Οι φαινότυποι της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι φαινότυποι της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας"

Transcript

1 Οι φαινότυποι της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι φλεγμονώδης, ετερογενής πάθηση, με παθολογοανατομικές και παθοφυσιολογικές αποκλίσεις, κλινικές παραλλαγές και εξωπνευμονικές εκδηλώσεις που καθορίζουν τη συνολική επιβάρυνση της πάθησης, επιτείνουν την ανικανότητα και καθιστούν τη ΧΑΠ μια συστηματική πάθηση. Έχει κατανοηθεί ότι η ομαδοποίηση των ασθενών σε ομοιογενείς ομάδες, με παρόμοια χαρακτηριστικά, όπως ο βαθμός του εμφυσήματος, ο δείκτης μάζας σώματος, η επιρρέπεια στις λοιμώξεις, η συχνότητα των παροξύνσεων και το μέγεθος της αναστρεψιμότητας της απόφραξης, επιτρέπει την ακριβέστερη σταδιοποίηση και πρόγνωση, καθώς και το σχεδιασμό αποδοτικότερων θεραπευτικών προγραμμάτων, αν σκοπός είναι η προστασία των ασθενών από τις ανεπιθύμητες ενέργειες της πολυφαρμακίας, αλλά και η υποστήριξή τους με φάρμακα χρήσιμα και αποδοτικά. Έτσι, η ανάγκη σχεδιασμού εξατομικευμένης θεραπείας οδήγησε στην περιγραφή τριών φαινοτύπων ΧΑΠ, που από κοινού διαμορφώνουν τέσσερις θεραπευτικές ομάδες, με βάση κλινικοανατομικά χαρακτηριστικά, παραμέτρους αναπνοής και την επιρρέπεια στις παροξύνσεις. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2014, 31(5): ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2014, 31(5): Α.Γ. Μαθιουδάκης, 1,2 Γ.Α. Μαθιουδάκης 2,3 1 Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Aintree, Liverpool, Ηνωμένο Βασίλειο 2 Ομάδα Πνευμονολογίας, Ελληνική Εταιρεία για την Προώθηση της Βιοϊατρικής Έρευνας, Αθήνα 3 Πνευμονολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο «ΙΑΣΩ», Αθήνα The phenotypes of chronic obstructive pulmonary disease Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Ανασκόπηση Άνθρωπος Βιοδείκτες Φαινότυπος Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών και του παρεγχύματος και χαρακτηρίζεται από περιορισμό της ροής, αναπνευστικά συμπτώματα και παροξύνσεις, καθώς επίσης και από πληθώρα εκδηλώσεων από εξωπνευμονικά όργανα. Για τη διάγνωσή της, απαιτείται η σταθερή μείωση του δείκτη Tiffenau (FEV 1/VC% <70% προβλεπομένης), ενώ σταδιοποιείται σε τέσσερα στάδια βαρύτητας, ανάλογα με τη μείωση του FEV 1 [στάδιο Ι (ήπια ΧΑΠ): FEV 1 >80% προβλεπομένης, στάδιο ΙΙ (μέτρια): 80 50% προβλεπομένης, στάδιο ΙΙΙ (σοβαρή): 50 30% προβλεπομένης και στάδιο IV (βαριά): <30% προβλεπομένης, με ή χωρίς αναπνευστική ανεπάρκεια] και η σταθερή παρουσία συμπτωμάτων, όπως βήχας, δύσπνοια και απόχρεμψη 1 (εικ. 1). Προϋποτίθεται ο αποκλεισμός άλλων παθήσεων χαρακτηριζομένων από βήχα και απόχρεμψη, όπως φυματίωση, βρογχεκτασίες, απόστημα πνεύμονα, κυστική ίνωση. 2 Η ΧΑΠ αποτελεί την πέμπτη αιτία ανικανότητας και νοσηρότητας, 3 ενώ, κατά τον WHO (World Health Organization), συγκαταλέγεται μεταξύ των συχνότερων παθήσεων, η οποία αναμένεται να αναχθεί σε τρίτη αιτία θανάτου στα επόμενα χρόνια. 4 Η επίπτωσή της, μεταξύ ενηλίκων, ηλικίας >40 ετών, εμφανίζεται μεγαλύτερη, 9 10%, εάν η διάγνωση βασίζεται σε σπιρομετρικές μόνο εκτιμήσεις, και μικρότερη, 3,4%, εάν εφαρμόζονται και κλινικά κριτήρια. 5 Η συχνότητα της πάθησης αναμένεται να περιοριστεί, στο μέτρο περιστολής της καπνισματικής συνήθειας, αλλά και μείωσης των περιβαλλοντικών (ατμοσφαιρικών και ενδοοικιακών) ρύπων. 6 Η φλεγμονή των εγγύς αεραγωγών εισφέρει στην ανάπτυξη συμπτωμάτων χρόνιας βρογχίτιδας, ενώ η φλεγμονή των άπω αεραγωγών και του παρεγχύματος συσχετίζεται με τον περιορισμό ροής, το πνευμονικό εμφύσημα και την πνευμονική υπερδιάταση. Καθώς ο περιορισμός της ροής συνδέεται με τη μέγιστη επίδραση στην επιβίωση των ασθενών, είναι λογικό να χρησιμοποιείται ο FEV 1 ως δείκτης διάγνωσης και παρακολούθησης της φυσικής ιστορίας της πάθησης 7 και της επίδρασης της θεραπείας. Η φλεγμονή στους αεραγωγούς και οι συστηματικές επε-

2 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Εικόνα 1. Η φυσική ιστορία της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας. κτάσεις επιδεινώνονται στη διάρκεια παροξύνσεων. Με την αναγνώριση των εξωπνευμονικών εκδηλώσεων της πάθησης, διαπιστώνεται ότι ο FEV 1 είναι ουσιώδες αλλά όχι επαρκές κριτήριο διάκρισης υποομάδων ασθενών που θα ωφελούνταν από την εφαρμογή προδιαγεγραμμένων θεραπευτικών σχημάτων και ότι στους ορισμούς της πάθησης πρέπει να συμπεριληφθούν και άλλες παράμετροι με τις οποίες να ελέγχεται η πολυπλοκότητά της, όπως ο δείκτης μάζας σώματος (body mass index, BMI) και οι κλίμακες κατηγορικής ή ποσοτικής διαβάθμισης της δύσπνοιας, 8 καθώς έχει βρεθεί ότι η δύσπνοια δεν συσχετίζεται απόλυτα με την έκπτωση του FEV 1. Επίσης, η αντοχή στην άσκηση, που ενσωματώνει επί μέρους παράγοντες όπως ο V, η σχέση V /Q, η κυκλοφορία, η μυϊκή αδυναμία, η διατροφική κατάσταση και τα συμπτώματα, αναγνωρίζεται ως δυναμικός προγνωστικός παράγοντας. Όλοι οι ασθενείς δεν εμφανίζονται με παρόμοια νοσογραφικά χαρακτηριστικά, διαπίστωση που απομάκρυνε την κλινική σκέψη από την «αφοριστική» Ιατρική, με βάση μείζονα και ελάσσονα διαγνωστικά κριτήρια, προς μια πλέον εξατομικευμένη αντίληψη των παθολογικών εκτροπών, συμβατή με τις υποδείξεις του Sir William Osler ( ), 9 προς την κατεύθυνση διαμόρφωσης ομοιογενέστερων υποομάδων ασθενών, για τις οποίες μπορεί να προγραμματιστούν καταλληλότερα θεραπευτικά σχήματα χωρίς ουσιώδη ελλείμματα ή περιττούς πλεονασμούς. Για τους λόγους αυτούς, ο καθορισμός της φαινοτυπικής κατανομής της πάθησης έχει τεθεί ως προτεραιότητα από την Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). 10 Από παθογενετική άποψη, η ΧΑΠ χαρακτηρίζεται από (α) (μη αναστρέψιμες) δομικές αλλοιώσεις του τραχειοβρογχικού δένδρου (υπερτροφία, υπερπλασία και μεταπλασία των καλυκοειδών κυττάρων, των λείων μυϊκών ινών και των τραχειοβρογχικών αδένων) και του παρεγχύματος (κατακερματισμός κυψελιδικών τοιχωμάτων) και (αναστρέψιμες) λειτουργικές διαταραχές (οίδημα του βλεννογόνου, κατάληψη του αυλού των αεραγωγών από παθολογική σύσταση, παχύρρευστες εκκρίσεις), που προκαλούν βρογχοστένωση και (β) (αναστρέψιμες) λειτουργικές διαταραχές (επίμονη σύσπαση των λείων μυϊκών ινών) που προκαλούν βρογχόσπασμο. Τόσο οι δομικές όσο και οι λειτουργικές διαταραχές επί ΧΑΠ οφείλονται στη δράση μορίων που παράγονται από ενεργοποιημένα κύτταρα της φλεγμονής, με προεξάρχοντα τα δενδριτικά, τα ουδετερόφιλα, τα ηωσινόφιλα, τα μακροφάγα, τα λεμφοκύτταρα, τα επιθηλιακά και τα ενδοθηλιακά κύτταρα. Για το λόγο αυτόν, χαρακτηρίζεται ως πάθηση με μερικώς αναστρέψιμο περιορισμό της ροής. Τελευταία, έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ετερογένεια της ΧΑΠ, καθ όσον αναγνωρίζονται υποομάδες μεταξύ των ασθενών, με διαφορετικά χαρακτηριστικά, που επιβάλλουν προγνωστικές και θεραπευτικές τροποποιήσεις. Επί πλέον, θεωρείται πολυδιάστατη πάθηση, με ενδιαφέρουσες εξωπνευμονικές εκδηλώσεις, οι οποίες πρέπει να εκπροσωπούνται στην κατηγοριοποίηση της πάθησης, με αναφορά σε κατάλληλους βιοδείκτες, εκτός από τον FEV 1, για την πλήρη αποτύπωση της ετερογένειάς της. 11 Ήδη από το 1955, ο Dornhorst 12 είχε διακρίνει δύο φαινότυπους της ΧΑΠ που οριοθετούν ένα φάσμα κλινικών ποικιλιών, μεταξύ των ασθενών με αμιγές πνευμονικό εμφύσημα, ως pink puffer (μη κυανωτικός δυσπνοϊκός) και αμιγή χρόνια βρογχίτιδα, ως blue bloatter (κυανωτικός πληθωρικός). Ενώ οι ακραίοι αυτοί φαινότυποι είναι, σήμερα σχετικά σπάνιοι, οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζονται με άλλοτε άλλη αναλογία βρογχικών αλλοιώσεων και απώλειας κυψελιδικών τοιχωμάτων. 13 Ακολούθως, οι Burrows et al 14 διέκριναν, ανάλογα με την πρόγνωση, τους χρόνιους εμφυσηματικούς, μη ατοπικούς και χωρίς ιστορικό άσθματος ασθενείς, με πτωχότερη πνευμονική λειτουργία και μεγαλύτερη θνητότητα, και τους χρόνιους βρογχιτιδικούς, επί ατοπικών, μη καπνιστών με άσθμα, στρέφοντας την προσοχή στο σύνδρομο επικάλυψης ΧΑΠ-άσθματος, που εξακολουθεί να είναι ένα δυσεπίλυτο κλινικό πρόβλημα. 15 Τελευταία, έχει διαπιστωθεί ότι το επίμονο άσθμα, ως ηωσινοφιλική φλεγμονή των αεραγωγών, συνδέεται με χρόνιο περιορισμό της εκπνευστικής ροής, που δεν αναστρέφεται παρά τη χορήγηση κορτικοειδών. 16 Άλλοι τύποι, όπως η ανεπάρκεια α 1 αντιθρυψίνης και η πρώιμη

3 560 Α.Γ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ και Γ.Α. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΧΑΠ, καθώς και το φυσαλιδώδες εμφύσημα, έχουν επίσης προσελκύσει κλινικό ενδιαφέρον. Κατά τις τρέχουσες απόψεις, η παθογένεια της ΧΑΠ χαρακτηρίζεται από τρεις ομάδες εκτροπών: Πνευμονικό εμφύσημα, χρόνια βρογχίτιδα, βρογχιολίτιδα. Η διάκριση ομάδων ασθενών, ανάλογα με τις υποκείμενες παθολογοανατομικές διαφορές τους, εν τούτοις, δεν έχει αποδειχθεί επωφελής από θεραπευτική άποψη, κυρίως λόγω της χαμηλής ανάλυσης της ακτινογραφίας θώρακα. Η σπειροειδής αξονική τομογραφία (HRCT), η οποία (υπό χαμηλότερη έκθεση στην ακτινοβολία) επιτρέπει την εκτίμηση του πνευμονικού εμφυσήματος, έχει εισφέρει στη διάκριση των μορφών της ΧΑΠ, αν και οι σχέσεις των απεικονιστικών ευρημάτων με τις δοκιμασίες λειτουργικού ελέγχου αναπνοής (σπιρομέτρηση, TLCO, ΑΑΑΑ) δεν είναι ισχυρές. 5,17,18 Την τελευταία δεκαετία εκπονήθηκε τεράστιος όγκος κλινικών, εργαστηριακών, επιδημιολογικών μελετών και μετα-αναλύσεων, 19 από τις οποίες αναγνωρίστηκε η εμπλοκή σχεδόν όλων των οργάνων, που διαμορφώνουν ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλεπιδράσεων, ώστε χρειάστηκε να αναμορφωθεί ο ορισμός της: 1 Η ΧΑΠ είναι φλεγμονώδης πάθηση που χαρακτηρίζεται από μερικώς αναστρέψιμο περιορισμό της εκπνευστικής ροής και επεισόδια παροξύνσεων. Οι φλεγμονώδεις διεργασίες της ΧΑΠ δεν περιορίζονται στο τραχειοβρογχικό δένδρο και το πνευμονικό παρέγχυμα, αλλά διασπείρονται στην κυκλοφορία και επινέμονται εξωπνευμονικά όργανα ή εξορμώνται από αυτά (spill over theory) ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Κατά τις τρέχουσες πεποιθήσεις, η παθογένεια της ΧΑΠ ανάγεται σε τρεις αντεπιδρώντες μεταξύ τους κυτταρικούς μηχανισμούς: Τη φλεγμονή, την πρωτεόλυση και την οξειδωτική καταπόνηση των ιστών (oxidative stress). Η φλεγμονή διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην παθοφυσιολογία της ΧΑΠ. Η έκθεση σε προκλητικούς παράγοντες οδηγεί στη στρατολόγηση κυττάρων της φλεγμονής στους αεραγωγούς και ενεργοποιεί σύμφυτους και προσαρμοσμένους μηχανισμούς άμυνας. Η φλεγμονή των αεραγωγών προκαλεί πάχυνση του τοιχώματος των αεραγωγών, αύξηση του τόνου των λείων μυϊκών ινών των βρόγχων, υπερβολική παραγωγή παθολογικής σύστασης τραχειοβρογχικών εκκρίσεων και απώλεια των ελαστικών στοιχείων του παρεγχύματος. Το οξειδωτικό stress παραβλάπτει την ακεραιότητα των ιστών, επιταχύνει την ηλικίωση των πνευμόνων και μειώνει την αποτελεσματικότητα των κορτικοειδών, μειώνοντας τα επίπεδα της διακετυλάσης-2 της ιστόνης. Η ανατροπή της ισορροπίας πρωτεασών-αντιπρωτεασών παραβλάπτει τους ιστούς και εμπλέκεται στην εξέλιξη της φλεγμονής. Η ΧΑΠ, ως φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών και του πνευμονικού παρεγχύματος, χαρακτηρίζεται από αύξηση ενεργοποιημένων ουδετεροφίλων, μακροφάγων, CD8+ λεμφοκυττάρων και μεσολαβητών, όπως οι ιντερλευκίνες 6 και 8, 21,22 ενώ έχει επισημανθεί συσχέτιση μεταξύ του βαθμού της τοπικής φλεγμονής, της φυσικής πορείας της πάθησης 23 και της διαχρονικής έκπτωσης του FEV 1. 24,25 Ταυτόχρονα, έχουν ανιχνευτεί διάφοροι δείκτες φλεγμονής στο εκπνευστικό συμπύκνωμα ασθενών με ΧΑΠ, όπως ισπροτένια, λευκοτριένια, κυτταροκίνες, μεταλλοπρωτεϊνάσες-9, παράγωγα λιπιδικής υπεροξείδωσης και άλλοι δείκτες οξείδωσης. 26 Η παρουσία των ηωσινοφίλων στα πτύελα συνδέεται με την απάντηση στα εισπνεόμενα κορτικοειδή. 27 Φλεγμονή υπάρχει, επίσης, και στο τοίχωμα της πνευμονικής αρτηρίας και στο συστηματικό επίπεδο και μπορεί να ευθύνεται για την ανάπτυξη συννοσηροτήτων. Έχει αποδειχθεί μια ενδοσχέση, εκτός από τους κοινούς αιτιοπαθογενετικούς παράγοντες, μεταξύ της ΧΑΠ και των συστηματικών παθήσεων, όπως οι καρδιαγγειακές νόσοι, ο σακχαρώδης διαβήτης και η οστεοπόρωση, προς διαμόρφωση του συνδρόμου χρόνιας συστηματικής φλεγμονής. Έχει πράγματι διαπιστωθεί, επανειλημμένα, ότι η φλεγμονή επί ΧΑΠ δεν αίρεται μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. 28,29 Το εάν ως αφετηρία της «εμμένουσας» φλεγμονής θεωρηθεί η ενεργοποίηση ενός μηχανισμού ανατροφοδότησης στους πνεύμονες ή οι συνεχείς αναζωπυρώσεις, μέσω ετερόχθονων μεσολαβητών, που μεταναστεύουν στους πνεύμονες από εξωπνευμονικές εστίες χαμηλής έντασης χρόνιας φλεγμονής, αποτελεί αντικείμενο εκτενούς συζήτησης, καθώς στην πρώτη περίπτωση πρέπει να εντοπιστούν οι λόγοι που καθιστούν τη φλεγμονή στους αεραγωγούς/παρέγχυμα «εμμένουσα» ανοσολογική εκτροπή, 30 η οποία καταλήγει στην εξωπνευμονική διασπορά μεσολαβητών φλεγμονής, μέσω της κυκλοφορίας, ακόμη και μετά τη διακοπή του αιτιολογικού παράγοντα (π.χ. του καπνίσματος), ενώ στη δεύτερη προϋποτίθεται η ύπαρξη μιας ανατροφοδοτούμενης, χαμηλής ενέργειας, συστηματικής φλεγμονής, από την οποία εκπορεύονται μεσολαβητές της φλεγμονής προς τους πνεύμονες, έτσι ώστε η ΧΑΠ να μπορεί να θεωρηθεί «δευτεροπαθές φαινόμενο» της εξωπνευμονικής φλεγμονώδους διαταραχής, όπως π.χ. η παρατηρούμενη κατά την ηλικίωση. Το τελευταίο ενδεχόμενο ώθησε τον Agusti να αναρωτηθεί εάν η ΧΑΠ ή η ηλικίωση είναι το κέντρο της νοσηρότητας, όπως άλλοτε ο Κοπέρνικος αναρωτήθηκε εάν η γη ή ο ήλιος είναι το κέντρο του πλανητικού συστήματος Η ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΩΣ ΠΟΛΥΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΘΗΣΗ Με αυτόχθονες μεσολαβητές, οι οποίοι διασπείρονται

4 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ 561 παντού στον οργανισμό και μεταλαμπαδεύουν φλεγμονώδη κινητικότητα, ή ετερόχθονες, που παρασύρονται με την πνευμονική κυκλοφορία και ενεργοποιούν βλαπτικές επιδράσεις στους ευαίσθητους πνευμονικούς ιστούς, οι ασθενείς με ΧΑΠ τελούν υπό αυξημένο κίνδυνο συννοσηροτήτων, 32,33 με διακεκριμένο παθογενετικό υπόστρωμα τη χαμηλής έντασης συστηματική φλεγμονή, όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις (αθηρωμάτωση, 34 ισχαιμική καρδιοπάθεια, 35 υπέρταση, αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια 36 ), οι παθήσεις των οστών (οστεοπόρωση 37,38 και οστεοπενία), η αναιμία, 39,40 η απώλεια μυϊκής μάζας, 41 τα μεταβολικά νοσήματα (όπως σακχαρώδης διαβήτης, μεταβολικό σύνδρομο και παχυσαρκία, 42 απίσχνανση), τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, η μείωση του επιπέδου συνείδησης, η κατάθλιψη, 43 η ευερεθιστότητα, η καχεξία και οι διαταραχές των λειτουργικών εφεδρειών των νεφρών. 44 Στη μελέτη ECLIPSE καταδείχθηκε ότι οι συννοσηρότητες είναι σημαντικά συχνότερες μεταξύ των ασθενών με ΧΑΠ, παρά στους καπνιστές ή τους μη καπνιστές. 45 Η μεγάλη συχνότητα της συνύπαρξης όλων αυτών των παθολογιών με τη ΧΑΠ είναι ανεξάρτητη των κοινών αιτιολογικών τους παραγόντων. Στις πιθανές κοινές παθογενετικές οδούς περιλαμβάνονται πολύπλοκες συσχετίσεις μεταξύ μιας χρόνιας, χαμηλού βαθμού, συστηματικής φλεγμονής και οξειδωτικού stress και κοινών προδιαθεσικών παραγόντων, όπως η ηλικίωση, το κάπνισμα, ο περιορισμός φυσικής δραστηριότητας, το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο και η περιβαλλοντική ρύπανση. 5. ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ Γενικά, φαινότυπος είναι η παρατηρούμενη ποιότητα ενός οργανισμού, όπως η ανάπτυξη, η διαμόρφωση και η συμπεριφορά του, ενώ συντίθεται από τάσεις και χαρακτηριστικά. Αντιτίθεται στο γονότυπο, δηλαδή στις οδηγίες διαμόρφωσής του, ανεξάρτητα εάν αυτές τελικά τηρήθηκαν ή παρακάμφθηκαν. Μερικές από τις τάσεις ελέγχονται πλήρως από τις γενετικές καταβολές του ατόμου, ενώ άλλες υφίστανται αλλοιώσεις από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ γενετικής προδιάθεσης και περιβάλλοντος, σε συνθήκες τυχαιότητας, που διευκολύνουν ή δυσχεραίνουν την εμφάνιση των εν λόγω επιδράσεων. 46 Οι φαινότυποι στη ΧΑΠ είναι υποομάδες ασθενών, οι οποίοι εμφανίζουν μία ή περισσότερες σαφώς ορισμένες αξιολογητικές παραμέτρους, καθοριστικές της διαμόρφωσης της εξέλιξης και της τελικής έκβασης της πάθησης, τις οποίες στερούνται άλλοι ασθενείς με την ίδια πάθηση. Επομένως, ένας φαινότυπος πρέπει να συντίθεται από χαρακτηριστικά ή τάσεις, ικανά να ταξινομούν τους ασθενείς σε υποομάδες με προγνωστική ομοιογένεια, ώστε να διευκολύνεται ο σχεδιασμός της καταλληλότερης θεραπείας, με απώτερο σκοπό τη χορήγηση των απολύτως αναγκαίων και πλέον κατάλληλων φαρμάκων, ώστε ο ασθενής να προφυλάσσεται από τις ανεπιθύμητες ενέργειες περιττών, ενώ ταυτόχρονα να μη στερείται το προσδοκώμενο όφελος από τη λήψη των χρήσιμων. Η προσπάθεια ομαδοποίησης των ασθενών με ΧΑΠ σε θεραπευτικές υποκατηγορίες χρονολογείται τουλάχιστον από το 1955, 12 μετά τις διακρίσεις σε pink puffer και blue bloatter, που εισηγήθηκε ο Dornhorst, αλλά και μετά τις αντιστοιχίσεις σε μη αναλογικά διαγράμματα του Venn 47 (εικ. 2). Στον πίνακα 1 καταχωρούνται οι κυριότερες αξιολογητικές παράμετροι, οι οποίες εισάγουν παραλλαγές στο «νοσογραφικό πρότυπο» που ονομάζεται «χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια». Στην κλινική πράξη διακρίνονται τρεις βασικοί φαινότυποι, εν μέσω πληθώρας άλλων που μπορούν να υπάρξουν: (α) Ο ασθενής με καθ έξιν παροξύνσεις, (β) το σύνδρομο επικάλυψης (ΧΑΠ-άσθματος) και (γ) ο τύπος με πνευμονική υπερδιάταση. Με την ταυτοποίηση των διαφορών μεταξύ των φαινοτύπων της ΧΑΠ διευκολύνεται ο σχεδιασμός εξατομικευμένης θεραπείας, για τον οποίο λαμβάνονται ιδίως υπ όψη τα χαρακτηριστικά των ασθενών και η βαρύτητα της πάθησής τους. 48 Ο πρώτος φαινότυπος περιλαμβάνει ασθενείς με κατ επικράτηση χρόνια βρογχίτιδα ή πνευμονικό εμφύσημα, που είναι επιρρεπείς στις παροξύνσεις. Ο δεύτερος φαινότυπος, εκείνος της επικάλυψης άσθματος- ΧΑΠ, περιγράφεται σε ασθενείς με διακύμανση της έντασης των συμπτωμάτων τους και μερική αναστρεψιμότητα του σπιρομετρικού μέτρου της απόφραξης. Λόγω της υποκείμενης παθολογίας, οι ασθενείς αυτοί εμφανίζουν Εικόνα 2. Κατηγοριοποίηση της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) με μη αναλογικά διαγράμματα κατά Venn.

5 562 Α.Γ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ και Γ.Α. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Πίνακας 1. Αξιολογητικές παράμετροι για τη διάγνωση και την αποτίμηση της βαρύτητας της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) (οι δείκτες είναι βιβλιογραφικές παραπομπές). Βαρύτητα αναπνευστικών συμπτωμάτων, 74 συννοσηρότητες 18,48 Ακρόαση των πνευμόνων 49 (φυσιολογικής/μειωμένης έντασης ΑΨ) Βρογχική υπεραντιδραστικότητα 50 FEV 1, FEV 1/FVC, FEV 1/ηλικία (διαχρονικές μελέτες, όπως του Fletcher, 7 IC/TLC, 65 φυσική δραστηριότητα/δυναμική υπερδιάταση, στατική υπερδιάταση, παγίδευση αέρα, FEV 1 μετά από βρογχοδιαστολή 51 Ηωσινοφιλία/ουδετερόφιλα 52 στα πτύελα Αναστρεψιμότητα της απόφραξης Υψηλές συγκεντρώσεις IgE Ποσοτική ανάλυση ευρημάτων εμφυσήματος από την αξονική τομογραφία 40 ΒΜΙ, ποιότητα ζωής Ποσότητα πτυέλων ΑΨ: Αναπνευστικό ψιθύρισμα, ΒΜΙ: Δείκτης μάζας σώματος (body mass index) ικανοποιητική απάντηση στη θεραπεία με εισπνεόμενα κορτικοειδή και παρατεταμένης δράσης βρογχοδιασταλτικά. Ο τρίτος φαινότυπος περιγράφει ασθενείς με κατ επικράτηση πνευμονικό εμφύσημα, με περιορισμένη απάντηση στα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ώστε τα μακράς δράσης βρογχοδιασταλτικά και η εφαρμογή μεθόδων αποκατάστασης να αποτελούν τις κύριες θεραπευτικές επιλογές. Οι τρεις φαινότυποι της ΧΑΠ είναι αμοιβαία αποκλειστέοι, ενώ η διάγνωση βασίζεται στα πλέον χαρακτηριστικά κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα. Ο φαινότυπος των «καθ έξιν παροξύνσεων» μπορεί να συνυπάρχει με τους προηγούμενα αναφερόμενους δύο φαινότυπους (της υπερέκκρισης και της υπερδιάτασης), σχηματίζοντας έτσι τέσσερις φαινοτυπικούς συνδυασμούς (εικ. 3) που χρειάζονται διαφορετική διαχείριση (πίν. 2). Εικόνα 3. Παράσταση των φαινοτύπων της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) σε άξονες: Αναστρεψιμότητα, εμφύσημα-βρογχίτιδα και παροξύνσεις. Με τα κριτήρια αυτά διαμορφώνονται τρεις φαινότυποι με τέσσερις θεραπευτικές κατηγορίες: (α) Εμφύσημα ή βρογχίτιδα με σποραδικές παροξύνσεις, (β) επικάλυψη άσθματος-χαπ, (γ) καθ έξιν παροξύνσεις με κατ επικράτηση εμφύσημα και (δ) καθ έξιν παροξύνσεις με κατ επικράτηση βρογχίτιδα Κύρια χαρακτηριστικά φαινότυπων χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας Για πολλά χρόνια κυριαρχούσε η απαισιοδοξία ότι δεν υπάρχουν ιατρικά μέσα ικανά να περιορίσουν τους υψηλούς δείκτες θνητότητας της πάθησης. Όλοι οι δείκτες ποιότητας ζωής συσχετίζονται με την έκπτωση λειτουργικών παραμέτρων της αναπνοής επί ΧΑΠ και με τη θνητότητα της πάθησης, ανεξάρτητα του βαθμού έκπτωσης του FEV 1, 49,50 καθώς επίσης και με τις εισαγωγές λόγω παρόξυνσης. 51,52 Η Πίνακας 2. Η συνιστώμενη θεραπεία, ανάλογα με το φαινότυπο και το κατά GOLD στάδιο της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ). Gold στάδιο I II III IV Φαινότυπος FEV 1 % προβλεπόμενης > <50 A Βρ ή Ε (Α-) SM, SB LB/LM LM, LB LB+LM LB+LM LM+LB+T B Βρ+Άσθμα LBC LBC LM+LBC LM+LB+T C Ε [Α+] LM, LB LBC, LBC LB+LM D Βρ [Α+] LM LB LM+LBC LM+LBC LBC +IPD4+carbo LM+LBC+T LM+LBC LM+LB+P4 ±T Αντιβιοτικά Βρ: Βρογχίτιδα, Ε: Εμφύσημα, Α: Παροξύνσεις, S: Βραχείας δράσης, L: Μακράς δράσης, Β: β 2-διεγέρτες, C: Εισπνεόμενα κορτικοειδή, Τ: Θεοφυλλίνη, IPD4: Αναστολείς υποδοχέων λευκοτριενίων, P4: Αναστολείς υποδοχέων φωσφοδιεστεράσης 4

6 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ 563 σταδιοποίηση της ΧΑΠ βασίζεται στον FEV 1, 7 που, εν τούτοις, συσχετίζεται ασθενώς με την ποιότητα ζωής και τα συμπτώματα, γεγονός που οδήγησε στην ιδέα ότι η πάθηση αυτή πρέπει να αξιολογηθεί πέρα από τον κρίσιμο παράγοντά της, δηλαδή τη διαχρονική έκπτωση του FEV 1. Πράγματι, η διαπίστωση ότι πρόκειται για φλεγμονώδη πάθηση με συστηματικές δυσμενείς συνέπειες που σχετίζονται με το καρδιαγγειακό σύστημα και άλλα, άνοιξε θεραπευτικές προοπτικές. Η αναγνώριση των συννοσηροτήτων και της σημασίας των παροξύνσεων (μέχρι τότε θεωρούνταν απλά επιφαινόμενα) έχει μεταβάλει άρδην τη διαχείριση της πάθησης. Η δύσπνοια αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητος παράγοντας θνητότητας σε ασθενείς με ΧΑΠ ΙΙΙ/ΙV, 53 αλλά συσχετίζεται ασθενώς με τη μείωση της πνευμονικής λειτουργίας, 54 αυξάνοντας, έτσι, την επιρροή της στις φαινοτυπικές διακρίσεις της ΧΑΠ (εικ. 2). Σχεδόν >50% των ασθενών με ΧΑΠ 55 εμφανίζουν βρογχική υπεραντιδραστικότητα, αλλά είναι γνωστό ότι η βρογχική υπεραντιδραστικότητα συνοδεύει και άλλες παθήσεις, όπως το σοβαρό πνευμονικό εμφύσημα, 56 η αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια και η στένωση της μιτροειδούς. 57 Στις πρώιμες μελέτες επισημάνθηκε ο φαινότυπος της «ασθματοειδούς βρογχίτιδας» με ηωσινοφιλία στο βρογχικό βλεννογόνο και τις εκκρίσεις, καθώς και καλύτερη πρόγνωση. 14 Οι στατικοί πνευμονικοί όγκοι και η εισπνευστική χωρητικότητα (inspiratory capacity, IC), που αποτελούν ενδείξεις υπερδιάτασης, παριστούν ουσιώδεις φαινοτυπικές παραμέτρους και εισφέρουν στις θεραπευτικές κατευθύνσεις. Η ικανότητα στην άσκηση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο αερισμός (V ), η σχέση αερισμού-αιμάτωσης (V /Q ), η κυκλοφορία, η μυϊκή αδυναμία, η διατροφική κατάσταση και τα συμπτώματα. Εν όσω όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι προγνωστικοί για την έκβαση της ΧΑΠ, είναι επόμενο ότι η άσκηση διαδραματίζει σημαντικό αξιολογητικό παράγοντα της έκβασης της πάθησης. Συνήθως, αποτιμάται με τη δοκιμασία βάδισης 6 min. 58 Η μείωση της IC είναι καλύτερος προγνωστικός δείκτης ανοχής στην άσκηση, συγκριτικά με τον FEV 1 ή τον FVC 59 και αντανακλά καλύτερα τη βελτίωση στην ανοχή στην άσκηση και τη δύσπνοια μετά από χορήγηση εισπνεόμενων κορτικοειδών. 60 Η προς TLC διόρθωση της IC είναι ανεξάρτητος δείκτης θνητότητας της ΧΑΠ. 61 Τόσο η υποξαιμία κατά τη διάρκεια της ημέρας, όσο και ο αποκορεσμός κατά την άσκηση είναι δυσοίωνα σημεία για τους ασθενείς με ΧΑΠ. Η βαρύτητα του νυκτερινού αποκορεσμού έχει δειχθεί ότι μπορεί να προβλεφθεί με αναφορά στη μέση πνευμονική αρτηριακή πίεση και στην PaCO Η θεραπεία της υπερδιάτασης είναι χειρουργική/επεμβατική ή φαρμακολογική, αλλά έχει δειχθεί ότι η πρώτη δεν υπερέχει της δεύτερης, ιδιαίτερα εάν στο θεραπευτικό σχήμα προστεθεί ιπρατρόπιο ή και προγράμματα φυσικής άσκησης. Οι διαταραχές V /Q είναι συνηθισμένο εύρημα επί ΧΑΠ και ομοσχετίζονται με τη θνητότητα και τη συχνότητα των παροξύνσεων Φαινότυπος των «καθ έξιν» παροξύνσεων Για πολλά χρόνια οι παροξύνσεις θεωρούνταν απλά επιφαινόμενα της ΧΑΠ, αλλά είναι ήδη γνωστό ότι ασκούν πολύ αρνητική επίδραση στη φυσική ιστορία της ΧΑΠ, εισφέρουν στην επιδείνωσή της, καθώς μετά από κάθε ανάλογο επεισόδιο η διαχρονική έκπτωση του FEV 1 κινείται σε χαμηλότερο ισοϋψές στην καμπύλη φυσικής ιστορίας της πάθησης 51 (εικ. 1), ενώ έχει παρατηρηθεί αύξηση της συχνότητας εισαγωγών. Εκτιμάται ότι οι ασθενείς με ΧΑΠ βιώνουν 1 4 παρόμοια επεισόδια κάθε χρόνο, 64 αλλά η κατανομή τους δεν είναι κανονική, καθώς μερικοί (περίπου 60%) ασθενείς βιώνουν περισσότερες παροξύνσεις, άλλοι (12%) 1 2 παροξύνσεις, ενώ κάποιοι άλλοι (23%) είναι απαλλαγμένοι παροξύνσεων. Ενοχοποιούνται γονιδιακές μεταλλάξεις, π.χ. της πρωτεΐνης CCL1 (χημειοτακτικού παράγοντα για τα μονοπύρηνα και μακροφάγα) ή πολυμορφισμοί MBL2 (mannose binding lectin-2), που συνδέονται με περισσότερες εισαγωγές για παρόξυνση. 65 Ο τύπος των «καθ έξιν παροξύνσεων» αφορά σε ασθενείς που έχουν την τάση να είναι μεγαλύτερης ηλικίας, με χαμηλότερο FEV 1 και χαμηλή PaΟ 2, με ιστορικό προηγούμενων παροξύνσεων, εκτεταμένη βρογχική και συστηματική φλεγμονή, εποίκιση πιθανόν παθογόνων μικροοργανισμών στο τραχειοβρογχικό δένδρο, υπερβολική παραγωγή πτυέλων και αντίσταση στα εισπνεόμενα κορτικοειδή, λόγω ελάττωσης των κατιονικών πεπτιδίων και μείωσης της IgA, τουλάχιστον στις περιοχές με πλακώδη μετάπλαση, γεγονός που διευκολύνει τη διατήρηση της λοίμωξης και την αντίσταση στα εισπνεόμενα κορτικοειδή. 46 Η συχνότητα και η βαρύτητα των παροξύνσεων αυξάνονται με τη βαρύτητα της πάθησης, αλλά μερικοί ασθενείς είναι πιο επιρρεπείς από άλλους σε υποτροπιάζουσες παροξύνσεις. Η αυξημένη επιρρέπεια έχει αναδειχθεί ως φαινοτυπικό χαρακτηριστικό, που εντοπίζεται από κοινού σε ασθενείς με φαινότυπο βρογχίτιδας ή και εμφυσήματος. Υπότροποι παροξύνσεων είναι, γενικά, οι ασθενείς με υπερέκκριση τραχειοβρογχικών εκκρίσεων και βήχα (αύξηση σχετικού κινδύνου 3,7 66 ), που αποτελούν κατάλληλο υπόστρωμα ανάπτυξης μικροβίων, ενώ παράλληλα βλάπτουν την απόδοση της βλεννοκροσσωτής συσκευής. Γενικά, αν και οι ανώτεροι αεραγωγοί είναι έμφορτοι μικροβίων, οι κατώτεροι αποτελούν άβατο για παθογόνα. Αντίθετα, σε ποσοστό 30%, οι αεραγωγοί των ασθενών με ΧΑΠ εποι-

7 564 Α.Γ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ και Γ.Α. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ κίζονται με παθογόνα, όπως η Moraxella, ο Streptococcus pneumoniae και ο Haemophilus influenzae. 67 Τα στελέχη αυτά δεν εκριζώθηκαν επ αφορμή προηγούμενης οξείας λοίμωξης ή οφείλονται στην παρουσία μικροεισροφήσεων 64 και δεν είναι απλά σαπρόφυτα, καθώς εξακολουθούν να παράγουν φλεγμονή, που διευκολύνει την αύξηση του μικροβιακού φορτίου και τη συχνότητα των παροξύνσεων. 68 Οι δείκτες της φλεγμονής στις βρογχικές εκκρίσεις, όπως η μυελοπεροξειδάση, η ουδετεροφιλική ελαστάση, η λευκοτριένη-β4, η ιντερλευκίνη-8 και ο ογκονεκρωτικός παράγοντας (TNF-α), αυξάνουν ανάλογα με το μικροβιακό φορτίο Η εποίκιση με παθογόνα των αεραγωγών συντρέχει με αύξηση της διαχρονικής μείωσης του FEV 1. Εκτός από τη λοίμωξη, σε παρόξυνση προδιαθέτουν επίσης η πνευμονική εμβολή, 72 οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές, η προηγούμενη νοσηλεία για παρόξυνση και η μόνιμη οξυγονοθεραπεία. 70 Οι ασθενείς με «καθ έξιν παροξύνσεις» εμφανίζουν ανεξήγητα μεγαλύτερη φλεγμονή αεραγωγών, ανεξάρτητα από την καπνισματική τους συνήθεια, καθώς η φλεγμονή αυτή επιμένει ακόμη και μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. Πιθανολογείται ότι η φλεγμονή οφείλεται στον εποικισμό οιωνεί παθογόνων μικροοργανισμών, ο οποίος δεν σχετίζεται με την καπνισματική συνήθεια (RR: 1,01) ή τον μετά βρογχοδιαστολή FEV 1 (RR: 0,98). Γενικά, πιστεύεται ότι η μεγαλύτερης έκτασης φλεγμονή και ορισμένες ήδη εγκατεστημένες δομικές αλλοιώσεις, όπως οι βρογχεκτασίες, εξασφαλίζουν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη νέων παροξύνσεων. Τα μη εκριζωθέντα πιθανόν παθογόνα μικρόβια (χρόνια βρογχική λοίμωξη) εισφέρουν στην ενεργοποίηση ενός (διπλού) φαύλου κύκλου, με τον οποίο ενισχύεται η υποκείμενη φλεγμονή και επιδεινώνονται οι δομικές αλλοιώσεις 73 (εικ. 4). Επί πλέον, η χρόνια φλεγμονή και οι κατά τις παροξύνσεις ενισχύσεις της επάγουν την ανάπτυξη συστηματικών εκδηλώσεων, όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις (π.χ. αρρυθμιολογικές διαταραχές, επεισόδια ισχαιμίας του μυοκαρδίου ή κοιλιακής ανεπάρκειας), που προκαλούνται μέσω μηχανισμών όπως η συστηματική φλεγμονή, η υποξαιμία ή η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία. Περίπου 30% των σοβαρών παροξύνσεων εμφανίζονται με συμπτώματα δηλωτικά καρδιακής ανεπάρκειας, με αυξημένες συγκεντρώσεις τροπονίνης δείκτη βλάβης του μυοκαρδίου. 74 Η ΧΑΠ, ως φλεγμονώδης πάθηση, ανατροφοδοτείται συνεχώς από τις επιδράσεις των λοιμώξεων, των οποίων, εν τούτοις, αποτελεί ευνοϊκό υπόστρωμα Σύνδρομο επικάλυψης Ποσοστό περίπου 25 52% των ασθενών με ΧΑΠ 47 εμφανίζουν ευρήματα ενός από τους 11 συνδυασμούς, λόγω επικαλύψεων, μεταξύ άσθματος, βρογχίτιδας και πνευμονικού εμφυσήματος, που απεικονίζονται στο μη αναλογικό διάγραμμα του Venn 75 (εικ. 2). Ικανή αναλογία από αυτές αποτελείται από ασθενείς που εμφανίζουν χαρακτήρες άσθματος και ΧΑΠ. Η εν λόγω ομάδα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι μόνο επειδή αποτελούν όριο συμπερίληψης στις κλινικές δοκιμές (στις οποίες αποκλείονται ασθματικοί που καπνίζουν ή χρόνιοι αποφρακτικοί με ιστορικό άσθματος), αλλά, κυρίως, επειδή απαντούν ευχερέστερα στη θεραπεία με LABA και έχουν καλύτερη πρόγνωση. Ως μικτός φαινότυπος στη ΧΑΠ ορίζεται η μη πλήρως αναστρέψιμη απόφραξη των αεραγωγών, που συνοδεύεται από συμπτώματα και σημεία αυξημένης αναστρεψιμότητας. 76 Γενικά, έχουν οριστεί μείζονα [(α) πολύ θετικές δοκιμασίες αναστρεψιμότητας, δηλαδή αύξηση του μετά βρογχοδιαστολή FEV 1 >15% ή και αύξηση >400 ml της VC, (β) ηωσινόφιλα πτυέλων και (γ) ατομικό ιστορικό άσθματος] και ελάσσονα [(α) υψηλά επίπεδα IgE, (β) ατομικό ιστορικό ατοπίας, (γ) αύξηση του FEV 1 >12% ή >200 ml, μετά από βρογχοδιαστολή]. Οι ασθενείς εμφανίζουν μεγαλύτερη αναλογία ηωσινοφιλικής έναντι ουδετεροφιλικής φλεγμονής και, επομένως, ευχερέστερη απάντηση στα εισπνεόμενα κορτικοειδή (inhaled corticosteroids, ICS), 77 ηωσινοφιλία στα πτύελα, αυξημένες συγκεντρώσεις IgE και μεγαλύτερη συγκέντρωση εκπνεόμενου ΝΟ, 78 ως δείκτες απάντησης στα ICS. 79 Αναγνωρίζεται ότι οι ασθματικοί οι οποίοι στη συνέχεια αναπτύσσουν ΧΑΠ έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά (μεγαλύτερη επίπτωση αλλεργικής ρινίτιδας, συνοδευόμενης από βρογχική υπεραντιδραστικότητα) από τους μη ασθματικούς που αναπτύσσουν ΧΑΠ. 80 Η σημασία της διάκρισης του μικτού φαινότυπου είναι η ευχέρεια απάντησης στα εισπνεόμενα κορτικοειδή. Εικόνα 4. Η υπόθεση των δύο φαύλων κύκλων ερμηνεύει τη σχέση φλεγμονής-λοίμωξης. Η φλεγμονή ευνοεί τη νέα λοίμωξη, η οποία ανατροφοδοτεί τη φλεγμονή Ο φαινότυπος εμφυσήματος-υπερδιάτασης Ο φαινότυπος αυτός περιγράφεται καλύτερα με παρα-

8 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ 565 μέτρους όπως η δύσπνοια, 81 η ικανότητα στην άσκηση, 61 η εισπνευστική χωρητικότητα 59 και η υπερδιάταση, 61 η μείωση της ικανότητας διάχυσης και αποτιμάται με την ποσότητα του εμφυσήματος που μπορεί να μετρηθεί στις HRCT. Όλοι οι παραπάνω δείκτες αποτελούν αξιόπιστους προγνωστικούς παράγοντες της θνητότητας της ΧΑΠ, ανεξάρτητους των σπιρομετρικών τιμών. Το πνευμονικό εμφύσημα περιγράφεται με παθολογοανατομικούς όρους, ως οριστική καταστροφή τοιχωμάτων των αεροχώρων, εκτός από τα τελικά βρογχιόλια, η οποία οφείλεται στην πρωτεολυτική δράση εναντίον των ελαστικών ινών που συνθέτουν τα τοιχώματα των κυψελίδων, τα οποία πακτώνονται στα τοιχώματα των περιφερικών αεραγωγών, διατηρώντας έτσι τη βατότητά τους. Η βατότητα των μικρών αεραγωγών απειλείται, ιδίως κατά την εκπνοή, λόγω μείωσης της ενδοαυλικής πίεσης και αντικατάστασης της επιφανειοδραστικής ουσίας (που μειώνει την επιφανειακή τάση) από υψηλού ιξώδους τραχειοβρογχική βλέννη (που ευοδώνει τη σύγκλειση των αεραγωγών). Η απώλεια ελαστικών ινών συνεπάγεται μείωση της πίεσης ελαστικής επαναφοράς, πρώιμη σύγκλειση των περιφερικών αεραγωγών, παγίδευση αέρα και υπερδιάταση του πνεύμονα. Η λειτουργική υπολειπόμενη χωρητικότητα αυξάνει και η αναπνοή συντελείται σε υψηλότερα επίπεδα ως προς την ΤLC, όπου όμως οι αναπνευστικοί μύες βρίσκονται σε μηχανικό μειονέκτημα και το έργο αναπνοής είναι μεγαλύτερο. 82 Η κλινική εικόνα του συγκεκριμένου φαινότυπου της ΧΑΠ καθορίζεται από την εξέχουσα δύσπνοια και τη μείωση της αντοχής στην άσκηση. O FEV 1, ο ΒΜΙ και η TLCO μειώνονται ανάλογα με το βαθμό του εμφυσήματος που περιγράφεται στη CT. 83 Η υπερδιάταση προκαλεί διαστολική δυσλειτουργία της καρδιάς και ο σφυγμός Ο 2 84 είναι χαμηλότερος σε ασθενείς με φαινότυπο εμφυσήματος. 85 Η υπερδιάταση, αποτιμούμενη με τις μεταβολές της εισπνευστικής χωρητικότητας, είναι ο πλέον αξιόπιστος δείκτης, συγκριτικά με τον FEV 1, στην αποτίμηση της έκβασης της φαρμακοθεραπείας ή επεμβάσεων μείωσης του πνευμονικού όγκου, 86 οι οποίες δεν φαίνεται να υπερέχουν έναντι παρατεταμένης δράσης βρογχοδιασταλτικών, ιδίως του τιοτροπίου. 87 Αντίθετα, τα (εισπνεόμενα) αντιφλεγμονώδη και η από του στόματος ροφλουμιλάστη δεν φαίνεται να έχουν επίδραση 79 και η βασικότερη ένδειξή τους παραμένει η αποτροπή των παροξύνσεων στους ασθενείς με κατ επικράτηση χρόνια βρογχίτιδα. 6. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΤΥΠΩΝ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ Η εκλογή της θεραπείας βασίζεται στον κλινικό φαινότυπο, δηλαδή σε ένα σύστημα αναγνώρισης της βαρύτητας πολλών διαστάσεων, σύμφωνα με κριτήρια όπως ο δείκτης BODE ή BODEx, ο αριθμός των παροξύνσεων ετήσια, το κατά GOLD στάδιο βαρύτητας, το αποτέλεσμα από το ερωτηματολόγιο CAT (COPD Assessment Test) και της βαθμονόμησης της δύσπνοιας (mmrc). Το ερωτηματολόγιο CAT είναι ένα προτυποποιημένο ερωτηματολόγιο, σύντομο και απλό, που έχει σχετικά πρόσφατα αναπτυχθεί για κλινική χρήση. 88,89 Στο πλαίσιο κάθε σταδίου ΧΑΠ (κατά GOLD 8 ) υπάρχουν άλλες παράμετροι με τις οποίες καθορίζεται η ένταση της θεραπείας. Η ταυτοποίηση και η στοχευμένη θεραπεία των κλινικών και των παθολογικών φαινοτύπων εντός του ευρύτατου φάσματος της ΧΑΠ θα μπορούσε, ενδεχομένως, να βελτιώσει τη θεραπεία τους. 90 Επομένως, ο φαινότυπος θα πρέπει να μπορεί να ταυτοποιήσει ασθενείς με ΧΑΠ σε υποομάδες, σε κάθε στάδιο κατά GOLD (πίν. 2) με προγνωστική σημασία, που θα μπορούν, με τη σειρά τους, να υποδείξουν τη βέλτιστη θεραπεία προς εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών κλινικών αποτελεσμάτων. 90,91 7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τον προηγούμενο αιώνα εισήχθη μια «αφοριστική» Ιατρική, σύμφωνα με την οποία η ιατρική σκέψη βασίζεται στον εντοπισμό μειζόνων και ελασσόνων διαγνωστικών κριτηρίων, παραμερίζοντας τη «βιοποικιλότητα» των διαφόρων παθήσεων, όπως η ΧΑΠ. Η μεθοδολογία αυτή, όμως, απολήγει στην αποδοχή γενικών νοσογραφικών προτύπων, στα οποία περιλαμβάνονται ασθενείς με ιδιαιτερότητες, απότοκες ξεχωριστών περιβαλλοντικών και γονοτυπικών αντεπιδράσεων, στο πλαίσιο τυχαιότητας. Συνεπώς, σχηματίζονται ενιαία θεραπευτικά πρωτόκολλα με τον κίνδυνο των δυσμενών επιδράσεων της πολυφαρμακίας ή την αποστέρηση αποδοτικών φαρμάκων σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Η φαινοτυπική διάκριση των ασθενών αποτελεί εξέλιξη του παλαιόθεν αδρού διαχωρισμού με βάση τη μεθοδολογία των μειζόνων και ελασσόνων διαγνωστικών κριτηρίων, που εισήγαγε ο Osler, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η διάγνωση και η θεραπεία της ΧΑΠ, βασισμένη στην επί των τιμών του FEV 1 σταδιοποίησή της, παρακάμπτει παραμέτρους με αιτιώδη συνάφεια με την πρόγνωση, τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της πάθησης, όπως οι παροξύνσεις, η υπερπαραγωγή τραχειοβρογχικών εκκρίσεων και η αντοχή στην άσκηση. Εάν οι παράγοντες αυτοί ληφθούν υπ όψη, διαμορφώνονται υποομάδες ασθενών με κοινά χαρακτηριστικά και ξεχωριστές θεραπευτικές ανάγκες. Η διαχείριση της ΧΑΠ με βάση την ένταξη των ασθενών σε τρεις φαινοτυπικές ιδιαιτερότητες (την επιρρέπεια στις παροξύνσεις, την υπερδιατασιμότητα και την υπερέκκριση τραχειοβρογχικών εκκρίσεων) διευκολύνει το σχεδιασμό

9 566 Α.Γ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ και Γ.Α. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ αποδοτικότερων θεραπευτικών προγραμμάτων, φαρμακολογικών και μη, που απολήγουν στην καλύτερη έκβαση των ασθενών, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την ανοχή στην άσκηση, τη μείωση των εισαγωγών για παρόξυνση, την επιβράδυνση του ετήσιου ρυθμού μείωσης της αναπνευστικής λειτουργίας, την πρόληψη εξωπνευμονικών εκδηλώσεων και την αποτροπή πρώιμων θανάτων. Με τη θεωρία του (διπλού) φαύλου κύκλου «φλεγμονής-λοίμωξης», ως αιτιοπαθογενετικού παράγοντα που καθορίζει ασθενείς με «καθ έξιν» παροξύνσεις, διευκρινίζονται οι ενδείξεις χορήγησης αντιβιοτικών, όχι μόνο για την εκρίζωση των παθογόνων μικροβίων, αλλά και για αντιφλεγμονώδεις και ανοσοτροποποιητικούς λόγους. ABSTRACT The phenotypes of chronic obstructive pulmonary disease A.G. MATHIOUDAKIS, 1,2 G.A. MATHIOUDAKIS 2,3 1 Respiratory Department, Aintree University Hospital, Liverpool, UK, 2 Respiratory Group, Hellenic Society for the Advancement of Biomedical Research, Athens, 3 Respiratory Department, IASO General Hospital, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2014, 31(5): Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is a heterogeneous inflammatory disease with pathological and pathophysiological variations, clinical subtypes and extrapulmonary manifestations which define the burden of the disease contribute to its systemic profile and exacerbate the disability. The definition of subgroups of patients with similar characteristics, such as the degree of emphysema, the body mass index (BMI), susceptibility to infections, frequency of exacerbations and the degree of reversibility of the airway obstruction, allow more accurate staging and prognosis and the design of more effective treatment, aimed at providing adequate and effective management of the disease while protecting the patients from the adverse effects of multipharmacy. The need for novel personalized treatment of COPD leads to the description of three phenotypic categories of COPD, from which four therapeutic groups are derived, based on clinical, anatomical and physiological characteristics and the susceptibility to infections. Key words: Biomarkers, Chronic obstructive pulmonary disease, Human, Phenotype, Review Βιβλιογραφία 1. CELLI BR, McNEE W, ATS/ERS TASK FORCE. Standards for the diagnosis and treatment of patients with COPD: A summary of the ATS/ERS position paper. Eur Respir J 2004, 23: MATHIOUDAKIS AG, CHATZIMAVRIDOU-GRIGORIADOU V, EVAN- GELOPOULOU E, MATHIOUDAKIS GA. Chronic bronchitis: An objective diagnosis of exclusion. Eur Respir J 2012, 40: MURRAY CJ, LOPEZ AD. Alternative projections of mortality and disability by cause : Global Burden of Disease Study. Lancet 1997, 349: WORLD HEALTH ORGANIZATION. The world health report WHO, Geneva, Available at: int/whr/2000/en/statistics.htm 5. CERVERI I, ACCORDINI S, VERLATO G, CORSICO A, ZOIA MC, CASALI L ET AL. Variations in the prevalence across countries of chronic bronchitis and smoking habits in young adults. Eur Respir J 2001, 18: BRUNEKREEF B, ANNESI-MAESANO I, AYRES JG, FORASTIERE F, FORS- BERG B, KÜNZLI N ET AL. Ten principles for clean air. Eur Respir J 2012, 39: FLETCHER C, PETO R. The natural history of chronic airflow obstruction. Br Med J 1977, 1: CASANOVA C, MARIN JM, MARTINEZ-GONZALEZ C, DE LUCAS- RAMOS P, MIR-VILADRICH I, COSIO B ET AL. New GOLD classification: Longitudinal data on group assignment. Respir Res 2014, 15:3 9. OSLER W. The science of librarianship. Bull Med Libr Assoc 1918, 7: GLOBAL INITIATIVE FOR CHRONIC OBSTRUCTIVE LUNG DISEASE. From the global strategy for diagnosis, management and prevention of COPD. GOLD, Available at: goldcopd.org/ 11. IZQUIERDO ALONSO JL. Valoración de la EPOC: Regreso al futuro [Translation: COPD evaluation: Back to the future]. Arch Bronconeumol 2010, 46: DORNHORST AC. Respiratory insufficiency. Lancet 1955, 268: PETTY TL. COPD: Clinical phenotypes. Pulm Pharmacol Ther 2002, 15: BURROWS B, BLOOM JW, TRAVER GA, CLINE MG. The course and prognosis of different forms of chronic airways obstruction in a sample from the general population. N Engl J Med 1987, 317:

10 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΑΓ, ΓΚΙΟΚΑ Μ, ΑΜΑΝΕΤΟΠΟΥΛΟΥ Σ, ΠΕΡΡΟΣ Ε, ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΓΑ. Άσθμα ή ΧΑΠ ένα δυσεπίλυτο κλινικό πρόβλημα. Κλινικά Xρονικά 2009, 32: FABBRI LM, ROMAGNOLI M, CORBETTA L, CASONI G, BUSLJETIC K, TURATO G ET AL. Differences in airway inflammation in patients with fixed airflow obstruction due to asthma or chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2003, 167: MÜLLER NL, COXSON H. Chronic obstructive pulmonary disease. 4: Imaging the lungs in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Thorax 2002, 57: KLEIN JS, GAMSU G, WEBB WR, GOLDEN JA, MÜLLER NL. High-resolution CT diagnosis of emphysema in symptomatic patients with normal chest radiographs and isolated low diffusing capacity. Radiology 1992, 182: MATHIOUDAKIS AG, KANAVIDIS P, CHATZIMAVRIDOU-GRIGORIADOU V, GIALMANIDIS IP, AMANETOPOULOU SG, CHRISTOPOULOU E ET AL. Tiotropium HandiHaler improves the survival of patients with COPD: A systematic review and meta-analysis. J Aerosol Med Pulm Drug Deliv 2014, 27: BARNES PJ, CELLI BR. Systemic manifestations and comorbidities of COPD. Eur Respir J 2009, 33: HACIEVLIYAGIL SS, GUNEN H, MUTLU LC, KARABULUT AB, TEMEL I. Association between cytokines in induced sputum and severity of chronic obstructive pulmonary disease. Respir Med 2006, 100: YAMAMOTO C, YONEDA T, YOSHIKAWA M, FU A, TOKUYAMA T, TSU- KAGUCHI K ET AL. Airway inflammation in COPD assessed by sputum levels of interleukin-8. Chest 1997, 112: RIISE GC, AHLSTEDT S, LARSSON S, ENANDER I, JONES I, LARSSON P ET AL. Bronchial inflammation in chronic bronchitis assessed by measurement of cell products in bronchial lavage fluid. Thorax 1995, 50: O DONNELL RA, PEEBLES C, WARD JA, DARAKER A, ANGCO G, BROB- ERG P ET AL. Relationship between peripheral airway dysfunction, airway obstruction, and neutrophilic inflammation in COPD. Thorax 2004, 59: SAETTA M, BARALDO S, CORBINO L, TURATO G, BRACCIONI F, REA F ET AL. CD8+ve cells in the lungs of smokers with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160: KHARITONOV SA, BARNES PJ. Exhaled markers of pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2001, 163: VERNOOY JH, LINDEMAN JH, JACOBS JA, HANEMAAIJER R, WOUT- ERS EF. Increased activity of matrix metalloproteinase-8 and matrix metalloproteinase-9 in induced sputum from patients with COPD. Chest 2004, 126: LAPPERRE TS, POSTMA DS, GOSMAN MM, SNOECK-STROBAND JB, TEN HACKEN NH, HIEMSTRA PS ET AL. Relation between duration of smoking cessation and bronchial inflammation in COPD. Thorax 2006, 61: WILLEMSE BW, TEN HACKEN NH, RUTGERS B, LESMAN-LEEGTE IG, POSTMA DS, TIMENS W. Effect of 1-year smoking cessation on airway inflammation in COPD and asymptomatic smokers. Eur Respir J 2005, 26: COSIO MG, SAETTA M, AGUSTI A. Immunologic aspects of chronic obstructive pulmonary disease. N Engl J Med 2009, 360: AGUSTI A. Phenotypes and disease characterization in chronic obstructive pulmonary disease. Toward the extinction of phenotypes? Ann Am Thorac Soc 2013, 10(Suppl):S125 S MATHIOUDAKIS AG, EVANGELOPOULOU EI, MATHIOUDAKIS GA. Chronic obstructive pulmonary disease: Comorbidities or extra-pulmonary manifestations? Alveolus 2013, 1: BOSCHETTO P, BEGHÉ B, FABBRI LM, CECONI C. Link between chronic obstructive pulmonary disease and coronary artery disease: Implication for clinical practice. Respirology 2012, 17: CORBI G, BIANCO A, TURCHIARELLI V, CELLURALE M, FATICA F, DA- NIELE A ET AL. Potential mechanisms linking atherosclerosis and increased cardiovascular risk in COPD: Focus on Sirtuins. Int J Mol Sci 2013, 14: AGGELAKAS AS. Coronary artery disease as an extra-pulmonary manifestation of chronic obstructive pulmonary disease. Alveolus 2013, 1: BHATT SP, DRANSFIELD MT. Chronic obstructive pulmonary disease and cardiovascular disease. Transl Res 2013, 162: JØRGENSEN NR, SCHWARZ P, HOLME I, HENRIKSEN BM, PETERSEN LJ, BACKER V. The prevalence of osteoporosis in patients with chronic obstructive pulmonary disease: A cross-sectional study. Respir Med 2007, 101: MATHIOUDAKIS AG, AMANETOPOULOU SG, GIALMANIDIS IP, CHATZI- MAVRIDOU-GRIGORIADOU V, SIASOS G, EVANGELOPOULOU E ET AL. Impact of long-term treatment with low-dose inhaled corticosteroids on the bone mineral density of chronic obstructive pulmonary disease patients: Aggravating or beneficial? Respirology 2013, 18: PORTILLO K, MARTINEZ-RIVERA C, RUIZ-MANZANO J. Anaemia in chronic obstructive pulmonary disease. Does it really matter? Int J Clin Pract 2013, 67: COMECHE CASANOVA L, ECHAVE-SUSTAETA JM, GARCÍA LUJÁN R, ALBARRÁN LOZANO I, ALONSO GONZÁLEZ P, LLORENTE ALONSO MJ. Prevalence of anaemia associated with chronic obstructive pulmonary disease. Study of associated variables. Arch Bronconeumol 2013, 49: SIN DD, MAN SF. Skeletal muscle weakness, reduced exercise tolerance, and COPD: Is systemic inflammation the missing link? Thorax 2006, 61: MARQUIS K, MALTAIS F, DUGUAY V, BEZEAU AM, LeBLANC P, JO- BIN J ET AL. The metabolic syndrome in patients with chronic obstructive pulmonary disease. J Cardiopulm Rehabil 2005, 25: LU Y, FENG L, FENG L, NYUNT MS, YAP KB, NG TP. Systemic inflammation, depression and obstructive pulmonary function: A population-based study. Respir Res 2013, 14: CHEN CY, HSU TW, MAO SJ, CHANG SC, YANG PC, LEE YC ET AL. Abnormal renal resistive index in patients with mild-to-moderate chronic obstructive pulmonary disease. COPD 2013, 10: AGUSTI A, CALVERLEY PM, CELLI B, COXSON HO, EDWARDS LD, LO- MAS DA ET AL. Characterisation of COPD heterogeneity in the ECLIPSE cohort. Respir Res 2010, 11:122

11 568 Α.Γ. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ και Γ.Α. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ 46. HAN MK, AGUSTI A, CALVERLEY PM, CELLI BR, CRINER G, CURTIS JL ET AL. Chronic obstructive pulmonary disease phenotypes: The future of COPD. Am J Respir Crit Care Med 2010, 182: SORIANO JB, DAVIS KJ, COLEMAN B, VISICK G, MANNINO D, PRIDE NB. The proportional Venn diagram of obstructive lung disease: Two approximations from the United States and the United Kingdom. Chest 2003, 124: MIRAVITLLES M, GUERRERO T, MAYORDOMO C, SÁNCHEZ-AGUDO L, NICOLAU F, SEGÚ JL. Factors associated with increased risk of exacerbation and hospital admission in a cohort of ambulatory COPD patients: A multiple logistic regression analysis. The EOLO Study Group. Respiration 2000, 67: SETHI S, WRONA C, ESCHBERGER K, LOBBINS P, CAI X, MURPHY TF. Inflammatory profile of new bacterial strain exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2008, 177: RANIERI P, BIANCHETTI A, MARGIOTTA A, VIRGILLO A, CLINI EM, TRA- BUCCHI M. Predictors of 6-month mortality in elderly patients with mild chronic obstructive pulmonary disease discharged from a medical ward after acute nonacidotic exacerbation. J Am Geriatr Soc 2008, 56: VESTBO J, PRESCOTT E, LANGE P. Association of chronic mucus hypersecretion with FEV 1 decline and chronic obstructive pulmonary disease morbidity. Copenhagen City Heart Study Group. Am J Respir Crit Care Med 1996, 153: BROWN CD, BENDITT JO, SCIURBA FC, LEE SM, CRINER GJ, MOSENI- FAR Z ET AL. Exercise testing in severe emphysema: Association with quality of life and lung function. COPD 2008, 5: NISHIMURA K, IZUMI T, TSUKINO M, OGA T. Dyspnea is a better predictor of 5-year survival than airway obstruction in patients with COPD. Chest 2002, 121: MAHLER DA, WEINBERG DH, WELLS CK, FEINSTEIN AR. The measurement of dyspnea. Contents, interobserver agreement, and physiologic correlates of two new clinical indexes. Chest 1984, 85: TASHKIN DP, ALTOSE MD, BLEECKER ER, CONNETT JE, KANNER RE, LEE WW ET AL. The lung health study: Airway responsiveness to inhaled methacholine in smokers with mild to moderate airflow limitation. The Lung Health Study Research Group. Am Rev Respir Dis 1992, 145: HAN MK, WISE R, MUMFORD J, SCIURBA F, CRINER GJ, CURTIS JL ET AL. Prevalence and clinical correlates of bronchoreversibility in severe emphysema. Eur Respir J 2010, 35: SNASHALL PD, CHUNG KF. Airway obstruction and bronchial hyperresponsiveness in left ventricular failure and mitral stenosis. Am Rev Respir Dis 1991, 144: AGUSTI A, McNEE W. The COPD control panel: Towards personalised medicine in COPD. Thorax 2013, 68: MILIC-EMILI J. Inspiratory capacity and exercise tolerance in chronic obstructive pulmonary disease. Can Respir J 2000, 7: O DONNELL DE, LAM M, WEBB KA. Spirometric correlates of improvement in exercise performance after anticholinergic therapy in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160: CASANOVA C, COTE C, DE TORRES JP, AGUIRRE-JAIME A, MARIN JM, PINTO-PLATA V ET AL. Inspiratory-to-total lung capacity ratio predicts mortality in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2005, 171: TORALDO DM, NICOLARDI G, DE NUCCIO F, LORENZO R, AMBRO- SINO N. Pattern of variables describing desaturator COPD patients, as revealed by cluster analysis. Chest 2005, 128: KESSLER R, FALLER M, FOURGAUT G, MENNECIER B, WEITZENBLUM E. Predictive factors of hospitalization for acute exacerbation in a series of 64 patients with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 159: MIRAVITLLES M, MARÍN A, MONSÓ E, VILÀ S, DE LA ROZA C, HER- VÁS R ET AL. Colour of sputum is a marker of bacterial colonization in chronic obstructive pulmonary disease. Respir Res 2010, 11: YANG IA, SEENEY SL, WOLTER JM, ANDERS EM, McCORMACK JG, TUNNICLIFFE AM ET AL. Mannose-binding lectin gene polymorphism predicts hospital admissions for COPD infections. Genes Immun 2003, 4: MIRAVITLLES M. Cough and sputum production as risk factors for poor outcomes in patients with COPD. Respir Med 2011, 105: PATEL IS, SEEMUNGAL TA, WILKS M, LLOYD-OWEN SJ, DONALDSON GC, WEDZICHA JA. Relationship between bacterial colonisation and the frequency, character, and severity of COPD exacerbations. Thorax 2002, 57: ZHANG M, LI Q, ZHANG XY, DING X, ZHU D, ZHOU X. Relevance of lower airway bacterial colonization, airway inflammation, and pulmonary function in the stable stage of chronic obstructive pulmonary disease. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2010, 29: CHIN CL, MANZEL LJ, LEHMAN EE, HUMLICEK AL, SHI L, STARNER TD ET AL. Haemophilus influenzae from patients with chronic obstructive pulmonary disease exacerbation induce more inflammation than colonizers. Am J Respir Crit Care Med 2005, 172: GARCIA-AYMERICH J, MONSÓ E, MARRADES RM, ESCARRABILL J, FÉLEZ MA, SUNYER J ET AL. Risk factors for hospitalization for a chronic obstructive pulmonary disease exacerbation. EFRAM Study. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: PAPI A, BELLETTATO CM, BRACCIONI F, ROMAGNOLI M, CASOLARI P, CARAMORI G ET AL. Infections and airway inflammation in chronic obstructive pulmonary disease severe exacerbations. Am J Respir Crit Care Med 2006, 173: TILLIE-LEBLOND I, MARQUETTE CH, PEREZ T, SCHERPEREEL A, ZANET- TI C, TONNEL AB ET AL. Pulmonary embolism in patients with unexplained exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease: prevalence and risk factors. Ann Intern Med 2006, 144: ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΑΓ, ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΓΑ. Υπόθεση φαύλου κύκλου: Χρονία λοίμωξη/εποίκιση των βρόγχων. Στο: Μαθιουδάκης ΓΑ, Μαθιουδάκης ΑΓ, Ευαγγελοπούλου Ε (Συντ.) Θεματολόγιο Πνευμονολογίας. Αθήνα, Διαθέσιμο στο: 5386#φαυλκυκλ 74. ABROUG F, QUANES-BESBES L, NCIRI N, SELLAMI N, ADDAD F, HAM-

12 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ 569 DA KB ET AL. Association of left-heart dysfunction with severe exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease: Diagnostic performance of cardiac biomarkers. Am J Respir Crit Care Med 2006, 174: ANONYMOUS. Standards for the diagnosis and care of patients with chronic obstructive pulmonary disease. American Thoracic Society. Am J Respir Crit Care Med 1995, 152:S77 S CALVERLEY PM, ANDERSON JA, CELLI B, FERGUSON GT, JENKINS C, JONES PW ET AL. Salmeterol and fluticasone propionate and survival in chronic obstructive pulmonary disease. N Engl J Med 2007, 356: PAPI A, ROMAGNOLI M, BARALDO S, BRACCIONI F, GUZZINATI I, SA- ETTA M ET AL. Partial reversibility of airflow limitation and increased exhaled NO and sputum eosinophilia in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2000, 162: LEIGH R, PIZZICHINI MM, MORRIS MM, MALTAIS F, HARGREAVE FE, PIZZICHINI E. Stable COPD: Predicting benefit from high-dose inhaled corticosteroid treatment. Eur Respir J 2006, 27: LEE JH, LEE YK, KIM EK, KIM TH, HUH JW, KIM WJ ET AL. Responses to inhaled long-acting beta-agonist and corticosteroid according to COPD subtype. Respir Med 2010, 104: DE MARCO R, ACCORDINI S, CERVERI I, CORSICO A, ANTÓ JM, KÜNZLI N ET AL. Incidence of chronic obstructive pulmonary disease in a cohort of young adults according to the presence of chronic cough and phlegm. Am J Respir Crit Care Med 2007, 175: MARTINEZ FJ, FOSTER G, CURTIS JL, CRINER G, WEINMANN G, FISH- MAN A ET AL. Predictors of mortality in patients with emphysema and severe airflow obstruction. Am J Respir Crit Care Med 2006, 173: O DONNELL DE, REVILL SM, WEBB KA. Dynamic hyperinflation and exercise intolerance in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: GRYDELAND TB, THORSEN E, DIRKSEN A, JENSEN R, COXSON HO, PILLAI SG ET AL. Quantitative CT measures of emphysema and airway wall thickness are related to D(L)CO. Respir Med 2011, 105: ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ ΓΑ. Σφυγμός Ο 2, V Ο 2/καρδιακή ώση. Στο: Μαθιουδάκης ΓΑ, Μαθιουδάκης ΑΓ, Ευαγγελοπούλου Ε (Συντ.) Θεματολόγιο Πνευμονολογίας. Αθήνα, Διαθέσιμο στο: 85. VASSAUX C, TORRE-BOUSCOULET L, ZEINELDINE S, CORTOPASSI F, PAZ-DÍAZ H, CELLI BR ET AL. Effects of hyperinflation on the oxygen pulse as a marker of cardiac performance in COPD. Eur Respir J 2008, 32: MARTINEZ FJ, FOSTER G, CURTIS JL, CRINER G, WEINMANN G, FISH- MAN A ET AL. Predictors of mortality in patients with emphysema and severe airflow obstruction. Am J Respir Crit Care Med 2006, 173: TASHKIN DP, CELLI B, DECRAMER M, LIU D, BURKHART D, CASSINO C ET AL. Bronchodilator responsiveness in patients with COPD. Eur Respir J 2008, 31: JONES PW, HARDING G, BERRY P, WIKLUND I, CHEN WH, KLINE LEIDY N. Development and first validation of the COPD assessment test. Eur Respir J 2009, 34: JONES PW, BRUSSELLE G, DAL NEGRO RW, FERRER M, KARDOS P, LEVY ML ET AL. Properties of the COPD assessment test in a cross-sectional European study. Eur Respir J 2011, 38: ANDERSON D, MACNEE W. Targeted treatment in COPD: A multisystem approach for a multi-system disease. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2009, 4: LÓPEZ-CAMPOS JL. Treatment strategies in chronic obstructive pulmonary disease: A proposal for standardization. Arch Broncopneumol 2010, 46: Corresponding author: A.G. Mathioudakis, Aintree University Hospital, Lower Lane, Liverpool, L9 7AL, UK xxxxxxxxxxxxx

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΚΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ F = k. l Εκπτυξη θώρακος Είσοδος αέρος στους πνεύµονες Σύσπαση εισπνευστικών µυών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Δρ Αντώνης Παπαγιάννης MD, MRCP(UK), DipPallMed, FCCP Πνευμονολόγος Περιεχόμενο Σύντομη ανασκόπηση της νόσου μέσα από τις τελευταίες διεθνείς οδηγίες GOLD 2011 Να θυμάστε:

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα και ΧΑΠ. Γιάννης Καλομενίδης. Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας

Άσθμα και ΧΑΠ. Γιάννης Καλομενίδης. Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Άσθμα και ΧΑΠ Γιάννης Καλομενίδης Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Άσθμα Το άσθμα είναι μία συνηθισμένη και δυνητικά επικίνδυνη νόσος 300 εκατομμύρια ασθενείς με άσθμα παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα και ΧΑΠ. Γιάννης Καλομενίδης. Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας

Άσθμα και ΧΑΠ. Γιάννης Καλομενίδης. Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Άσθμα και ΧΑΠ Γιάννης Καλομενίδης Επ Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Άσθμα Το άσθμα είναι μία συνηθισμένη και δυνητικά επικίνδυνη νόσος 300 εκατομμύρια ασθενείς με άσθμα παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Γκιόκα Χ. Σπυράτος Δ. Γκιουλέκας Δ. Ιακωβίδης Δ. Κοντακιώτης Θ. Χλωρός Δ. Σιχλετίδης Λ. Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ Π.ΠΑΝΟΥΣΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ Β! ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ, 14 ΕΚ.2009 GOLD 2008 Στάδιο ΙV κατά Gold Po2 < 55mmHg µε ή χωρίς Υπερκαπνία ( Ρco2>45)

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα Η πνευμονία από την κοινότητα είναι η οξεία λοίμωξη του πνευμονικού παρεγχύματος σε ασθενή που

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ. Διαμαντής Χλωρός Πνευμονολόγος ΓΝΘ Γ. Παπανικολάου

ΠΑΡΟΞΥΝΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ. Διαμαντής Χλωρός Πνευμονολόγος ΓΝΘ Γ. Παπανικολάου ΠΑΡΟΞΥΝΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ Διαμαντής Χλωρός Πνευμονολόγος ΓΝΘ Γ. Παπανικολάου Διάγραμμα παρουσίασης Επιδημιολογία Ορισμός Αιτιολογία Παθοφυσιολογία Διάγνωση Αρχές θεραπείας Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ελένη Γ. Τζωρτζάκη 1, Alberto Papi 2, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας 1 1 Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΟΡΙΣΜΟΣ ΧΑΠ Η Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση ΑΓΟΡΗ ΤΣΑΡΟΥΧΑ, ΖΩΗ ΑΝΙΗΛ, ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΛΛΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΟΥΛΙΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΣΤΙΚΑΣ, ΜΑΡΚΟΣ ΜΗΝΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση σοβαρού άσθματος

Θεραπευτική διαχείριση σοβαρού άσθματος Θεραπευτική διαχείριση σοβαρού άσθματος Ροβίνα Νικολέττα Λέκτορας Πνευμονολογίας - Εντατικής Θεραπείας, ΕΚΠΑ Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική ΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Κατευθυντήριες οδηγίες για το σοβαρό

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και κάπνισμα. ποιο κοντά στη ΧΑΠ ή άλλη νόσος Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Συμβουλευτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Άσθμα στην 3 η ηλικία Ελένη Καρέτση Επιμελήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό Άσθμα. Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος. Διάγνωση του βρογχικού άσθματος

Βρογχικό Άσθμα. Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος. Διάγνωση του βρογχικού άσθματος Βρογχικό Άσθμα Ελευθέριος Ζέρβας, Πέτρος Μπακάκος Διάγνωση του βρογχικού άσθματος Η διάγνωση του άσθματος βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις λειτουργικές δοκιμασίες του αναπνευστικού.

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια, (Χ.Α.Π.)

3. Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια, (Χ.Α.Π.) : 3. Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια, (Χ.Α.Π.) 01/31 : 3. Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια, (Χ.Α.Π.) 02/31 Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια: Ορισµός Σύνδροµο που χαρακτηρίζεται από ελάττωση των εκπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Βρογχικό άσθμα Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΑΣΘΜΑ Είναι ένα από τα συχνότερα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ Ε. Κοσμάς 3η Πνευμον. Κλινική ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Μιτοχόνδρια μυών Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ, οξειδωτική φωσφορυλλίωση) Απαιτούν Ο2, υπερπαράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πνευμονολογική Κλινική ΛΑΡΙΣΑ 24/03/2015. Κερενίδη Νόρα

Επίκουρος Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πνευμονολογική Κλινική ΛΑΡΙΣΑ 24/03/2015. Κερενίδη Νόρα Επίκουρος Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πνευμονολογική Κλινική ΛΑΡΙΣΑ 24/03/2015 Κερενίδη Νόρα ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΣYΝΔΡΟΜΟ ΑΛΛΗΛΟΕΠΙΚAΛΥΨΗΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ Πασχάλης Στειρόπουλος Β Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Δομή Θέσεις και αντιθέσεις 1. Θρομβόλυση 2. Θεραπεία ΠΕ στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Νίκη Κατσίκη, Μαρία Ρογκώτη, Ιωσήφ Πετρίδης Διαβητολογικό Ιατρείο, Α Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκη Σύνδρομο άπνοιας ύπνου (ΣΑΥ) Είναι μια διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014 ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΠ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. 8,4% σε καπνιστές άνω των 35 ετών. GOLD 2013. Tzanakis N et al. Chest 2004;125:892-900

3/12/2014 ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΠ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. 8,4% σε καπνιστές άνω των 35 ετών. GOLD 2013. Tzanakis N et al. Chest 2004;125:892-900 ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» ιπλωµατική εργασία «Θεραπευτική αγωγή χρόνιας αποφρακτικής πνευµονοπάθειας και καρδιαγγειακός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Επαμεινώνδας Ν. Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στους ιστούς ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Λοίμωξη από τον ιό και παρόξυνση ΧΑΠ

Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Λοίμωξη από τον ιό και παρόξυνση ΧΑΠ Ημερίδα για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Εκπαίδευση και διαχείριση ασθενών με ΧΑΠ στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Σάββατο 2 Απριλίου 2011 Ξενοδοχείο Hyatt Regency, Θεσσαλονίκη Λοίμωξη από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Διάγνωση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 1: Συστήνεται να γίνεται σπιρομέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Άρθρο Σύνταξης Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας «Μην αξιολογείς τίποτε όπως φαίνεται αναζήτησε πάντα αποδείξεις. Δεν υπάρχει καλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΔΙΑΧΥΣΗ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cotes JE et al. Official Statement of the ERS. Eur Respir J 6 (suppl.16): 41-52, 1993 ATS Official Statement. AJRCCM 152:

Διαβάστε περισσότερα

stavrostryfon@yahoo.gr

stavrostryfon@yahoo.gr Ο φαινότυπος των συχνών παροξύνσεων στην ΧΑΠ stavrostryfon@yahoo.gr Venn Diagram(s) Friedlander AM, COPD 2007 2009 1ος φαινότυπος (20,2%) 1. IL8 πτύελα 2. Ουδετερόφιλα πτυέλων 3. TNFa πλάσματος 3ος

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ

Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ Κλινικοακτινολογική Εικόνα Φυματίωσης Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος ΓΝΝΘΑ Δύσκολη Διάγνωση της φυματίωσης Μη ειδικά συμπτώματα και σημεία Αρνητική δερμοαντίδραση φυματίνης Ατυπα ή απόντα απεικονιστικά ευρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου

Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου Πρωτότυπη Εργασία Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου Ελένη Γάκη 1, MD, Γεώργιος Παπαθεοδώρου 2, PhD, Ιόλη Παπά 3, MD,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με βρογχεκτασίες εκτός κυστικής ίνωσης

Σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με βρογχεκτασίες εκτός κυστικής ίνωσης Ανασκόπηση Σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με βρογχεκτασίες εκτός κυστικής ίνωσης Κατερίνα Δημάκου 1, Μιχάλης Τουμπής 2, Χριστίνα Τριανταφυλλίδου 3 1 Πνευμονολόγος, Συντονίστρια διευθύντρια 5

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Πρωτότυπη Εργασία Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Χρίστος Π. Καρβούνης 1, Νίκος Νίκας 2, Έλενα Πανίττι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ): ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ): ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ): ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Χλωρός Α. Διαμαντής Πνευμονολόγος ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Εκπαίδευση και διαχείριση ασθενών με ΧΑΠ στην ΠΦΥ ΡΟΗ (V) = ΠΙΕΣΗ (Ρ) / ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα.

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα. Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα. Σταύρος Η. Κωνσιανιόπουλος Καθηγητής Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ~ Ί ο 2001 δημοσιεύθηκαν τα πορίσματα μιας παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός Παθοφυσιολογία ΧΑΠ Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Πνευμονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Νοσοκομείο «ο Ευαγγελισμός» Mηχανισμοί απόφραξης

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Π GOLD. Πνευμονολογικό Τμήμα

Χ Α Π GOLD. Πνευμονολογικό Τμήμα Χ Α Π GOLD Πνευμονολογικό Τμήμα Νοσογόνος κατάσταση που χαρακτηρίζεται από περιορισμό της ροής αέρα που δεν είναι πλήρως αναστρέψιμος. Οπεριορισμός της ροής αέρα είναι προοδευτικός και σχετίζεται με παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Α. Καδίτης Παιδίατρος-Παιδοπνευμονολόγος Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» National Asthma Education

Διαβάστε περισσότερα

Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής

Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής ΝΓ ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ `Α ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΣΩΤΗΡΙΑ» Ο John Hutchinson, το 1846, παρουσίασε όχι μόνον την πρώτη σπιρομετρική συσκευή, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER Ειδική κατηγορία ασθενών µε ειδικά προβλήµατα και διλήµµατα στην αντιµετώπισή τους ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό

Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό ΙΑΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ Γρήγορη αντιμετώπιση της ΚΙ: Πότε να ξεκινήσει η θεραπεία και πώς να μετρηθεί η αντίδραση; Από τον Καθηγητή Έιταν Κέρεμ, Ιατρό Η επιβίωση των ασθενών με ΚΙ έχει βελτιωθεί δραματικά τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι;

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Πασχάλης Στειρόπουλος Πανεπιστηµιακή Πνευµονολογική Κλινική ΠΘ ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης Οι παρουσιάσεις στοχεύουν σε εκπαιδευτικούς σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα