ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ"

Transcript

1 Xάγκεν Φλάισερ ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος στη Δηµόσια Ιστορία ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ΑΘΗΝΑ 2008

2 ΝΕΦΕΛΗ / ΙΣΤΟΡΙΑ Χάγκεν Φλάισερ: Οι πόλεµοι της µνήµης. Ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος στη δηµόσια ιστορία Διεύθυνση σειράς: Αντώνης Λιάκος, Έφη Γαζή Επιµέλεια και τυπογραφική διόρθωση: Μαρία Καΐρη Σχεδιασµός εξωφύλλου: Δηµήτρης Στεβής ISBN: Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ και Χάγκεν Φλάισερ Ασκληπιού 6, Αθήνα Τηλ.: , Fax:

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες...11 Εισαγωγή...15 Ο Πόλεµος ερωτήµατα και επισηµάνσεις...15 Δηµόσια Ιστορία...21 Ιστορικά θεάµατα άνευ άρτου;...29 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Οι Γερµανοί και οι Άλλοι Μνήµες, µύθοι και πρώτες ανατροπές Ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος. Κεντρική εµπειρία του 20ού αιώνα...41 Μετά τη θύελλα: επουλωτικοί µύθοι...57 «1989»: Η Ιστορία βγήκε από το χρονοντούλαπο...75 Ο Μαραθώνιος της µνήµης: Μαΐου Μαΐου Μνήµη και λήθη...91 Η Βέρµαχτ αφοπλίζεται οριστικά; Τα δεινά των Γερµανών Ταµπού και µύθοι ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Αναδυόµενοι σκελετοί Σκελετοί Ι: Ανατολική Ευρώπη Η Ρωσία Στάλινγκραντ Πρώην αδέλφια: Κάιν και Άβελ; Οι βαλτικές χώρες Ο «Ιησούς Χριστός των λαών» Σκελετοί ΙΙ: Η Δύση Η πεντάµορφη και το τέρας Μικρή πλην γενναία Bella Ciao Αµφιλεγόµενη ουδετερότητα Σκελετοί ΙΙΙ: Άπω Ανατολή

4 ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ Παρελθόν Παρόν Μέλλον ανα-θεώρηση της γραµµικής σχέσης; Μεταµέλεια, απολογίες, συγχώρεση και άρνηση Άλλο αναθεώρηση της ιστορίας και άλλο άρνηση Το Ολοκαύτωµα. Μεταξύ µοναδικότητας και ισοπεδωτικής κοινοτοπίας Ιστορία χωρίς τέλος; Η Σοά και η µνήµη της Τελεία και παύλα; Ανάµεσα στο παρελθόν και το µέλλον. Τάφρος ή γέφυρα; Ελπιδοφόρα µηνύµατα. Από τα ψιλά των ΜΜΕ (+) χρόνια µετά: Η τελευταία µεγάλη επέτειος Ο νέος Μαραθώνιος µνήµης Η 8η/9η Μαΐου Και άλλοι σκελετοί α) Γερµανία Και άλλοι σκελετοί β) εκτός Γερµανίας Νέα από το µέτωπο των ουδετέρων Τα άνθη του κακού και οι φόβοι των οικολόγων Ο Παγκόσµιος Πόλεµος γίνεται «παγκοσµιότερος» Και άλλα θύµατα Τα παιδιά του Πολέµου Εικόνες φωτεινές και µη Το Μουντιάλ. Πάσες από το παρελθόν Πού πηγαίνουµε; Επίµετρο Οι ελληνογερµανικές σχέσεις και ο σωφρονισµός της µνήµης Σηµειώσεις Ευρετήρια Συντοµογραφίες Γλωσσάρι ΜΜΕ Τοπωνύµια Κύρια ονόµατα

5 Εισαγωγή Οι πόλεµοι της µνήµης άρχισαν την ηµέρα που ο Β Παγκόσµιος τελείωσε. Από τότε δεν έχουν σταµατήσει. Timothy G. Ash, ιστορικός 1 Ο Πόλεµος ερωτήµατα και επισηµάνσεις Τα χαράµατα της 8ης Μαΐου του 1945 ο εκπρόσωπος της ναζιστικής Βέρ- µαχτ υπέγραψε τη συνθηκολόγηση του γερµανικού Ράιχ, στη γαλλική πόλη Ρεµς σε µια αίθουσα που ήδη συµπεριλαµβάνεται ανάµεσα στα µνηµεία παγκόσµιας πολιτιστικής κληρονοµιάς της Ουνέσκο. Τρεις µήνες αργότερα υπέκυψαν και οι Ιάπωνες, µετά το διπλό πυρηνικό χτύπηµα στη Χιροσίµα και στο Ναγκασάκι, αφού ο περιβαλλόµενος από «θεϊκή» υπόσταση αυτοκράτορας Χιροχίτο επιβλήθηκε στην ακραία πτέρυγα του στρατοκρατικού καθεστώτος που ήθελε να συνεχίσει τη, µάταιη πια, αντίσταση «µέχρι της τελευταίας ρανίδας του αίµατος». Ο φονικότερος πόλεµος στην ιστορία της ανθρωπότητας είχε παρασύρει στη δίνη του, πολύ περισσότερο από τον «Μεγάλο» του , όλες σχεδόν τις χώρες του κόσµου. Ήταν ο πρώτος πόλεµος που κατά τη διάρκειά του σκοτώθηκαν περισσότεροι άµαχοι από ένστολους δηλαδή δύο τρίτα περίπου από τους συνολικά τουλάχιστον νεκρούς αυτό είναι άλλο ένα θλιβερό ρεκόρ. Οι περισσότεροι άµαχοι δεν είχαν πέσει θύµατα «παράπλευρων» απωλειών, αλλά συχνά θανατώνονταν βάσει εσκεµµένων ενεργειών µαζικής έκτασης, µε αποκορύφωµα τη γενοκτονία των Ευρωπαίων Εβραίων, το Ολοκαύτωµα ή τη Σοά, όπως αρχίζει να επικρατεί στη διεθνή ορολογία.* * Για τον όρο «Σοά» βλ. το κεφάλαιο για το Ολοκαύτωµα (Μέρος Γ, σ. 336).

6 16 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος σφράγισε όλο το υπόλοιπο του 20ού αιώνα, διαµόρφωσε ταυτότητες και ιδεολογίες µε άξονα τις αντιλήψεις και τις δοξασίες γι αυτή την κεντρική εµπειρία. Έως σήµερα εξακολουθεί να συγκλονίζει τις συνειδήσεις ή τουλάχιστον να διαταράσσει τη «βολή» εκατοµ- µυρίων ανθρώπων και πολλών εθνικοκοινωνικών συνόλων σε όλα σχεδόν τα µήκη και πλάτη της γης. Με τον τερµατισµό του Πολέµου κάποιες δυνάµεις έπαψαν να είναι «µεγάλες», ενώ οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση µεταλλάχθηκαν σε υπερδυνάµεις ενός νέου διπόλου. Για πρώτη φορά, το κέντρο των παγκό σµιων αποφάσεων µετατοπίστηκε από το ευρύτερο κέντρο της Ευρώπης προς την «περιφέρεια» δυτικά και ανατολικά. Ο ιµπεριαλισµός των δυνάµεων της Γηραιάς Ηπείρου βάδιζε από τη σταδιακή φθορά προς την κατάρρευση, ενώ οι πρώην αποικίες, η µία µετά την άλλη, απέκτησαν την ανεξαρτησία τους. Ως άµεση ή έµµεση συνέπεια του Πολέµου, οι ανατολικοευρωπαϊκές χώρες έγιναν κοµµουνιστικές, το ίδιο και η πολυπληθέστερη του κόσµου, η Κίνα. Ορισµένες χώρες διχοτοµήθηκαν, νέες προέκυψαν, ένα κράτος η Πολωνία µεταφέρθηκε µάλιστα εκατοντάδες χιλιόµετρα προς υσµάς, χάνοντας το ένα τρίτο από την ΕΣΣ, κερδίζοντας σε αντάλλαγµα σχεδόν το ένα τέταρτο της επικράτειας του άλλοτε πανίσχυρου Ράιχ. Άλλα κράτη, που είχαν ιδρυθεί µε ξένες (γερµανικές) πλάτες κατά τη διάρκεια του Πολέµου, έπαψαν να υπάρχουν, µέχρι να «αναστηθούν» εκ νέου την τελευταία δεκαετία του αιώνα. Νέοι υπερεθνικοί και παγκόσµιοι οργανισµοί ιδρύθηκαν µε σηµαντικότερο τον ΟΗΕ οι οποίοι όµως δεν ήταν σε θέση να εµποδίσουν τη φρενήρη κλιµάκωση του Ψυχρού Πολέµου που επί δεκαετίες απειλούσε να δυναµιτίσει το µέλλον της ανθρωπότητας, εξαιτίας και της τεράστιας προόδου των οπλικών συστηµάτων και της πυρηνικής απειλής που επίσης είχαν την αφετηρία τους στον Πόλεµο. Οι νέες υπερδυνάµεις που ηγούνταν των στρατοπέδων του Ψυχρού Πολέ- µου, αντλούσαν την ηθική νοµιµοποίηση του ηγετικού ρόλου τους (πέρα από την υλική υπεροχή) από την αποφασιστική συµβολή τους για τη συµµαχική νίκη στον Β Παγκόσµιο Πόλεµο σε µικρογραφία ίσχυε το ίδιο για τα νεοπαγή κοµµουνιστικά καθεστώτα στις δορυφόρες χώρες. Αναπόφευκτα, οι επίσηµες εκδοχές αντικρούονταν, οι πόλεµοι της µνήµης άρχισαν και, µε διάφορους τρόπους και µετατόπιση των εστιάσεων, συνεχίζονται έως σήµε-

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 17 ρα. Μετά την τοµή του µάλιστα, η νέας µορφής ένταση δείχνει ότι η µεταπολεµική ευρωπαϊκή ταυτότητα, που είχε βασιστεί στη συµµαχική νίκη µε παράλληλη αποσιώπηση εκτεταµένων σκοτεινών πλευρών της εποχής αυτής, αρχίζει να αλλάζει. Εποµένως η διερεύνηση των, κάθε άλλο παρά στατικών, «τόπων» της µνήµης και των διακυβευµάτων της συζήτησης είναι σηµαντική για τη διερεύνηση των ευρύτερων τάσεων της κοινής γνώµης και των στρατηγικών χειραγώγησής της. Παρά τη διαρκώς µεγαλύτερη χρονική απόσταση που µας χωρίζει από τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, ο Χίτλερ έχει µετατραπεί από ιστορική µορφή σε ενσάρκωση του Κακού υπερβολικά συχνά ανασύρεται από τα Τάρταρα της Ιστορίας για να δικαιολογήσει όχι µόνο την αναγκαιότητα, αλλά και το «θεάρεστο» των σύγχρονων πολεµικών επιδροµών. Ωστόσο, δεν υπάρχουν «καλοί πόλεµοι», το πολύ να είναι αναπόφευκτοι, σπανίως δίκαιοι όπως ήταν εκείνος εναντίον της χιτλερικής απειλής, ανεξάρτητα από τα ψεγάδια και στην πλευρά της ετερογενούς αντιφασιστικής συµµαχίας. Περισσότερες από έξι δεκαετίες έχουν περάσει από τη νίκη αυτής της Συµµαχίας όλος σχεδόν ο πλανήτης γιόρτασε, το 2005, τη στρογγυλή 60ή επέτειο. Μία από τις λίγες εξαιρέσεις, ανάµεσα στις χώρες που είχαν ενεργό συµµετοχή, ήταν η Ελλάδα, η οποία επιµένει να εορτάζει την «ηρωική» αρχή της πολεµικής εµπλοκής παρά το νικηφόρο τέλος της, πιθανότατα επειδή εκείνο προµήνυε νέα και εν µέρει χειρότερα δεινά για τον τόπο την εµφύλια σύγκρουση που εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις. Στις δεκαετίες που πέρασαν υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει ιδίως όσο ζουν οι τελευταίοι αυτόπτες µάρτυρες τεράστιο χάσµα ανάµεσα στις επίσηµες, τις συλλογικές και τις συχνά τραυµατικές ατοµικές µνήµες. Έτσι, παράλληλα µε τη µελέτη της ιστορίας έγινε και η µνήµη ιστορικός τόπος και θέµα διεπιστηµονικών µελετών. Ποιες είναι λοιπόν οι σχέσεις της µνή- µης και της Ιστορίας µε τους µύθους (και τα ταµπού), που συχνά θεωρούνταν αναγκαίοι για την επούλωση των πληγών, για την εσωτερική συνοχή της κοινωνίας π.χ. µε την υποβάθµιση του φαινοµένου του δωσιλογισµού και τον υπερτονισµό του φαινοµένου της Αντίστασης. Η συντήρηση των µύθων, η άρνηση να αντιµετωπίσει κανείς µε ειλικρίνεια τη σκοτεινή πλευρά της οικείας ιστορίας, συχνά θέτουν σε κίνδυνο τις σχέσεις µε τους γείτονες,

8 18 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ όπως έδειξαν, πρόσφατα πάλι, οι σινο-ιαπωνικές και οι ρωσο-εσθονικές αναταραχές. Πολλά από τα ερωτήµατα των επιστηµόνων, αλλά και των ΜΜΕ, τίθενται ήδη εδώ και πολλά χρόνια, ενώ άλλα προέκυψαν σχετικά πρόσφατα. Τα περισσότερα αφορούν τους θύτες (δηλαδή κυρίως τους Γερµανούς), ή πρώτοι εκείνοι άρχισαν να τα αντιµετωπίζουν. Και οι απαντήσεις, το συνολικό φάσµα των απαντήσεων, συχνά προκαλούσε νέες αντιπαραθέσεις, όπως την περίφηµη «έριδα των ιστορικών» (και όχι µόνο), στην οποία θα αναφερθούµε στη συνέχεια. ιδάχτηκαν οι διάφοροι θύτες (και ιδίως οι Γερµανοί) από το παρελθόν, από την ιστορία τους; Αποτελούσε για τους Γερµανούς (και τους εταίρους τους) το τέλος του Πολέµου αποκλειστικά µια καταστροφική ήττα ή µήπως ήταν και γι αυτούς απελευθέρωση, κι ας µην το συνειδητοποίησαν αµέσως; Πώς θα διαχειριστούµε το µήνυµα της µνήµης σε σχέση µε τη νεότερη ιστορία όταν και οι τελευταίοι µάρτυρες θα έχουν αποχωρήσει; Θα ιστορικοποιηθεί οριστικά το παρελθόν, και τι ακριβώς σηµαίνει αυτό; Θα εξοριστεί στα µουσεία και στα σχολικά συγγράµµατα, µε τις αλλεπάλληλες παρεµβάσεις πολιτικών και άλλων εξωθεσµικών παραγόντων; Κληροδοτούνται µνήµες ή, αν όχι, πώς διαµορφώνεται και προς τα πού βαδίζει η µνήµη των µεταγενέστερων γενεών; Προς τη λήθη; Και η λήθη είναι αποκλειστικά αρνητική, µνηµοκτόνος, ή έχει και θεραπευτικές ιδιότητες; Τα πιο έντονα ερωτήµατα αφορούν τη γενοκτονία των Εβραίων της γερµανοκρατούµενης Ευρώπης. Και δεν εννοούµε φυσικά το προβοκατόρικο ερώτηµα αν πράγµατι συνέβη και σε ποια έκταση, αφού µόνο οι αρνητές των αδιάψευστων ιστορικών δεδοµένων, κυρίως εκείνοι που τοποθετούνται στο ακροδεξιό περιθώριο της πολιτικής σκηνής, εκφράζουν ακόµα σχετικές «αµφιβολίες». Απεναντίας, θεµιτό είναι το διαδεδοµένο ερώτηµα το σχετικό µε τη µοναδικότητα της Σοά, του Ολοκαυτώµατος. Ξεχωρίζει ανάµεσα στα µαζικά εγκλήµατα της ανθρώπινης Ιστορίας µόνο εξαιτίας του ασύλληπτου αριθµού των δολοφονηθέντων θυµάτων ή επειδή, σε ένα οιονεί θρησκευτικό επίπεδο, αυτό µόνο πληρούσε τα κριτήρια του απόλυτου κακού; Επιτρέπονται λοιπόν συγκριτικές αναφορές σε άλλες µαζικές δολοφονίες; Είναι θεµιτό να χρησιµοποιηθεί ο όρος Holocaust και σε µικρότερα

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 «ολοκαυτώµατα», όπως εκείνο των Αθίγγανων (Ρόµα); Ποιοι έχουν δίκιο, εκείνοι που θεωρούν ότι κάθε σύγκριση εµπεριέχει την πρόθεση για εξο- µοίωση, για σχετικοποίηση και, τελικά, για υποβάθµιση της σηµασίας της Σοά, ή εκείνοι που επιµένουν ότι η συγκριτική ερευνητική προσέγγιση είναι θεµιτή, αφού µόνο ανόµοιες καταστάσεις συγκρίνονται. Ακόµη οξύτερες είναι οι ενστάσεις όταν η σύγκριση δεν αφορά άλλες κατηγορίες θυµάτων, αλλά κατηγορίες θυτών οι οποίοι στην πορεία του ολοκληρωτικού πολέµου τον οποίο προηγουµένως είχαν στηρίξει, έστω παθητικά έπεσαν οι ίδιοι θύµατα σκληρών, παραβατικών και ενίοτε εγκληµατικών συµπεριφορών της συµµαχικής πλευράς. Εδώ προκύπτει ένα θεµελιώδες ερώτηµα: είναι οι θύτες εξ ορισµού µόνο θύτες ή µπορούµε και πρέπει να δεχτούµε ότι συχνά βρέθηκαν ανάµεσά τους και θύµατα, εκατοµµύρια θύµατα; Κυρίως ο άµαχος πληθυσµός, τα γυναικόπαιδα των «ένοχων λαών», που µετά τις εχθροπραξίες έπεσαν θύµατα εθνικών εκκαθαρίσεων, βοµβαρδισµών, βιασµών, κ.ο.κ. Αυτά τα τελευταία λοιπόν αποτελούσαν επίσης εγκλήµατα έστω αντίποινα µε ελαφρυντικά εξαιτίας της προ-ιστορίας ή ήταν µόνο η δίκαιη τιµωρία για όσα είχαν διαπραχθεί προηγουµένως; Οι έρευνες και οι αποκαλύψεις, κυρίως από τη δεκαετία του 90 και µετά, έδειξαν, πέραν πάσης αµφιβολίας, ότι η ενοχή για τα φοβερά εγκλή- µατα δεν βάραινε µόνο τις άλλοτε ηγεσίες των υπό κρίση δυνάµεων, και τους ιδεολογικά σκληροπυρηνικούς φορείς όπως, π.χ., τα ΕςΕς στην περίπτωση της Γερµανίας αλλά και µεγάλο µέρος, αν όχι την πλειονότητα των ελίτ και του γενικότερου πληθυσµού. Έτσι, έχει αποδειχτεί πια ότι και τα «τακτικά» στρατεύµατα της Βέρµαχτ, που στην αρχική θεώρηση των Γερµανών απλώς «έκαναν το καθήκον τους», συνέπρατταν συλλογικά στα µαζικά εγκλήµατα. Λαµβάνοντας υπόψη τα µέλη της Βέρµαχτ, ουσιαστικά κάθε γερµανική οικογένεια είχε κάποια εµπλοκή, χωρίς, βέβαια, να ισχύει συλλογική ευθύνη ή να µπορεί να αποδοθεί ενοχή. Μεγάλος αριθµός σύγχρονων ερευνών, σε πολλές χώρες της µίας ή της άλλης όχθης, δεν εστιάζουν µόνο στα µεγάλα αφηγήµατα, αλλά και στα καθηµερινά φαινόµενα θετικής ή αρνητικής µορφής. 2 Από το Άουσβιτς οι φωτογραφίες που ξέραµε έδειχναν τη διαλογή (σελεξιόν) των µελλοθάνα-

10 20 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ των στη «ράµπα», τους ακόµα ζωντανούς σκελετούς, τον εφοδιασµό των φούρνων µε ανθρώπινη σάρκα, τα µακάβρια αποµεινάρια όπως τους σωρούς µε γυαλιά, µε παπούτσια, µε ανθρώπινα µαλλιά. Στη δευτερογενή µνήµη µας είχαµε καταγράψει ως δράστες τον διαβόητο ιατρό Μένγκελε, τον «άγγελο του θανάτου», και κάποιους σκυθρωπούς σαδιστές των ΕςΕς και αυτό ήταν. Ακριβώς γι αυτό µας σόκαρε το πρόσφατα αποκαλυφθέν λεύκωµα του υπασπιστή του στρατοπεδάρχη, το οποίο δεν δείχνει άµεσα τη φρίκη, αλλά τη µακάβρια ψυχαγωγία στη σκιά των κρεµατορίων: τους νεαρούς φρουρούς και το υπόλοιπο «προσωπικό» και των δύο φύλων, ανάµεσα στους πολλούς «ανθρώπους της διπλανής πόρτας», που ποζάρουν ξένοιαστα για το φωτογράφο, που γλεντάνε και ερωτοτροπούν, απολαµβάνοντας µαζί το επιδόρπιο. Για το λόγο αυτόν ελάχιστα ήταν τα ΜΜΕ που δεν αναφέρθηκαν στη συγκεκριµένη κοινοτυπία του κακού. 3 Τέλος, η πλευρά των θυµάτων, των επιζησάντων ή των συγγενών και των οµοεθνών, σε ποιο βαθµό µπορεί να συγχωρέσει την «ένοχη πλευρά», εφόσον εκείνη αναγνωρίζει την ιστορική ευθύνη που κουβαλάει. Θα επανέλθουµε γι αυτό σε ειδικό κεφάλαιο. Πρόσφατα πάντως απασχόλησε τα ΜΜΕ η περίπτωση της Μπάρµπρα Στράιζαντ, η οποία, σε ηλικία 65 ετών, έδωσε την πρώτη της συναυλία στη Γερµανία, αφού νωρίτερα ως Εβραία «δεν αισθανόταν έτοιµη», όπως δήλωνε, να πατήσει στη χώρα όπου είχε γεννηθεί και διαπραχθεί η Σοά. Η υποδοχή της από τους απογόνους των θυτών στο Βερολίνο αποδείχτηκε όχι µόνο θερµότατη, αλλά και ιστορικά ευαισθητοποιηµένη, και η ντίβα συγκινήθηκε: «Ευχαριστώ που είχατε τη δύναµη να µε περιµένετε». 4 Σηµαντικότερες είναι οι πρωτοβουλίες πολλών νέων από τις δύο όχθες να έρθουν σε διάλογο που να γεφυρώνει την άβυσσο του παρελθόντος, 5 δεν βρίσκουν όµως την ίδια απήχηση στα ΜΜΕ. Τίθεται λοιπόν άλλο ένα ερώτηµα, αν δηλαδή η πρωτόγνωρη πυκνή ενασχόληση των «µίντια» µε το πρόσφατο παρελθόν, και κυρίως µε την ιστορία του Β Παγκοσµίου Πολέµου και της ναζιστικής περιόδου, µοιάζει περισσότερο µε λαϊκό πανεπιστήµιο ή µε «τσίρκο της µνήµης». 6 Στην Ελλάδα µάλιστα, σύµφωνα µε το Ευρωβαρόµετρο, τα τελευταία χρόνια οι πολίτες δείχνουν το µικρότερο ποσοστό εµπιστοσύνης προς τα δικά τους Μέσα Μαζικής Ενη- µέρωσης, συγκριτικά µε όλες τις χώρες της Ε.Ε. 7

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δηµόσια Ιστορία Το βιβλίο αυτό είναι ένα ξεστράτισµα για τον γράφοντα, ο οποίος στις έως τώρα µελέτες του είχε µια θρησκευτική περίπου προσήλωση στην όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστη τεκµηρίωση, αντλώντας και διασταυρώνοντας στοιχεία κατά το δυνατόν απ όλο το φάσµα των πρωτογενών πηγών κυρίως από το αρχειακό υλικό των εµπλεκόµενων πλευρών, συµπληρωνόµενων από γραπτές ή προφορικές µαρτυρίες επιζώντων της υπό εξέταση εποχής, πρωταγωνιστών ή µη. Ωστόσο, εκτός από την ιδιότητα του ιστορικού, ως απόφοιτος και του Τµήµατος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Ελεύθερου Πανεπιστηµίου του (τότε υτικού και ψυχροπολεµικού) Βερολίνου, διατηρούσα πάντοτε, σε ένα άλλο επίπεδο, µια ζωντανή σχέση µε τα (έντυπα κυρίως) Μέσα Μαζικής Ενηµέρωσης, αφού για σειρά ετών, πριν αλλά και µετά την οριστική εγκατάστασή µου στην Ελλάδα το 1977, κάλυπτα δηµοσιογραφικά τα γεγονότα ως συνεργάτης γερµανικών εφηµερίδων κατά τα χρόνια της δικτατορίας, φυσικά, µε ψευδώνυµο. Η σχέση αυτή αποδυναµώθηκε όµως βαθµιαία εξαιτίας της προϊούσας απορρόφησης από την ακαδηµαϊκή έρευνα και διδασκαλία ως µόνης και αποκλειστικής επαγγελµατικής απασχόλησης όπως κάθε χρόνο οφείλουµε να δηλώσουµε σύµφωνα µε την πανεπιστη- µιακή νοµοθεσία. Εξακολουθούσα όµως να ενηµερώνω το αρχείο µου µε αποκόµµατα εφηµερίδων και να το εµπλουτίζω, ιδίως µε θέµατα ιστορικού ενδιαφέροντος που επανειληµµένα αποδείχτηκαν χρήσιµα, π.χ. για πανεπιστηµιακά σεµινάρια. Συχνότατα άλλωστε, εκών άκων, εξαιτίας της πολιτικής επικαιρότητας, συνδύαζα την επιστηµονική έρευνα µε την εµπλοκή στον δηµόσιο διάλογο των διεθνών ΜΜΕ όπως µε τη συµµετοχή µου στη διεθνή επιτροπή ιστορικών που διερεύνησε το «πολεµικό παρελθόν» του τότε Αυστριακού προέδρου Κουρτ Βάλντχαϊµ, στο επιστηµονικό συµβούλιο της (τελικής) Έκθεσης για τα εγκλήµατα της Βέρµαχτ, καθώς και στην ελληνική επιτροπή στο παγκόσµιο συνέδριο της Ουάσινγκτον (1998) για το ζήτηµα (ορισµένων κατηγοριών) εκκρεµών γερµανικών υποχρεώσεων που απέρρεαν από τον Πόλεµο. Η προαναφερθείσα συλλογή αποκοµµάτων χρησίµευσε και το 2001, κατά τη συµµετοχή µου σε συνέδριο που οργάνωσε το περιοδικό Ιστορείν µε τίτλο:

12 22 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ «Η ιστορία ως διακύβευµα. Μορφές σύγχρονης ιστορικής κουλτούρας» µε συνεχείς αναφορές στη δηµόσια ιστορία. Η ανακοίνωσή µου για τη διεθνή επικαιρότητα του Β Παγκοσµίου Πολέµου δηµοσιεύθηκε σε κυρια κάτικη εφηµερίδα, ενώ εκτενέστερη εκδοχή (αγγλιστί) συµπεριλή φθηκε από τους οργανωτές στο ειδικό αφιέρωµα του περιοδικού µε επιλογή ανακοινώ σεων.* Αργότερα δέχτηκα ευχαρίστως την πρόταση των εκδόσεων «Νεφέλη» (που εκδίδουν και το Ιστορείν), και ιδίως του Αντώνη Λιάκου, υπεύθυνου της ιστορικής σειράς, για τη συγγραφή µονογραφίας που θα συ νέ χιζε τους προβληµατισµούς του εν λόγω άρθρου για τη δηµόσια ιστορία του Πο λέµου. Η ηµόσια Ιστορία, µετάφραση του Public History, είναι σχετικά νέα έννοια. Ακόµη πιο πρόσφατα έχει αναγνωριστεί ως (ενδεχοµένως νόθο) παιδί της µητρικής επιστήµης, µε προπτυχιακά και µεταπτυχιακά προγράµµατα κυρίως στα πανεπιστήµια των αγγλοσαξονικών χωρών αν και συχνά αµφιλεγόµενα ως προς τα όρια, τους στόχους και τις σκοπιµότητες, τους φορείς και τη «χρησιµότητά» της. Ο όχι και τόσο σαφής επιθετικός προσδιορισµός λειτουργεί κυρίως διά του αποκλεισµού, αφού δεν περιλαµβάνει το, εσωστρεφές από τη φύση του, ακαδηµαϊκό κοµµάτι της ιστορικής κουλτούρας την έρευνα και τη διδασκαλία στα αµφιθέατρα αλλά διεκδικεί περίπου όλα τα υπόλοιπα. Κυρίως όµως η ηµόσια Ιστορία διεκδικεί ένα τεράστιο κοινό που, εν πολλοίς, έχει πάρει διαζύγιο από την ακαδηµαϊκή «αδελφή» της, ενώ η ίδια αποσκοπεί στην ιστορική αφύπνιση, την ενηµέρωση και ενδεχοµένως την επιµόρφωση του κοινού αυτού του «ανειδίκευτου» συνολικού πληθυσµού, του «λαού», για τον οποίο τα αναφερθέντα αµφιθέατρα ασφαλώς δεν διαθέτουν αρκετά θρανία. Σε αντιπαραβολή µε την παραδοσιακή ιστοριογραφική επιστήµη, η ηµόσια Ιστορία καλύπτει περισσότερα επίπεδα και έχει συχνά διεπιστηµονικό χαρακτήρα, αφού διαθέτει πολλούς και ποικίλους διαµεσολαβητές. Μαζί µε τους κατά παράδοση ιστορικούς, συνεισφέρουν επίσης δηµοσιογράφοι, υπεύθυνοι αρχείων και µουσείων (κυρίως εκείνων µε σύγχρονη περιοδολόγηση * Χ.Φ., Καθηµερινή, / και «The Past beneath the Present. The resurgence of World War II Public History after the collapse of Communism. A stroll through the international press», Ιστορείν, 4 ( ), σ

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 23 και σύλληψη, και µε επίκαιρους στόχους), αλλά και σκηνοθέτες κάθε είδους και ειδικότητας: κυρίως όσων ασχολούνται µε τα οπτικοακουστικά και τα άλλα Μέσα Μαζικής Ενηµέρωσης ή και ψυχαγωγίας. Στους σκηνοθέτες συµπεριλαµβάνονται και οι οργανωτές εκθέσεων µε ιστορικό περιεχόµενο και εκείνοι που οργανώνουν κάθε χρόνο επετειακές τελετές και εκδηλώσεις σε επίπεδο σχολείου ή κοινότητας οι ειδήµονες που συµβουλεύουν πολιτικούς έως και την κορυφή της Πολιτείας οι εξειδικευµένοι σύµβουλοι µεγάλων επιχειρήσεων και φορέων του δηµόσιου βίου, που έχουν αναλάβει τη διάχυση ιστορικής γνώσης σε διάφορα επίπεδα. Τη ηµόσια Ιστορία υπηρετούν επίσης οι ξεναγοί του διαρκώς επεκτεινόµενου ιστορικού τουρισµού µόνο µε ευκαιρία την 60ή επέτειο της συµµαχικής απόβασης, τουρίστες επισκέφθηκαν τους ποτισµένους µε αίµα τόπους της Νορµαν δίας, συµβάλλοντας στην εµπορευµατοποίηση της µνήµης. Παρόµοιοι αριθµοί καταγράφονται σε άλλα φηµισµένα πεδία µάχης, σε στρατόπεδα θανάτου αλλά και στο σπίτι της Άννας Φρανκ στο Άµστερνταµ. Στο Μόναχο καθιερώθηκε πρόσφατα «ιστορικό τουρ» Hitler s Munich στα ίχνη του Φύρερ το οποίο, σύµφωνα µε τους οργανωτές, δεν απευθύνεται στους νοσταλγούς. Εντούτοις, προβληµατίζει όπως άλλωστε, µε άλλον τρόπο, και εκείνο το καλαίσθητο ιστορικό ηµερολόγιο µε παλαιές φωτογραφίες πόλεων ρετουσαρισµένες όµως αφού έχουν αφαιρεθεί οι σηµαίες µε τη σβάστικα από τα απεικονιζόµενα δηµόσια κτήρια... 8 Το 2006, άλλη πολύκροτη διαµάχη αναστάτωσε το γερµανικό (και όχι µόνο) κοινό όταν η επαρχιακή πόλη Schwerin αποφάσισε να τιµήσει, µε µια έκθεση 70 έργων, τον Άρνο Μπρέκερ ( ), που είχε αποκληθεί από τον Αριστίντ Μαγιόλ ως ο Μικελάντζελο της Γερµανίας, αλλά το όνοµά του κηλιδώθηκε από το γεγονός ότι εξελίχθηκε σε ευνοούµενο γλύπτη του Χίτλερ. Εξελίχθηκε ως εξέχων εκπρόσωπος του «ναζιστικού ρεαλισµού», δηµιουργώντας γιγαντιαία µπρούντζινα αγάλµατα, επιδεικτικά της µυώδους γύµνιας «αρίων ηρώων», έχοντας επίσης στο ενεργητικό του και την κατασκευή της προτοµής της Ίριδας Λογοθετοπούλου, κόρης του κατοχικού πρωθυπουργού. Μεταπολεµικά, αν και εν µέρει στιγµατισµένος, φιλοτέχνησε, κατόπιν παραγγελίας, γλυπτά των δύο πρώτων καγκελαρίων της υτικής Γερµανίας Αντενάουερ και Έρχαρντ, αλλά και του Σαλβα-

14 24 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ δόρ Νταλί, του Ζαν Κοκτό και του αριστερού εκδότη Πέτερ Σούρκαµπ, τον οποίο είχε γλιτώσει από την Γκεστάπο. Εντούτοις, δεν έκανε ποτέ αυτοκριτική για την περίοδο , και γι αυτό η έκθεση, που αρχικά είχε σχεδιαστεί να πραγµατοποιηθεί ένα χρόνο νωρίτερα, αναβλήθηκε για να µη συµπέσει µε τις επετειακές εκδηλώσεις του Ιδίως η Αριστερά εµφανίστηκε διχασµένη οι περισσότεροι ήταν αντίθετοι, και µάλιστα ακτιβιστές κατέλαβαν το χώρο της έκθεσης, ενώ άλλοι υπήρξαν θετικά διακείµενοι, είτε επειδή διαχώριζαν την προσωπική ιστορία από το καλλιτεχνικό έργο είτε επειδή έβλεπαν την έκθεση ως ευκαιρία για την αποµυθοποίηση του «ηµίθεου» γλύπτη. 9 Στα καθ ηµάς, το επίµαχο εγχειρίδιο της ΣΤ ηµοτικού αναγορεύτηκε «...σταθερός πρωταγωνιστής της δηµόσιας ζωής, από τις πρωινές ζώνες των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών συχνοτήτων, τα κεντρικά δελτία ειδήσεων, τις εφηµερίδες και τα περιο δικά, αλλά και από τους άµβωνες των εκκλησιών». 10 Εν γένει, «ηµόσια Ιστορία είναι ό,τι τριγύρω µας αφηγείται κάτι για το παρελθόν», ό,τι «διακυβεύεται σε επίπεδο κοινής γνώµης γύρω από κρίσιµα εθνικά και πολιτικά ζητήµατα του παρελθόντος» 11 από τη µικρή και τη µεγάλη οθόνη µέχρι τις συζητήσεις αυτοπτών µαρτύρων µε ένα κοινό νεαρής ηλικίας, κατά προτίµηση. Σηµαντικό ρόλο παίζουν εδώ και τα µνηµεία που δεν έχουν πια το άλλοτε πανίερο και απαραβίαστο στάτους µαυσω λείων έξω από τη ζώσα κοινωνία (µε εξαίρεση κάποια καθιερωµένη ηµέρα µνήµης), αλλά τείνουν να ενσωµατώνονται σε αυτήν ως µεστά νοή- µατος σηµεία επαφής µε την παρελθούσα πραγµατικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί το µνηµείο για το Ολοκαύτωµα στην καρδιά του Βερολίνου, που θυµίζει µε πρωτόγνωρο τρόπο το µαζικότερο έγκληµα και το µεγαλύτερο όνειδος του γερµανικού λαού και δεν αναφερόµαστε στα έξοδα κατασκευής, που ανήλθαν σε ευρώ, ή στα έξοδα συντήρησης, ευρώ κατά έτος. Όταν εγκαινιάστηκε, ακριβώς 60 χρόνια µετά τη συντριβή του ναζιστικού Ράιχ, οι γνώµες διίσταντο, αφού ο Γερµανός καγκελάριος εξέφρασε την επιθυµία, ο τεράστιος µνηµειακός χώρος να εξελιχθεί σε έναν τόπο «όπου ο κόσµος θα πηγαίνει ευχαρίστως». Πράγ- µατι, το µνηµείο, που ήδη έχει τιµηθεί µε πολλά διεθνή αρχιτεκτονικά βραβεία, µόνο τον πρώτο χρόνο δέχθηκε επισκέπτες, από τους

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 οποίους πολλοί προετοιµάζονταν για την επίσκεψη µέσω διαδικτύου [www. stiftung-denkmal.de]. Το ότι πηγαίνουν εκεί και ολόκληρες οικογένειες θεωρείται σηµαντικότερο από την τήρηση µιας τελετουργικής ατµόσφαιρας, αφού το «να γελάνε παιδιά είναι σαν ανάσταση». Ταυτόχρονα όµως το µνηµείο έχει γίνει επίσης τόπος για ραντεβού και τζόγκινγκ, ενώ οι τσιµεντένιες στήλες του χρησιµοποιούνται ενίοτε και για σωµατική ανάγκη (µε αποκορύφωµα τις µέρες της διεξαγωγής του Παγκοσµίου Κυπέλλου στο ποδόσφαιρο), ενώ δεν λείπουν οι µεµονωµένες σβάστικες δύο πτυχές της «ένταξης στην κοινωνία» και τη δηµόσια ιστορία που αρχικά αποσιωπήθηκαν ως ένα είδος ιεροσυλίας, ενώ θεωρούνται απόλυτα φυσιολογικές από τον Εβραίο αρχιτέκτονα του µνηµείου, τον Πίτερ Άιζενµαν. 12 Μη φυσιολογικό γεγονός ωστόσο φαίνεται, τουλάχιστον για τα γερµανικά δεδοµένα, η πρόωρη φθορά των στηλών οι µισές σχεδόν παρουσιάζουν ήδη λεπτές ρωγ- µές, ενώ κάποιες άλλες εµφανίζουν καθίζηση. 13 Η ηµόσια Ιστορία είναι ικανή να θεµελιώνει ή και να κλονίζει συλλογικές ταυτότητες, αφού δεν παράγεται µόνο για το συγκεκριµένο σύνολο, αλλά και µαζί µ αυτό. Αυτός ακριβώς είναι άλλωστε ο λόγος που µας ελκύει. Όλα τα προηγούµενα που αποτελούν ό,τι αποκαλείται ηµόσια Ιστορία, από δηµοσιογραφικές έρευνες και κινηµατογραφικές ταινίες, σχολικά εγχειρίδια και λογοτεχνικά βιβλία, µέχρι µνηµεία και επετειακές εκδηλώσεις, µας επιτρέπουν να εξετάσουµε τη σχέση που η σύγχρονη κοινωνία διατηρεί µε το παρελθόν. Το παρελθόν δεν παραµένει αµετάβλητο αλλά αλλάζει µε βάση τα νέα ερωτήµατα που θέτουµε, τις νέες ερµηνείες που αναζητούµε. Ερωτήµατα και ερµηνείες, ας µην ξεχνάµε, που εκκινούν από το παρόν, από τη σηµερινή πραγµατικότητα στην οποία ζούµε. Από την άλλη πλευρά, καλούµαστε να σκεφτούµε γιατί αυτά τα ερωτήµατα τίθενται σήµερα και όχι παλαιότερα, ποιες ανάγκες εξυπηρετούν, τι παρελθόν κατασκευάζουν. Από αυτή την άποψη, η ηµόσια Ιστορία µάς αποκαλύπτει τη διαλογική σχέση µεταξύ παρόντος και παρελθόντος. Εάν αναλογιστού- µε ιδιαίτερα ότι το βιβλίο αυτό ασχολείται µε τη δηµόσια ιστορία του Β Παγκοσµίου Πολέµου, τότε η σχέση µεταξύ παρόντος και παρελθόντος δεν είναι µόνο σύνθετη. Η θέση που κατέχει ο Πόλεµος στον 20ό αιώνα είναι κεντρική, όχι µόνο εξαιτίας των όσων συνέβησαν κατά τη διάρκειά του,

16 26 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ αλλά και όσων ακολούθησαν µετά τη λήξη του. Στην περίπτωση του Πολέ- µου αυτού έχουµε να κάνουµε µε ένα πολυεπίπεδο παρελθόν, το οποίο ήδη εµπεριέχει ένα διαφορετικό παρελθόν (πριν το έτος-ορόσηµο 1989). Όπως θα διαπιστώσουµε στη συνέχεια, η ιστορία του Β Παγκοσµίου Πολέµου, µετά το 1989, ξαναγράφεται και όλοι οι πρωταγωνιστές διεκδικούν το ρόλο του θύµατος, συνήθως µε σκοπό την τόνωση της εθνικής ταυτότητας και την κατασκευή ενός, (κατά περίπτωση), όσο το δυνατόν λιγότερο προβληµατικού εθνικού παρελθόντος. Η έκφραση ότι «η ιστορία ξαναγράφεται» απαντά και σε ένα άλλο ζήτηµα. Οι κατά καιρούς έριδες των επαγγελµατιών ιστορικών σχετικά µε το ερώτηµα «σε ποιον ανήκει η ιστορία» λίγο απασχολούν τη ηµόσια Ιστορία, που έχει απαντήσει σε αυτό το ερώτηµα προ πολλού σπάζοντας το µονοπώλιο των ιστορικών και ταυτόχρονα κάνοντας προσιτό το έργο τους σε όλους. Εδώ όµως υπάρχει προοπτική αµοιβαίου οφέλους, αφού η ηµόσια Ιστορία επωφελούµενη από την τεχνολογική επανάσταση στον τοµέα µετάδοσης της γνώσης, µε νέες µεθόδους και µε µη παραδοσιακούς φορείς λειτουργεί ως διαµεσολαβήτρια ανάµεσα, αφενός, στην κοινή γνώµη και, αφετέρου, στους «παραγωγούς» επιστηµονικής έρευνας οι οποίοι εξυπηρετούνται από την προβολή, ενώ συγχρόνως κινδυνεύουν να γίνουν αιχµάλωτοι των αναγκών και αξιώσεών της. Η κοινή γνώµη ωστόσο µια θεωρητικά τουλάχιστον απεριόριστη µάζα αποδεκτών δεν είναι ενιαίο κοινό καταναλωτών, αλλά αποτελείται από πολλά διαφορετικά σύνολα που ανταποκρίνονται µε διαφορετικούς τρόπους. Συνήθως, όλες οι εν λόγω ενδιαφερόµενες κοινωνικές και εθνικές οµάδες έχουν κάποια δεδοµένη γνώµη, κάποιο δικό τους αφήγηµα, δηλαδή άµεσες ή έµµεσες µνήµες για τα κρίσιµα και «άλυτα» ζητήµατα του παρελθόντος, στα οποία οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους είχαν µερίδιο συµµετοχής. Προστίθεται δηλαδή και άλλου είδους σχέση: «Η δηµόσια ιστορία σήµερα, είτε έχει να κάνει µε τα τραύµατα και µε τις διαιρεµένες και τραυµατισµένες µνήµες είτε έχει να κάνει µε τη νοσταλγία, τη µελαγχολία, την ελπίδα ή την παραµυθία, είναι πάντως µια ιστορία στην οποία τα συναισθήµατα και η έκφραση των συναισθηµάτων έχουν κεντρικό ρόλο». 14 Αυτό λοιπόν είναι το συναρπαστικό αλλά σαθρό έδαφος στο οποίο κινείται το βιβλίο αυτό. Βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον συνεχή ειδησεο-

17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 27 γραφικό ορυµαγδό των διεθνών ΜΜΕ, γι αυτό και η δοµή του είναι ενίοτε άτακτη µε την προσοχή στραµµένη πάντα στην προβληµατική κληρονο- µιά που µας άφησε ο Πόλεµος και στις µετεξελίξεις στη δηµόσια (δηµοσιογραφική και «επίσηµη») θεώρησή του, ο γράφων αξιοποίησε ένα µεγάλο αντιπροσωπευτικό δείγµα της τέταρτης εξουσίας, η οποία διαµορφώνει τις εικόνες που έχουµε από το πρόσφατο παρελθόν οι οποίες ασκούν έντονη επίδραση στο εκάστοτε παρόν. Το δείγµα αυτό προέρχεται από τις περισσότερες εµπλεκόµενες χώρες και αποτελείται από δεκάδες χιλιάδες άρθρα τετρακοσίων περίπου διαφορετικών ΜΜΕ: κυρίως εφηµερίδων ή άλλων περιο δικών εντύπων συχνά σε ψηφιακή µορφή καθώς και από ειδήσεις ή σχόλια του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης και διαδικτυακών τόπων. Αυτή η συγκυριακή και αναπόφευκτα αποσπασµατική φύση της πρώτης ύλης έχει ως συνέπεια ότι συνεχώς επισηµαίνουµε αναφορές σε στιγµιότυπα µιας ατελείωτης διαδικασίας µεταβολών, ενδιάµεσους σταθµούς µιας διαµόρφωσης ή επαναδιαπραγµάτευσης νέων καταστάσεων. Ωστόσο, δεν είµαστε πάντοτε σε θέση να εντοπίσουµε σε κάθε ζήτηµα τις πιο πρόσφατες εξελίξεις, το (προσωρινά τουλάχιστον) τελευταίο επεισόδιο. Το πρόβλη- µα έγκειται µάλιστα και στον τρόπο λειτουργίας και αυτοπροβολής πολλών µέσων που αρέσκονται να καταγγέλλουν χειραγωγηµένες, κρυµµένες ή παραµορφωµένες πραγµατικότητες µε πηχυαίους τίτλους ενώ όταν εκλείψει ο λόγος της καταγγελίας (ή αν αποδειχτεί ανύπαρκτος), η σχετική διόρθωση γίνεται µε ψιλά γράµµατα ή καθόλου. Από την άλλη πλευρά, κάποια ΜΜΕ συχνά δεν συνειδητοποιούν ότι ήδη συνέβαλαν στη θεραπεία των κακώς κειµένων τα οποία δηµοσιοποιούσαν. Έτσι, συνεχίζουν τις παρωχηµένες πια καταγγελίες και προκαλούν σύγχυση στον αναγνώστη. Αναµφίβολα οι εκστρατείες των ΜΜΕ και των ανθρώπων «πίσω από αυτά» έχουν επηρεά σει κατά καιρούς τις αποφάσεις πολλών κυβερνήσεων από τη Σουηδία, την Ελβετία και τη Γερµανία µέχρι τη Ρωσία, τις ΗΠΑ και το Βατικανό µε αποτέλεσµα εκείνες να διορθώνουν «στραβά», λάθη ή παραλείψεις του παρελθόντος, ή να επιτρέπουν την πρόσβαση σε προηγου- µένως επτασφράγιστες αρχειακές ενότητες. Ως συνέπεια των παρεµβάσεων αυτών, καταρρίφθηκαν βολικοί µύθοι ή δόθηκε τέλος σε συνωµοσίες σιωπής και άλλες επιλήψιµες (κατα)χρήσεις του παρελθόντος.

18 28 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Το βιβλίο αυτό σπανίως αναφέρεται άµεσα σε επιστηµονικές µελέτες, αφού δεν στοχεύει τόσο στο να αποκαλύψει το «τι πραγµατικά συνέβη» (περισσότερο ίσως αυτό που δεν συνέβη), όσο το πώς σήµερα διαχειρίζονται το συγκεκριµένο παρελθόν τα ΜΜΕ, τα οποία επηρεάζουν και καθοδηγούν (ενίοτε ποδηγετούν) την κοινή γνώµη, ενώ ταυτόχρονα ερωτοτροπούν µαζί της. Υπάρχει δηλαδή και πάλι µια σχέση αµοιβαίας επιρροής. Από την άλλη, η έµµεση αναφορά στις ιστοριογραφικές εξελίξεις είναι συνεχής, αφού όσα νέα παρουσιάζονται ως «νέα» από τα µέσα ενηµέρωσης συχνά πηγάζουν από τη δηµοσιοποίηση καινούργιων ερευνών που δικαιολογηµένα ή αδικαιολόγητα αναταράζουν τα νερά της επιστήµης και την πολιτικοκοινωνική ηρεµία. Και πάλι πρόκειται για αµοιβαία διαδικασία. Για να ενσωµατωθούν τα εκάστοτε νέα αποτελέσµατα της ιστορικής έρευνας στη δηµοσίως αναγνωρισµένη πραγµατικότητα, χρειάζεται είτε η σχετική πρόσληψη από τα µεγάλα ΜΜΕ είτε η ένταξή τους στην εκπαιδευτική ύλη γεγονός που απαιτεί συχνά την παρέλευση δεκαετιών, και αυτό δεν συµβαίνει µόνο στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι το απαρχαιωµένο σύγγραµµα ιστορίας της Γ Λυκείου που ίσχυε µέχρι πρότινος ( ). Μετά την πολτοποίηση ενός ενδιάµεσου συγγράµµατος που δεν πρόλαβε καν να κυκλοφορήσει, το εναγωνίως αναµενόµενο νέο βιβλίο (από τον Σεπτέµβριο 2007), στο κεφάλαιο για τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, που εδώ ενδιαφέρει, δυστυχώς µας απογοήτευσε, αφού αναπαράγει λάθη, ανακρίβειες και κενά που έχουν ξεπεραστεί όχι µόνο από την έρευνα, αλλά και από τα σοβαρά ΜΜΕ, τα οποία εν γένει, σε επίπεδο της διάδοσης νέων γνώσεων, αποδεικνύονται όχι µόνο ταχύτερα, αλλά συνήθως και πιο αποτελεσµατικά συχνά διά της τεθλασµένης. Έτσι, για γεγονότα και περιόδους-τοµές που έχουν χαραχτεί στις µνήµες µας, όπως η Κατοχή, ο Εµφύλιος και η επταετία της Χούντας, τα ΜΜΕ αποτελούν πια σηµαντική αν όχι κύρια πηγή ενηµέρωσης και µηχανισµό µετάδοσης της µνήµης. 15 Και πρόσφατο παράδειγµα, όταν παράγοντες του ανώτατου πνευµατικού ιδρύµατος της χώρας προέβησαν σε αδέξια κεκαλυµµένη λογοκρισία µιας µελέτης του γράφοντος, βρέθηκε εφηµερίδα πρόθυµη να καταγγείλει το γεγονός.* * Βλ. Επίµετρο.

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 29 Η Ιστορία διαµεσολαβείται στο κοινό ως «πραγµατικότητα των Μέσων», µε συνέπεια οι σχετικοί προβληµατισµοί να απασχολούν την ιστοριογραφία και να εντοπίζονται κυρίως στον τρόπο κατασκευής ιστορικών εικόνων, αλλά και στα κίνητρα µε τα οποία τα Μέσα ερµηνεύουν φαινόµενα, γεγονότα και εξελίξεις, παρεµβαίνοντας καθοριστικά στην πολιτική επικαιρότητα και επηρεάζοντας την ερµηνεία της Ιστορίας. ηµόσιες διαµάχες π.χ. µε αφορµή «ιστορικές» ταινίες, επετειακές εκδηλώσεις ή σχολικά συγγράµ- µατα διαµορφώνουν το πλαίσιο που καθορίζει το γεγονός καθαυτό, είτε ως είδηση είτε ως αντικείµενο ερµηνευτικών διενέξεων, µε αποτέλεσµα το επίκαιρο γεγονός να µεταβάλλεται σε ιστορικό και αντίστροφα, αφού είναι αναρίθµητες και οι περιπτώσεις που η επίκληση ιδίως της σύγχρονης ιστορίας ως πρόσφατου παρελθόντος των σύγχρονων γενεών χρησιµοποιείται στη δηµόσια αντιπαράθεση από πολιτικούς παράγοντες, είτε για τη δική τους νοµιµοποίηση και δικαίωση είτε για την «ιστορική καταδίκη» των αντιπάλων τους. Παρά την εστίαση της παρούσας µελέτης στα ΜΜΕ, από τη στιγµή που οι πρωτογενείς και δευτερογενείς δηµόσιες παρουσιάσεις τού Χθες συγκρούονται µεταξύ τους (για λόγους τού Σήµερα), ο γράφων όφειλε να αντιµετωπίζει το πρόβληµα των διιστάµενων ερµηνειών και να παίρνει θέση σε σχέση και µε ενδεχόµενες σκοπιµότητες. Έτσι, απέναντι σ ένα ασφυκτικά πυκνό και πρόσφατο παρελθόν, βρέθηκε σε µια κατάσταση ψυχολογικών µεταπτώσεων µεταξύ αισιοδοξίας και σκεπτικισµού, καθώς αναζητούσε καθηµερινά τις συχνά κακόηχες απηχήσεις του Πολέµου στις εικόνες των ΜΜΕ και τις τρέχουσες χρήσεις και καταχρήσεις της συγκεκριµένης ιστορίας στα κράτη της Ευρώπης και µακρύτερα. Οι µεταπτώσεις αυτές πιθανώς να αντανακλώνται και στο κείµενο αυτό. Ιστορικά θεάµατα άνευ άρτου; Μια φορά κι έναν καιρό, οι ξένοι διπλωµάτες εντυπωσιάζονταν (και συχνά ενοχλούνταν) από τις «απίστευτες γνώσεις των Ελλήνων για την ιστορία τους» εννοώντας κυρίως τη σύγχρονη ιστορία, ενώ αντικείµενο συσχετισµού έχουν γίνει οι εµπειρίες της Ελλάδας µε τους µεγάλους Συµµάχους,

20 30 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ «άλλοτε και τώρα». 16 Σήµερα διαβάζουµε εκείνες τις αναφορές µε πικρή νοσταλγία. Οι βαθµολογίες των αποφοίτων λυκείου στο µάθηµα της Ιστορίας στις εισαγωγικές εξετάσεις για τα ελληνικά πανεπιστήµια είναι από τις χαµηλότερες. 17 Για τις εξετάσεις του 2003, το ελληνικό υπουργείο Παιδείας, µε επιχείρηµα τον αριθµό των ωρών διδασκαλίας που είχαν χαθεί για διάφορους λόγους από κακοκαιρία έως και κακοδιαχείριση (όλων των εµπλεκόµενων βαθµίδων και «διαχειριστών»), µείωσε την εξεταστέα ύλη της Ιστορίας, πράγµα που δεν έγινε για κανένα άλλο µάθηµα. Η ελληνική ιστορία της δεκαετίας του 1940, που έτσι κι αλλιώς παρέµενε εξοβελισµένη από τα σχολικά και πανεπιστηµιακά προγράµµατα µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, αποκλείστηκε και πάλι εντελώς από τις εξετάσεις. 18 Και πιο πρόσφατα, το 2005, το 2006 και το 2007, οι απαντήσεις σε ανώνυ- µα ερωτηµατολόγια, που διανεµήθηκαν από τον γράφοντα σε εκατοντάδες πρωτοετείς, ήταν αποκαρδιωτικές. Κατά συνέπεια, δύσκολα µας πείθει η µέχρι πρότινος καθ ύλην αρµόδια υπουργός όταν επιµένει ότι «δεν πρέπει ν ανησυχεί κανείς για την Ιστορία. εν υπάρχει έλλειµµα ιστορικής µνήµης στην Ελλάδα, η ιστορική µνήµη είναι η ισχυρότερη στη χώρα µας». 19 Παρά την εµπορική επιτυχία που σηµείωσαν ορισµένα βιβλία εκλαϊκευ- µένης ιστορίας, κυρίως για το αντάρτικο της Κατοχής και του Εµφυλίου θυµίζοντας τον Εντµόντ Αµπού, τον 19ο αιώνα, για τους «βασιλείς των ορέων», αν και µε νεωτεριστική ορολογία η ελληνική νεολαία κινδυνεύει να περιπέσει στην κατάσταση ιστορικού αναλφαβητισµού, που συναντάται σε πολλές χώρες. Ο µερικός αυτός αναλφαβητισµός έχει επισηµανθεί κυρίως για τους τελειόφοιτους των αµερικανικών κολεγίων, οι γενικές πολιτισµικές γνώσεις των οποίων βρίσκονται ήδη, σύµφωνα µε έρευνες, στο επίπεδο των αποφοίτων λυκείου του Στο σηµείο αυτό θα πρέπει βέβαια να παρακολουθήσουµε τις εξελίξεις µετά την 11η Σεπτεµβρίου του 2001, ηµεροµηνία που, όπως ισχυρίστηκαν αρκετοί, «έβαλε τέλος στην περίοδο διακοπών του έθνους από την ιστορία». Ακόµα και το National Endowment for the Humanities [Εθνικό Ίδρυµα για τις Ανθρωπιστικές Σπουδές] των ΗΠΑ κατήγγειλε ότι ο ιστορικός αναλφαβητισµός συνιστά απειλή για την εθνική ασφάλεια, γιατί οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να υπερασπιστούν κάτι που δεν µπορούν να ορίσουν. 20

21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 Τον Σεπτέµβριο του 2002 ο πρόεδρος Μπους, σε επίσηµη οµιλία του, προσάρµοσε απερίφραστα το µάθηµα της ορθής ιστορίας στις «επίκαιρες ανάγκες», µετατρέποντάς το σε εργαλείο νοµιµοποίησης των διαφόρων «αντιτροµοκρατικών» επιχειρήσεων της κυβερνήσεώς του: «Τα παιδιά µας οφείλουν να γνωρίζουν πώς η Αµερική απελευθέρωσε την Ευρώπη κατά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο ή γιατί κατέρρευσε το Τείχος του Βερολίνου. Αυτή τη στιγµή, οι Αµερικανοί αγωνίζονται σε ξένες χώρες για τις αρχές που θεµελίωσαν αυτή τη χώρα και κάθε Αµερικανός ιδιαίτερα κάθε παιδί στην Αµερική οφείλει να αντιλαµβάνεται αυτές τις αρχές». Η πολυάσχολη Λιν Τσέινι, σύζυγος του αντιπροέδρου και πρόσωπο-κλειδί για την εκλαΐκευση της νεοσυντηρητικής πολιτικής περί «αναβάθµισης της ιστορικής διδασκαλίας» από τότε που, επί προεδρίας πατέρα Μπους, προέκυψε επικεφαλής του ως άνω Εθνικού Ιδρύµατος, συµπλήρωσε το ότι η Αµερική είχε «σώσει την Ευρώπη από τη βαρβαρότητα» όχι µόνο στον εύτερο, αλλά και στον Πρώτο Παγκόσµιο Πόλεµο. Στο θέµα της ιεράρχησης των ολοκληρωτικών καθεστώτων διευκρίνισε ότι η ειρηνική νίκη των ΗΠΑ στον Ψυχρό Πόλεµο κατά της ΕΣΣ είχε κατατροπώσει «το πλέον δολοφονικό [sic] σύστηµα που γνώρισε η ανθρωπότητα». Κατά την ίδια, η νέα τοµή της 11ης Σεπτεµβρίου 2001 υποχρέωνε τους Αµερικανούς να «αντλούν υπερηφάνεια από το µοναδικό παρελθόν» τους, και να το αποδείξουν στην πράξη. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται, π.χ., και η πολτοποίηση συγγράµµατος µε ανεπιθύµητες ιστορικές αναφορές και ο νέος θεσµός «Εθνικού/-ής ασκάλου/ ασκάλας της Χρονιάς» που παίρνει το βραβείο από τον ίδιο τον εθνάρχη-πλανητάρχη... Με τα συγκεκριµένα κριτήρια των νυν κυβερνώντων 21 και το εκπαιδευτικό προσκήνιο που θα αφήσουν πίσω τους στην περίπτωση που θα εκδιωχθούν από την άµεση άσκηση εξουσίας στις επόµενες εκλογές, δεν µπορεί να µην προκαλεί ανησυχίες η διαγραφόµενη κατεύθυνση της νέας εντατικοποίησης των ιστορικών σπουδών στις ΗΠΑ. Άλλωστε, ο επίσηµος παραλληλισµός του εχθρού στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέµου µε εκείνον του , οδήγησε στην περαιτέρω σύγχυση ως προς τους εκάστοτε κακούς. Μεγάλη µερίδα 22 των αποφοίτων αµερικανικών λυκείων µάλιστα πιστεύει ότι και στον Β Παγκόσµιο Πόλεµο ο στρατός των ΗΠΑ είχε συµµαχήσει µε τους Γερµανούς κατά των Ρώσων/Σοβιετικών.

22 32 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Προφανώς η πολυδιαφηµισµένη «αναβάθµιση» δεν αναιρεί, αλλά το πολύ τροποποιεί και «εκσυγχρονίζει» τον ιστορικό αναλφαβητισµό στον οποίο αναφερθήκαµε, όπου και οι δύο εκδοχές του ιδίου φαινοµένου συµπορεύονται αρµονικά αν δεν αλληλοτροφοδοτούνται κιόλας µε τις εκπληκτικές επιτυχίες που σηµειώνουν οι πολεµικές ταινίες του Χόλιγουντ, και πρωτίστως εκείνες που δηµιουργούν σε πολλούς Αµερικανούς την ευχάριστη εντύπωση ότι οι ίδιοι κέρδισαν, περίπου σαν «µοναχικοί καβαλάρηδες», ουσιαστικά µόνοι τους τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο. 23 Λιγότερο κατανοητή είναι ωστόσο η σαρωτική επιτυχία των έργων αυτών και στον υπόλοιπο κόσµο. Έτσι κι αλλιώς, µόνο σε Αµερικανούς απευθύνονται τα σχετικά αφιερώµατα των µεγάλων τηλεοπτικών σταθµών. Χαρακτηριστικό ήταν το πρόγραµµα του CBS κατά την 60ή επέτειο της απόβασης στη Νορµανδία, που περιορίστηκε να προβάλει τους άθλους των Αµερικανών, χωρίς την παραµικρή αναφορά στη συµµετοχή άλλων συµµαχικών στρατευµάτων. Για τον ίδιο λόγο, το 2007, επικρίθηκε, εκτός Αµερικής, το 15ωρο έπος «The War» στον τηλεοπτικό σταθµό PBS. 24 Σε παρεµφερή κατηγορία ανήκει και το συγκεκριµένο είδος ιστορίας τύπου κόµικ «καλού εναντίον κακού», που παράγεται όχι µόνο από «λαϊκούς» συγγραφείς, αλλά ακόµη και από ορισµένους Αµερικανούς πανεπιστηµιακούς. 25 Η έντονα ναρκισσευό- µενη στάση της αµερικανικής ηµόσιας Ιστορίας προκαλεί βέβαια ενίοτε οργισµένες αντιδράσεις σε άλλα µέρη του πλανήτη, ιδίως σε εκείνα που είχαν έµπρακτη συµβολή στην έκβαση του Πολέµου (ή του συγκεκριµένου επεισοδίου). Ακόµη και στο εν γένει ατλαντικό, δηλαδή φιλοαµερικανικό Λονδίνο, οργανώθηκε συνέδριο όπου διάσηµοι πανεπιστηµιακοί, προβεβλη- µένοι δια νοούµενοι, και ισχυροί των µέσων ενηµέρωσης συζήτησαν για το φλέγον ζήτηµα: «Μας έχει κλέψει το Χόλιγουντ την Ιστορία;». 26 Αν και δεν δόθηκε κάποια οριστική απάντηση, γενική ήταν η πεποίθηση ότι οι πιθανολογούµενοι κλέφτες συνηθίζουν να είναι κουβαρντάδες µε την ιστορική περιουσία άλλων, ενώ σπάνια επιτρέπουν να παρεµβάλλονται τα ιστορικά δεδοµένα (ή έστω τα πιθανά δεδοµένα) σ ένα καλό σενάριο. Για χάρη του σασπένς ρετουσάρεται η συχνά χλοµή «ιστορική αλήθεια». Έτσι, για παράδειγµα, ακόµη και το βραβευµένο κινηµατογραφικό έπος «Saving Private Ryan» του Στήβεν Σπίλµπεργκ κατηγορήθηκε από (µη

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 33 Αµερικανούς) κριτικούς ότι παρουσιάζει την απόβαση στη Νορµανδία ως αµερικανική υπόθεση, και Βρετανοί βετεράνοι απαίτησαν (µάταια) µιαν απολογία του σκηνοθέτη. Ο φιλελεύθερος Guardian χλεύασε µια άλλη ταινία, όπου οι συνήθεις «ηρωι κοί Αµερικανοί» απέκτησαν το πρώτο δείγµα της περίφηµης γερµανικής κρυπτογραφικής µηχανής Enigma, καθιστώντας έτσι δυνατό το σπάσιµο του κώδικα της Βέρµαχτ, χάρη στο οποίο αποκρούστηκαν οι γερµανικές προσπάθειες να αποκόψουν, µε τον υποβρύχιο στόλο τους, τον υπερατλαντικό ανεφοδιασµό της Μεγάλης Βρετανίας. Πράγµατι, η αποκρυπτογράφηση του Enigma υπήρξε ο κύριος παράγων στον οποίο οφείλεται η εξουδετέρωση των περισσότερων γερµανικών υποβρυχίων και συνέβαλε αποφασιστικά όχι µόνο στη συµµαχική νίκη της Μάχης του Ατλαντικού, αλλά επιτάχυνε γενικότερα τον αντιφασιστικό θρίαµβο στον Πόλε- µο. Ο σεναριογράφος της συγκεκριµένης ταινίας πάντως δεν πτοήθηκε από ανακρίβειες και διαστρεβλώ σεις (η σηµαντικότερη από τις οποίες ήταν η, δηµοφιλής στην αγορά των ΗΠΑ, µεταµόρφωση των καταδροµέων Βρετανών σε Αµερικανούς). Αλλά και η «αποκατεστηµένη» από τους Βρετανούς αλήθεια, µε τη σειρά της, αγνόησε στο σηµείο της εθνικής προέλευσης τη συµµετοχή Πολωνών κοµάντος που συνέχιζαν τον αγώνα για την απελευθέρωση της σκλαβωµένης τους πατρίδας. Έτσι, µε τη σειρά τους οι ιστορικοί και τα ΜΜΕ της Πολωνίας κατηγόρησαν τους Βρετανούς ότι και αυτοί καταπάτησαν ξένα χωράφια.* 27 Ανάλογες περιπτώσεις υπάρχουν εν αφθονία. Αλλά ακόµα και σε αυτή τη ζούγκλα ψευδοϊστορικών παραφυάδων, το παρελθόν µοιάζει σήµερα να είναι πιο ζωντανό από ποτέ. Η τρέχουσα πολιτική κρατάει µεγαλύτερες αποστάσεις, αλλά και πάλι δεν αποφεύγει την εξιδανίκευση µακρινών επο- * Περισσότερο δίκιο θα είχε η ταινία αν δεν είχε αναφερθεί στη θεαµατική δράση των κοµάντος, αλλά στην πιο σηµαντική φάση της αποκρυπτογράφησης. Εξέχοντες µαθηµατικοί, προγραµµατιστές και µηχανικοί κυρίως στο U.S. Naval Computing Machine Laboratory στο Ντέυτον, Οχάιο, και στο αγγλικό Μπλέτσλεϊ Παρκ κατάφεραν τελικά να αποσπάσουν το πολύτιµο µυστικό από τα λάφυρα. Σε γερµανική εφη- µερίδα έγινε µνεία και ενός Γερµανού, ο οποίος, µεσούντος του πολέµου, έδωσε πληροφορίες για το Enigma στις γαλλικές µυστικές υπηρεσίες, που όµως, µετά την κατάληψη της χώρας τους, τον κατέδωσαν στις κατοχικές αρχές, οι οποίες τον εκτέλεσαν...

24 34 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ χών. Κάποιες φορές, µάλιστα, γίνεται συστηµατική κατάχρηση της εξιδανίκευσης αυτής. Γνωστά παραδείγµατα είναι, αφενός, η µυθοποιηµένη ήττα των Σέρβων στο Κοσσυφοπέδιο το και, αφετέρου, οι θρυλικές νίκες των Προτεσταντών κατά των «παπικών» στη Βόρεια Ιρλανδία ακριβώς 300 χρόνια αργότερα, οι οποίες γιορτάζονται κάθε Ιούλιο µε εκατοντάδες επιδεικτικές µέχρι και προκλητικές παρελάσεις από τους φανατικούς οπαδούς της παραµονής του Άλστερ στο Ηνωµένο Βασίλειο. 29 Αλλά και για την καθολική πλειονότητα της Ιρλανδίας, η αντίστοιχη ήττα που µετέτρεψε την πατρίδα τους στην πρώτη µεγάλη αποικία της Αγγλίας είχε ανάλογη αν και βαθύτερη τραυµατική σηµασία. Το ίδιο ίσχυε για τον καταστροφικό λιµό εξαιτίας του Potato Blight (µυκητώδους ασθένειας της πατάτας) που εξαφάνισε το βασικό προϊόν επισιτισµού στο νησί, µε αποτέλεσµα να πεθάνουν τουλάχιστον άνθρωποι από πείνα και εξάντληση. Έτσι, µαζί µε το επακόλουθο κύµα αναγκαστικής µετανάστευσης, ο πληθυσµός της Ιρλανδίας µέσα σε λίγα χρόνια µειώθηκε από 8 εκατοµµύρια σε 4, ενώ µεγάλωσε το µίσος εναντίον της καταπιεστικής αγγλικής κυριαρχίας που θεωρείτο υπεύθυνη για την πείνα και τη δηµογραφική κατάρρευση. εν εκπλήσσει λοιπόν κανένα το γεγονός ότι οι Ιρλανδοί, διά µέσου των αιώνων, δεν δίσταζαν να συµµαχήσουν µε εχθρούς του προαιώνιου αντιπάλου παλαιότερα µε τη Γαλλία, πρόσφατα σε κάποιο βαθµό, όπως θα δούµε στη συνέχεια ακόµη και µε τη ναζιστική Γερµανία. Η αποτυχηµένη απόβαση του Τσώρτσιλ στα αρδανέλια, το 1915, χρησιµεύει µάλιστα ως παράδειγµα και για τα δύο ταυτόχρονα, δηλαδή για την ανθεκτική στο χρόνο ευρύτερη σηµασία που υπό ορισµένες προϋποθέσεις µπορεί να έχει τόσο η νίκη όσο και η ήττα: αφενός συνέβαλε στην, για πρώτη φορά νικηφόρο, µετα-οθωµανική Τουρκία τα µέγιστα για την εδραίω ση εθνικής αυτοσυνειδησίας (εµπειρία την οποία επικαλέστηκε άλλωστε και ο Κεµάλ το 1922), αφετέρου το ίδιο συνέβη και στην Αυστραλία (και τη Νέα Ζηλανδία), οι οποίες θρήνησαν αναλογικά τις µεγαλύτερες απώλειες µεταξύ των βρετανικών αποβατικών δυνάµεων. Η ANZAC-Day (25 Απριλίου) εορτάζεται ως δεύτερη εθνική εορτή ιδίως στην Αυστραλία (η πρώτη, που τιµά την επέτειο της άφιξης του «πρώτου στόλου» και των πρώτων λευκών εποίκων, επέχει θέση αναθέµατος για τους Αβορίγινες), η οποία µόλις τότε

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 35 κατάφερε να αντικαταστήσει τον ευκαταφρόνητο τίτλο της πρώην αποικίας βαρυποινιτών καταδίκων µε αυτόν ενός δηµοκρατικού λαού που έχει ξεχωριστή εθνική συνείδηση. 30 Πιο ακραίες περιπτώσεις συναντούµε στο Ισραήλ, όπου κάποιες θεωρούµενες «ασεβείς» αναφορές σχετικά µε τη θυελλώδη ερωτική ζωή του βασιλιά αυίδ αποδείχτηκαν ικανές να προκαλέσουν κυβερνητική κρίση. Συγχρόνως συµβαίνει τα σύνορα του εκκολαπτόµενου παλαιστινιακού κράτους και γενικότερα η βιωσιµότητα των ειρηνευτικών σχεδίων στη Μέση Ανατολή να εξαρτώνται, µεταξύ άλλων, από τις συνεχιζόµενες ανασκαφές που αναζητούν την τελευταία κατοικία του Αβραάµ, κατά πόσον δηλαδή βρίσκεται στη Χεβρώνα ή όχι. 31 Σαφώς µικρότερες επιπτώσεις έχουν οι αναβιώσεις του απώτερου παρελθόντος στον έτερο ξακουστό αρχαίο λαό κατά τον Τσώρτσιλ, που τους συνέκρινε µε τους Έλληνες. Παράδειγµα αποτέλεσε η επίσηµη τελετή του 1996, κατά την οποία οι δήµαρχοι Αθηναίων και Σπαρτιατών επικύρωσαν µε την υπογραφή τους, µετά από χρόνια, τον τερµατισµό του Πελοποννησιακού Πολέµου. Τα ενίοτε ειρωνικά σχόλια 32 τροφοδοτήθηκαν ιδίως από τα κενά και τις καθυστερήσεις στην επίσηµη και δηµόσια ιστορία των ελληνικών πολέµων του 20ού αιώνα, και ιδίως της δραµατικής δεκαετίας του Οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι µοναδικές. Ενδεικτικά αναφέρουµε πρόσφατο χολιγουντιανό υπερθέαµα για µια κορυφαία στιγµή της αρχαίας ελληνικής ιστορίας εισπράττοντας τους µύδρους των περισσότερων σοβαρών αναλυτών, 34 αλλά και χρυσά κέρδη από τα εκατοµµύρια των θεατών που απολάµβαναν σπλάτερ και εφέ ενώ κατακεραυνώθηκε ταυτόχρονα από τους απογόνους άλλης αρχαίας ύναµης ως ανιστόρητο ανοσιούργηµα, στρατευµένο και προβοκατόρικο. Η δηµοφιλέστατη και στην Ελλάδα ταινία «300» για τη µάχη των Θερµοπυλών [Hot Gates] ενόχλησε τον πρόεδρο, την κυβέρνηση και την «ευαισθητοποιηµένη» κοινή γνώµη του Ιράν, καθώς και µεγάλο αριθµό Ιρανών που ζουν στο εξωτερικό. Όλοι εξέφρασαν την υποψία ότι η συγκεκριµένη «προσβολή στην περσική ιστορία» αποτελούσε άλλη µία καλοστηµένη συνωµοσία των κυβερνώντων των ΗΠΑ, οι οποίοι ήθελαν να εκθέσουν µέσω του Χόλιγουντ και ενός Εβραίου σκηνοθέτη τους Πέρσες ως βαρβάρους από τα βάθη της Ασίας, ως άσχηµα,

26 36 ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ βίαια πλάσµατα, µε έναν έκφυλο άρχοντα, και να προλειάνουν ψυχολογικά το έδαφος για µια µελλοντική εισβολή των υτικών στο Ιράν. Έτσι, οι ιρανικές αρχές απαγόρευσαν την προβολή της βλακώδους, αλλά επί του προκειµένου µάλλον αθώας ταινίας, ενώ άρχισαν βολιδοσκοπήσεις για το γύρισµα αντίστοιχου φιλµ που θα αποκαταστήσει την «ιστορική αλήθεια» από την περσική σκοπιά. 35 Ύστερα από τις κοσµοϊστορικές ανατροπές του στην Ανατολική Ευρώπη και την επακόλουθη συντριβή των ιστορικο-τελεολογικών ουτοπιών, καθώς και της κανονιστικής επίδρασής τους στην ερµηνεία της νεότερης ιστορίας, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που πίστευαν ότι η µεταπολεµική περίοδος έληξε (ενδεχοµένως µαζί µε την Ιστορία), ενώ ήταν καιρός ο Β Παγκόσµιος Πόλεµος «να µπει επιτέλους στο µουσείο»! Σύντοµα υποχρεώθηκαν να συνειδητοποιήσουν ότι το παρελθόν αναδύεται και πάλι, εµποτίζοντας µε αυτή τη δεύτερη τουλάχιστον αναβίωσή του το παρόν. Σε ολόκληρο τον κόσµο άρχισαν να ξεθάβονται, συχνά τυχαίως, ξεχασµένοι σκελετοί και συναφή σκάνδαλα είτε µέσα από αιµατοβαµµένα χώµατα είτε µέσα από σκονισµένα ντουλάπια και να ανασύρονται στην επιφάνεια από τα ΜΜΕ. Η θεµατική όµως που περισσότερο σαγήνευε όλα τα επίπεδα του δηµό σιου λόγου ήταν το διαβόητο «Τρίτο Ράιχ» της ναζιστικής Γερµανίας και η αργή και φρικιαστική πτώση του. Τα ντοκιµαντέρ για τις φονικότερες συγκρούσεις του Β Παγκοσµίου Πολέµου εξακολουθούν να έχουν µεγάλη θεαµατικότητα, ενώ συχνά πυροδοτούν νέες µάχες µεταξύ επιστηµόνων, συγγραφέων, παραγωγών και προαγωγών. Παρότι η γενιά του πολέµου σιγά-σιγά φεύγει από τη ζωή, δεσµοί αίµατος και κουλτούρας συντηρούν το ενδιαφέρον του κοινού. 36 Η πολεµική ιστορία, ειδικότερα, αποδεικνύεται άκρως κερδοφόρα. Επιστηµονικά και εκλαϊκευτικά µπεστσέλερ που προβάλλονται από σµήνη επαγγελµατιών βιβλιοπαρουσιαστών, µετατρέπονται σε επιτυχίες στη µεγάλη και στη µικρή οθόνη, συχνά σε ώρες µεγάλης θεα µατικότητας [prime time]. Εδώ θα ασχοληθούµε µε τα τηλεοπτικά µέσα, κυρίως στο βαθµό που απασχολούν τα έντυπα ή που η προφορική τους διάσταση είναι εύκολα προσβάσιµη στο διαδίκτυο. Στη Μεγάλη Βρετανία, λόγου χάρη, δείγµατα αυτού του κατακλυσµού της multimedia ιστορίας µπορεί να απολαύσει κανείς σε καθηµερινή βάση

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ )

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Ενότητα Ε - «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 8 Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ. 208 211) Μετά την αποτυχία των Ιταλών να καταλάβουν την Ελλάδα, έσπευσαν να τους

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη Project A2- A3 Α Φαλήρου 1ο ΓυμνάσιοΤάξη Παλαιού Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ PROJECT Τα ενδιαφέροντα μας Ξεκινήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς]

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] 41 Διαγώνισµα 111 Τέχνη Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] Η σχέση µεταξύ τέχνης και χρήµατος είναι αµφιλεγόµενη. Κάθε άλλο παρά σαφές είναι ότι τα κυριότερα επιτεύγµατα που πραγµατοποιήθηκαν και αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ)

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ.2014-15 Τμήμα Α1 ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 1.Κριτήρια επιλογής θέματος Ενδιαφέρον περιεχόμενο Μας αρέσει αυτό το θέμα Είχαμε συνεργαστεί τα προηγούμενα χρόνια γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΛΕΟΥΤΣΑΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΚΠ/ΚΟΥ

ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΛΕΟΥΤΣΑΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΚΠ/ΚΟΥ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΝΑΔΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2016-2017 ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΛΕΟΥΤΣΑΚΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΚΠ/ΚΟΥ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ (ΠΕ02) ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΙΛΟΥ Όμιλος δημοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4

Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Σταμούλου Αναστασία-Διονυσία 7ο Λύκειο Καλλιθέας Α4 Ευχαριστίες Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αποδώσω τις ευχαριστίες μου σε όσους βοήθησαν με τον τρόπο τους στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Αρχικά, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΤΗΣ AD HOC ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟ Ο ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΤΗΣ AD HOC ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟ Ο ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΤΗΣ AD HOC ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟ Ο ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τα Ερωτήµατα 1 έως 6 αναφέρονται στους γονείς του ερευνώµενου, και ειδικότερα στη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΝ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ 5.3 Η μετανάστευση 5.3 Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 1/23 Μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Δυναμικές προσαρτήσεις της Γερμανίας από το 1936 μέχρι το 1939:.................. 2. Η Στάση των συμμάχων απέναντι στο γερμανικό επεκτατισμό: πολιτική του κατευνασμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016 Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2)

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) Εμφύλια διαμάχη στην Κέρκυρα Μετά την καταστολή της αποστασίας των Μυτιληναίων από τους Αθηναίους και την κατάληψη των Πλαταιών από τους Σπαρτιάτες(427π.Χ.),

Διαβάστε περισσότερα

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 Αξιότιμες

Διαβάστε περισσότερα

ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ

ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ ΝΙΚΟΣ ΦΑΡΜΑΚΗΣ Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. ÄÇÌÏÓÊÏÐÇÓÅÉÓ ÊÁÉ ÄÅÏÍÔÏËÏÃÉÁ Θεσσαλονίκη 2009 2 ΝΙΚΟΣ ΦΑΡΜΑΚΗΣ : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη Ο.Ε. Κ. Μελενίκου 22 - Τ.Κ. 54635 Θεσσαλονίκη Τηλ. 231/0248486,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Ρουσσέτου Παναγιωτάκη: «Σταυροί», χαρακτικό. Συμπληρώνονται, φέτος, 70 χρόνια από τη μοιραία, 13η Δεκεμβρίου του 1943, ημερομηνία που σφράγισε, ανεξίτηλα, τα Καλάβρυτα και

Διαβάστε περισσότερα

ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό

ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό Καραβελίδου έσποινα, προπτυχιακή σπουδάστρια Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Μαγαλιού Βικτόρια ιαφήµιση στον τουρισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : «Κινηματογράφος και Ιστορία: Διδάσκοντας με τη δύναμη του οπτικοακουστικού μηνύματος» ΣΧΕΤ.: /

ΘΕΜΑ : «Κινηματογράφος και Ιστορία: Διδάσκοντας με τη δύναμη του οπτικοακουστικού μηνύματος» ΣΧΕΤ.: / ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Γ ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ &

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε.

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Ημερομηνία Ανάρτησης: 12/11/1998 Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Ομιλία του Προέδρου της ΕΣΗΕΑ Αριστείδη Μανωλάκου, στην εκδήλωση που οργάνωσε το Υπουργείο Εξωτερικών, για τα 50 χρόνια από την Οικουμενική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο

Διαβάστε περισσότερα

«ράσεις διατήρησης και ψηφιοποίησης στις Ελληνικές ηµοτικές Βιβλιοθήκες»

«ράσεις διατήρησης και ψηφιοποίησης στις Ελληνικές ηµοτικές Βιβλιοθήκες» «ράσεις διατήρησης και ψηφιοποίησης στις Ελληνικές ηµοτικές Βιβλιοθήκες» Γκιννή Ζωίτσα, Συντηρήτρια αρχειακού και βιβλιακού υλικού,υπ. ιδ. Πανεπιστήµιου Αιγαίου, Υπουργείο Πολιτισµού, ιεύθυνση Συντήρησης

Διαβάστε περισσότερα

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 (2015) «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» Ο Θούριος του Ρήγα Φεραίου εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Β Παγκόσµιος Πόλεµος Ο.Η.Ε.

Β Παγκόσµιος Πόλεµος Ο.Η.Ε. Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Α Παγκόσµιος Πόλεµος Κ.Τ.Ε. Β Παγκόσµιος Πόλεµος Ο.Η.Ε. Να συνθέσετε ένα κείµενο 150 περίπου λέξεων στο οποίο να αναφερθείτε στους αρχικούς στόχους και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube)

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube) ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ Ενότητες: 46 (Οργάνωση, Κατεχόµενης Ευρώπης) και 48 (Κατοχή, Αντίσταση) Υπεύθυνες: Κοσκοσά Π. Πόγα Ν. όριζα Α. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο πόλεμος του Βιετνάμ(1965-1975) ήταν η μεγαλύτερη ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ανατολής κατά την διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

Φωτορεπορτάζ και βίντεο, στο τέλος του κειμένου. Πρόεδρος Σερβίας προς Έλληνες: Διαφυλάξτε τη χώρα σας! (VIDEO)

Φωτορεπορτάζ και βίντεο, στο τέλος του κειμένου. Πρόεδρος Σερβίας προς Έλληνες: Διαφυλάξτε τη χώρα σας! (VIDEO) Να διαφυλάξουν τη χώρα τους εν μέσω της οικονομικής κρίσης κάλεσε τους Έλληνες ο Σέρβος πρόεδρος Τόμισλαβ Νίκολιτς, όπως υποστηρίζουν τους Σέρβους να διαφυλάξουν τη δική τους. Φωτορεπορτάζ και βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε.

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε. 38 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Ένας από τους βασικούς στόχους της παρούσας έρευνας ήταν η εύρεση εκείνων των χαρακτηριστικών των εφήβων τα οποία πιθανόν συνδέονται με τις μελλοντικές επαγγελματικές τους επιλογές. Ως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΑ ΣΤΑ ΓΗΠΕΔΑ. Ο χουλιγκανισμός γεννιέται...

ΒΙΑ ΣΤΑ ΓΗΠΕΔΑ. Ο χουλιγκανισμός γεννιέται... ΒΙΑ ΣΤΑ ΓΗΠΕΔΑ Στις μέρες μας παρατηρείται έντονα το φαινόμενο του χουλιγκανισμού. Ο χουλιγκανισμός είναι η ανάρμοστη και βίαιη συμπεριφορά οπαδών αθλητικών ομάδων που οδηγεί στη διατάραξη της τάξης. Εκφάνσεις

Διαβάστε περισσότερα

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ.

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ. . ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο Σχέδιο Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 (επαναληπτικό) ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 3 ΘΕΜΑ 1ο Ι. Να συµπληρώσετε, στα κενά της Α στήλης,

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :21 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :40

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :21 - Τελευταία Ενημέρωση Τετάρτη, 16 Οκτώβριος :40 1. Υπάρχουν πολλές μορφές βίας και τυραννικών καθεστώτων. Τι το ιδιαίτερο έχει ο ναζισμός; α) Οι διάφορες μορφές βίας και τυραννίας δεν σου επιτρέπουν να μιλάς, να ενεργείς, να σκέφτεσαι, να μαθαίνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα.

ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ. Επαναφέρουµε σήµερα ενώπιον σας και ενώπιον της κυπριακής κοινωνίας ένα πολύ σηµαντικό θέµα. ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΗΛΩΣΗ Θέµα: Το έλλειµµα ισότητας στην διαδικασία εξεύρεσης προσωπικού, µέσω των καταχωρήσεων στον Τύπο Φίλες και φίλοι εκπρόσωποι των ΜΜΕ, Σας ευχαριστώ θερµά για τη σηµερινή παρουσία σας, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014. Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014. Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014 Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή Ηρακλείου των Ανεξαρτήτων Ελλήνων κ. Επαμεινώνδα Μαριά προς τον Υπουργό Εξωτερικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Έκθεση UNICEF: ΠΡΟΟ ΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙ ΙΑ - Νο2 Πηγή: http://www.unicef.gr/reports/pfc05a.php Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Ηµεροµηνία έκδοσης: 18 Απριλίου 2005 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017»

Α. Δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης «Πάφος 2017» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΣΤΟΧΟΣ 3 ος : Η αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου του συνόλου των κατοίκων της Ευρώπης και η ανάδειξη των κοινών στοιχείων και της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, μέσα από πολιτιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 20/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://bit.ly/1skxbmb Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου 42 Views November

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ συν. ΓΙΑΝΝΗ ΚΑΚΚΑ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΗΣ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ συν. ΓΙΑΝΝΗ ΚΑΚΚΑ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΗΣ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ συν. ΓΙΑΝΝΗ ΚΑΚΚΑ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΗΣ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 Κύριε Πρόεδρε, Κύριε ντα Σύµβουλε, Συναδέλφισσες- Συνάδελφοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το υλικό:

Πληροφορίες για το υλικό: Πληροφορίες για το υλικό: Ο σκοπός της δημιουργίας του πιο κάτω ηλεκτρονικού υλικού είναι η ενίσχυση της διδασκαλίας του Ολοκαυτώματος και των Γενοκτονιών. Το υλικό αυτό περιέχει ιστοσυνδέσμους με πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κυριάκου Κενεβέζου, εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη στην τελετή αποφοίτησης του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Στα ίχνη της Γραφής Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Γ.1. «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Βασική ιδέα της έκθεσης είναι η παρουσίαση της γραφής ως μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Θέατρο Τ 7η Το αρχαίο Θέατρο και οι σύγχρονοι Λαρισαίοι των ρόλων μεταξύ των μαθητών αποφασίστηκε το χρονοδιάγραμμα των γυρισμάτων. Λίγο πριν το γύρισμα της κάθε σκηνής, λαμβάνονταν αποφάσεις για τα πλάνα

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας

Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας Σχολικά Εγχειρίδια Ιστορίας: Μεταξύ συλλογικής μνήμης και Ιστορίας του Αντώνη Σαραντίδη Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος αποτελεί σίγουρα το κεντρικό γεγονός του προηγούμενου αιώνα, το οποίο επηρέασε θεμελιωδώς

Διαβάστε περισσότερα

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας «Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας Ηλιάδη Αμαλία, ιστορικόςφιλόλογος, Δ/ντρια του 3 ου Γυμνασίου Τρικάλων Αμαλία Κ. Ηλιάδη, ιστορικός

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα