ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ. Ι.ΕΠ.Ν 14/10

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ. Ι.ΕΠ.Ν 14/10"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΛΩΝ ΠΝ Σ. Ι.ΕΠ.Ν 14/10 «ΝΑΥΤΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΧΑΡΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ» οκίµιο από τον Υποπλοίαρχο Ν. Αγιαννίτη Π.Ν

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2011 Σελίδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α : ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΣΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΘΕΑΤΡΑ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1. Η εποχή της Γαλέρας (1200 π.χ 1500 µ.χ) Η εποχή του Ιστιοφόρου και των θαλασσίων αυτοκρατοριών ( µ.χ) Η εποχή του ατµού και του ατσαλιού ( µ.χ) Η νέα εποχή των Υποβρυχίων και των Αεροπλανοφόρων -10- (1918 έως σήµερα) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β : Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ 5. Η σηµασία της ναυτικής / θαλάσσιας ισχύος Η σύνδεση ναυτικής ισχύος, οικονοµικής ανάπτυξης και πολιτικού -14- συστήµατος 7. Η γεωγραφία ως προϋπόθεση ανάπτυξης ναυτικής ισχύος, και ο -16- έλεγχος των θαλασσών ΕΠΙΛΟΓΟΣ -18- ΠΙΝΑΚΑΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ -19-

3 Ναυτική ισχύς Παράγοντας διαµόρφωσης του παγκόσµιου χάρτη από την αρχαιότητα µέχρι σήµερα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην Αγγλία ο Sir Halford John Mackinder τo 1904 εξέδωσε µία µελέτη του µε τίτλο Ο γεωγραφικός µοχλός της Ιστορίας (The Geographical pivot of History). Η εργασία αυτή θεωρείται ως η απαρχή της Γεωπολιτικής επιστήµης. Σε αυτή προτείνεται για πρώτη φορά ένα γεωπολιτικό σενάριο σε παγκόσµια κλίµακα µε σκοπό να εξηγήσει την λειτουργία του κόσµου. Το σενάριο αυτό επονοµάζεται η θεωρία της Κεντρικής Γης ( Heartland theory ). Σύµφωνα µε αυτή ο κόσµος χωρίζεται σε δύο τµήµατα, την Παγκόσµια Νήσο (World Island) και την Περιφέρεια (Periphery). Η Παγκόσµια Νήσος αποτελείτο από την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Ο Μοχλός (Pivot) ήταν το ενδότερο και απρόσβλητο από θαλάσσης τµήµα της Παγκόσµιας Νήσου. Ο Mackinder τροποποίησε και επέκτεινε τον όρο Μοχλός εις τον όρο Κεντρική Γη το Η Περιφέρεια αποτελείται από τις Βρετανικές Νήσους, την Αµερικανική Ήπειρο και την Αυστραλία. Κατά τον Mackinder οι περιφερειακές δυνάµεις υπολείπονταν ενεργειακώς και τεχνολογικώς της Κεντρικής Γης και επιπλέον απαιτούσαν θαλάσσιες οδούς για την λειτουργία τους. Η Κεντρική Γη βρίσκεται σε µία συνεχή αντιπαράθεση µε τις περιφερειακές δυνάµεις. Ήταν µια αντιπαράθεση σύµφωνα µε τις απόψεις του Mackinder περί της συγκρούσεως µεταξύ των θαλασσίων και χερσαίων δυνάµεων ως διαµορφωτή της παγκόσµιας Ιστορίας. Πρέπει να σηµειωθεί ότι τόσον ο Ratzel όσον και ο Mackinder πίστευαν απόλυτα ότι οι ναυτικές δυνάµεις ήσαν οι γεφυροποιοί αλλά συγχρόνως και οι κατακτήτριες δυνάµεις του χώρου. Αντιθέτως οι χερσαίες δυνάµεις εθεωρούντο ως δέσµιες του χώρου. Η δράση των ναυτικών δυνάµεων πραγµατώνεται, µέσα από την ανάπτυξη ναυτικής ισχύος

4 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός του δοκιµίου είναι αρχικά η σύντοµη µεταφορά στα σηµαντικότερα πεδία προβολής ναυτικής ισχύος στην υφήλιο, µέσα από την διαδικασία δηµιουργίας και εξέλιξης της γεωπολιτικής στρατηγικής των λαών και κρατών της υφηλίου. Η διαδικασία αυτή απέδωσε την διαµόρφωση της ναυτικής σκέψης των εθνών και τα δυνητικά αποτελέσµατα αυτής, όχι µόνο στα αυστηρώς εννοούµενα σύνορα του γεωγραφικού χάρτη αλλά σε αυτού που αποτελεί τη συνιστώσα του Γεωγραφικού, του Οικονοµικού, του Γεωπολιτικού και Πολιτισµικού χάρτη των εθνών. Οι πτυχές αυτές της ναυτικής σκέψης και κατά προέκταση της ναυτικής ισχύος θα αποτελέσουν το αντικείµενο εξέτασης του δεύτερου µέρους του εν λόγω δοκιµίου

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΣΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΘΕΑΤΡΑ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Για λόγους διευκόλυνσης, ο διαχωρισµός σε ιστορικές περιόδους θα γίνει, µε βάση τα σηµαντικά στάδια εξέλιξης των πολεµικών πλοίων. 1. Η εποχή της Γαλέρας (1200 π.χ 1500 µ.χ) Η εποχή των γαλερών η οποία αποτελεί και την απαρχή της εµπλοκής του ανθρώπου µε την χρήση του θαλασσίου στοιχείου σαν µέσο εξυπηρέτησης των στρατηγικών του επιδιώξεων, άρχεται στην περιοχή της Μεσογείου περί τις αρχές της 3ης χιλιετίας π.χ. Η πρώτη καταγεγραµµένη χρήση πολεµικών πλοίων ανάγεται στο 2450 π.χ µε την απόβαση των Αιγυπτίων στην περιοχή του Λιβάνου και της Παλαιστίνης, από το έλτα του Νείλου. Η πρώτη ωστόσο καταγεγραµµένη ναυµαχία διεξήχθη το 1210 π.χ στην Κύπρο µεταξύ Κυπρίων και Χετταίων, µε νίκη των Χετταίων, ενώ το 1190 π.χ οι Αιγύπτιοι ναυµάχησαν στο δέλτα του Νείλου και απέτρεψαν την εισβολή των επονοµαζόµενων Λαών της θάλασσας. Σίγουρα στα επόµενα χρόνια έλαβαν µέρος και άλλες µάχες στην θάλασσα από ισχυρούς ναυτικά λαούς όπως οι Κρήτες και Μυκηναίοι, ωστόσο οι λαοί που ανέπτυξαν και εξέλιξαν τον Ναυτικό πόλεµο σε τακτική βάση µε την προβολή Ναυτικής ισχύος να αποτελεί το µέσο για την επίτευξη των στρατηγικών τους στόχων, ήταν οι Έλληνες και οι Φοίνικες. Λαοί µε ανεπτυγµένες ικανότητες στην θάλασσα, που θεώρησαν τον θαλάσσιο στοιχείο µέσο για οικονοµική ανάπτυξη και απέδωσαν πολύ µεγάλους οικονοµικούς πόρους στην ιδιαίτερα δαπανηρή κατασκευή και διατήρηση οργανωµένων στόλων. Οι Φοίνικες κυριάρχησαν στην Ανατολική Μεσόγειο από τις αρχές του 9 ου π.χ αιώνα ενώ η διένεξη µε τους Έλληνες άρχισε τον 6 ο αιώνα π.χ, µε τους Φοίνικες να διατηρούν αποικίες στην Βόρεια Αφρική, και να προσπαθούν να επεκτείνουν την κυριαρχία τους και στην υτική Μεσόγειο, και τους Έλληνες να τους αµφισβητούν. Οι Φωκαιείς µε τις αποικίες τους στην Βορειοδυτική λεκάνη της Μεσογείου, µε σηµαντικότερη αυτή της Μασσαλίας, αντιµετώπισαν τους Φοίνικες στην περιοχή της Κορσικής το 540 π.χ. Η µάχη έληξε χωρίς νικητή µε τους Φοίνικες να εξακολουθούν να διατηρούν αποικίες στην Νότια Γαλλία και την Σικελία. Οι πρώτες βασικές έννοιες και αρχές διεξαγωγής Ναυτικού πολέµου αναπτύχθηκαν κατά την διάρκεια των Ελλήνο-Περσικών πολέµων. Οι Πέρσες πρώτοι - 3 -

6 ανέπτυξαν ισχυρό στόλο, στο επίπεδο που θα εξυπηρετούσε τα µεγαλεπήβολα σχέδια πολεµικών επιχειρήσεων τους αγοράζοντας την τεχνογνωσία και τις υπηρεσίες Ελλήνων και Φοινίκων ναυπηγών και ναυτικών. Προετοίµασαν την πρώτη εκστρατεία κατά της Ελλάδας και των Αθηναίων τον 5 ο αιώνα π.χ µετά την αποτυχηµένη επανάσταση των Ιώνων στην Μικρά Ασία, φοβούµενοι περαιτέρω εξεγέρσεις και µε σκοπό να θέσουν υπό την κυριαρχία τους το σύνολο των Ελληνικών πόλεων. Οι Αθηναίοι ωστόσο µέχρι το 480 π.χ γνωρίζοντας τα σχέδια των Περσών και υπό την πεφωτισµένη ηγεσία του Θεµιστοκλή συσπείρωσαν τις Ελληνικές πόλεις προκειµένου να αντιµετωπίσουν τους Πέρσες, δηµιουργώντας την γνωστή Αθηναϊκή συµµαχία και χτίζοντας ένα πανίσχυρο στόλο ικανό να αντιµετωπίσει την επερχόµενη απειλή των Περσών του Ξέρξη. Η αποτυχία της εκστρατείας τους κατέστησε την Αθήνα κυρίαρχη δύναµη στην Ανατολική Μεσόγειο, και την πρώτη µεγάλη ναυτική αυτοκρατορία στην παγκόσµια ιστορία. Η επιτυχία των Ελλήνων βασίστηκε στην καταστρεπτική αποτελεσµατικότητα της τριήρους, και στις πολύ ανεπτυγµένες ικανότητες των Αθηναίων στην ναυτική τακτική κατά την µάχη. Η άνοδος των Ρωµαϊκής αυτοκρατορίας τον 3 ο αιώνα π.χ την έφερε αντιµέτωπη µε τις ισχυρότερες ναυτικές δυνάµεις της Ανατολικής Μεσογείου όπως οι Φοίνικες. Οι ναυµαχίες που ακολούθησαν ήταν από τις ποιο σκληρές και µεγαλύτερες σε έκταση, µε την συµµετοχή εκατοντάδων χιλιάδων ανδρών. Η τελική επικράτηση των Ρωµαίων ήλθε µέσα από την διάθεση τεράστιων οικονοµικών πόρων της αυτοκρατορίας, για την ανάπτυξη ενός πολύ ισχυρού στόλου, σε συνδυασµό µε τις διαρκώς αυξανόµενες χερσαίες κτήσεις τους. Ο αγώνας για τον έλεγχο των νήσων και των παράκτιων περιοχών στην Μεσογειακή λεκάνη, µε τον συναγωνισµό τόσων ανεπτυγµένων ναυτικών λαών, κατέστησε την Μεσόγειο επίκεντρο στην ανάπτυξη και εξέλιξη στόλων, ναυτικών τακτικών και στρατηγικής. Στην Βόρεια Ευρώπη από τις αρχές του 9 ου αιώνα µ.χ και για περίπου δύο αιώνες, οι Βίκινγκς κατάφεραν να σπείρουν τον πανικό µε τις συχνές επιδροµές τους αρχικά στις ακτές της Βαλτικής και στην συνέχεια την Ισλανδία, την Αγγλία και την Γαλλία όπου δηµιούργησαν σηµαντικές αποικίες, έως και την µακρινή Ιταλία και την Βαλτική µέσω της Ρωσίας. Η πολύχρονη κυριαρχία τους Βαλτική και τις Ανατολικές ακτές της Ευρώπης, δεν συνοδεύτηκε από σηµαντικές ναυµαχίες λόγω της απουσίας άλλου ισχυρού θαλασσίου λαού, πλην των αρχών του 11 ου µ.χ αιώνα και του πολέµου - 4 -

7 µε τους ανούς, που εκκινούσαν την δική τους σηµαντική ναυτική παράδοση θέτοντας υπό την κυριαρχία τους την Αγγλία. Το πέρασµα από τον αρχαίο στον µεσαιωνικό κόσµο ήλθε µε την άνοδο των Αράβων από τον 7 ο µ.χ αιώνα και τους έφερε αντιµέτωπους µε την κραταιή Βυζαντινή αυτοκρατορία. Οι επεκτατικοί τους πόλεµοι, τους έφεραν στο κατώφλι της Ευρώπης και της Ισπανίας. Οι Βυζαντινοί έθεσαν τις βάσεις για την µετέπειτα εξέλιξη και επαύξηση της δύναµης πυρός των πλοίων, και ως εκ τούτου του τρόπου διεξαγωγής των ναυµαχιών. Ακολούθησαν δύο αιώνες σηµαντικών θαλάσσιων µαχών για επικράτηση, κυρίως στα Μεγάλα Μεσογειακά νησιά, την Σικελία, την Κύπρο και την Κρήτη, καθιστώντας τους κυρίαρχη ναυτική δύναµη στην υτική Μεσόγειο. Τον 11 ο και 12 ο αιώνα η στρατηγική κατάσταση άρχισε να µεταβάλλεται µε τους Οθωµανούς να αντικαθιστούν σταδιακά τους Άραβες στον µουσουλµανικό κόσµο, και τους Βυζαντινούς να εξαρτώνται αυξανόµενα από τα ναυτικά των Ιταλικών πόλεων στον χριστιανικό κόσµο. Οι Ιταλικές πόλεις, µε πρώτες µεταξύ άλλων αυτών της Βενετίας και της Γένοβας, δηµιούργησαν ισχυρούς στόλους µε τα κέρδη από την διεξαγωγή εµπορίου στην Μεσόγειο και την Βαλτική. Η αντιπαράθεση µεταξύ Βενετίας και Γένοβας για επικράτηση, διήρκησε περισσότερο από ένα αιώνα µεταξύ 1253 και 1381 µε την τελική επικράτηση των Βενετών που πλέον αντίκριζαν την απειλή των Οθωµανών. Οι Οθωµανοί µέσα σε αξιοσηµείωτα µικρό χρονικό διάστηµα κατάφεραν να δηµιουργήσουν µια µεγάλη χερσαία αυτοκρατορία και µια σηµαντική ναυτική δύναµη, η οποία µε την άλωση της Κωνσταντινούπολης και την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, χωρίς σηµαντικό εµπόδιο πλέον στον δρόµο τους επέκτειναν την αυτοκρατορία τους και προς υσµάς κυριαρχώντας παράλληλα στην Ανατολική Μεσόγειο τις ακτές της Βόρειας Αφρικής και την Ερυθρά θάλασσα. Τα χριστιανικά κράτη δεν µπορούσαν να περιορίσουν τους Οθωµανούς και τις εξορµήσεις τους στα παράλια της υπόλοιπης λεκάνης της Μεσογείου µέχρι το 1571 και την µεγάλη νίκη των Βενετών στην µάχη του Λεπάντο (Ναυπάκτου), που τους έδωσε τον απαραίτητο ζωτικό χώρο για ανασύνταξη. Αυτή η µάχη αποτέλεσε ουσιαστικά και την τελευταία µεγάλη µάχη της µακραίωνης εποχής της γαλέρας. Το ιστιοφόρο πλοίο αποτελούσε το µέλλον. Η Ασία ακολουθούσε την δική της ιδιαίτερη ναυτική παράδοση, µε τις ναυµαχίες να λαµβάνουν µέρος κυρίως σε παράκτια ύδατα ή πλησίον νήσων και να επιτελούν υποστηρικτικό έργο σε παράλληλες χερσαίες επιχειρήσεις. Πολλές και σηµαντικές µάχες έλαβαν χώρα κατά καιρούς µεταξύ Κίνας, Κορέας, Ιαπωνίας και Μογγόλων. Η Κίνα της - 5 -

8 δυναστείας των Σόνγκ περί το 1130 αριθµούσε σύµφωνα µε τους ιστορικούς το µεγαλύτερο ναυτικό σε παγκόσµια κλίµακα, και οδηγούσε τις εξελίξεις στην ναυτική τεχνολογία µέχρι και τον 15 ο αιώνα µε την ανακάλυψη της πυρίτιδας και της πυξίδας, ενώ οι Ευρωπαίοι γνώριζαν από τίποτα έως λίγα σχετικά µε αυτό. Τον 14 ο αιώνα επί της δυναστείας Μινγκ διέθετε ένα από τους µεγαλύτερους και ισχυρότερους στόλους που έχουν δηµιουργηθεί ποτέ, µε σκοπό την επέκταση και επικράτηση της σε ολόκληρο τον Ινδικό ωκεανό, ξεκινώντας από την Νοτιοανατολική Ασία και την Ινδονησία και φτάνοντας µέχρι την Ερυθρά θάλασσα και τις Ανατολικές ακτές της Αφρικής. Η απόφαση του Κινέζου αυτοκράτορα της δυναστείας το 1430 να αποσυρθεί από τις θαλάσσιες επιχειρήσεις αυτής της κλίµακας και να στραφεί στην χερσαία ενδυνάµωση της αυτοκρατορίας του, αποτέλεσε ένα κοµβικό σηµείο για την αλλαγή της παγκόσµιας ισορροπίας δυνάµεων και την µετέπειτα άφιξη και επικράτηση των Ευρωπαίων στην Ασία τον 16 ο αιώνα, χωρίς σηµαντική αντίσταση. Η µετάπτωση της Ευρωπαϊκής και κατά προέκταση παγκόσµιας ισορροπίας δυνάµεων, µε τους υπερωκεάνιους πλόες των ευρωπαϊκών ναυτικών της υτικής και της Βόρειας Ευρώπης, µε πλοία που αποτελούσαν πλέον εντυπωσιακές µαχητικές µηχανές, οδήγησαν σε ένα νέο είδος ναυτικού πολέµου και επιχειρήσεων. Σκοπός ήταν πλέον η χάραξη νέων θαλασσίων οδών ανακαλύψεων και εµπορίου και νέων ανεκµετάλλευτων πλουτοπαραγωγικών πηγών και δουλεµπορίου. 2. Η εποχή των ιστιοφόρων και των θαλασσίων αυτοκρατοριών ( µ.χ) Η εποχή των ιστιοφόρων χαρακτηρίστηκε από την επικράτηση των Ευρωπαϊκών ναυτικών δυνάµεων στους ωκεανούς, και την ικανότητα δηµιουργίας αυτοκρατοριών µε αποικίες σε όλα τα µήκη της υφηλίου. Ο διαξιφισµός των Ευρωπαϊκών κρατών για την παγκόσµια θαλάσσια κυριαρχία µε τον αγώνα για επέκταση και διατήρηση αποικιών, ήταν τουλάχιστον εντυπωσιακός. Στην Ασία η Ιαπωνία ανέπτυξε επίσης µεγάλη ναυτική παράδοση µέχρι τα τέλη του 16 ου αιώνα, µε µεγαλεπίβολο σχέδιο την κυριαρχία της επί της Κίνας και της Ινδίας, το εγχείρηµα της ωστόσο σκόνταψε από την εκκίνηση της εφαρµογής του επάνω στην Κορέα, η οποία διέθετε επίσης ικανότατο στόλο, µε την διπλή αποτυχηµένη απόπειρα εισβολής το 1593 και Ωστόσο ούτε η Κορέα, ούτε η κραταιή Κίνα µπορούσαν να - 6 -

9 αντιπαρέλθουν την ανωτερότητα των Ευρωπαϊκών αυτοκρατορικών ναυτικών. Η Πορτογαλία ήταν η πρωτοπόρος µεταξύ των Ευρωπαϊκών κρατών στην εξερεύνηση, µε την άφιξη και ίδρυση αποικιών στην Αφρική, την Ινδία, την Βραζιλία και την Ιαπωνία το 1540, ανοίγοντας τις θαλάσσιες οδούς εµπορίου αγαθών από την µακρινή Ασία και την Άπω Ανατολή στην Ευρώπη, ωστόσο η Ισπανία µετά τις ανακαλύψεις του Κολόµβου, και εκµεταλλευόµενη την καλύτερη γεωστρατηγική της θέση µε πρόσβαση σε Ατλαντικό και Μεσόγειο, απέκτησε τον έλεγχο της κεντρικής και νότιας Αµερικής. Τα πλούσια κοιτάσµατα σε πολύτιµα µέταλλα της Αµερικής, απέδωσαν µεγάλη άνθηση στην οικονοµία της, και εδραίωσαν την Ισπανική µοναρχία ως κυρίαρχο µεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών. Η πρώτη αντίσταση στην Ισπανική αρµάδα ήλθε από τους Βρετανούς και τους Ολλανδούς. Οι Ολλανδοί δηµιούργησαν ένα µεγάλο εµπορικό στόλο µέχρι τα µέσα του 17 ου αιώνα και επικράτησαν των Πορτογάλων, εκτοπίζοντας τους από τις περισσότερες περιοχές της Ασίας έως και την Ινδονησία, καταφέρνοντας παράλληλα χτυπήµατα σε Πορτογαλικές και Ισπανικές αποικίες. Οι Ισπανοί αποκοµµένοι από τις αποικίες τους λόγω της δράσης των Ολλανδών, άρχισαν την φθίνουσα, αρχικά µε την καταστροφή της περίφηµης Ισπανικής αρµάδας το 1588 µετά από µάχη µε τους Άγγλους και µε αποκορύφωµα την ήττα τους από την Ολλανδική Εταιρεία υτικών Ινδιών το 1630, γεγονός που επιβεβαίωσε την ανωτερότητα των Ολλανδών. Το δεύτερο µισό του 17 ου αιώνα έφερε τους Ολλανδούς αντιµέτωπους µε τους Άγγλους σε µια από τις ποιο σκληρές θαλάσσιες διαµάχες για ναυτική κυριαρχία, µε πολύ µεγάλες φθορές σε οικονοµικούς πόρους, πλοία και ανθρώπινες ζωές. Η διαµάχη αυτή ώθησε τις δύο δυνάµεις σε µια κούρσα τεχνολογικής εξέλιξης των πολεµικών στόλων, και έληξε µετά από τρείς πολέµους µε συνθήκη ειρήνης το 1674, λόγω της οικονοµικής εξάντλησης και των απωλειών των δυο πλευρών. Από τις αρχές του 17 ου αιώνα η (χερσαία) Γαλλική αυτοκρατορία αποφάσισε την δηµιουργία ισχυρού στόλου, ο οποίος θα απειλούσε την πρωτοκαθεδρία Ολλανδών και Άγγλων. Με πρώτο στόχο τους Ολλανδούς η Γαλλία κατάφερε εντυπωσιακές νίκες, αποτελώντας µια ανερχόµενη ναυτική δύναµη, γεγονός που τους έφερε πλέον αντιµέτωπους µε τους Άγγλους, οι οποίοι εξασφάλισαν την υποστήριξη των µέχρι πρότινος εχθρών τους Ολλανδών. Μετά την διπλή καταστροφική ήττα του Μπαρφλέρ και Λα Χογκ, δεν έκαναν άλλη ουσιαστική προσπάθεια να αµφισβητήσουν την Αγγλική κυριαρχία έως τις αρχές του 18 ου αιώνα

10 Η Βαλτική αποτελούσε ένα στρατηγικό εµπορικό κόµβο για ολόκληρη την Ευρώπη, ειδικά σε υλικά που αφορούσαν την ναυπήγηση πλοίων όπως η ξυλεία. Οι συµπλοκές κατά την διάρκεια του 17 ου και 18 ου αιώνα είχαν τοπικό χαρακτήρα και αφορούσαν την πρωτοκαθεδρία µεταξύ των κρατών της Βαλτικής. Η Ολλανδία ενεπλάκη κατά την διάρκεια του 17 ου αιώνα, για να προασπίσει τα εµπορικά της συµφέροντα, και αργότερα για τον ίδιο λόγο η Αγγλία κατά την διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέµων. Η Σουηδία τον 17 ο αιώνα είχε καταστεί κυρίαρχη δύναµη της Βαλτικής, αποτελώντας συνάµα και µια σηµαντική ναυτική δύναµη στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο. Η ανία και η Νορβηγία υπό το ανικό στέµµα, αµφισβήτησαν την κυριαρχία των Σουηδών µε την υποστήριξη της Ολλανδίας, ωστόσο παρά τις ταπεινωτικές ήττες στις οποίες την υποχρέωσαν, δεν την αποκαθήλωσαν από την δεσπόζουσα θέση της. Στις αρχές του 18 ου αιώνα ο συνασπισµός της ανίας µε την η ενδυναµωµένη και εξελισσόµενη Ρωσία, υπερνίκησαν την Σουηδία και πρόβαλαν σαν κυρίαρχο ναυτική δύναµη της Βαλτικής την Ρωσία. Η έναρξη του 18 ου αιώνα βρήκε την Αγγλία να αποτελεί την αναµφισβήτητη θαλασσοκράτειρα, µε την Γαλλία και την Ισπανία να αποτελούν την αντίρροπο δύναµη, ειδικά όταν µάχονταν συνασπισµένοι. Η Γαλλία είχε και την ικανότητα και το απαραίτητο ειδικό βάρος να αντιπαρέλθει τους Άγγλους, αλλά η αφοσίωση της στις χερσαίες διεκδικήσεις απότρεπαν την συγκεντρωµένη και διαρκή αντιµετώπιση των Άγγλων στην θάλασσα. Κύριο µέληµα της Αγγλίας αποτελούσε η υπεράσπιση των αυτοκρατορικών αποικιών της, η προστασία των εµπορικών της διαύλων και φυσικά η αποτροπή µιας πιθανής απόπειρας εισβολής στο έδαφος της Αλβιόνας. Σε ένα σύντοµο σε διάρκεια πόλεµο µε την Ισπανία από το 1718 έως 1720, κατέρριψε οριστικά τις όποιες αξιώσεις της στην θάλασσα. Ο επταετής πόλεµος που ακολούθησε από το 1756 έως το 1763, περιγράφεται από τους ιστορικούς ως ο «Ά Παγκόσµιος πόλεµος», λόγω του ότι έλαβε µέρος σε τρείς ηπείρους. Η Βρετανία σε τρία µέτωπα αντιµετώπισε την Γαλλία σε ένα αγώνα για την υπεράσπιση των αποικιών της στην Βόρεια Αµερική και τις δυτικές Ινδίες, την ίδια στιγµή που στην Ευρώπη µαινόταν ένας µεγάλος χερσαίος πόλεµος. Με µία σειρά από µεγάλης κλίµακας ναυµαχίες το 1759, οι βρετανοί κατατρόπωσαν τα σχέδια των Γάλλων για εισβολή στην Αγγλία και την διεκδίκηση αποικιών στην Βόρεια Αµερική και την Ινδία. Η επανάσταση των Αµερικάνων το 1775 σε συνδυασµό µε την συνεχιζόµενη διαµάχη των Βρετανών µε Γάλλους, Ολλανδούς και Ισπανούς, σε Ευρώπη και Ινδία, οδήγησαν στην ήττα τους στο έδαφος της Βόρειας Αµερικής και την - 8 -

11 τελική ανεξαρτησία της Αµερικής το Το τέλος της Βρετανικής ηγεµονίας στην θάλασσα όµως δεν είχε επέλθει, αφού µετά από την οριστική τους επικράτηση επί των Γάλλων στην θάλασσα κατά την διάρκεια των ναπολεόντειων πολέµων, παρέµειναν η µεγάλη θαλασσοκράτειρα. Οι πρώτες δεκαετίας του 19 ου αιώνα σήµαιναν και το τέλος της εποχής του ιστιοφόρου. Η µάχη του Ναβαρίνο το 1827 και η καταστροφική ήττα του Οθωµανικού στόλου από τους Βρετανούς, αποτέλεσε ουσιαστικά και την τελευταία µεγάλη ναυµαχία του 19 ου αιώνα. Η Βρετανία απόδειξε για άλλη µια φορά ότι κατέχει τα ηνία στην θάλασσα. Ενώ η Νότια Αµερική αποτελούσε ως επί το πλείστο πεδίο εκµετάλλευσης των Ισπανών και τον Πορτογάλων, µια σειρά χερσαίων µαχών µε την παράλληλη διεξαγωγή εξίσου σηµαντικών ναυµαχιών της οµοσπονδίας επαναστατών ενάντια στον Ισπανικό στόλο οδήγησαν στην σταδιακή ανεξαρτησία της Χιλής, του Περού, της Κολοµβίας, της Αργεντινής και τον οριστικό εκτοπισµό των Ισπανών από την Ήπειρο. Στην Μεσόγειο η Οθωµανική αυτοκρατορία που επένδυσε στην θαλάσσια υπεροχή, άρχισε να φθίνει µετά την ήττα της στον Ρωσο-τουρκικό πόλεµο. Η Ρωσία αποτελούσε πλέον την Τρίτη µεγαλύτερη θαλάσσια δύναµη στην Υφήλιο. 3. Η εποχή του ατµού και του ατσαλιού ( µ.χ) Παρά την απουσία σηµαντικών διαξιφισµών στην θάλασσα στο δεύτερο µισό του 19 ου αιώνα, ο ανταγωνισµός ανάµεσα στις µεγάλες ιµπεριαλιστικές δυνάµεις, οδήγησε σε µια κούρσα τεχνολογικής εξέλιξης πλοίων και στόλων, µε τους Βρετανούς να οδηγούν πάντα τις εξελίξεις χάρη στο κραταιό Βασιλικό ναυτικό, τον έλεγχο του παγκόσµιου εµπορίου µέσω του µεγάλου εµπορικού στόλου της, και τις ναυπηγικές της ικανότητες. Την περίοδο αυτή η απόκτηση θέσεως ισχύος στην θάλασσα έγινε κεντρική ιδέα, όχι µόνο για τους παραδοσιακά ισχυρούς, αλλά και για κράτη µε µικρότερη ναυτική παράδοση, τα οποία µέχρι εκείνη την περίοδο δεν είχαν σοβαρή εµπλοκή στην διεκδίκηση µεριδίου στην θαλάσσια κυριαρχία, όπως η Αµερική, η Γερµανία και η Ιαπωνία. Η Γαλλία την πρώτη δεκαετία του 19 ου αιώνα είχε χάσει την αίγλη της, ενώ οι ΗΠΑ µέσα από ένα µονοµερή πόλεµο µε την Ισπανία το 1898 επιβεβαίωσαν την ραγδαία αυξανόµενη δύναµη και την παρουσία τους σε όλες τις θάλασσες µε τον «Μεγάλο λευκό στόλο», σηµειώνοντας παράλληλα µια σηµαντική αλλαγή των - 9 -

12 ισορροπιών στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και όχι µόνο, µε τον εκτοπισµό των Ισπανών από την Κούβα και τις Φιλιππίνες. Ο Ρώσο-ιαπωνικός πόλεµος αποτέλεσε το πρώτος ισχυρό τεστ των νέων «Ατσάλινων στόλων» µε τους Ιάπωνες να συντρίβουν το µεγάλο τσαρικό ναυτικό και να επιβεβαιώνουν τις δυνατότητες και την προοπτική τους, για διεκδίκηση αυτού που τους αναλογεί στην ηγεµονία της θάλασσας, αµφισβητώντας την πρωτοκαθεδρία της ύσης. Η ένταση ανάµεσα σε Βρετανία και Γερµανία έδωσε ακόµα µεγαλύτερη ώθηση στην συστηµατική ναυπήγηση νέων πλοίων, οδηγώντας την πρώτη συντασσόµενη στο πλευρό των Γάλλων, στον Ά παγκόσµιο πόλεµο. Το ξέσπασµα του Ά παγκόσµιου πόλεµου και η εξέλιξη των χερσαίων επιχειρήσεων του, οδήγησε τα ναυτικά των εµπλεκοµένων σε αµυντική τακτική. Ένα χαρακτηριστικό που επιπρόσθετα λειτούργησε ανασταλτικά στην δράση των στόλων ήταν η εµφάνιση των νέων όπλων στην θάλασσα, των Υ/Β και των τορπιλών. Ο Ά παγκόσµιος πόλεµος απέδωσε νέες διαστάσεις στην «Ναυτική σκέψη», η οποία πλέον θα αποτελούσε πεδίο διαµόρφωσης νέων γεωστρατηγικών αντιλήψεων και θα επέβαλε νέες τακτικές στην προβολή θαλάσσιας ισχύος, λόγω των νέων χρησιµοποιούµενων µέσων, όπως τα Υ/Β και τα Α/Φ. 4. Η νέα εποχή των Υποβρύχια και Αεροπλανοφόρων (1918 έως σήµερα) Ο µετασχηµατισµός του τρόπου προβολής ναυτικής ισχύος µε την εµφάνιση των νέων µέσων των στόλων όπως τα αεροπλανοφόρα και τα υποβρύχια, οδήγησε στην µεγαλύτερη ναυτική συµπλοκή στην ιστορία κατά την διάρκεια του Β παγκοσµίου πολέµου. Η νίκη των συµµάχων στον πόλεµο επετεύχθη σε πολύ µεγάλο βαθµό χάρη στην επικράτηση τους στην θάλασσα. Οι εκτελούµενες ναυτικές επιχειρήσεις ήταν πλέον πολυσύνθετες, όπως και τα επιδιωκόµενα έργα. Πέρα από την γνωστή απόκτηση και διατήρηση του θαλασσίου ελέγχου, η ναυτική τακτική εµπλεκόταν σηµαντικά στην παράλληλη εξέλιξη των χερσαίων επιχειρήσεων µε εκτεταµένες αµφίβιες επιχειρήσεις (αποβάσεις, εκκενώσεις) και τα αεροπλανοφόρα αποτελούν να σηµαντικότατο εκφραστή της, ειδικά στην επίτευξη ισχυρών πληγµάτων από µεγάλη απόσταση. Το απαύγασµα της εντυπωσιακής τεχνολογικής εξέλιξης, λόγω της µεγάλης επένδυσης στην ναυτική στρατηγική και ισχύ, ειδικά από τους δυο µεγάλους νικητές του Β

13 παγκοσµίου, τις ΗΠΑ και την Σοβιετική ένωση, οδήγησε 40 χρόνια αργότερα στο Ψυχρό πόλεµο. Η διαµάχη αυτή χαρακτηρίστηκε από την εξέλιξη και ραγδαία παραγωγή πυρηνικών όπλων, προετοιµάζοντας τις δύο Υπερδυνάµεις για ένα πόλεµο ο οποίος δεν θα µπορούσε να έχει νικητή. Στο µεσοδιάστηµα η ΗΠΑ χρησιµοποίησαν την ναυτική ισχύ σε µια επίδειξη της ηγεµονική πρωτοκαθεδρία τους κατά τους πολέµους της Κορέας και του Βιετνάµ, µε τους Βρετανούς να αποτελούν σύµµαχους και υποστηρικτές των εκάστοτε αποφάσεων τους µέχρι και σήµερα

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β : Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ 5. Η σηµασία της ναυτικής / θαλάσσιας ισχύος Σύµφωνα µε την άποψη του Sir Walter Raleigh, 1 «Εκείνος που εξουσιάζει την θάλασσα, εξουσιάζει το εµπόριο, και εκείνος που είναι άρχων του εµπορίου, είναι άρχων του πλούτου του κόσµου». Μέσα από αυτή την φράση πηγάζει το εύλογο συµπέρασµα της λογικής, της χρήσης και προβολής Ναυτικής Ισχύος ως µέσο και ενδεδειγµένη οδό για την απόκτηση εθνικής ισχύος, ή ακόµα και την απόκτηση µιας ηγεµονικής θέσεως στον ευρύτερο χάρτη ισχύος. Την λογική αυτή ενστερνίστηκαν από αρχαιοτάτων χρόνων ναυτικοί λαοί µε σκοπό την εδραίωση τους ως ηγεµόνες στον εγγύς θαλάσσιο χώρο, µε τους Αθηναίους πρωταρχικά και εν µέρει τις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις να πραγµατώνουν για πρώτη φορά στην ιστορία σε µεγάλο βαθµό αυτό το όραµα. Με το πέρασµα των αιώνων η εποχή του ιστιοφόρου πολεµικού στόλου από το 1680 έως το 1850, αποτελεί ουσιαστικά την περίοδο κατά την διάρκεια της οποίας η ναυτική ισχύς αναδύθηκε ως αποφασιστική δύναµη στον παγκόσµιο στίβο. Ένας εκ των κορυφαίων σύγχρονων θεωρητικών της ναυτική ιστορίας o Richard Harding, εξηγεί ότι 2 «Πρίν το 1680 τα κράτη µπορούσαν να προβάλουν ναυτική ισχύ σε κάποια απόσταση εντός του υτικού ηµισφαιρίου, αλλά µε περιορισµένη επίδραση στην ευρύτερη διπλωµατική ισορροπία. Έως το 1763 η Βρετανική ναυτική ισχύς µε την έκβαση του επταετούς πολέµου, είχε καταστρέψει την Γαλλική και Ισπανική αποικιακή ισχύ και έως το 1815 περιόρισε τον Ναπολέοντα στην ηπειρωτική Ευρώπη, προστάτευσε την Βρετανία από εισβολή και την βοήθησε να µονοπωλήσει το παγκόσµιο υπερπόντιο εµπόριο το οποίο της παρέσχε πηγές και υποστήριξη για τους συνασπισµούς εναντίον του Γάλλου αυτοκράτορα, αδυνάτησε τους παλαιούς δεσµούς µεταξύ Πορτογαλίας και Ισπανίας και των αυτοκρατοριών τους στην Αµερική, οδηγώντας τις τελευταίες υπό συνθήκες στην ανεξαρτησία και παράλληλα υπήρξε παράγων στερεώσεως µιας νέα Βρετανικής αυτοκρατορίας στην Ινδία». Ο κορυφαίος εκπρόσωπος της ναυτικής ιστορίας, στρατηγικής και γεωπολιτικής Alfrend Thayer 1 Kinder Herman / Hilgemann, Werner dtv-atlas tur weltgeshiehte 1991 / Σελ Richard Harding, Naval History , 2006 Σελ. xi

15 Mahan ( ), συµπεραίνει 3 «Κυριαρχία των θαλασσών, µέσω του ναυτικού εµπορίου και ναυτικής ηγεµονίας, σηµαίνει ηγεµονική επιρροή στον κόσµο. Και είναι το κυριότερο µεταξύ των κυρίως υλικών στοιχείων της ισχύος και της ευηµερίας των Εθνών». Σύµφωνα µε το Μahan «Υφίσταται µια λεπτή διάκριση µεταξύ Ναυτικής Ισχύος και Θαλάσσια Ισχύος, µε την πρώτη να αποτελεί την στρατιωτική δύναµη ενός κράτους κατά θάλασσα (πολεµικός στόλος), και την δεύτερη το άθροισµα του εθνικού πολεµικού και εµπορικού στόλου και πέραν αυτών το σύνολο των µέσων και δυνατοτήτων µίας χώρας στην θάλασσα. Ο συνδυασµός των στοιχείων της ναυτικής και θαλάσσιας ισχύος, είναι αυτά που θα αναδείξουν το ρόλο των κρατών στο διακρατικό σύστηµα για την κατάκτηση µίας ηγεµονικής θέσης σε αυτό». Αναφορικά µε τα ανωτέρω, είχε ιδιαίτερη σηµασία η κατανόηση του ρόλου της ναυτικής ισχύος στην ανάδειξη ναυτικών δυνάµεων, ως µεγάλων δυνάµεων. 4 «Τα ναυτικά και εµποροναυτικά έθνη διέκριναν, ότι θα µπορούσαν να αντλήσουν κέρδη από την θάλασσα, ως πεδίο και µέσο εµπορικών µεταφορών και συναλλαγών µε αποτέλεσµα την άνθιση της οικονοµίας τους, ενώ παράλληλα θα µπορούσαν να αξιοποιήσουν τα στρατηγικά πλεονεκτήµατα που θα τους απέδιδε η επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στην θάλασσα, έναντι Χερσαίων / Ηπειρωτικών δυνάµεων, γεγονός το οποίο έτυχε έµπρακτης εφαρµογής σε πολλές περιπτώσεις στην ναυτική ιστορία και σε διαφορετικά µήκη και πλάτη του παγκόσµιου χάρτη». Η στρατηγική αυτού του τρόπου ανάπτυξης των κρατών, πέρα από την επιτυχία µε την οποία εφαρµόσθηκε από τις Αγγλοσαξονικές δυνάµεις (Μ. Βρετανία έως τα µέσα του 19 ου αιώνα, ΗΠΑ από τα µέσα του 19 ου αιώνα έως και σήµερα), εφαρµόσθηκε και από µεσαίες ή µικρότερες ναυτικές δυνάµεις µε περιορισµένη ηπειρωτική ενδοχώρα και ολιγάριθµους πληθυσµούς όπως, η Αθήνα, η Βενετία, η Πορτογαλία και η Ολλανδία. Ακόµα και χώρες οι οποίες ήσαν σαφώς Ηπειρωτικές δυνάµεις, όπως η Γαλλία, η Ρωσία και η Γερµανία, επιχείρησαν κατά διαστήµατα να αποκτήσουν το πλεονέκτηµα της ισχυρής ναυτικής δύναµης, προκειµένου να υποστηρίξουν τις επεκτατικές τους βλέψεις. Η ναυτική ισχύς δεν υπήρξε πλεονέκτηµα µόνο των ευρωπαϊκών δυνάµεων, µε τους Άραβες και Οθωµανούς που ανέπτυξαν µεγάλη ναυτική ισχύ και κυριάρχησαν στην µεσόγειο για κάποιες περιόδους, και τους Κορεάτες και Κινέζους στην άλλη άκρη της Ευρασίας, εκ των οποίων οι πρώτοι κατάφεραν να αναπτύξουν το πρώτο θωρηκτό και 3 Livezey William E. Mahan on sea power, Norman 1981, Σελ Ηλίας Ηλιόπουλος, Ιστορία γεωγραφία και στρατηγική της ναυτικής ισχύος, Α.Α Λιβάνη, Σελ

16 οι δεύτεροι τον ισχυρότερο και ποιο εξελιγµένο τεχνολογικά στόλο από τις αρχές έως τα µέσα της δεύτερης χιλιετηρίδας ( υναστεία Σονγκ µ.χ). Η διαφοροποίηση των ναυτικών δυνάµεων που αναπτύχθηκαν στην Γηραιά ήπειρο σε σχέση µε τις υπόλοιπες, έγκειται στο γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι είχαν ανακαλύψει το πλεονέκτηµα που µπορούσαν να αντλήσουν από την σύνδεση µεταξύ στρατιωτικών και εµπορικών πτυχών της θαλάσσιας ισχύος, και αποδεικνύεται έµπρακτα από την δράση πρωταρχικά των Αθηναίων και στην συνέχεια Ενετών, Ολλανδών, Βρετανών, και στην συνέχεια Πορτογάλων, Ισπανών και Γάλλων. 6. Η σύνδεση ναυτικής ισχύος, οικονοµικής ανάπτυξης και πολιτικού συστήµατος Αναφορικά µε την σχέση των αµιγώς στρατιωτικών και των οικονοµικών πτυχών της θαλάσσιας ισχύος, o Till σηµειώνει 5 «Τα χρήµατα από το εµπόριο, µπορούσαν να χρησιµοποιηθούν για την χρηµατοδότηση των ναυτικών προσπαθειών. Αυτό σήµαινε ότι ήταν πολύ ευκολότερο για τις εµποροκρατικές δυνάµεις (θαλάσσιες δυνάµεις µε ισχυρό εµπορικό στοιχείο) να ναυπηγήσουν ένα στόλο, από ότι οι δυνάµεις που παρέµειναν αποκλειστικά θαλάσσιες δυνάµεις. Σηµαντικό παράδειγµα το γεγονός ότι οι Γάλλοι στο τέλος του 17 ου αιώνα, οι οποίοι ήταν µικρότερη εµποροναυτική δύναµη από τους Βρετανούς, απέδειξαν ότι µε σοβαρή προσπάθεια µπορούσαν να τους υπερκεράσουν και να αποκτήσουν µεγαλύτερο και ποιο εξελιγµένο στόλο, άλλα δεν µπορούσαν να τον διατηρήσουν και έχασαν από κόπωση, λόγω του γεγονότος ότι οι Βρετανοί µπορούσαν να αφιερώσουν µεγάλους πόρους στην ναυπήγηση και διατήρηση στόλου µε µικρότερο πραγµατικό κόστος, και να έχουν και την δυνατότητα επιδότησης των εκάστοτε συµµάχων τους». εν αρκεί η συνεκτίµηση του εµποροναυτικού παράγοντα για την ερµηνεία της ιστορικής επικράτησης των ναυτικών δυνάµεων, χωρίς την κατανόηση της παράλληλη λειτουργία πολιτικοκοινωνικών συστηµάτων στο εσωτερικό αυτών, που ευνοούν αυτή την προοπτική ανάπτυξης. 6 «Ιστορικώς, η ανάδυση και κατίσχυση των ναυτικών δυνάµεων, συµβάδιζε µε την ανάπτυξη και επικράτηση στο εσωτερικό τους, ενός αξιακού / κανονιστικού συστήµατος και ενός συγκεκριµένου τρόπου διακυβέρνησης ο οποίος σε γενικές γραµµές θα χαρακτηρισθεί φιλελεύθερος και αρχή της περιορισµένης 5 Till Geoffrey, Sea power a guide for the twenty first century, Frank Cass, 2006, Σελ Ηλίας Ηλιόπουλος, Ιστορία γεωγραφία και στρατηγική της ναυτικής ισχύος, Α.Α Λιβάνη, Σελ

17 διακυβερνήσεως (Limited Government)». Σύµφωνα µε τον Till 7 «Η ναυσιπλοΐα και η εµπορική ναυτιλία παράγουν εµπόρους. Οι έµποροι συσσωρεύουν πλούτο, και κατ επέκταση πολιτική ισχύ για την υπεράσπιση και επαύξηση του πλούτου τους». Και οι ιδέες που προάγουν και εφαρµόζουν άνθρωποι που διακρίνονται από το εµποροναυτικό πνεύµα είναι 8 «η ελευθερία της πληροφόρησης και άρα της γνώµης, η διαφανής διακυβέρνηση και εθνοδοσία, η δίκαιη φορολογία, ο κοινωνικός χαρακτήρας του επιχειρήν και όλες οι αξίες που µας είναι τόσο οικίες σήµερα». Αντιλαµβανόµαστε την άρρηκτη σύνδεση µεταξύ φιλελεύθερου πνεύµατος και κατά προέκταση πολιτικού συστήµατος, και ναυτικής ανάπτυξης ενός κράτους, µίας σχέσης για την οποία ο Nicholas Roger εξηγεί 9 «Η απόλυτη µοναρχία ήταν ουσιαστικά ένα σύστηµα διακυβερνήσεως για την κινητοποίηση της ανθρώπινης ισχύος µάλλον, παρά χρήµατος. Πολύ αποτελεσµατικότερη σε αυτό το ζήτηµα από ότι ήσαν οι µεσαιωνικοί θεσµοί τους οποίους αντικατέστησε, ήταν εν τούτοις πενιχρώς εξοπλισµένη για να ανταποκριθεί στις πολύ µεγαλύτερες προκλήσεις τις οποίες επέβαλλε στο κράτος και στην κοινωνία ένα σύγχρονο ναυτικό. Αυτό απαιτούσε ένα σύστηµα διακυβερνήσεως που θα συµπεριλάµβανε την συµµετοχή εκείνων των οµάδων συµφερόντων, τα χρήµατα και οι ικανότητες των οποίων ήταν αναντικατάστατα για την θαλάσσια ισχύ. Άρα όχι απλώς της τάξεως των ευγενών και των αγροτών τις οποίες είχε θέσει σε λειτουργία η απολυταρχία, αλλά και των ιδιοκτητών πλοίων και των ναυτικών, των εµπόρων και των χρηµατιστών, των βιοµηχάνων επενδυτών και διευθυντών, του εξειδικευµένου εργατικού δυναµικού. Εν ολίγοις, όλων των τάξεων τις οποίες η απολυταρχία ελάχιστα εκπροσωπούσε και ελάχιστα ευνοούσε». Ουσιαστικά οδηγούµαστε στο συµπέρασµα ότι οι συνθήκες κάτω από τις οποίες οι Ευρωπαϊκοί λαοί ήταν επί της ουσίας αυτοί οι οποίοι ολοκλήρωσαν την ανάπτυξη ναυτικής ισχύος σε βαθµό που τις καθιστούσε ηγεµονικές µε την ευρύτερη έννοια, ήταν άµεσα συνυφασµένες µε την ανάπτυξη της δυτικής αστικής πολιτικής ιδεολογίας µε δηµοκρατικούς τρόπους διακυβέρνησης και οικονοµικής πολιτικής ίσων ευχερειών και ανάπτυξης. Το θέµα της σχέσης της κοινωνικής οργάνωσης, του πολιτικού συστήµατος και του πολιτισµού των λαών µε την ναυτική ισχύ εξέτασε ο Γερµανός γεωπολιτικός 7 Till Geoffrey, Sea power a guide for the twenty first century, Frank Cass, Σελ Till Geoffrey, Sea power a guide for the twenty first century, Frank Cass, Σελ Roger N.A.M, The safeguard of the sea, A naval history of Britain vol I, 1997, Σελ

18 Friedrich Ratzel γράφοντας σχετικά 10 «Η εγκαθίδρυση και διατήρηση ναυτικής ισχύος, απαιτεί πολύ περισσότερη πνευµατική δύναµη από ότι η επικυριαρχία επί µεγάλων χερσαίων εκτάσεων. Κάτι τέτοιο δεν µπορεί να είναι έργο ενός ιδιώτη ούτε ενός στρατού. Χρειάζεται την συµβολή µεγάλου αριθµού ανδρών µε τόλµη, επιχειρηµατικό πνεύµα µε έµφαση στα ταξίδια, µε ευφυΐα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κυριαρχία των θαλασσών είναι το καλύτερο σχολείο για τους λαούς που µετακινούν µεγάλες και σηµαντικές δυνάµεις. Οι Ιταλικές πόλεις την εποχή των σταυροφοριών, δέχθηκαν άνθηση χάρη στις γεωγραφικές τους γνώσεις τόσο κατά ξηράν, όσο και κατά θάλασσαν. Τότε είναι που το πνεύµα κινητοποιείτε προς άλλα αντικείµενα. Έχει ειπωθεί ότι η ίδια τόλµη που οδήγησε τους Ελεάτες στην δυτική Μεσόγειο, τους οδήγησε και στον ωκεανό της καθαρής σκέψεως. Βεβαίως η άνθηση των Αθηνών, του εµπορίου και της πολίτικης δεν παρήχθη ποτέ πάλι έκτοτε, αλλά το πνευµατικό επίπεδο της Βενετίας, των Κάτω Χωρών και της Αγγλίας, ανεπτύχθη υπό ανάλογες συνθήκες. Η καλλιτεχνική εξέλιξη της Βενετίας, η θέση της στην Ευρωπαϊκή αναγέννηση των επιστηµών, οι πολιτικοί της, οι συγγραφείς της, οι εκπρόσωποι της µε µεγάλη γνώση, είναι ουσιαστικά µέρος της εικόνας µίας ναυτικής εµπορικής δυνάµεως στο ζενίθ της. Και κάθε φορά συναντά κανείς αυτή την ιδιαιτερότητα, την ταχεία και µακρινή ακτινοβολία ιδεών και δηµιουργηµάτων επάνω σε χώρο οριοθετηµένο από την κυκλοφορία πλοίων και εµπορευµάτων». 7. Η γεωγραφία ως προϋπόθεση ανάπτυξης ναυτικής ισχύος, και ο έλεγχος των θαλασσών Σύµφωνα µε παρατήρηση του Till, η γεωγραφία υπήρξε πάντοτε κρίσιµη για την στρατηγική κατάσταση µίας χώρας. Αυτό αποδεικνύεται άµεσα από την εξέλιξη του στρατηγικού χάρτη µέσω της ιστορίας και την δυναµική µεταφορά της σκυτάλης του ηγεµόνα ανάµεσα στις µεγάλες κατά καιρούς δυνάµεις, και η θάλασσα αποτελούσε πάντα απαραίτητο συστατικό για την επιτυχία. Ο Ratzel επισηµαίνει επ αυτού 11 «Η θάλασσα και η ξηρά δεν ίστανται η µια έναντι της άλλης σαν ξένες ακατέργαστες µάζες. Η θάλασσα ανοίγει τον δρόµο προς τις ποιο αποµακρυσµένες ηπείρους, διότι διεισδύει σε αυτές και τις περιβάλλει, διευκολύνοντας έτσι αφενός µεν τις επικοινωνίες, αφετέρου Friedrich Ratzel, La geographic Politique Anthologie mondiale de la strategie, 1990, Σελ

19 δε τις επικυριαρχίες. Τα µεγάλα ιστορικά εγχειρήµατα τα οποία επ ουδενί δύνανται να παραδίδουν την κυριαρχία επί µείζονων µαζών, θα επιζητούν πάντοτε να γονατίσουν την θάλασσα στα σχέδια τους». Πέραν της Βρετανίας και των ΗΠΑ, η θέση των οποίων ξεκάθαρα ευνοούσε την ανάπτυξη ναυτικής δύναµης, τέτοια παραδείγµατα αποτελούν οπωσδήποτε η Ολλανδία, η Ισπανία και η Σουηδία. Η ναυτική γεωγραφία διαδραµατίζει µείζονα ρόλο στην στρατηγική σχεδίαση µιας χώρας, όχι µόνο για αυτές που αποτελούν ανεξάρτητες νήσους, άλλα όπως διαφάνηκε την εποχή της αποικιοκρατίας όπου τα κράτη µε υπερπόντιες κτήσεις χρειαζόντουσαν αυξηµένη ναυτική ισχύ για να διασφαλίσουν την κυριαρχία επ αυτών. Αντίστοιχα είναι η επίδραση της ναυτικής γεωγραφίας και στην ανάδειξη συγκεκριµένων περιοχών ως µήλον της έριδος και αιτία διαξιφισµών όσων εποφθαλµιούν κατά καιρούς τον έλεγχο τους. Το θαλάσσιο στοιχείο αναδεικνύετε και πάλι σαν στοιχείο των σηµαντικότερων εξ αυτών, όπως για παράδειγµα η Μεσόγειος και ειδικότερα τα στενά του Βοσπόρου, που αποτέλεσαν και το πεδίο γένεσης και εξέλιξης της ναυτικής παράδοσης και ισχύος για περισσότερο από 30 αιώνες, από τις Ελληνικές πόλεις, τους Ρωµαίους και τους Βυζαντινούς, έως τις Ιταλικές πόλεις, τους Άραβες, τους Οθωµανούς και τους Ρώσους. Ο έλεγχος των θαλασσών αποτελεί µια ευρύτατη έννοια και οπωσδήποτε δεν µπορεί να καθορισθεί ως ποσοτικό µέγεθος, συνδέετε δε άµεσα µε την θαλάσσια γεωγραφία. Ο Castex αναφέρει σχετικά «Η κυριαρχία των θαλασσών δεν είναι απόλυτη αλλά σχετική, ατελής και µερική, και χαρακτηρίζεται από δύο σηµαντικά στοιχεία, αυτά του τόπου και του χρόνου». Το στοιχείο του τόπου συνδέετε άρρηκτα µε την γεωγραφία καθώς µόνο περιορισµένες γεωγραφικές περιοχές µε υψηλή στρατηγική αξία αποτελούν πραγµατικό αντικείµενο του ελέγχου των θαλασσών. Επί της ουσίας η ιδιοµορφία του θαλασσίου στοιχείου είναι ότι ο έλεγχος του σε αντίθεση µε τις χερσαίες εκτάσεις, µπορεί να περνάει από την κυριαρχία του ενός πολύ σύντοµα στην κυριαρχία κάποιου άλλου και αυτό να συµβαίνει σε ακαθόριστη έκταση. Ο Μέγας Ναπολέων φέρεται να είπε το 1804 «Αφήστε µας να γίνουµε κύριοι των στενών για έξι ώρες, και θα γίνουµε κύριοι του Κόσµου», αναφερόµενος βέβαια στο στενό της Μάγχης και την δυνατότητα αποβάσεως επί της Βρετανίας, γεγονός το οποίο ενδεχοµένως να σήµαινε την κατάλυση της ηγεµονίας της Βρετανίας στην θάλασσα, και αποτελούσε το σηµαντικότερο εµπόδιο στις βλέψεις της Γαλλικής αυτοκρατορίας. Η ιστορία είναι γεµάτη µε παραδείγµατα όπου µικροί στόλοι διεκδίκησαν ενίοτε µε αξιοµνηµόνευτη επιτυχία την

20 κυριαρχία των θαλασσών, συγκρουόµενοι µε πολύ µεγαλύτερους στόλους σε συγκεκριµένες ή ποιο ευρείες γεωγραφικές περιοχές. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Η µελέτη της ιστορίας κατέδειξε την ανάπτυξη ναυτικής ισχύος ως απαραίτητο στοιχείο για την αποτελεσµατική ανάδειξη των λαών και κρατών σαν περιφερειακές, ή ηγεµονικές δυνάµεις. Η στρατηγική σηµασία της θάλασσας τείνει να ενισχύεται στο πέρασµα των αιώνων και κατέχει εξέχουσα θέση στο διεθνές Οικονοµικό και Γεωπολιτικό σύστηµα, µε τους πόρους που κρύβει στα σπλάχνα της. Ο εντοπισµός διαρκώς νέων υδάτινων θησαυρών, αποδίδει τεράστιες ενεργειακές προοπτικές, ανοίγει νέους εµπορευµατικούς διαύλους και αποκαλύπτει νέα σχέδια των Ισχυρών για επέµβαση στον γεωπολιτικό και εθνοτικό παγκόσµιο χάρτη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

ιστορια, γεωγραφια και στρατηγικη τησ ναυτικησ ισχυοσ 9 Πρόλογος

ιστορια, γεωγραφια και στρατηγικη τησ ναυτικησ ισχυοσ 9 Πρόλογος ιστορια, γεωγραφια και στρατηγικη τησ ναυτικησ ισχυοσ 9 Πρόλογος Είναι φυσικό ένας θεράπων της Οικονομικής Γεωγραφίας και της Γεωπολιτικής, όπως ο γράφων, να αισθάνεται ιδιαίτερα ευτυχής όταν καλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΙΑ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ.

ΠΛΟΙΑ. Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. ΠΛΟΙΑ Ειρήνη Πετράκη Δασκάλα Σύμβουλος ΣΧ.Τ. ΠΛΟΙΑ Το πλοίο (αρχαία ελληνική: η ναυς) είναι μια ειδική κατασκευή (ναυπήγημα), σχεδιασμένη για να κινείται με ασφάλεια στο νερό, για μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΟ10 ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών ΠΜΣ Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Α Εξάμηνο Ειδίκευση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική, Γεωστρατηγική και Γεωοικονομία Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;».

Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». Χαιρετισμός του Προέδρου του ΕΤΕΚ, Στέλιου Αχνιώτη στην ημερίδα «ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ και Προσδοκίες - ΠΩΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΙ;». 25 Ιουνίου 2014 Venue Centre, Columbia Plaza, Λεμεσός Έντιμε Υπουργέ Ενέργειας, Εμπορίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

3. ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ. Συμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής

3. ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ. Συμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής 3. ΟΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις/ονόματα: (τρεις λέξεις/ονόματα περισσεύουν): Ισπανός, Οθωμανός, Άραβας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο 1 6 Μαΐου 2011 www.geostrategy.gr Οι Τούρκοι αµφισβητούν τα δικαιώµατά µας για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο Του Χρήστου Μηνάγια Από 3 έως 5 Μαΐου 2011 οι τουρκικές ένοπλες δυνάµεις πραγµατοποίησαν τη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 2 ο. Το ιστορικό πλαίσιο

Μαθημα 2 ο. Το ιστορικό πλαίσιο Μαθημα 2 ο Το ιστορικό πλαίσιο Πως, μέσα από ποιες δομές, διαδικασίες και συσχετισμούς, τα κράτη και οι άλλοι δρώντες στο παγκόσμιο σύστημα διαχειρίζονται μεγάλα προβλήματα, και επιχειρούν να διασφαλίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Α, ι* 019os ΑΙ9ΝΑΣ: ΕΠΑΝΑ ΣΤΑ ΣΕΙΣ. 019os ΑΙ9ΝΑΣ: ΕΠΑΝΑ ΣΤΑΣΕΙΣ. Η δημιουργία των εθνικών κρατών 3"\ \ \! -.Χ. Διασυνδέσεις.

Α, ι* 019os ΑΙ9ΝΑΣ: ΕΠΑΝΑ ΣΤΑ ΣΕΙΣ. 019os ΑΙ9ΝΑΣ: ΕΠΑΝΑ ΣΤΑΣΕΙΣ. Η δημιουργία των εθνικών κρατών 3\ \ \! -.Χ. Διασυνδέσεις. 019os ΑΙ9ΝΑΣ: ΕΠΑΝΑ ΣΤΑΣΕΙΣ Η δημιουργία των εθνικών κρατών Να ένας χάρτης της Ευρώπης στις αρχές του 19ου αιώνα Όπως διαπιστώνεις, τα σύνορα των χωρών ήταν πολύ διαφορετικά από τα σημερινά Οι περισσότερες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία γκάμα απειλών και προκλήσεων

Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία γκάμα απειλών και προκλήσεων Δελτίο Τύπου Ημερομηνία: 10 Νοεμβρίου 2015 Υπεύθυνη: Αλεξάνδρα Φιλιππάκη Τηλ: 2106874711 Email: alexandra.filippaki@gr.pwc.com Σελίδες: 5 Η εθνική άμυνα σε όλο τον κόσμο καλείται να αντιμετωπίσει ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret Μάος Δημήτρης Παρουσίαση του δοκιμίου Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Ο ναυτικός ιστορικός, Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: από τον Μακιαβέλλι στην Πυρηνική Εποχή, Peter Paret Στο πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Ιανουάριος - Απρίλιος Καταναλωτική δαπάνη εισερχόμενου τουρισμού σε έξι Μεσογειακές χώρες, με επιμέρους στοιχεία για την Ελλάδα Αύγουστος 2 Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Ασφάλεια στην Ευρώπη

Ενεργειακή Ασφάλεια στην Ευρώπη Ενεργειακή Ασφάλεια στην Ευρώπη Γιώργος Κίλλας Σύμβουλος ΔΕΗ-Quantum Energy Αγαπητοί σύνεδροι, Χρειάζεται να πάψουμε να είμαστε νησί. Η ασφάλεια και η ευημερία της Κύπρου εξαρτάται από τη δύναμή της να

Διαβάστε περισσότερα

H Εξέλιξη και η Διάρθρωση του Διεθνούς Εμπορίου ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

H Εξέλιξη και η Διάρθρωση του Διεθνούς Εμπορίου ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ H Εξέλιξη και η Διάρθρωση του Διεθνούς Εμπορίου! ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Tο Διεθνές Εμπόριο στην Παγκόσμια Ιστορία Από τη Μεσοποταμία, έως τις ευρωπαϊκές ακτές του Ατλαντικού και την Κίνα Αρχαία Ελλάδα Οι

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς, 5 Ιουλίου 26 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 31 Οκτωβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από τα

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

H AΓΟΡΑ ΦΡΟΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

H AΓΟΡΑ ΦΡΟΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΟ ΚΑΙΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ H AΓΟΡΑ ΦΡΟΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ Κάιρο, 26 Νοεµβρίου 2012 Α) Γενικά σχόλια: Η Αίγυπτος παράγει µεγάλες ποσότητες νωπών φρούτων. Η εγχώρια

Διαβάστε περισσότερα

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών.

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. Πειραιάς, 25 Σεπτεµβρίου 2015 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Αλλαγές στο Ενεργειακό Τοπίο Πολλά φαίνεται να αλλάζουν με την πρόσφατη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν. Είναι φανερό πως

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αποθέματα Υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο: Συνεισφέροντας στην Ασφάλεια του Ενεργειακού Εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η Ενέργεια στο Επίκεντρο του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος Συνθήκη για την ίδρυση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο»

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» 26 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητή κυρία Υπουργέ Αγαπητοί φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον ΠΡΟΒΟΛΗ & ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. Δημοκρατίας 20, Ηράκλειο Κρήτης 71306 Tηλ: ++30 2810 / 343458 / 341096 Fax: / 343459 E-mail : info@crete-exporters.com Web site : www.crete-exporters.com Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία

Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία Η PROINSO αρχίζει τη διανοµή συστηµάτων από την Ταϋλάνδη προς όλη τη Νοτιοανατολική Ασία Η ισπανική πολυεθνική, που είναι εξειδικευµένη στη διανοµή ηλιακών στοιχείων και µετατροπέων για ηλιακές φωτοβολταϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

Τα παγκόσμια έσοδα της PwC για το οικονομικό έτος 2015 αυξάνονται κατά 10% σκαρφαλώνοντας στα 35,4 δις δολάρια

Τα παγκόσμια έσοδα της PwC για το οικονομικό έτος 2015 αυξάνονται κατά 10% σκαρφαλώνοντας στα 35,4 δις δολάρια Δελτίο Τύπου Ημερομηνία: 06 Οκτωβρίου 2015 Υπεύθυνη: Αλεξάνδρα Φιλιππάκη Τηλ: 2106874711 Email: alexandra.filippaki@gr.pwc.com Σελίδες: 5 Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε εδώ Follow/retweet: @pwc_greece

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense»

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» ΘΕΜΑ: Η Θέση των Ενόπλων Δυνάμεων στο Νέο Περιβάλλον Ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου Προκλήσεις και Απαντήσεις Κύριε Υπουργέ, κύριε πρόεδρε,

Διαβάστε περισσότερα

XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ

XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ XRTC ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ 2015 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΜΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποια είναι η μέση αύξηση του κόστους των ναυτιλιακών δανείων της τράπεζάς σας σε σχέση με το 2013; (A.Αμετάβλητη / B.0%-50%

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η Sopexa αποκρυπτογραφεί τους foodies ανά τον κόσμο

Η Sopexa αποκρυπτογραφεί τους foodies ανά τον κόσμο opexa Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2015 Δελτίο Τύπου Η Sopexa αποκρυπτογραφεί τους foodies ανά τον κόσμο Ευχάριστη έκπληξη για την ελληνική κουζίνα! Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μεγάλης έρευνας «Sopexa Foodies

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. Δόγμα Τρούμαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE 1) Κύριε Λυγερέ, παρά την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Κύπρος, επικρατεί ακόμα μια νότα αισιοδοξίας λόγω των υδρογονανθράκων... Με

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Κυρίως μέρος

Πρόλογος. Κυρίως μέρος ΘΕΜΑ : Έχετε μελετήσει ως τώρα τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια του Εγχειριδίου Μελέτης και του Συνοδευτικού Βιβλίου του Henig. Στη δεύτερη γραπτή Εργασία απαντήστε στα εξής ερωτήματα: Εκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

13/6/2014 17:45 18:30 Εκπομπή «Παγκόσμιο Κύπελλο 2014» Στιγμιότυπα ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

13/6/2014 17:45 18:30 Εκπομπή «Παγκόσμιο Κύπελλο 2014» Στιγμιότυπα ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 12/6/2014 22:00-22:55 Pre Game ΒΡΑΖΙΛΙΑ ΚΡΟΑΤΙΑ & ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ 22:55 00:55 ΒΡΑΖΙΛΙΑ ΚΡΟΑΤΙΑ 00:55-01:20 Post Game ΒΡΑΖΙΛΙΑ ΚΡΟΑΤΙΑ 13/6/2014 18:30-18:55 Pre Game ΜΕΞΙΚΟ ΚΑΜΕΡΟΥΝ 18:55 20:55 ΜΕΞΙΚΟ ΚΑΜΕΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης 1. Εισαγωγή Οι προβλεπόμενες υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες του Ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον καθιστούν επιτακτική την αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα