.χ. 1. Οι έμποροι της πορφύρας, 1000 π.χ π.χ Οι διάδοχοι του Οδυσσέα, 800 π.χ π.χ Ο θρίαμβος των Τυρρηνών, 800 π.χ π.χ Προς τον Κήπο των Εσπερίδων, 1000 π.χ π.χ Θαλασσοκρατορίες, 550 π.χ π.χ Ο φάρος της Μεσογείου, 350 π.χ π.χ «Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί», 400 π.χ π.χ «Η θάλασσά μας», 146 π.χ μ.χ Παλιές και νέες πίστεις, 1 μ.χ μ.χ Διάλυση, ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Η ΤΡΙΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, Μεσογειακά σκάφη, Διασχίζοντας τα σύνορα μεταξύ Χριστιανοσύνης και Ισλάμ,

6 3. Η μεγάλη σαρωτική αλλαγή, «Κέρδος εκ Θεού», Δρόμοι διαμέσου της θάλασσας, Η πτώση και η άνοδος των Αυτοκρατοριών, Έμποροι, μισθοφόροι και ιεραπόστολοι, Σεράτα Κλείσιμο, ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΤΕΤΑΡΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, Επίδοξοι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες, Μεταμορφώσεις στη Δύση, Ιερές και ανίερες συμμαχίες, Ακντενίζ Η μάχη για τη Λευκή Θάλασσα, Παρεμβαίνοντες στη Μεσόγειο, Διασπορές σε απόγνωση, Ενθάρρυνση σε άλλους, Η οπτική μέσα από το ρωσικό πρίσμα, Ντέηδες, μπέηδες και μπασάου, ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Η ΠΕΜΠΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, Όποτε θα συναντηθούν αυτές οι δυο, Ο Έλληνας και ο μη Έλληνας, Οθωμανική έξοδος, Μια ιστορία τεσσερισήμισι πόλεων, Mare nostrum Ξανά, Μια κατακερματισμένη Μεσόγειος, Η τελευταία Μεσόγειος, Συμπέρασμα: Διασχίζοντας τη θάλασσα Περαιτέρω μελέτη Σημειώσεις Ευρετήριο κυρίων ονομάτων

7 ΚΑΤΑλοΓοΣ έικονων 1. Η Μνάιντρα στη Μάλτα (akg-images / Ράινερ Χάκενμπεργκ). 2. Η «Κοιμωμένη Κυρία» (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βαλέτα, Μάλτα φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 3. Κυκλαδικό ειδώλιο, περ π.χ., από ελληνική ιδιωτική συλλογή (Χάινι Σνεεμπέλι / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 4. Γυναικείο κεφάλι, της πρώιμης Κυκλαδικής Β Περιόδου, π.χ. (Μουσείο Λούβρου, Παρίσι φωτογραφία: Ζιροντόν / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 5. Βάζο με απεικόνιση χταποδιού από την Κνωσό, 1500 π.χ. (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, Κρήτη, Ελλάδα φωτογραφία: Μπέρναρντ Κοξ / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 6. Νωπογραφία, περ π.χ., από τον τάφο του πρωθυπουργού του Φαραώ, Ρεχμίρε, στην Άνω Αίγυπτο (Μαίρη Έβανς / Interfoto). 7. Νωπογραφία από το Ακρωτήρι στη Θήρα, 16ος αι. π.χ. (akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 8. Χρυσή νεκρική μάσκα από τις Μυκήνες, περ π.χ. (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 9. Πρώιμο πήλινο πρόσωπο Φιλισταίου από σαρκοφάγο, στο Μπετ Σεάν στο βόρειο Ισραήλ (Ισραηλινό Μουσείο [IDAM], Ιερουσαλήμ φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 10. Το Βάζο των Πολεμιστών του 12ου αιώνα π.χ. από τις Μυκήνες (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα φωτογραφία: akg-images). 11. Ζωφόρος από το ναό Μαντινάτ Χάμπου στην Άνω Αίγυπτο (akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 12. Φοινικική επιγραφή στη Νόρα της νότιας Σαρδηνίας (Ρότζερ-Βάιολετ / Topfoto). 13. Στήλη στην Καρχηδόνα, περ. 400 π.χ. (Ρότζερ Γουντ / Corbis). 14. Μοντέλο φοινικικού πλοίου (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Βηρυτός φωτογραφία: Φιλίπ Μεγιάρ / akg-images). 15. Φοινικικό αργυρό νόμισμα (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Βηρυτός φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 16. Το Βάζο Τσίγκι που βρέθηκε κοντά στους Βήιους, περ. 600 π.χ. (Εθνικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια, Ρώμη φωτογραφία: akg-images / Νιματαλάχ). 17. Πλάκα από τις ορειχάλκινες πύλες του ασσυριακού βασιλικού παλατιού

8 12 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ στο Μπαλαουάτ, από τον 9ο αι. π.χ. (Μουσείο Λούβρου, Παρίσι φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 18. Διονυσιακός κρατήρας των τελών του 6ου αι. π.χ. (Staatliche Antikensammlung & Glypothek, Μόναχο φωτογραφία: akg-images). 19. Νωπογραφία από την Ταρκυνία, τέλη του 6ου αι. π.χ. (akg-images / Νιματαλάχ). 20. Μαρσιλιάνα ντ Αλμπένα της Ετρουρίας, 7ος αι. π.χ. (Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας φωτογραφία: akg-images / Άλμπουμ / Ορονόζ). 21. Χρυσή πινακίδα από τους Πύργους, στα τέλη του 6ου αι. π.χ. (Εθνικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια, Ρώμη φωτογραφία: akg-images / Νιματαλάχ). 22. Ετρουσκικό κοίλο κράνος (Θεματοφυλάκια του Βρετανικού Μουσείου). 23. Πύργος του Ορόλο, Σαρδηνία (akg-images / Ράινερ Χάκενμπεργκ). 24. Σαρδηνική ορειχάλκινη βάρκα, περ. 600 π.χ. (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Κάλιαρι φωτογραφία: akg-images / Ηλέκτρα). 25. Προτομή του Περίανδρου (Μουσείο Βατικανού). 26. Προτομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Print Collector / Heritage-Images / Imagestate). 27. Η «Ντάμα του Έλτσε» (ullstein bild Ηνωμένα Αρχεία). 28. Προτομή του Σέραπι (akg-images / ullstein bild). 29. Καρχηδονιακό νόμισμα με τον Μελκάρτ (Θεματοφυλάκια του Βρετανικού Μουσείου). 30. Ορειχάλκινο νόμισμα του Νέρωνα (Θεματοφυλάκια του Βρετανικού Μουσείου). 31. Νόμισμα με την Κλεοπάτρα (Θεματοφυλάκια του Βρετανικού Μουσείου φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 32. Νόμισμα του Νέρωνα που δείχνει την ολοκλήρωση του λιμανιού στην Όστια (Θεματοφυλάκια του Βρετανικού Μουσείου). 33. Ανάγλυφο ρωμαϊκής τετρακοντόρου από την Πραίνεστο, τη σημερινή Παλεστρίνα (akg-images / Πίτερ Κόνολι). 34. Νωπογραφία ενός λιμανιού κοντά στη Νάπολη, πιθανώς του Πουτεόλι (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Νάπολη φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 35. Μωσαϊκό του 6ου αιώνα μ.χ. που δείχνει τον βυζαντινό στόλο στην Κλάση, από τη βασιλική του Αγίου Απολλιναρίου στη Ραβέννα (akg-images / Cameraphoto). 36. Κορωνίδα από τη συναγωγή στην Όστια, 2ος αιώνας (φωτογραφία: Setreset / Wikimedia Commons). 37. Επιγραφή από τη συναγωγή στην Όστια (akg-images). 38. Πινακίδα από την Πάλα ντ Όρο, από τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στη Βενετία (akg-images / Cameraphoto).

9 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Άποψη του Αμάλφι, του 1885 (Archiv für Kunst und Geschichte, Βερολίνο φωτογραφία: akg-images). 40. Μπατσίνο της Μαγιόρκα (Εθνικό Μουσείο του Σαν Ματέο, Πίζα). 41. Χαν αλ-ουμντάν, Άκρα, Ισραήλ (φωτογραφία: Αριέλ Παλμόν / Wikimedia Commons). 42. Το βενετικό τέθριππο (Μίμο Γιόντιτσε / Corbis). 43. Ύστερος μεσαιωνικός χάρτης, αντίγραφο κάποιου που σχεδίασε ο Ιντρίσι (Wikimedia Commons). 44. Πορτολάνος χάρτης της Μαγιόρκα, αρχές του 14ου αι. (Βρετανική Βιβλιοθήκη). 45. Τοιχογραφίες που δείχνουν την κατάληψη της Πόλης της Μαγιόρκας το 1229 (Μουσείο Καταλονίας, Βαρκελώνη φωτογραφία: akg-images / Bildarchiv Steffens). 46. Το Εζ-Μορτ, στην Καμάρζ της Γαλλίας (φωτογραφία: Μπέρτραντ Ρίγκερ / Hemis / Corbis). 47. Η Γένουα, όπως αποτυπώθηκε στο Χρονικό της Νυρεμβέργης του Χάρτμαν Σέντελ το 1493 (με την άδεια του Πρύτανη του Κολεγίου Γκονβίλ και Κάιους, του Κέιμπριτζ). 48. Το Ντουμπρόβνικ (φωτογραφία: Τζόναθαν Μπλερ / Corbis). 49. Μπολ του Μανίσες (Μουσείο Βικτώριας και Αλβέρτου, Λονδίνο). 50. Αναθηματικό μοντέλο ενός φορτηγού πλοίου, περ (Ναυτικό Μουσείο, Ρότερνταμ). 51. Το Χρηματιστήριο στη Βαλένθια (φωτογραφία: Φέλιβετ / Wikimedia Commons). 52. Πρώιμο χειρόγραφο αντίγραφο του Προξενείου της Θάλασσας (Άλμπουμ / Ορονόζ / akg-images). 53. Πορτρέτο του Μωάμεθ Β από τον Τζεντίλε Μπελίνι (akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 54. Γαλλική μικρογραφία της πολιορκίας της Ρόδου (λεπτομέρεια Συλλογή Γκρέιντζερ, Νέα Υόρκη). 55. Πορτρέτο του ναυάρχου Χάιρ-εντ-ντιν, το 1540, από τον Νακέπ Ρέις Χαϊντάρ (Μουσείο Παλατιού Τοπ Καπί, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 56. Πορτρέτο του Αντρέα Ντόρια (Παλάτσο Μπιάνκο, Τζένοα φωτογραφία: akg-images / Ηλέκτρα). 57. Προπαρασκευαστικός πίνακας που δείχνει την κατάληψη της Γολέτα από τους Ισπανούς (akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 58. Η εκδίωξη των Μορίσκο, 1613, από τους Περ Ορόμιγκ και Φρανσίσκο Περάλτα (ullstein bild / Αΐσα). 59. Η βενετική ναυτική νίκη εις βάρος της Τουρκίας το 1661 από έναν ανώ-

10 14 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ νυμο καλλιτέχνη της Βενετικής Σχολής (Μουσείο Κορέρ, Βενετία φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 60. Η έφοδος στο Μαχόν, 1756, από έναν ανώνυμο Γάλλο καλλιτέχνη (Ναυτικό Μουσείο, Παρίσι φωτογραφία: akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 61. Η εκτέλεση του ναυάρχου Μπινγκ, περ. 1760, βρετανική σχολή (Εθνικό Ναυτικό Μουσείο, Γκρίνουιτς, Λονδίνο). 62. Πορτρέτο του ναυάρχου Φιοντόρ Ουσάκοφ από έναν ανώνυμο καλλιτέχνη του 19ου αιώνα (Κεντρικό Ναυτικό Μουσείο, Αγία Πετρούπολη φωτογραφία: akg-images / RIA Novosti). 63. Πορτρέτο του ναυάρχου Σάμιουελ Χουντ, 1784, από τον Τζέιμς Νόρθκοτ (Εθνικό Ναυτικό Μουσείο, Λονδίνο / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 64. Πορτρέτο του Φερδινάνδου φον Χόμπες από τον Αντόνιο Χουερέμπ (σε αυτόν αποδίδεται), στο Προεδρικό Παλάτι της Βαλέτα στη Μάλτα (φωτογραφία από ευγενική παραχώρηση της Κληρονομιάς Μάλτας). 65. Πορτρέτο του Στίβεν Ντεκατίρ, περ. 1814, από τον Τόμας Σάλι (Μουσείο Άρτγουοτερ Κεντ της Φιλαδέλφειας / ευγενική παραχώρηση της Συλλογής Ιστορικής Λέσχης της Πενσιλβάνια / Βιβλιοθήκη Τέχνης Μπρίτζμαν). 66. Το Πορτ Σάιντ το 1880 (Wikimedia Commons). 67. Η προκυμαία του Λόιντ στην Τεργέστη, περ (adoc-photos). 68. Η Μεγάλη Πλατεία, ή Πλατεία Μεχμέτ Αλί, στην Αλεξάνδρεια, περ (Αρχείο Βέρνερ Φόρμαν / Musees Royaux, Βρυξέλλες / Heritage- Images / Imagestate). 69. Η ιταλική κατοχή της Λιβύης, 1911 (akg-images). 70. Η επίθεση κατά των γαλλικών πολεμικών πλοίων που ναυλοχούσαν στο Μερς-ελ-Κεμπίρ τον Οκτώβριο του 1940 (φωτογραφία: Μπέτμαν / Corbis). 71. Βρετανικά στρατεύματα αποβιβάζονται στη Σικελία το 1943 (Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο, Λονδίνο, Α17918). 72. Πλοίο που μεταφέρει Εβραίους πρόσφυγες στη Χάιφα, 1947 (φωτογραφία: akg-images / Israelimages). 73. Ο Σαρλ Ντε Γκολ στην Αλγερία, 1958 (akg-images / Έριχ Λέσινγκ). 74. Σκηνή στην παραλία στο Λιορέτ δε Μαρ (Φρανκ Λούκασεκ / Corbis). 75. Παράνομοι μετανάστες από την Αφρική προσπαθούν να αποβιβαστούν σε ισπανικό έδαφος (EFE / Τζ. Ρέιτζελ). σελ. 663: Γελοιογραφία του 1936 από την εφημερίδα Falastin (Mark Levine, Overthrowing Geography, Καλιφόρνια, 2005). ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Το Μπρίκι του Γκουστάβ Λε Γκρέι (V&A Images, Μουσείο Βικτώριας και Αλβέρτου, Λονδίνο).

11 ΣυΣΤηΜΑ ΓρΑφηΣ ΞέΝΩΝ ονοματων ΚΑι ΧροΝολοΓιΩΝ Η μεταφορά της γραφής των ξένων ονομάτων αποτελεί εφιάλτη σε ένα βιβλίο που καλύπτει μία τόσο μακρά περίοδο, και η συνέπεια είναι αδύνατη. Έχω προσπαθήσει να συνδυάσω την αυθεντικότητα με τη σαφήνεια. Αναφορικά με τα ελληνικά, ας σημειωθεί απλώς ότι η αρχαία Θεσσαλονίκη γίνεται η οθωμανική Σαλονίκη (Σελανίκ) και μετά εκ νέου η σύγχρονη Θεσσαλονίκη, ενώ η Επίδαμνος, το Δυρράχιον, το Διράχιουμ, το Ντουράτσο και το Ντούρες είναι όλα το ίδιο μέρος στην Αλβανία σε διαφορετικές εποχές. Έχω χρησιμοποιήσει το τρέχον όνομα της περιόδου για την οποία γράφω. Παρόμοια προβλήματα ανακύπτουν με τα εβραϊκά, τα τουρκικά και τα αραβικά ονόματα. Κατά μήκος της κροατικής και της μαυροβούνιας ακτής έχω προτιμήσει τις σλαβικές φόρμες, αφού τώρα χρησιμοποιούνται ευρέως, κι έτσι χρησιμοποιώ τον όρο Ντουμπρόβνικ αντί για Ραγούζα, αλλά (μη έχοντας κάποιο εξίσου κομψό όνομα για τους κατοίκους) έχω αποκαλέσει τους κατοίκους της «Ραγούζιους». Ένα άλλο επίμαχο ζήτημα είναι το αν θα χρησιμοποιήσει κανείς χριστιανικό τρόπο χρονολόγησης με π.χ. και μ.χ., ή το σύγχρονο υποκατάστατό του, ή μάλλον (όπως συνήθιζε να προτείνει ο Τζόζεφ Νίνταμ) ένα απλό και «+». Επειδή αυτές οι παραλλαγές παράγουν ακριβώς τις ίδιες ημερομη νίες όπως και τα π.χ. και μ.χ., δεν είμαι βέβαιος για το ποιο πλεονέκτημα κομίζουν. Όσοι αισθάνονται άβολα με τα προ Χριστού και μετά Χριστόν είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν ότι τα π.χ. και μ.χ. σημαίνουν κάποιον άλλο συνδυασμό λέξεων, όπως «παλαιά χρονολογία» και «μοντέρνα χρονολογία».

12 προλογοσ ΣΤηΝ έλληνικη έκδοση Η Μεσόγειος ως βιότοπος ανθρώπων και πολιτισμών είναι για τους ιστορικούς που κατέγραψαν τη σημασία της σαν το υγρό στοιχείο που πλεονάζει μέσα μας, απαραίτητο για την ανάπτυξη κυττάρων, ιστών και οργάνων. Μέσα στην εσωτερική μας θάλασσα επαναλαμβάνεται αέναα η ιστορία του κόσμου, από το σκίρτημα της αμοιβάδας ως το χτύπο της καρδιάς. Την πρώτη μου ιστορία της Μεσογείου την αγόρασα για να τη δωρίσω στον πατέρα μου τα Χριστούγεννα του Ήταν του Εμίλ Λούντβιχ, γνωστού για τις βιογραφίες μεγάλων ανδρών, σε φτηνή έκδοση («Προμηθέας»), δύο τόμων ( ) και μετάφραση από τα γαλλικά του Μιχάλη Λίλλη. Από τον Πρόλογο μαθαίνουμε ότι το έργο ολοκληρώθηκε στη Σάντα Μπάρμπαρα της Καλιφόρνιας το , όπου ο συγγραφέας είχε καταφύγει για να γλιτώσει από τη γερμανική κατοχή της Γαλλίας. Από τον Πρόλογο κιόλας ο Λούντ βιχ μάς δίνει το στίγμα του: «Αν υπάρχει καμιά άλλη Ιστορία από εκείνη του πνεύματος, αυτή βρίσκεται στην απόδοση των ανθρώπινων χαρακτηριστικών και της σημασίας των μεγάλων ηγετών [ ]. Η πολιτική οικονομία παρέχει με τους αριθμούς της σπουδαία δεδομένα, όχι όμως και συμπεράσματα» (σ. 10). Ο Λούντβιχ έγραψε την ιστορία της Μεσογείου σαν μια ευχάριστη βιο γραφία, γεμάτη περιπέτειες και απρόοπτα. Η δεύτερη για μένα Μεσόγειος υπήρξε του Γάλλου καθηγητή, Φερνάν Μπροντέλ, Η Μεσόγειος και ο Μεσογειακός Κόσμος την Εποχή του Φιλίππου Β της Ισπανίας (1949). Άρχισε το 1923 ως συγγραφή διπλωματικής ιστορίας και κατέληξε σε μια σύνθετη καταγραφή όλων των στοιχείων μισού αιώνα της Μεσογείου. Έγινε έκτοτε το υπόδειγμα της συνολικής (φυσικής, οικονομικής, δημογραφικής, πολιτισμικής, πολιτικής) ιστορίας που παρήγαγε η περίφημη σχολή των Αnnales. Ο σοβαρότερος προβληματισμός του Μπροντέλ είναι κατά πόσο η οθωμανική Μεσόγειος διέσπασε μια πολιτισμική ενότητα που διήρκεσε δύο χιλιάδες χρόνια. Η απάντησή του μάλλον ενδίδει στο πολιτικά ορθό. «Διατηρώ την πεποίθηση ότι η τουρκική Μεσόγειος ζούσε και ανέπνεε με τους ίδιους ρυθμούς με αυτούς του χριστιανικού της τμήματος» (αγγλική έκδοση, 1972, σ. 14). Πέντε αιώνες αργότερα το ερώτημα παραμένει. Είναι τάχα η σημερινή ισλαμική Μεσόγειος σε αρμονία με τις ευρωπαϊκές όχθες της «Μεγάλης Θάλασσας»; Η απάντηση που δίνει ο Ντέιβιντ Αμπουλάφια στις 428 από τις 718 σελίδες της ιστορίας του για τη Μεσόγειο είναι αρνητική. Κατ αυτόν, η διάσπαση της ενότητας που σημειώνεται τον έβδομο αιώνα με την άνοδο του Ισλάμ δεν απο-

13 18 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ καθίσταται ποτέ. Από τη σελίδα 291 η ιστορία της θάλασσας επικεντρώνεται σε μια σύγκρουση πολιτισμών. Το έργο του Αμπουλάφια, Η Μεγάλη Θάλασσα Οι περιπέτειες των λαών της Μεσογείου είναι ένας άθλος συγκομιδής πληροφοριών με εκκίνηση το π.χ. και κατάληξη το 2010 μ.χ. Είναι φυσικό σε έργο τόσο εκτατικό να υπάρχουν ανισότητες στο χειρισμό των γεγονότων και των στοι χείων. Σε γενικές γραμμές η αρχαία και μεσαιωνική ιστορία της Μεσογείου του Αμπουλάφια προσφέρουν τα πιο στοχαστικά αποτελέσματα, ενώ οι νεότεροι χρόνοι υπολείπονται στην ανάλυση των πληροφοριών και χρωματίζονται από τις προκαταλήψεις του συγγραφέα. Ο Έλληνας αναγνώστης δεν θα βρει μνεία του πολέμου των ελληνικών δυνάμεων στην Αλβανία, ενώ θα πληροφορηθεί ουκ ολίγα για την αντίσταση της Μάλτας στους βομβαρδισμούς του άξονα. Ο Αμπουλάφια αριθμεί τους Έλληνες της Μικράς Ασίας πριν από την Καταστροφή σε αντί του διπλάσιου περίπου αριθμού και συνδέει τη «Μεγάλη Ιδέα» με τους Ρώσους Τσάρους! Αντίθετα, οι περιγραφές και αναλύσεις της αρχαιότητας είναι εντυπωσιακές. Από την εξόρυξη χαλκού στην Κύθνο και την ανάμειξή του με κασσίτερο για την παραγωγή του μπρούντζου, ως τον εμπορικό ανταγωνισμό Ελλήνων, Φοινίκων και Ρωμαίων, ο αναγνώστης εκτίθεται σε πλούτο πληροφοριών και ανάταξη της ιστορικής επιστήμης. Προς μεγάλη ευχαρίστηση των Ελλήνων αναγνωστών που διδάχτηκαν τη βυζαντινή ιστορία ως τμήμα της ελληνικής, ο Αμπουλάφια αποκαλεί τους Βυζαντινούς, κατά τη δυτική παράδοση, Έλληνες. Οι μεταμορφώσεις της Σικελίας απασχολούν εν εκτάσει τον συγγραφέα, από τον αρχαίο ανταγωνισμό των Ελλήνων με τους Φοίνικες, τη σταδιακή ρωμαϊκή κατάκτηση και μετά τους αγώνες ανάμεσα στους γηγενείς και τους Άραβες, τους Βυζαντινούς και τους Λατίνους, τους Ιταλούς και τους Γάλλους επικυρίαρχους. Στο πεδίο της θάλασσας οι Έλληνες εκτοπίζουν τους Φοίνικες και τους Πέρσες, οι Ρωμαίοι τους Καρχηδόνιους, οι Βενετοί τους Βυζαντινούς και η Βενετία ανταγωνίζεται ως τον 16ο αιώνα τη Γένοβα ενώ οι Γενουά τες πολεμούν διαρκώς με τους Καταλανούς. Ο Αμπουλάφια θεωρεί ότι οι ανταγωνισμοί των ποικίλων εθνοτήτων είναι σαν τις προσμίξεις των ποταμών που εμπλουτίζουν τη Μεσόγειο με την ιλή τους. Ζωτική παρέμεινε η σημασία των αγαθών που προκάλεσαν τις μεγάλες εμπορικές και στρατιωτικές συγκρούσεις: σκλάβοι, λάδι, αλάτι, κρασί, μεταλλεύματα, σιτάρι και, κατά τη ρωμαιοκρατία, έργα τέχνης από ελληνικά εργαστήρια. Σημειώνει ότι το 1281 δύο γενοβέζικα πλοία και ένα από τη Μαγιόρκα μετέφεραν για πρώτη φορά μαλλί από το Λονδίνο στην Ιταλία. Το εμπόριο του μαλλιού και των υφασμάτων της Φλάνδρας συσσώρευσε πλούτο στα κέντρα της δυτικής Ευρώπης και έγινε αιτία μεγάλων συγκρούσεων ανάμεσα σε Γάλλους, Βρετανούς, Φλαμανδούς και Γερμανούς.

14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ 19 Οι προτιμήσεις του Αμπουλάφια στην ιστορία των ιδεών είναι ιδιότυπες. Μια σελίδα για τον Αριστοτέλη, δύο για τον Πλάτωνα και τον Μαϊμονίδη και τέσσερις για τον Πολύβιο. Καλός μαθητής του Μπροντέλ, o Αμπουλάφια ενδιαφέρεται περισσότερο για την πορεία της πανώλους από ό,τι για την ιστορία των ιδεών. Περιγράφει έτσι με λεπτομέρειες την εξάπλωση της επιδη μίας το 1340, η οποία υπήρξε καίριο χτύπημα για τις ισλαμικές όσο και για τις χριστιανικές χώρες της Μεσογείου, που έχασαν σε μικρό διάστημα τον μισό πληθυσμό τους. Υπεύθυνοι για τη διάδοση της βουβωνικής πανώλους ήταν οι Γενουάτες έμποροι και ναυτικοί της Μαύρης Θάλασσας και ειδικότερα της Κριμαίας. Όταν τα μογγολικά στίφη πολιόρκησαν την Κάφφα το 1347, έφεραν και τους θανατηφόρους ψύλλους που συντρόφευαν τα ζώα τους. Οι ξενιστές των ψύλλων που ταξίδευαν στα αμπάρια των Γενουατών με προορισμό τα μεγάλα λιμάνια ήταν οι μαύροι αρουραίοι. Σε μικρό διάστημα οι πληθυσμοί της Κωνσταντινουπόλεως, της Αλεξάνδρειας και της Γάζας αποδεκα τίστηκαν από το λοιμό. Η Μεσσήνη ήταν το πρώτο δυτικό λιμάνι όπου ξέσπασε ο «μαύρος θάνατος» το Οι κάτοικοι κατέφυγαν στην ενδοχώρα μεταφέροντας τη συμφορά σε όλη τη Σικελία. Με τον ίδιο τρόπο η πανούκλα διαδόθηκε μέσω Βαρκελώνης στο μεγαλύτερο μέρος της Ιβηρικής χερσονήσου και από εκεί στη δυτική Ευρώπη. Ο λοιμός δεν προκάλεσε μόνιμη ύφεση στις οικονομίες της Μεσογείου. Καθώς η δραματική μείωση του πληθυσμού ελάττωσε και τη ζήτηση αγροτικών προϊόντων, οι περιθωριακές καλλιέργειες αφέθηκαν να γίνουν βοσκότοποι, ενώ οι πιο αποδοτικές γαίες αφιερώθηκαν σε εξειδικευμένες καλλιέρ γειες που παρακολουθούσαν τη ζήτηση στις οδούς του εμπορίου. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους θαλασσοκράτορες Βενετούς και Γενουάτες εντάθηκε τον 15ο αιώνα με πολιορκίες της Βενετίας και της Γένοβας από τους συνασπισμούς που σχημάτισαν οι δύο εμπορικοί ανταγωνιστές. Όμως το γεγονός που αναστάτωσε τον δυτικό κόσμο της Μεσογείου ήταν η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Τούρκους-Οθωμανούς το Από εκεί οι Οθωμανοί εξορμούσαν κατά των δυτικών στόχων στην Αδριατική και τη νότιο Ιταλία. Το 1480 οι Οθωμανοί κατέλαβαν το Οτράντο και έσφαξαν όλους τους άνδρες αιχμαλώτους αφήνοντας γυναίκες από τον πληθυσμό των Ο Αμπουλάφια περιγράφει με λεπτομέρειες την άλωση του Οτράντο και τον αντίκτυπο στην ιταλική χερσόνησο, ενώ για την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως λέει ελάχιστα. Ίσως εννοεί ότι το μεγάλο αυτό γεγονός ήταν ένας θάνατος που είχε προαναγγελθεί μερικούς αιώνες πριν από το τέλος. Με το θάνατο του Μωάμεθ του Πορθητή τον Μάιο του 1481 στα σαράντα εννέα του χρόνια, ηγεμόνες της Ευρώπης όπως ο Κάρολος Η της Γαλλίας και ο Φερδινάνδος της Αραγώνας αφυπνίστηκαν ως προς την τουρκική απειλή. Οι εσωτερικές έριδες ωστόσο ανάμεσα στους Ιταλούς και τους Γάλλους δεν επέτρεψαν να ευοδωθεί κάποια ενιαία προσπάθεια κατά των Οθωμανών. Το 1502

15 20 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ οι Τούρκοι απέσπασαν το Δυρράχιο από τους Ενετούς και το 1571 την Κύπρο. Η πρώτη σημαντική νίκη των συνασπισμένων χριστιανικών στόλων σημειώνεται τον ίδιο χρόνο στη ναυμαχία της Ναυπάκτου. Όπως σημειώνει και ο Μπροντέλ, στον οποίο αναφέρεται συχνά ο Αμπουλάφια, ο θρίαμβος αυτός προστάτεψε οριστικά την Ιταλία από τον κίνδυνο της οθωμανικής εισβολής. Η λεπτομερής περιγραφή των γεγονότων στη Μεσόγειο του 16ου αιώνα εμποδίζει τον συγγραφέα να παρουσιάσει το σύνολο του μετασχηματισμού του δυτικού κόσμου κατά τον αιώνα αυτό. Ο πιο εμβληματικός για τη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία αιώνας βρίσκεται κατακερματισμένος σε τρία Κεφάλαια. Οι «Μεταμορφώσεις στη Δύση» παρουσιάζουν εύστοχα την έξοδο των Ιβήρων στο ανοιχτό πέλαγος του Ατλαντικού. Η νέα τεχνολογία στη ναυπηγική και η χρήση οργάνων πλοήγησης έκαναν δυνατή την απόδραση από την κλειστή θάλασσα στο πέλαγος της Μεσογείου. Στα δύο όμως επόμενα Κεφάλαια, το ένα για τις «Ιερές και ανίερες συμμαχίες» και το άλλο για τον έλεγχο του Αιγαίου που έφερε σε σύγκρουση χριστιανούς και μουσουλμάνους, χάνονται οι λόγοι που καθιστούν τον 16ο αιώνα ορόσημο στην ιστορία της Ευρώπης. Η δημογραφική ανάπτυξη της ηπείρου μετά από τις τρομερές επιδημίες του παρελθόντος και η ποικιλία του φαινομένου της οικονομικής ανάπτυξης που ακολούθησε προκάλεσαν σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις που ήταν άγνωστες στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα. Η θρησκευτική μεταρρύθμιση, η διάδοση της τυπογραφίας, η ανάμειξη της κοσμικής εξουσίας στα ζητήματα της εκκλησίας, ακόμα και οι σχέσεις αρχόντων και υπηκόων, άλλαξαν ριζικά τη μορφή του κόσμου. Στον αιώνα αυτόν σημειώνεται και η αρχή της εμπορικής παρακμής της «Μεγάλης Θάλασσας». Έκτοτε οι οδοί του εμπορίου και ο πλούτος μετατοπίζονται βορειοδυτικά. Ο Αμπουλάφια αποδίδει καλύτερα στην εξιστόρηση των γεγονότων όταν ασχολείται με τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Μεσογείου και γίνεται αντιφατικός στις περιγραφές των εθνών κρατών του 19ου και του 20ού αιώνα. Αντιμετωπίζει έτσι με σκεπτικισμό τον ενθουσιασμό των Ευρωπαίων για την αναγέννηση του ελληνικού έθνους και την πίστη τους σε ένα «ανύπαρκτο» μυθολογικό πάνθεο, αλλά επαναλαμβάνει ο ίδιος ανάλογη αφοσίωση στην Τορά και στους εθνικούς μύθους που οδήγησαν κατά τον 20ό αιώνα στην κάθαρση της Παλαιστίνης από ξένα προς τον ιουδαϊσμό στοιχεία. Ανθρώπινες βέβαια αντιφάσεις που μας θυμίζουν ότι η βούληση και το θυμικό, ακόμα και των σημαντικών συγγραφέων, δεν ελέγχονται πάντοτε από τη λογική. Ο τίτλος «Μια κατακερματισμένη Μεσόγειος, » ασφαλώς δεν ανήκει εκεί. Αν εξαιρεθεί η Ρωμαιοκρατία ακόμα και με τη βυζαντινή της εκδοχή, η Μεσόγειος υπήρξε κατακερματισμένη σε όλες περίπου τις εποχές της ιστορίας. Όπως ο ίδιος άλλωστε σημειώνει στο Συμπέρασμά του, «Αντί να ψάχνουμε για ενότητα, θα έπρεπε να προσέξουμε την ποικιλομορφία». Στην ποι-

16 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ 21 κιλομορφία αυτή ακριβώς ανήκουν και οι δύο «οραματιστές» που προβάλλει, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Απόστολος Παύλος. Αν πρέπει να συνοψίσουμε το έργο αυτό και τη σημασία του, θα λέγαμε ότι πρόκειται για την ιστορία της αέναης κίνησης ανθρώπων, ιδεών και αγαθών στο πιο εξανθρωπισμένο φυσικό στοιχείο της ιστορίας των πολιτισμών, τη Μεσόγειο. ΘΑΝοΣ ΒέρέΜηΣ Ομότιμος Καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών

17 προλογοσ Η «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ» μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα. Αυτό το βιβλίο είναι περισσότερο μία ιστορία της Μεσογείου Θάλασσας και όχι της στεριάς που την περιβάλλει. Πιο συγκεκριμένα, είναι μία ιστορία των ανθρώπων που διέσχισαν τη θάλασσα και έζησαν κοντά στις ακτές της, σε λιμάνια και σε νησιά. Το θέμα μου είναι η διαδικασία μέσω της οποίας η Μεσόγειος κατέστη σε διάφορους βαθμούς ενσωματωμένη σε μία και μόνη εμπορική, πολιτιστική, ακόμη (υπό τους Ρωμαίους) και πολιτική ζώνη, και για το πώς αυτές οι περίοδοι ενσωμάτωσης έληξαν με βίαιη διάλυση μερικές φορές, είτε λόγω πολέμου είτε λόγω επιδημίας. Έχω διακρίνει πέντε ευκρινείς περιόδους: μία Πρώτη Μεσόγειο, η οποία περιήλθε στο χάος έπειτα από το 1200 π.χ., δηλαδή γύρω στην εποχή που λέγεται πως έπεσε η Τροία, μία Δεύτερη Μεσόγειο, η οποία επέζησε έως περίπου το 500 μ.χ., μία Τρίτη Μεσόγειο, η οποία ξεπρόβαλε αργά και μετά βίωσε μία μεγάλη κρίση την εποχή του Μαύρου Θανάτου (1347), μία Τέταρτη Μεσόγειο, που έπρεπε να τα βγάλει πέρα με τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από τον Ατλαντικό και την κυριαρχία των ατλαντικών δυνάμεων, τελειώνοντας περίπου την εποχή της διάνοιξης της Διώρυγας του Σουέζ το 1869, και τέλος μία Πέμπτη Μεσόγειο, που έγινε το πέρασμα για τον Ινδικό Ωκεανό και βρήκε μία εκπληκτική νέα ταυτότητα κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Η δική μου «Μεσόγειος» είναι καθοριστικά η επιφάνεια της ίδιας τής θάλασσας, οι παραλίες της και τα νησιά της, ιδίως οι πόλεις-λιμάνια που παρείχαν τα κύρια σημεία αναχώρησης και άφιξης γι αυτούς που τη διέσχιζαν. Αυτός είναι ένας στενότερος ορισμός απ ό,τι εκείνος που έδωσε ο μεγάλος πρωτοπόρος της μεσογειακής ιστορίας, ο Φερνάν Μπροντέλ, που συχνά κάλυπτε μέρη πέρα από τη Μεσόγειο. Η Μεσόγειος του Μπροντέλ όμως και των περισσοτέρων από εκείνους που ακολούθησαν τα χνάρια του ήταν μία χερσαία μάζα που εκτεινόταν πολύ πέρα από την ακτογραμμή, όπως και μία λεκάνη γεμάτη με νερό, και υπάρχει ακόμα μία τάση να ορίζεται η Μεσόγειος σε σχέση με την καλλιέργεια της ελιάς ή τις κοιλάδες των ποταμών που εκβάλλουν σ αυτήν. Επομένως, πρέπει κάποιος να εξετάσει τις, συχνά μόνιμες, παραδοσιακές κοινωνίες μέσα σ αυτές τις κοιλάδες, οι οποίες παρήγαν τρόφιμα και πρώτες ύλες που αποτέλεσαν προϊόντα σταθερής ζήτησης του διαμεσογειακού εμπορίου, πράγμα που επίσης σημαίνει ότι οφείλει να συμπεριλάβει πραγματικούς στεριανούς που δεν πλησίασαν ποτέ τη θάλασσα. Η ενδοχώρα τα γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί, τα προϊόντα που

18 24 DAVID ABULAFIA προήλθαν ή πέρασαν από εκεί δεν μπορεί φυσικά να αγνοηθεί, αλλά αυτό το βιβλίο επικεντρώνεται σε εκείνους που βούτηξαν τα δάχτυλα των ποδιών τους στη θάλασσα και, περισσότερο απ όλα, ταξίδεψαν σ αυτή, συμμετέχοντας άμεσα, σε μερικές περιπτώσεις, στο διαπολιτισμικό εμπόριο, στη διακίνηση θρησκευτικών και άλλων ιδεών, ή, λιγότερο σημαντικό, στις ναυτικές συγκρούσεις για την κυριαρχία των θαλάσσιων οδών. Αναπόφευκτα, σ αυτό που είναι ήδη ένα ογκώδες βιβλίο, έπρεπε να γίνουν δύσκολες επιλογές σχετικά με το τι θα έπρεπε να συμπεριληφθεί και τι να εξαιρεθεί. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται λιγότερο συχνά από ό,τι θα έπρεπε είναι το «ίσως», το «πιθανώς», το «μπορεί» και το «πιθανότατα». Πάρα πολλές δηλώσεις, ιδίως σχετικά με την πρώιμη Μεσόγειο, μπορούν να διατυπωθούν κατ αυτό τον τρόπο, με το ρίσκο να παραχθεί μία ομίχλη από αβεβαιότητες για τον αναγνώστη. Πρόθεσή μου υπήρξε να περιγράψω τους λαούς, τις διαδικασίες και τα γεγονότα που έχουν μεταμορφώσει ολόκληρη ή μεγάλο μέρος της Μεσογείου, παρά να γράψω μία σειρά από μικρο-ιστορίες των παρυφών της, όσο ενδιαφέρουσες κι αν μπορεί να είναι αυτές. Συνεπώς, έχω επικεντρωθεί σ αυτό που θεωρώ μακροπρόθεσμα σημαντικό, όπως η ίδρυση της Καρχηδόνας, η εμφάνιση του Ντουμπρόβνικ, η επίδραση των Βέρβερων κουρσάρων ή η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ. Οι θρησκευτικές αλληλεπιδράσεις απαιτούν χώρο, και φυσικά πολλή προσοχή δίνεται στις συγκρούσεις ανάμεσα στους χριστιανούς και τους μουσουλμάνους, αλλά και οι Εβραίοι αξίζουν επίσης αρκετή προσοχή λόγω του εξέχοντος ρόλου τους ως εμπόρων στον πρώιμο Μεσαίωνα και ξανά κατά την πρώιμη σύγχρονη περίοδο. Έχω δώσει περίπου την ίδια κάλυψη σε κάθε αιώνα από τη στιγμή που φτάνω στην κλασική αρχαιότητα, διότι ήθελα να αποφύγω να γράψω ένα από εκείνα τα βιβλία με τη μορφή πυραμίδας στα οποία κάποιος προσπερνά βιαστικά τα πρώτα Κεφάλαια για να φτάσει στους βολικούς σύγχρονους καιρούς το ταχύτερο δυνατό. Οι χρονολογίες όμως που έχουν προσκολληθεί στα Κεφάλαια είναι κατά μεγάλη προσέγγιση, και διαφορετικά Κεφάλαια μερικές φορές πραγματεύονται γεγονότα της ίδιας περιόδου που συνέβησαν σε διαφορετικά άκρα της Μεσογείου. Η Μεσόγειος που γνωρίζουμε τώρα διαμορφώθηκε από τους Φοίνικες, τους Έλληνες και τους Ετρούσκους στην αρχαιότητα, από τους Γενουάτες, τους Βενετούς και τους Καταλανούς στον Μεσαίωνα, από το ολλανδικό, το αγγλικό και το ρωσικό ναυτικό στους αιώνες πριν το Πράγματι, υπάρχει κάποια βάση στο επιχείρημα ότι μετά το 1500, και σίγουρα μετά το 1850, η Μεσόγειος κατέστη όλο και λιγότερο σημαντική στις ευρύτερες παγκόσμιες υποθέσεις και στο εμπόριο. Στα περισσότερα Κεφάλαια έχω επικεντρωθεί σε ένα ή δύο μέρη που πιστεύω ότι εξηγούν καλύτερα τις ευρύτερες μεσογεια κές εξελίξεις στην Τροία, στην Κόρινθο, στην Αλεξάνδρεια,

19 Η ΜΕΓΑΛΗ ΘΑΛΑΣΣΑ 25 στο Αμάλφι, στη Θεσσαλονίκη κλπ., αλλά η έμφαση δίδεται πάντα στους δεσμούς τους διαμέσου της Μεσογείου Θάλασσας και, όπου είναι δυνατό, σε μερικούς από τους ανθρώπους που επηρέασαν ή βίωσαν αυτές τις αλληλεπιδράσεις. Ένα αποτέλεσμα αυτής της προσέγγισης είναι το ότι λέω λιγότερα για τα ψάρια και τους ψαράδες απ ό,τι θα περίμεναν μερικοί αναγνώστες. Τα περισσότερα ψάρια περνούν την ώρα τους κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και οι ψαράδες τείνουν να αποπλέουν από το λιμάνι, να πιάνουν την ψαριά τους (συχνά σε κάποια απόσταση από το μητρικό λιμάνι τους) και να επιστρέφουν στη βάση τους. Ως επί το πλείστον, δεν έχουν έναν προο ρισμό στην άλλη πλευρά των νερών όπου θα έρθουν σε επαφή με άλλους λαούς και πολιτισμούς. Τα ψάρια που φέρνουν στο σπίτι μπορεί κάλλιστα να υποστούν επεξεργασία με κάποιον τρόπο, όπως να παστωθούν ή να διατηρηθούν σε άλμη, ή να γίνουν ακόμα και σάλτσα με δυνατή γεύση, και οι έμποροι που μετέφεραν αυτά τα προϊόντα στα πλοία τους συχνά αναφέρονται. Τα φρέσκα ψάρια θα πρέπει πολύ συχνά να αποτέλεσαν την τυπική τροφή για τα ναυτικά πληρώματα. Ειλικρινά όμως, τα δεδομένα σπανίζουν. Η προσοχή μου έχει στραφεί προς ό,τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια της Μεσογείου με την άφιξη του υποβρυχιακού πολέμου στις αρχές του 20ού αιώνα. Ελπίζω πως όσοι πάρουν στα χέρια τους αυτό το βιβλίο θα απολαύσουν την ανάγνωσή του όσο απόλαυσα κι εγώ τη συγγραφή του. Για την πρόσκληση να κάνω κάτι τέτοιο, καθώς και για την ενθουσιώδη ενθάρρυνσή τους μετά, είμαι βαθιά υπόχρεος στον Στιούαρτ Πρόφιτ των εκδόσεων Πένγκουιν και στον ατζέντη μου, Μπιλ Χάμιλτον, στο Α.Μ. Χιθ, και για περαιτέρω ενθάρρυνση στον Πίτερ Τζίνα και στον Τιμ Μπεντ στον αμερικανικό εκδοτικό μου οίκο, τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Οξφόρδης στη Νέα Υόρκη. Μία ιδιαίτερη ευχαρίστηση ήταν η ευκαιρία να επισκεφτώ ή να ξαναεπισκεφτώ μερικά από τα μέρη που αναφέρω. Έχω ωφεληθεί πολύ από τη φιλοξενία ενός αριθμού οικοδεσποτών στη Μεσόγειο και πέρα απ αυτήν: ο Κλάιβ και η Τζεραλντίν Φινλέισον του Μουσείου του Γιβραλτάρ υπήρξαν καλοδεχτικοί όπως πάντα, και μου έδωσαν τη δυνατότητα όχι μόνο να ξαναεπισκεφτώ το Γιβραλτάρ αλλά και να κάνω μία εκδρομή περνώντας το Στενό έως τη Θέουτα. Ευχαριστώ τον Τσαρλς Ντάλι, τον Ντόμινικ Φένετς, τους συναδέλφους τους στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Μάλτας, τον αξιότιμο Βρετανό Ύπατο Αρμοστή και τις κυρίες Άρτσερ και Ρόνι Μίκαλεφ του Βρετανικού Συμβουλίου που υπήρξαν υποδειγματικές οικοδέσποινες στη Μάλτα, την αξιότιμη Μαλτέζα πρέσβειρα στην Τυνησία, Βίκι-Ανν Κρεμόνα, που υπήρξε επίσης μία έξοχη οικοδέσποινα στην Τύνιδα και στη Μαχντία, τον Μοχάμετ Αουάντ, που δίκαια φημίζεται για τη φιλοξενία του, που μου άνοιξε τα μάτια στην πόλη του την Αλεξάνδρεια, τον Εντέμ Ελντέμ που μου αποκάλυψε ανύποπτες γωνιές της Κωνσταντινούπολης (και της Αλεξάνδρειας), τον

20 26 DAVID ABULAFIA Ρέλτζα Σεφέροβιτς του Κροατικού Ιστορικού Ινστιτούτου στο Ντουμπρόβνικ που με βοήθησε πάρα πολύ εκεί, στο Μαυροβούνιο (στο Χέρτσεγκ Νόβι και στο Κότορ) και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (στο Τρέμπιντζε), τον Έντουαρντ Μίρα που μοιράστηκε μαζί μου τις γνώσεις του για τη μεσαιωνική Βαλένθια επί τόπου, και τον Ολιβέτα Σένα που με προσκάλεσε στο Κάλιαρι για να τιμήσει τη μνήμη του μακαρίτη φίλου μου και διακεκριμένου ιστορικού της Μεσογείου Μάρκο Τανγκερόνι, δίνοντάς μου τη δυνατότητα να επισκεφθώ επίσης την αρχαία Νόρα. Επίσης επιθυμώ να ευχαριστήσω, πιο μακριά, το Ιστορικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι και το φινλανδικό Υπουργείο Εξωτερικών που με προσκάλεσαν να αναπτύξω τις απόψεις μου σχετικά με την ιστορία της Μεσογείου σε μια πόλη της οποίας το μεγάλο φρούριο συχνά αποκαλείται το «Γιβραλτάρ του Βορρά», τη Φραντσέσκα Τριβελάτο που μου επέτρεψε να διαβάσω την έξοχη μελέτη της για το Λιβόρνο προτού αυτή εκδοθεί, τον Ρότζερ Μουρχάουζ που με εφοδίασε με μία πληθώρα κατάλληλων εικόνων, συχνά δύσκολο να βρεθούν, και τον Μπέλα Κούνα που υπήρξε ένας υποδειγματικός επιμελητής. Η σύζυγός μου, Άννα, εξερεύνησε μαζί μου τη Γιάφα, το Νέβε Τζεντέκ, το Τελ Αβίβ, την Τύνιδα, τη Μαχντία και μεγάλες εκτάσεις της Κύπρου. Η Άννα ανέχτηκε ολοένα και μεγαλύτερα βουνά βιβλίων γύρω από την αρχαία και τη σύγχρονη Μεσόγειο σε ένα σπίτι ήδη γεμάτο από βιβλία πάνω στη μεσαιωνική Μεσόγειο. Οι κόρες μου Μπιάνκα και Ρόζα υπήρξαν υπέροχες σύντροφοι στα ταξίδια σε διάφορες γωνιές της Μεσογείου και με τροφοδότησαν με υλικό σε ποικίλα ζητήματα, όπως οι Μορίσκο και η Πορεία της Βαρκελώνης. Είμαι επίσης πολύ ευγνώμων στα ακροατήρια στο Κέιμπριτζ, το Σεν Άντριους, το Ντάρχαμ, το Σέφιλντ, τη Βαλέτα και τη Φρανκφούρτη του Μάιν που ανταποκρίθηκαν τόσο εποικοδομητικά σε μία διάλεξη που έδωσα με θέμα: «Πώς να γράψετε την ιστορία της Μεσογείου». Στο Κέιμπριτζ, έλαβα βιβλιογραφικές και άλλες συμβουλές από τον Κόλιν και την Τζέιν Ρένφριου, τον Πολ Κάρτλετζ, τον Τζον Πάτερσον, τον Άλεξ Μιούλεν, τον Ρίτσαρντ Ντάνκαν-Τζόουνς, τον Ουίλιαμ Ο Ράιλι, τον Χουμπέρτους Γιαν και τον Ντέιβιντ Ρέινολντς, μεταξύ άλλων, ενώ ο Ρότζερ Ντόου μού έδωσε πολύ ευγενικά ένα αντίγραφο από την υπέροχη μετάφρασή του με σχόλια της Οδύσσειας. Ο Τσαρλς Στάντον διάβασε το πρώτο χειρόγραφο και με διόρθωσε σε ορισμένα σημεία δεν χρειάζεται να πω ότι τα λάθη που παραμένουν είναι δικά μου. Η Αλίσα Μπάντοου ενεπλάκη με ενθουσιασμό σε μακρές συζητήσεις για την αρχαία οικονομία, οι οποίες με βοήθησαν να αποσαφηνίσω τις ιδέες μου. Κανένα ίδρυμα δεν μπορεί να συγκριθεί με τα κολέγια του Κέιμπριτζ και της Οξφόρδης στην προσφορά μιας ευκαιρίας για να συζητήσει κανείς τις ιδέες του με ανθρώπους διαφόρων ειδικοτήτων, και οφείλω περισσότερα από όσα μπορώ να πω στο ερέθισμα του να έχω μετα-

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Erol User, 2011 Εικόνας εξωφύλλου: STOCK Photography. Πρώτη έκδοση: Ιούνιος 2011 ΙSBN 978-960-496-343-0

Erol User, 2011 Εικόνας εξωφύλλου: STOCK Photography. Πρώτη έκδοση: Ιούνιος 2011 ΙSBN 978-960-496-343-0 ΣΕΙΡΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: ETHICAL ECONOMY Από τις Εκδόσεις Cinius, Κωνσταντινούπολη 2009 TIΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Ηθική Οικονομία ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Erol User ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Βάσω Κρις ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1978 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1978. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Μάρτιος 2012

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1978 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1978. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Μάρτιος 2012 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE ENORMOUS CROCODILE Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Πελώριος Κροκόδειλος ÓÕÃ ÃÑÁ ÖÅ ÁÓ: Roald Dahl ÅÉ ÊÏ ÍÏ ÃÑÁ ÖÇ ÓÇ: Quentin Blake ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Χαρά

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-617-7

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-617-7 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Η πεισµατάρα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: ηµήτρης Καρατζαφέρης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1990 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1990. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Ιούνιος 2010

Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008. Roald Dahl Nominee Ltd., 1990 Εικονογράφησης: Quentin Blake, 1990. Ðñþ ôç Ýê äï óç: Ιούνιος 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: ESIO TROT Από τις Εκδόσεις Puffin Books, Λονδίνο 2008 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Άνω Λεχ ÓÕÃ ÃÑÁ ÖÅ ÁÓ: Roald Dahl ÅÉ ÊÏ ÍÏ ÃÑÁ ÖÇ ÓÇ: Quentin Blake ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Χαρά Γιαννακοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης

Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης Υπεύθυνη Καθηγήτρια ΤΣΑΤΣΟΥΛΑ ΜΑΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Μητρετόδη Νατάσα Ζώρας Θοδωρής Πένκης Γιάννης 1 Η Μεσόγειος θάλασσα βρέχει την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική Στην Ευρώπη βρέχει τις εξής χώρες: Ισπανία, Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

2014 PULLMANTUR ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ SOVEREIGN. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΥΡΑ - 7Nύχτες Bαρκελώνη/Βαρκελώνη ή Τσιβιταβέκια/Τσιβιταβέκια ALL INCLUSIVE

2014 PULLMANTUR ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ SOVEREIGN. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΥΡΑ - 7Nύχτες Bαρκελώνη/Βαρκελώνη ή Τσιβιταβέκια/Τσιβιταβέκια ALL INCLUSIVE 2014 PULLMANTUR ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ SOVEREIGN ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΥΡΑ - 7Nύχτες Bαρκελώνη/Βαρκελώνη ή Τσιβιταβέκια/Τσιβιταβέκια ALL INCLUSIVE Αναχωρήσεις από/προς ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ (επιβίβαση Σάββατο): Aπρίλιος 12, 19, Μάιος 10,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν;

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν; Όποιον κι αν ρωτήσετε σήμερα σχετικά με την ανακάλυψη της Αμερικής, είναι σίγουρο ότι θα σας αναφέρει την γνωστή ιστορία με τον Χριστόφορο Κολόμβο, ο οποίος τον 15ο αιώνα έχοντας μελετήσει κάποια αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Alex Flinn, 2007 Published by arrangement with HarperCollins Publishers. Πρώτη έκδοση: Απρίλιος 2011 Πρώτη ανατύπωση: Απρίλιος 2011

Alex Flinn, 2007 Published by arrangement with HarperCollins Publishers. Πρώτη έκδοση: Απρίλιος 2011 Πρώτη ανατύπωση: Απρίλιος 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: BEASTLY Aπό τις Εκδόσεις HarperTeen, Νέα Υόρκη 2007 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Beastly ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Alex Flinn ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Κάσσυ Μπουλούκου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Αναστασία Σακελλαρίου ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Μπαλκόνι (κατ. ΒΡ) από 529. Εξωτερική (κατ. EC) Μπαλκόνι (κατ. BC) από 589. από 849 τώρα 329. από 789. τώρα 389. τώρα 589

Μπαλκόνι (κατ. ΒΡ) από 529. Εξωτερική (κατ. EC) Μπαλκόνι (κατ. BC) από 589. από 849 τώρα 329. από 789. τώρα 389. τώρα 589 ΜΟΝΑ ΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ 7/8 ήμερη κρουαζιέρα από Πειραιά "Αδριατική και Αιγαίο" από 04 Απριλίου έως 07 Νοεμβρίου Πλοίο: Costa Magica ρομολόγιο: Πειραιάς, Ελλάδα, Σαντορίνη, Ελλάδα, Κέρκυρα, Ελλάδα, Ντουμπρόβνικ,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης Ο Charles Fuge είναι άγγλος συγγραφέας και έγραψε στα αγγλικά.

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Μην χάσετε τις ειδικές προσφορές κρουαζιερών στην Μεσόγειο και την Βόρεια Ευρωπη από 40 την ημέρα!

Μην χάσετε τις ειδικές προσφορές κρουαζιερών στην Μεσόγειο και την Βόρεια Ευρωπη από 40 την ημέρα! Μην χάσετε τις ειδικές προσφορές κρουαζιερών στην Μεσόγειο και την Βόρεια Ευρωπη από 40 την ημέρα! 3ήμερη Πασχαλινή Κρουαζιέρα Λιμάνια: Αθήνα (Πειραιάς), Μύκονος, Κουσάντασι, Πάτμος, Κώς, Ηράκλειο Κρήτης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ

ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ alco THE PULSE OF SOCIETY ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΕΝΤΟΛΕΑΣ: ΤΥΠΟΣ: ΔΕΙΓΜΑ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ: ΧΡΟΝΟΣ: ALCO Ε.Ο.Τ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ (ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ) 1.500

Διαβάστε περισσότερα

Σ Ε Ι Ρ Α Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Σ O 114 Α, Β & Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Σ Ε Ι Ρ Α Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Σ O 114 Α, Β & Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ Αγκαλιά με παραμύθια ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Αγκαλιά με παραμύθια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα Χαδουλού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΜΕΡΟΣ Α : Στοιχεία για τους επισκέπτες της Ελλάδας 1. Αριθμός ημερών παραμονής στην Ελλάδα... 7 2. Αριθμός επισκέψεων στην Ελλάδα για διακοπές...

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Ηolland America Line Κρουαζιέρες με επιβίβαση ή και αποβίβαση από Πειραιά

Ηolland America Line Κρουαζιέρες με επιβίβαση ή και αποβίβαση από Πειραιά Ηolland America Line Κρουαζιέρες με επιβίβαση ή και αποβίβαση Πειραιά 1 Holland America Line γιορτάζουμε τα 140 χρόνια μας και σαλπάρουμε τον Πειραιά Για πρώτη φορά 15 δρομολόγια με επιβίβαση και αποβίβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ελληνούλης, το χάρτινο καραβάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσηίδα ηµουλίδου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα.

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα. M TH Ο Ι εβραιοι Ïé Åâñáßïé τησ θε ôç Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσ σαλο νίκης ιδρύθηκε για να τιμήσει την πλούσια και δημιου ρ γική Σεφαραδίτικη κλη ρο νομιά του πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην πόλη αυτή μετά

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

εγχειρίδιο κανόνων & σεναρίων Πριν ξεκινήσετε το πρώτο σας παιχνίδι, πρέπει να αφαιρέσετε τα κομμάτια από τα χαρτονένια πλαίσια.

εγχειρίδιο κανόνων & σεναρίων Πριν ξεκινήσετε το πρώτο σας παιχνίδι, πρέπει να αφαιρέσετε τα κομμάτια από τα χαρτονένια πλαίσια. Τα άγνωστα νησιά του Κατάν απλώνονται μπροστά σας. Μερικά μακριά στον ορίζοντα, κάποια άλλα χαμένα στην πυκνή ομίχλη. Άλλα σχεδιασμένα στους χάρτες, κι άλλα γνωστά μόνο από μύθους και ιστορίες. Κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

BELLA ITALIA. 8 µέρες / 7 νύχτες. * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ

BELLA ITALIA. 8 µέρες / 7 νύχτες. * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ BELLA ITALIA 8 µέρες / 7 νύχτες * Βενετία * Φλωρεντία * Σιένα * Ρώµη * 1 η µέρα: ΑΘΗΝΑ - ΠΑΤΡΑ - (ΘΕΣ/ΝΙΚΗ) - ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ - ΕΝ ΠΛΩ Συγκέντρωση και αναχώρηση για το λιµάνι της Πάτρας / Ηγουµενίτσας. Επιβίβαση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η Ευρώπη συνοπτικά Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Είναι Ευρωπαϊκή Είναι μια ένωση = βρίσκεται στην Ευρώπη. = ενώνει τα κράτη και τους ανθρώπους Ας ρίξουμε μια ματιά: Ποιο είναι το κοινό στοιχείο των Ευρωπαίων;

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και ΣΕΛ.210 οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και τρεις εκπαιδευτικοί από το Γυμνάσιο Ξηροκαμπίου Λακωνίας. Η Βουλή τούς καλωσορίζει. (Χειροκροτήματα απ όλες τις πτέρυγες

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

2015 PULLMANTUR ZENITH 2015 ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ & ΤΟΥΡΚΙΑ - 7Nύχτες ΠΕΙΡΑΙΑΣ / ΠΕΙΡΑΙΑΣ ZENITH ALL INCLUSIVE

2015 PULLMANTUR ZENITH 2015 ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ & ΤΟΥΡΚΙΑ - 7Nύχτες ΠΕΙΡΑΙΑΣ / ΠΕΙΡΑΙΑΣ ZENITH ALL INCLUSIVE 2015 PULLMANTUR ZENITH 2015 ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ & ΤΟΥΡΚΙΑ - 7Nύχτες ΠΕΙΡΑΙΑΣ / ΠΕΙΡΑΙΑΣ ZENITH ALL INCLUSIVE Αναχωρήσεις ZENITH (Δευτέρα) : Μάιος 11, 18, Ιούνιος 8, 15, Ιούλιος 6, 27, Aύγουστος 17,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Κουβέντες µε τη µαµά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Κατερίνα Χρυσοχόου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Δυτική Μεσόγειος, Κανάριοι Nήσοι

Δυτική Μεσόγειος, Κανάριοι Nήσοι Δυτική Μεσόγειος, Κανάριοι Nήσοι Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Κορσική, Μαρόκο, Μάλτα, Κανάρια, είναι μόνο μερικές από τις περιοχές της Δυτικής Μεσογείου που πλευρίζουν οι κρουαζιέρες μας. Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Στην ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, οι μέθοδοι εκτροφής των ζώων είναι δύο: 1. Η βόσκηση σε λιβάδια (παραδοσιακή εκτατική κτηνοτροφία), όταν τα ζώα είναι λίγα σε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ Εισαγωγή Το παρόν κείµενο περιλαµβάνει ορισµένα µόνο ονόµατα γνωστών µαθηµατικών από την ιστορία της επιστήµης. Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Μπουµτριαλαλί µε το κόκκινο λειρί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ : Ναταλία Καπατσούλια ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

α) 330-1191µ.Χ. Α. 1950 Β. 1426 Γ. 1812. 1954 Ε. 1973

α) 330-1191µ.Χ. Α. 1950 Β. 1426 Γ. 1812. 1954 Ε. 1973 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΡΑΠΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΓΙΑ ΠΛΗΡΩΣΗ ΜΙΑΣ ΚΕΝΗΣ ΘΕΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ ΣΤΟ ΤΑΜΕΙΟ ΘΗΡΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Ηµεροµηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

1. Γράφουμε το όνομα της Κύπρου και του Ηνωμένου Βασιλείου στη θέση τους στον χάρτη.

1. Γράφουμε το όνομα της Κύπρου και του Ηνωμένου Βασιλείου στη θέση τους στον χάρτη. Ο Αντρέας είναι δέκα χρόνων, κάτοικος Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο και προγραμματίζει να έρθει στην Κύπρο με τους γονείς του για να περάσει τις καλοκαιρινές του διακοπές. Μελετά διάφορες πληροφορίες για

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο Κατά παραγγελία γράψιμο και κατά παραγγελία ψυχές... γίνεται; Κι όμως γίνεται... Οι πιο πολλοί είναι τους είδους, αλλά της ψυχής, δεν είναι κανείς... Εγώ με της πένας μου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες)

Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών. μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Σύνοδος Δημάρχων και λοιπών τοπικών αρχών των κρατών μελών της Ε.Ε. (11/02/2014 Βρυξέλλες) Κυρία Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητή κα Γενική Διευθύντρια Le Bail, Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα