Ένας ευρωπαϊκός πολιτισμός στη Μινωική Κρήτη κατά την εποχή του χαλκού* Ελληνική μετάφραση επιμέλεια: Μ. Μιχαλοδημητράκης, Δ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ένας ευρωπαϊκός πολιτισμός στη Μινωική Κρήτη κατά την εποχή του χαλκού* Ελληνική μετάφραση επιμέλεια: Μ. Μιχαλοδημητράκης, Δ."

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN SPECIAL ARTICLE Ένας ευρωπαϊκός πολιτισμός στη Μινωική Κρήτη κατά την εποχή του χαλκού* Ελληνική μετάφραση επιμέλεια: Μ. Μιχαλοδημητράκης, Δ. Παπαδογιάννη Ο πρώτος προηγμένος ευρωπαϊκός πολιτισμός της Εποχής του Χαλκού εγκαθιδρύθηκε περίπου χρόνια πριν από τους Μινωίτες. Από τότε που ο Sir Arthur Evans αποκάλυψε το μινωικό αστικό κέντρο της Κνωσού, οι αρχαιολόγοι κάνουν εικασίες σχετικά με την καταγωγή των ιδρυτών του εν λόγω πολιτισμού. Ο ίδιος ο Evans εισηγήθηκε ότι οι Μινωίτες έλκουν την καταγωγή τους από τη βόρεια Αφρική, ενώ από άλλους έχει προταθεί καταγωγή από τη Μικρά Ασία και τη Μέση Ανατολή, καθώς επίσης κυκλαδίτικη και βαλκανική καταγωγή. Για να απαντηθεί το ερώτημα της καταγωγής των Μινωιτών, διενεργήθηκε ανάλυση μιτοχονδριακού DNA από μινωικά σκελετικά υπολείμματα που βρέθηκαν σε ένα σπήλαιο με ενταφιασμούς στο οροπέδιο Λασιθίου της Κρήτης και τα οποία χρονολογούνται χρόνια πριν. Η θεωρία του Evans για βορειοαφρικανική καταγωγή των Μινωιτών καταρρίπτεται από τα αποτελέσματα των αναλύσεών μας ως προς τους κοινούς απλότυπους, τις κύριες συνιστώσες και τις συγκρίσεις ανά ζεύγη. Διαπιστώθηκε ότι οι Μινωίτες έχουν ισχυρότερες σχέσεις με νεολιθικούς και σύγχρονους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, καθώς και με τους σύγχρονους κατοίκους του οροπεδίου Λασιθίου. Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι ο μινωικός πολιτισμός αναπτύχθηκε αυτόχθονα από τους απογόνους των, κατά τη νεολιθική εποχή, εποίκων του νησιού. *Δημοσίευση στο Nature Communication 2013, 4:1861. doi: /ncomms2871. Άδεια επαναχρησιμοποίησης του άρθρου μετά μετάφρασή του στην Ελληνική γλώσσα από τον Εκδότη (License Agreement, Copyright 2013, Right managed by Nature Publishing Group, Jun 26, 2013)... J.R. Hughey, 1 Π. Πάσχου, 2 Π. Δρινέας, 3 D. Mastropaolo, 4 Δ.Μ. Λοτάκη, 4 P.A. Navas, 4 Μ. Μιχαλοδημητράκης, 5 Ι.Α. Σταματογιαννόπουλος, 6 Γ. Σταματογιαννόπουλος 6 1 Hartnell College, Salinas, California, ΗΠΑ 2 Τμήμα Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Αλεξανδρούπολη 3 Department of Computer Science, Rensselaer Polytechnic Institute, Troy, New York, ΗΠΑ 4 Division of Medical Genetics, University of Washington, Seattle, ΗΠΑ 5 Εργαστήριο Ιατροδικαστικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Κρήτης, ΠαΓΝΗ Ηρακλείου Κρήτης, Ηράκλειο 6 Departments of Medicine and Genome Sciences, University of Washington, Seattle, ΗΠΑ A European population in Minoan Bronze Age Crete Abstract at the end of the article Λέξεις ευρετηρίου Ευρωπαϊκή διασπορά Καταγωγή Μινωίτες Νεολιθική εποχή Σύγχρονοι Κρήτες 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτοι νεολιθικοί άνθρωποι έφθασαν στην Κρήτη πριν από χρόνια, 1,2 γεγονός που συνέπεσε χρονικά με την ανάπτυξη και την υιοθέτηση των γεωργικών πρακτικών στην Εγγύς Ανατολή και την εκτεταμένη διασπορά του νεολιθικού πληθυσμού ( χρόνια πριν) που έφερε τη γεωργία στην Ευρώπη. 3 Οι πιο πιθανές προελεύσεις αυτών των νεολιθικών εποίκων ήταν οι πλησιέστερες ακτές, είτε η Πελοπόννησος είτε η νοτιοδυτική Ανατολία. 4 6 Οι συγκε- κριμένοι άνθρωποι εγκαθίδρυσαν τον πρώτο σημαντικό ευρωπαϊκό πολιτισμό στο νησί της Κρήτης στην αρχή της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. 7 Ο Sir Arthur Evans ονόμασε τους ανθρώπους που δημιούργησαν αυτόν τον πολιτισμό «Μινωίτες» από το θρυλικό βασιλιά της Κνωσού, Μίνωα. Ο Evans επίσης πίστεψε και ισχυρίστηκε ότι οι ιδρυτές του μινωικού πολιτισμού ήταν πρόσφυγες από την περιοχή του Δέλτα της Αιγύπτου, όταν η βόρεια Αίγυπτος κατακτήθηκε από το Νότιο βασιλιά Narmer (Μήνης των αρχαίων ιστορικών) πριν από περίπου χρόνια. 7,8 Οι ενδείξεις στις

2 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ 457 οποίες βασίστηκε ήταν οι ομοιότητες μεταξύ της μινωικής και της αιγυπτιακής τέχνης και στοιχεία που θεωρούσε ότι προέρχονταν από τη Λιβύη, όπως το κομμάτι του γάδου που φορούσαν οι Κρητικοί της Εποχής του Χαλκού και οι θολωτοί τάφοι των πρώτων κατοίκων της νότιας Κρήτης, που ήταν παρόμοιοι με τάφους Λίβυων. 7,8 Βασιζόμενοι σε εκτιμήσεις πάντα αρχαιολογικών ευρημάτων, άλλοι αρχαιολόγοι υπέθεσαν ότι η ανάπτυξη του μινωικού πολιτισμού βασίστηκε σε πληθυσμούς που μετανάστευσαν από τις Κυκλάδες, 9 την Ανατολία, 9,10 τη Συρία ή την Παλαιστίνη 11,12 και άλλοι ότι ήταν αυτόχθονη από τους γηγενείς κατοίκους της Κρήτης. 13 Πρόσφατες προσπάθειες διαπίστωσης της αρχαίας καταγωγής των Κρητών της Εποχής του Χαλκού βασίστηκαν σε μελέτες του Y χρωμοσώματος ή του μιτοχονδριακού DNA των σύγχρονων κρητικών πληθυσμών και έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα, υποστηρίζοντας καταγωγή από τα Βαλκάνια, 14 την Ανατολία 15 ή από τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια. 16 Σε αυτή τη μελέτη ασχοληθήκαμε με το ερώτημα της καταγωγής των Μινωιτών συγκρίνοντας τους πολυμορφισμούς του μιτοχονδριακού DNA των Μινωιτών με εκείνους 135 σύγχρονων και αρχαίων πληθυσμών. Μελετήσαμε σκελετικά υπολείμματα από δύο μινωικούς πληθυσμούς, έναν στην κεντρική Κρήτη και έναν στη νότια Κρήτη. Μετά από την εφαρμογή μιας σειράς αυστηρών κριτηρίων ταυτοποίησης, χρησιμοποιήσαμε για τις συγκρίσεις μας το DNA από δείγματα 37 Μινωιτών μόνο, των οποίων τα σωζόμενα υπολείμματα ήταν καλά διατηρημένα σε ένα σπήλαιο-νεκροταφείο που βρίσκεται στο οροπέδιο Λασιθίου στο ανατολικό τμήμα της κεντρικής Κρήτης. Προσδιορίσαμε τους πολυμορφισμούς του μιτοχονδριακού DNA, χρησιμοποιώντας δύο διαφορετικές μεθόδους που εφαρμόστηκαν σε δύο διαφορετικά εργαστήρια. Οι υπολογισμοί μας σχετικά με τις γενετικές αποστάσεις, τους κοινούς απλοτύπους και την ανάλυση των κύριων συνιστωσών αποκλείουν τη βορειοαφρικανική καταγωγή των Μινωιτών. Αντ αυτού, βρήκαμε ότι η μεγαλύτερη γενετική συγγένεια των Μινωιτών παρατηρείται με νεολιθικούς και σύγχρονους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Οδηγούμαστε αναγκαία στο συμπέρασμα ότι οι Μινωίτες πρέπει, με μεγάλη πιθανότητα, να κατάγονται από το νεολιθικό πληθυσμό που μετανάστευσε στην Ευρώπη πριν από χρόνια περίπου. Επίσης, συμπεραίνεται ότι ο μινωικός πολιτισμός πιθανότατα αναπτύχθηκε από τον αυτόχθονα πληθυσμό της Εποχής του Χαλκού στην Κρήτη. Μινωιτών αναλύσαμε τους πολυμορφισμούς μιτοχονδριακού DNA στο σκελετικό υλικό από δύο μινωικούς πληθυσμούς. Ο πρώτος πληθυσμός αποτελείτο από σκελετικά υπολείμματα 39 ατόμων, τα οποία βρέθηκαν κατά την ανασκαφή προ-ανακτορικών θολωτών τάφων πλησίον του Μοναστηρίου της Οδηγήτριας στη νότια Κρήτη (εικ. 1). Η Οδηγήτρια βρίσκεται πλησίον του μινωικού ανακτόρου της Φαιστού, κοντά στην ακτή της νότιας-κεντρικής Κρήτης. Οι θολωτοί αυτοί τάφοι χρησιμοποιήθηκαν συνεχώς από την Πρωτομινωική περίοδο Ι (περίπου χρόνια πριν) έως τη Μέση μινωική περίοδο IB (περίπου χρόνια πριν). 17 Ο δεύτερος πληθυσμός αποτελείτο από σκελετικά υπολείμματα 69 ατόμων από ένα σπήλαιο στο οροπέδιο Λασιθίου στην ανατολική-κεντρική Κρήτη, κοντά στο χωριό Άγιος Χαράλαμπος. 18 Το οροπέδιο Λασιθίου βρίσκεται στην οροσειρά της Δίκτης νοτιοανατολικά του μεγάλου μινωικού αστικού κέντρου της Κνωσού (εικ. 1). Το οροπέδιο έχει κατοικηθεί συνεχώς από την Ύστερη νεολιθική εποχή και ο πληθυσμός του έφθασε στο απόγειό του στη Μέση μινωική περίοδο ΙΙ (περίπου χρόνια πριν) 19 λόγω της γεωγραφίας του, το οροπέδιο πιθανόν χρησίμευε ως τόπος καταφυγής διωκωμένων. 14 Το σπήλαιο του Αγίου Χαραλάμπους χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο από την Ύστερη νεολιθική εποχή έως τη Μέση μινωική ΙΙΒ, με πιθανότερη περίοδο απόθεσης της πλειοψηφίας των σκελετών τη Μέση μινωική ΙΙΒ (περίπου χρόνια πριν). Το σπήλαιο ήταν σφραγισμένο για αρκετούς αιώνες και ανακαλύφθηκε τυχαία κατά τη διάρκεια έργων οδοποιίας το Λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών στο εσωτερικό του σπηλαίου, τα σκελετικά υπολείμματα διατηρήθηκαν σε άριστη κατάσταση Ταυτοποίηση των αρχαίων δειγμάτων DNA Για την ταυτοποίηση των μοριακών αρχαιολογικών αποτελεσμάτων κρίνεται απαραίτητη η συμμόρφωση με 2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 2.1. Οι μινωικοί πληθυσμοί Για να απαντηθεί το ερώτημα της καταγωγής των Εικόνα 1. Τοποθεσίες του σπηλαίου του Αγίου Χαραλάμπους και των θολωτών τάφων της Οδηγήτριας. Οι τάφοι της Οδηγήτριας βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του μινωικού ανακτόρου της Φαιστού στη νότια Κρήτη. Το σπήλαιο του Αγίου Χαραλάμπους βρίσκεται στο οροπέδιο Λασιθίου στην κεντρική Κρήτη, νότια του μεγάλου μινωικού αστικού κέντρου της Κνωσού και του ανακτόρου των Μαλλίων.

3 458 J.R. HUGHEY και συν τα κριτήρια μελέτης αρχαίου DNA. 20 Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκαν αυστηρά κριτήρια ταυτοποίησης. Στις δοκιμασίες ταυτοποίησης, περιλαμβανομένης και της ρακεμοποίησης, δεν ανταποκρίθηκαν τα εκχυλίσματα DNA των 39 ατόμων από τους θολωτούς τάφους της Οδηγήτριας, αποτελέσματα τα οποία υποδηλώνουν ιστορικό κακής διατήρησης. Από τους 69 Μινωίτες από το σπήλαιο του Λασιθίου, 32 εξαιρέθηκαν για διάφορους τεχνικούς λόγους, περιλαμβανομένης της απουσίας των αλληλουχιών HVS-1 στα θραύσματα του DNA που υποβλήθηκαν σε αλληλούχιση επόμενης γενιάς. Οι ταυτοποιημένες αλληλουχίες από 37 άτομα που προσδιορίστηκαν ανεξάρτητα με βάση δύο μεθοδολογίες σε δύο διαφορετικά εργαστήρια, χρησιμοποιήθηκαν για τις αναλύσεις που περιγράφονται παρακάτω. ήταν μοναδικοί για τους Μινωίτες και 15 ήταν κοινοί με σύγχρονους και αρχαίους πληθυσμούς (εικ. 2). Κανένας από τους Μινωίτες δεν έφερε τους χαρακτηριστικούς για το αφρικανικό μιτοχονδριακό DNA απλότυπους της L απλοομάδας. Επί πλέον, οι υπολογισμοί των μέσων γενετικών αποστάσεων ανά ζεύγη δείχνουν τη μεγάλη γενετική απόσταση μεταξύ των Μινωιτών και των Αιγυπτίων, των Λίβυων και των άλλων πληθυσμών της βόρειας Αφρικής (πίν. 1). Η εικόνα 3Α δείχνει γραφικά με τη μορφή χαρτών Πίνακας 1. Οι 10 πλησιέστεροι και οι 10 πιο απομακρυσμένοι γείτονες των Μινωιτών Συγκρίσεις των Μινωιτών με πληθυσμούς της βόρειας Αφρικής Ένα σύνολο δεδομένων που περιέχει αλληλουχίες HVS-1 των 135 σύγχρονων και αρχαίων πληθυσμών χρησιμοποιήθηκε για να πραγματοποιηθούν συγκρίσεις με τις αλληλουχίες των Μινωιτών. Για αρκετές στατιστικές αναλύσεις, οι σύγχρονοι πληθυσμοί ομαδοποιήθηκαν σε 71 γεωγραφικές ή εθνικές ομάδες. Παρατηρήθηκαν 21 ξεχωριστοί απλότυποι μινωικού μιτοχονδριακού DNA, 6 Εικόνα 2. Απλότυποι μινωικού μιτοχονδριακού DNA στους υπάρχοντες και αρχαίους πληθυσμούς. (α) Μινωικοί mtdna HVS-1 απλότυποι, κοινοί με τους σύγχρονους ή αρχαίους πληθυσμούς και (β) κατανομή συχνότητας των 15 κοινών μινωικών απλοτύπων μεταξύ των διαφόρων σύγχρονων και αρχαίων πληθυσμιακών ομάδων.

4 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ 459 γεωγραφικής πυκνότητας τις κοινές γραμμές καταγωγής με βάση το μιτοχονδριακό DNA μεταξύ των Μινωιτών και 71 σύγχρονων πληθυσμιακών ομάδων. Να σημειωθεί ότι οι Μινωίτες εμφάνισαν τους λιγότερους κοινούς απλότυπους με τους βόρειους Αφρικανούς. Οι εικόνες 2Β και 4 παρουσιάζουν τα ποσοστά των κοινών απλοτύπων μιτοχονδριακού DNA μεταξύ των Μινωιτών και διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων να σημειωθεί και πάλι ότι οι μικρότερες συχνότητες των κοινών αυτών απλοτύπων είναι με τους βορειοαφρικανικούς πληθυσμούς. Η ανάλυση των κύριων συνιστωσών δείχνει επίσης ότι οι Μινωίτες είναι σαφώς αποστασιοποιημένοι από τους αιγυπτιακούς, Λίβυους και βορειοαφρικανικούς πληθυσμούς (εικ. 5). Τα εν λόγω δεδομένα έρχονται σε σαφή αντίθεση με την υπόθεση του Evans περί αιγυπτιακής ή λιβυκής καταγωγής των ιδρυτών του μινωικού πολιτισμού. Η βορειοαφρικανική επίδραση Εικόνα 3. Πίνακες γεωγραφικής πυκνότητας των κοινών αλληλουχιών μιτοχονδριακού DNA. Η μπλε κλίση αντιπροσωπεύει το ποσοστό των κοινών σειρών, με τα υψηλότερα ποσοστά να αντιπροσωπεύονται στο μπλε και τα χαμηλότερα στο λευκό. Οι κόκκινες τελείες δείχνουν την προέλευση της κάθε μίας από τις 71 σύγχρονες πληθυσμιακές ομάδες και τους 11 αρχαίους λαούς που περιλαμβάνονται στην ανάλυσή μας. (Α) mtdna HVS-1 αλληλουχίες κοινές μεταξύ Μινωιτών και των 71 σωζόμενων πληθυσμιακών ομάδων και (Β) κοινές αλληλουχίες με 11 πληθυσμιακές ομάδες της Εποχής του Χαλκού, της Εποχής του Σιδήρου, και νεολιθικούς πληθυσμούς.

5 460 J.R. HUGHEY και συν στο μινωικό πολιτισμό επιτεύχθηκε πιθανότατα μέσω πολιτισμικής ανταλλαγής Γενετική συγγένεια των Μινωιτών με νεολιθικούς και σύγχρονους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς Οι απλότυποι μιτοχονδριακού DNA των Μινωιτών εμφάνισαν ομοιότητες με εκείνους των ευρωπαϊκών πληθυσμών (εικόνες 2Β, 3Α, 4). Οι Μινωίτες στην πλειοψηφία τους κατατάχθηκαν στις απλοομάδες H (43,2%), T (18,9%), K (16,2%) και Ι (8,1%). Κάθε μία από τις απλοομάδες U5A, W, J2, U, Χ και J εντοπίστηκε σε ένα μόνο άτομο. Το μεγαλύτερο ποσοστό των κοινών μινωικών απλοτύπων παρατηρήθηκε με τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, ιδιαίτερα με άτομα από τη βόρεια και τη δυτική Ευρώπη (26,61% και 29,28%, αντίστοιχα) (εικόνες 2, 3, 4). Είναι σημαντικό ότι στην εικόνα 4 μπορεί να παρατηρηθεί μια κλίση, με τη χαμηλότερη συγγένεια για τους Μινωίτες να παρατηρείται με τους βορειοαφρικανικούς πληθυσμούς και το ποσοστό του κοινού απλότυπου να αυξάνεται καθώς προχωράμε προς τη Μέση Ανατολή, τον Καύκασο και τα νησιά της Μεσογείου, τη νότια Ευρώπη και την ηπειρωτική Ευρώπη (εικ. 4Α και 4Β). Αξιοσημείωτο επίσης είναι το υψηλό ποσοστό του κοινού απλότυπου με την Εποχή του Χαλκού (εικ. 4Γ) και τους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς της νεολιθικής περιόδου (εικ. 4Δ). Προκειμένου να εφαρμοστεί ανάλυση των κύριων συνιστωσών, κάθε πληθυσμός συνοψίστηκε σε ένα διάνυσμα συχνότητας, που απεικονίζει τη συχνότητα του κάθε αλληλόμορφου σε καθέναν από τους μελετημένους γενετικούς τόπους της αλληλουχίας HVS-1. Οι ανά ζεύγη αποστάσεις των ζευγών μεταξύ των υπό μελέτη πληθυσμών υπολογίστηκαν με βάση τα διανύσματα συχνότητας (χρησιμοποιώντας το πρότυπο μετρικό L1 για τη μέτρηση αποστάσεων μεταξύ των κατανομών) και υπολογίστηκε η ανάλυση των ιδιαζουσών τιμών (SVD) του πίνακα αποστάσεων που προέκυψε. Οι δύο πρώτες κύριες συνιστώσες κάλυψαν >98% της διακύμανσης στα δεδομένα και κρίθηκαν σημαντικές. Η εικόνα 5 απεικονίζει τη στενή σχέση μεταξύ των Μινωιτών και των σύγχρονων ευρωπαϊκών πληθυσμών. Είναι σημαντικό ότι 3 από τους κορυφαίους 10 πλησιέστερους γείτονες των Μινωιτών είναι αρχαίοι (δύο νεολιθικοί και ένας της Εποχής του Χαλκού) πληθυσμοί (εικόνες 5, 6Α και πίν. 1). Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο ποσοστό του κοινού μινωικού απλότυπου (33,33%) παρατηρείται με τους νεολιθικούς πληθυσμούς από τη νότια Ευρώπη (περιλαμβανομένων των δειγμάτων από τις νεολιθικές τοποθεσίες Treilles και Iberia) (εικ. 4Δ). 3. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τα παρόντα αποτελέσματα υποδεικνύουν σθεναρά ότι οι κύριες μητρογονικές γενετικές σχέσεις των Μινωιτών είναι με νεολιθικούς, αρχαίους και σύγχρονους ευρωπα- Εικόνα 4. Κοινοί μινωικοί απλότυποι με σύγχρονους και αρχαίους πληθυσμούς. Ο άξονας y αντιπροσωπεύει το κοινό ποσοστό επί τοις εκατό. Παρατηρήστε στο (Α) τη χαμηλή συχνότητα των κοινών απλοτύπων με τον πληθυσμό της βόρειας Αφρικής (9%) και στο (Β) τη σταδιακή αύξηση των κοινών απλοτύπων από τη Μέση Ανατολή στη νότια και τη δυτική Ευρώπη. Το (Γ) δείχνει το ποσοστό των κοινών απλοτύπων με ευρωπαϊκούς πληθυσμούς της Εποχής του Σιδήρου και της Εποχής του Χαλκού και το (Δ) το ποσοστό των κοινών απλοτύπων με τους νεολιθικούς ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Παρατηρήστε ότι η υψηλότερη συχνότητα των κοινών απλοτύπων (33%) είναι με τους νεολιθικούς πληθυσμούς της νότιας Ευρώπης.

6 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ 461 Εικόνα 5. Ανάλυση σε κύριες συνιστώσες. Προβολή στην κορυφή των δύο κύριων συνιστωσών των 71 σωζόμενων πληθυσμιακών ομάδων σε σύγκριση με τους Μινωίτες. Οι κορυφαίοι 15 εγγύτεροι γείτονες για τους Μινωίτες φαίνονται στην εικόνα και στη λεζάντα με τα μεμονωμένα σύμβολα. Οι εναπομείναντες πληθυσμοί επισημαίνονται με χρήση ευρέων γεωγραφικών ετικετών. Για παράδειγμα, όλοι οι πληθυσμοί της βόρειας Αφρικής επισημαίνονται με το ίδιο κόκκινο τετράγωνο σύμβολο. Παρατηρήστε το γενετικό χάσμα μεταξύ των Μινωιτών και των πληθυσμών της βόρειας Αφρικής και την ομοιότητα μεταξύ των Μινωιτών και του πληθυσμού του οροπεδίου Λασιθίου. ϊκούς πληθυσμούς. Τέτοια ευρήματα υποστηρίζουν την υπόθεση της αυτόχθονης προέλευσης του μινωικού πολιτισμού από τους απογόνους των νεολιθικών εποίκων στο νησί. 4,13 Όπως έχει προταθεί για τους άλλους νεολιθικούς ευρωπαϊκούς πολιτισμούς, η πιο πιθανή προέλευση των κρητικών νεολιθικών εποίκων ήταν η Ανατολία και η Μέση Ανατολή. 4,7,9 11 Δεδομένου ότι το χρονικό σημείο όπου οι πρώτοι νεολιθικοί έποικοι έφθασαν στην Κρήτη χρόνια πριν συμπίπτει με τη μετανάστευση των αγροτών της νεολιθικής εποχής από την Ανατολία, 3 είναι πολύ πιθανό ότι ο ίδιος προγονικός πληθυσμός που εξαπλώθηκε στην Ευρώπη, επίσης εξαπλώθηκε και στην Κρήτη και συνέβαλε στην ίδρυση του πρώιμου μινωικού πολιτισμού. Έχει προταθεί 33 ότι, εκτός από τις γεωργικές μεθόδους, οι αγρότες της Ανατολίας έφεραν επίσης μαζί τους την ινδοευρωπαϊκή γλώσσα. 34,35 Η σημερινή επικρατούσα υπόθεση είναι ότι η μινωική γλώσσα δεν είχε σχέση με την ινδοευρωπαϊκή οικογένεια. Εναλλακτικά, όπως προτείνεται από τον Renfrew, 5 η Πρωτο-μινωική γλώσσα ήταν ένας από τους κλάδους που προερχόταν από την Πρωτο-ινδοευρωπαϊκή γλώσσα περίπου χρόνια πριν. Η ανάλυση PCA τονίζει επίσης την υψηλή συγγένεια των Μινωιτών με τους σημερινούς κατοίκους του οροπεδίου Λασιθίου, καθώς και της Ελλάδας. Μεταξύ των κορυφαίων 10 πλησιέστερων γειτόνων στο δικό μας δείγμα μινωικού πληθυσμού, 4 είναι ελληνικοί πληθυσμοί και 2 από αυτούς προέρχονται από το νομό Λασιθίου (εικ. 5). Η στενή σχέση των Μινωιτών με τους σύγχρονους Κρητικούς είναι επίσης προφανής, όταν η ανάλυση περιορίζεται στους πληθυσμούς που κατάγονται από την Ελλάδα (εικ. 6Β). Ιδιαίτερα όσον αφορά στην πρώτη ανάλυση κύριων συνιστωσών (λαμβάνοντας το 92% της διακύμανσης του συγκεκριμένου υποσυνόλου των δεδομένων), οι Μινωίτες είναι πολύ κοντά στο σύγχρονο πληθυσμό του Λασιθίου, στους πληθυσμούς από τα νησιά της Χίου και της Εύβοιας, καθώς και στους πληθυσμούς της Αργολίδας και της Λακωνίας (νότια Ελλάδα) (εικ. 6Β). Έτσι, οι σύγχρονοι κάτοικοι του οροπεδίου Λασιθίου εξακολουθούν να φέρουν τις μητρικές γενετικές υπογραφές από τους αρχαίους προγόνους τους του μινωικού πληθυσμού.

7 462 J.R. HUGHEY και συν Εικόνα 6. Οι σχέσεις μεταξύ των Μινωιτών και (Α) των αρχαίων ευρωπαϊκών πληθυσμών και (Β) των σύγχρονων ελληνικών πληθυσμών. Παρατηρήστε στο (Β) τη στενή σχέση με τους κατοίκους του οροπεδίου Λασιθίου. 4. ΜΕΘΟΔΟΙ 4.1. Ταυτοποίηση Η συγκεκριμένη μελέτη επικύρωσε τα αποτελέσματά της με την εφαρμογή 15 κριτηρίων. Το DNA εκχυλίστηκε από σκόνες δοντιών και οι βιβλιοθήκες DΝΑ παρασκευάστηκαν σε δύο ανεξάρτητα εργαστήρια σε διαφορετικές τοποθεσίες στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον από διαφορετικό προσωπικό. Όλες οι εκχυλίσεις DNA και οι προετοιμασίες για ενίσχυση των αλληλουχιών διεξήχθησαν σε φυσικά απομονωμένες περιοχές εργασίας σε απαγωγούς που χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για τη μελέτη του αρχαίου DNA. Η εκχύλιση του DNA από τα δόντια για την αλληλούχιση επόμενης γενιάς διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, σε ξεχωριστό κτήριο και από διαφορετικό προσωπικό από την ανάλυση για τις αλληλουχίες HVS-1. Τα δείγματα υποβλήθηκαν σε επεξεργασία σε μια νεόδμητη εργαστηριακή εγκατάσταση που περιορίστηκε για χρήση αποκλειστικά και μόνο για τα υλικά από τα μινωικά δόντια. Τα εκχυλίσματα DNA διατηρήθηκαν σε έναν ειδικό, καθαρισμένο με χλωρίνη καταψύκτη σε ξεχωριστή πτέρυγα του κτηρίου από τα μηχανήματα της PCR ή της Illumina. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκαν πολλές εκχυλίσεις απουσία DNA και σε όλες τις αντιδράσεις συμπεριλήφθηκαν αρνητικοί μάρτυρες. Οι θετικοί μάρτυρες αποκλείστηκαν από τις εκχυλίσεις και τις ενισχύσεις για να αποφευχθεί η εισαγωγή σύγχρονου ανταγωνιστικού DNA. Τα δείγματα DNA ελέγχθηκαν για την κατάλληλη μοριακή συμπεριφορά. 24 Τα αποτελέσματα για τις αλληλουχίες HVS-1 επιβεβαιώθηκαν σε ένα δεύτερο δόντι από το ίδιο άτομο. Ενισχύθηκαν επικαλυπτόμενες αλληλουχίες-στόχοι μικρού μεγέθους. Τα προϊόντα PCR κλωνοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της αναλογίας των ενδογενών προς τις εξωγενείς αλληλουχίες. Ρακεμοποίηση των αμινοξέων 25 και λόγοι συγκέντρωσης 26 προσδιορίστηκαν εις διπλούν σε ένα μεγάλο υποσύνολο των δειγμάτων. Ο αριθμός των αντιγράφων της PCR εκτιμήθηκε χρησιμοποιώντας μεθόδους Real-time PCR. Κατά το χειρισμό και την εκχύλιση των υλικών χρησιμοποιήθηκε προστατευτική χειρουργική ενδυμασία και μάσκα. Ο εξοπλισμός, το γυαλόχαρτο και οι δοκιμαστικοί σωλήνες φωτίστηκαν με ακτινοβολία UV για 3 ώρες πριν από κάθε χρήση. Όλα τα εμπορικά αντιδραστήρια (Taq πολυμεράση, εκκινητές, νερό και ρυθμιστικά διαλύματα) εξετάστηκαν για την παρουσία σύγχρονου DNA πριν από τη χρήση. Τα εκχυλίσματα του DNA εξετάστηκαν με τους εκκινητές L16055-H16379, χρησιμοποιώντας τις παραμέτρους που περιγράφηκαν παραπάνω προκειμένου να εκτιμηθεί η κατάλληλη μοριακή συμπεριφορά. Κανένα από τα δείγματα αρχαίου DNA που αναφέρεται εδώ δεν ενισχύθηκε αφού εξετάστηκε με το ζεύγος εκκινητών L16055-H16379, υποδεικνύοντας την απουσία ανέπαφου σύγχρονου ανταγωνιστικού DNA. 20,24 Η βιοχημική διατήρηση των δοντιών προσδιορίστηκε χρησιμοποιώντας ανάλυση αμινοξέων από τη Microanalytica LLC σε 15 από τα 52 αρχικά δείγματα από τον Άγιο Χαράλαμπο που ενισχύθηκαν με τους εκκινητές HVS-1 και σε 39 από τα 39 δείγματα από την Οδηγήτρια. Τα αποτελέσματα της ρακεμοποίησης για το ασπαρτικό οξύ κυμάνθηκαν από 0,057 0,103 (μέσος όρος=0,08) και για την αλανίνη από 0,004 0,011 (μέσος όρος=0,0076) για άτομα από τον Άγιο Χαράλαμπο. Οι λόγοι συγκέντρωσης ήταν ανάλογοι με τα δημοσιευμένα σύγχρονα κριτήρια αναφοράς. Ο λόγος ασπαρτικό οξύ/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 0,65 0,79 (μέσος όρος=0,71), ο λόγος σερίνη/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 0,44 0,47 (μέσος όρος=0,45) και ο λόγος αλανίνη/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 1,56 1,71 (μέσος όρος=1,63). Τα αποτελέσματα της ρακεμοποίησης

8 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ 463 ήταν σε συμφωνία με δείγματα από τα οποία το αρχαίο DNA έχει ανακτηθεί επιτυχώς και υποδεικνύουν ότι το σπήλαιο του Αγίου Χαραλάμπους περιέχει σκελετικά υπολείμματα με άριστη βιομοριακή διατήρηση. Σε σύγκριση, τα αποτελέσματα ρακεμοποίησης που αποκτήθηκαν από δείγματα από την Οδηγήτρια υποδήλωσαν ιστορικό κακής διατήρησης. Στα δείγματα της Οδηγήτριας, οι λόγοι για το ασπαρτικό οξύ κυμάνθηκαν από 0,092 0,226 (μέσος όρος=0,135) και για την αλανίνη από 0,007 0,043 (μέσος όρος=0,015). Οι λόγοι συγκέντρωσης από τα υλικά της Οδηγήτριας ήταν ανάλογοι με τα δημοσιευμένα σύγχρονα κριτήρια αναφοράς, αλλά είχαν μεγαλύτερη διακύμανση σε σύγκριση με τα δείγματα από τον Άγιο Χαράλαμπο. Ο λόγος ασπαρτικό οξύ/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 0,66 1,12 (μέσος όρος=0,75), ο λόγος σερίνη/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 0,38 0,48 (μέσος όρος=0,42) και ο λόγος αλανίνη/γλουταμινικό οξύ κυμάνθηκε από 1,31 1,86 (μέσος όρος=1,59). Η ποσοτικοποίηση των μορίων-στόχων πραγματοποιήθηκε σε δείγματα από τον Άγιο Χαράλαμπο χρησιμοποιώντας τους εκκινητές L16055-H16155 και χρωστική SYBR Green (Qiagen) στο σύστημα ανάλυσης DNA Engine Opticon 2 Real-time PCR Detection System (MJ Research). Όλα τα εκχυλίσματα DNA καταδείχθηκε ότι έχουν μεγάλο αριθμό αντιγράφων, που κυμάνθηκαν από (μέσος όρος=10.500) ανά αντίδραση PCR Εκχύλιση DNA PCR κλωνοποίηση και αλληλούχιση Τα δόντια απολυμάνθηκαν με αφαίρεση του εξωτερικού στρώματος με γυαλόχαρτο, εμβάπτιση σε χλωρίνη 100% για 15 sec, ξέπλυμα οκτώ φορές με νερό ελεύθερο από DNA και ακτινοβόληση με UV για 3 ώρες σε όλες τις πλευρές. Κατόπιν κονιορτοποιήθηκαν με ψύκτη/μύλο Spex Certi Prep 6750 για 2 min σε ομάδες των τεσσάρων. Τετρακόσια mg από τη σκόνη που προέκυψε απασβεστώθηκαν και επιτεύχθηκε πέψη σύμφωνα με τους Krings et al, 28 χρησιμοποιώντας τα αντιδραστήρια Ultra (Fluka BioChemika). Για την ανάλυση των αλληλουχιών HVS-1, τα δείγματα φυγοκεντρήθηκαν για 1 min στις στροφές και το υπερκείμενο απομακρύνθηκε και εκχυλίστηκε με την προσθήκη ίσου όγκου φαινόλης UltraPure, χλωροφόρμιου και ισοαμυλικής αλκοόλης (25:24:1) (Invitrogen). Το υπερκείμενο συγκεντρώθηκε σε όγκο 100 μl χρησιμοποιώντας στήλες Microcon MW-30 (Millipore). To DNA από το διάλυμα απομονώθηκε χρησιμοποιώντας το MinElute Qiagen PCR Purification Kit 29 και έγινε εξαγωγή του με 70 μl DNA-Free Elution Solution (QBIOgene). Σε κάθε αντίδραση των 25 μl που περιείχε τη HotStart Taq DNA Polymerase (Qiagen), σύμφωνα με το πρωτόκολλο του κατασκευαστή, προστέθηκαν 6 μl από το εκχύλισμα του DNA. Τέσσερα ή πέντε αλληλεπικαλυπτόμενα ζεύγη εκκινητών χρησιμοποιήθηκαν για να ενισχυθεί η περιοχή της περιοχής HVS-1 του μιτοχονδριακού DNA. Στους εκκινητές που χρησιμοποιήθηκαν σε προηγούμενες δημοσιεύσεις 28,30 πραγματοποιήθηκαν οι σημειωμένες τροποποιήσεις L H16155 (5 -ATGTGGATTGGGTTTTTATG-3 ) ή L16055-H16155, L16122-H16223 (5 -CAGTTGATGTGTGATAGTTGAG-3 ), L16209 (5 -CCCCATGCTTACAAGCAAG-3 )-H16331 και L16271-H Οι αντιδράσεις πραγματοποιήθηκαν σε κύκλους σε PTC- 150HB PCR MiniCycler (MJ Research), χρησιμοποιώντας τις παραμέτρους: 95 C για 15 min, 42 κύκλοι στους 94 o C για 30 sec, στους 55 o C για 60 sec, στους 72 o C για 60 sec και 72 o C για 7 min. Τα προϊόντα της PCR κλωνοποιήθηκαν χρησιμοποιώντας το 2.1 TOPO TA Cloning Kit (Invitrogen). Αλληλουχήθηκαν 8 12 κλώνοι ανά προϊόν ενίσχυσης, το οποίο αντιστοιχεί σε περίπου 80 κλώνους ανά άτομο. Για την αλληλούχιση με τον αναλυτή επόμενης γενιάς Illumina GAII, το DNA εκχυλίστηκε σύμφωνα με το πρωτόκολλο των Rohland και Hofreiter 31 και η επεξεργασία του για την αλληλούχιση έγινε σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή. Τα άκρα του DNA διορθώθηκαν χρησιμοποιώντας ένα πρωτόκολλο βασισμένο στην Taq polymerase και τους προσαρμογείς TruSeq ή τους προσαρμογείς γραμμωτού κώδικα (με μονόκλωνα άκρα) που συνδέθηκαν για να συνθέσουν τις βιβλιοθήκες για την αλληλούχιση του DNA. Οι βιβλιοθήκες των TruSeq προσαρμογέων φορτώθηκαν σε ένα πηγάδι ροής, ενώ οι βιβλιοθήκες των προσαρμογέων γραμμωτού κώδικα αραιώθηκαν σε set των έξι βιβλιοθηκών σε ένα πηγάδι ροής Ανάλυση αλληλουχίας και στατιστικά Οι συναινετικές αλληλουχίες προσδιορίστηκαν από χειροκίνητα ευθυγραμμισμένες ενισχυμένες αλληλουχίες. Οι αλληλουχίες προσδιορίστηκαν σύμφωνα με την εργασία των Richards et al, 32 όπου τα μοτίβα που περιέχουν την προσδιορίστηκαν ως απλότυπος Η παρά ως απλότυπος F. Όλες οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν θεωρώντας ως ασαφείς χαρακτήρες (Ν) τα τεχνουργήματα που επάγονται από την απαμίνωση της κυτοσίνης. Για τη γραφική απεικόνιση των κοινών γενεαλογιών σε γεωγραφικούς χάρτες χρησιμοποιήθηκε η εφαρμογή Surfer 9.0 (Golden Software Inc, Golden, Colorado) εφαρμόζοντας τη μέθοδο Kriging Συγκριτικά δεδομένα σύγχρονων και αρχαίων πληθυσμών Για τη σύγκριση με τους μινωικούς απλότυπους, διεξήχθη αναζήτηση στη βάση δεδομένων αλληλουχιών GenBank και συλλέχθηκαν δεδομένα από απλότυπους HVS-1 που δημοσιεύτηκαν προηγουμένως από 135 διαφορετικά δείγματα πληθυσμών (σύνολο ατόμων)

9 464 J.R. HUGHEY και συν (συμπληρωματικός πίνακας S4). Για την ανάλυσή μας, τα δείγματα ομαδοποιήθηκαν σε 71 πληθυσμιακές ομάδες από σύγχρονους πληθυσμούς και 11 αρχαίους πληθυσμούς (συμπληρωματικός πίνακας S4) Πίνακας απόστασης πληθυσμών με βάση τις συχνότητες των αλληλομόρφων Για κάθε πληθυσμό, υπολογίστηκαν οι συχνότητες των τεσσάρων διαφορετικών πιθανών νουκλεοτιδίων (A, C, G, T) και οι απωλεσθείσες καταχωρήσεις για κάθε έναν από τους 413 προσδιορισμένους γενετικούς τόπους μιτοχονδριακού DNA της περιοχής HVS-1. Έτσι, κάθε πληθυσμός συνοψίστηκε σε ένα διάνυσμα συχνοτήτων. Για να υπολογιστεί η απόσταση μεταξύ δύο πληθυσμών, αγνοήθηκαν γενετικοί τόποι με περισσότερο από 10% χαμένες καταχωρήσεις σε κάθε έναν πληθυσμό. Στη συνέχεια, για κάθε γενετικό τόπο, υπολογίστηκε η απόσταση city-block (L1) μεταξύ των διανυσμάτων συχνοτήτων σε αυτόν το γενετικό τόπο (προς υπενθύμιση, η απόσταση L1 μεταξύ δύο κατανομών πιθανοτήτων είναι απλά το άθροισμα των απόλυτων τιμών των element-wise διαφορών). Η απόσταση μεταξύ των δύο πληθυσμών είναι ίση με το μέσο όρο όλων των αποστάσεων L1 σε όλους τους διατηρημένους γενετικούς τόπους. Ο ορισμός αυτός της απόστασης είναι συμμετρικός και για πληθυσμούς που έχουν παρόμοιες συχνότητες αλληλομόρφων σε όλους τους προσδιορισμένους γενετικούς τόπους, η απόσταση αυτή θα είναι μικρή. Ο παραπάνω υπολογισμός εκτελέστηκε για όλα τα ζεύγη των διαθέσιμων πληθυσμών, διαμορφώνοντας έτσι έναν πίνακα με τις αποστάσεις ανά ζεύγη για όλους τους πληθυσμούς Ανάλυση των κύριων συνιστωσών Η ανάλυση των κύριων συνιστωσών (PCA) πραγματοποιήθηκε σε έναν πίνακα αποστάσεων πληθυσμών ανά ζεύγη, ο οποίος υπολογίστηκε χρησιμοποιώντας τις συχνότητες των αλληλομόρφων σε κάθε προσδιορισμένο γενετικό τόπο. Η PCA αξιολογήθηκε σε διάφορες υποομάδες των διαθέσιμων πληθυσμών. Προς αυτή την κατεύθυνση, εφαρμόστηκε η διάσπαση ιδιαζουσών τιμών (SVD) στον προαναφερθέντα πίνακα αποστάσεων ανά ζεύγη, ώστε να υπολογιστούν τα ιδιάζοντα διανύσματα και οι τιμές. Οι ιδιάζουσες τιμές χρησιμοποιήθηκαν για να μετρηθεί η σημαντικότητα των δύο πρώτων κύριων συνιστωσών και οι εγγύτεροι γείτονες στο μινωικό πληθυσμό υπολογίστηκαν, προβάλλοντας κάθε πληθυσμό στα πρώτα δύο διανύσματα και κατόπιν ανερχόμενοι κλιμακωτά με τις αντίστοιχες ιδιάζουσες τιμές. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Είμαστε ευγνώμονες στον αείμνηστο Νίκο Παπαδάκη, Διευθυντή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Αγίου Νικολάου Λασιθίου, που ήταν ένθερμος υποστηρικτής της ερευνητικής μας προσπάθειας. Ευχαριστούμε την Dr Fotini McGeorge και τον Dr Andonis Vasilakis για τη διάθεση των οστέινων υπολειμμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στην παρούσα μελέτη. Ο Dr Ivan Nasidze παραχώρησε ευγενικά αλληλουχίες DNA από προηγούμενες μελέτες του. Αυτή η μελέτη υποστηρίχθηκε οικονομικά από το National Institutes of Health Grants προς τον GS. Η Δρ Δανάη Παπαδογιάννη ανέλαβε τη μετάφραση του άρθρου στα Ελληνικά. Συνεισφορές Ο GS σχεδίασε και συντόνισε τη μελέτη. Οι JRH και DM εκπόνησαν τα αρχικά πειράματα και ανέλυσαν τα δεδομένα. Οι DML, PAN και JAS επανέλαβαν τα πειράματα και πραγματοποίησαν τη δεύτερη γενιά αλληλούχισης. Οι PP και PD διενήργησαν τη στατιστική ανάλυση. Οι GS και JRH έγραψαν το άρθρο. Όλοι οι συγγραφείς συζήτησαν τα αποτελέσματα και σχολίασαν το χειρόγραφο. Σύγκρουση οικονομικών συμφερόντων Οι συγγραφείς δηλώνουν ότι δεν υπάρχουν συγκρουόμενα οικονομικά συμφέροντα.

10 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ 465 ABSTRACT A European population in Minoan Bronze Age Crete J.R. HUGHEY, 1 P. PASCHOU, 2 P. DRINEAS, 3 D. MASTROPAOLO, 4 D.M. LOTAKIS, 4 P.A. NAVAS, 4 M. MICHALODIMITRAKIS, 5 J.A. STAMATOYANNOPOULOS, 6 G. STAMATOYANNOPOULOS 6 1 Hartnell College, Salinas, CA 93901, USA, 2 Department of Molecular Biology and Genetics, Democritus University of Thrace, Alexandroupolis, Greece, 3 Department of Computer Science, Rensselaer Polytechnic Institute, Troy, New York, USA, 4 Division of Medical Genetics, University of Washington, Seattle, USA, 5 Department of Forensic Medicine, University of Crete, Heraklion, Crete, Greece, 6 Departments of Medicine and Genome Sciences, University of Washington, Seattle, USA Archives of Hellenic Medicine 2013, 30(4): The first advanced Bronze Age civilization of Europe was established by the Minoans about 5,000 YBP. Since Sir Arthur Evans exposed the Minoan civic center of Knossos, archeologists have speculated on the origin of the founders of the civilization. Evans proposed a North African origin; Cycladic, Balkan, Anatolian and Middle Eastern origins have also been proposed. To address the question of the origin of the Minoans analysis was made of mitochondrial DNA from Minoan osseous remains from a cave ossuary in the Lassithi plateau of Crete dated at 4,400 3,700 YBP. Shared haplotypes, principal component and pairwise distance analyses refute the Evans North African hypothesis. It was found that the Minoans show the strongest relationships with Neolithic and modern European populations and with the modern inhabitants of the Lassithi plateau. These data are compatible with the hypothesis of an autochthonous development of the Minoan civilization by the descendants of the Neolithic settlers of the island. Key words: Continental European diaspora, Minoan, Modern Cretans, Neolithic, Origin Βιβλιογραφία 1. BROODBANK C, STRASSER T. Migrant farmers and the Neolithic colonization of Crete. Antiquity 1991, 65: CHERRY JF. The colonization of the Mediterranean islands: A review of recent research. J Medit Archaeol 1990, 3: AMMERMAN AJ, CAVALLI-SFORZA LL. The Neolithic transition and the genetics of populations in Europe. Princeton University Press, Princeton, New Jersey, RENFREW C. Who were the Minoans? Towards a population history of Crete. Cretan Studies 1996, 5: RENFREW C. Word of Minos: The Minoan contribution to Mycenaean Greek and the linguistic geography of the Bronze Age Aegean. Camb Archaeol J 1998, 8: WATROUS LV. Crete from earliest prehistory through the Protopalatial period. Am J Archaeol 1994, 98: EVANS A. The palace of Minos; a comparative account of the successive stages of the early Cretan civilization as illustrated by the discoveries at Knossos. Macmillan, London, EVANS A. The early Nilotic, Libyan and Egyptian relations with Minoan Crete. The Huxley Memorial lecture for J Royal Anthr Inst Gr Britain and Ireland 1925, 55: HUTCHINSON RW. Prehistoric Crete. Penguin Books, Baltimore, CASKEY J. Greece, Crete and the Aegean islands in the early Bronze Age. Cambridge University Press, Cambridge, HOOD S. The Minoans: Crete in the Bronze Age. Thames & Hudson, New York, WEINBERG SS. The relative chronology of the Aegean in the Neolithic period and the early Bronze Age. In: Relative chronologies in Old World archeology. The University of Chicago Press, Chicago, BRANIGAN K. The foundations of palatial Crete. Praeger Publishers, New York, MARTINEZ L, UNDERHILL PA, ZHIVOTOVSKY LA, GAYDEN T, MOSCHO- NAS NK, CHOW CE ET AL. Paleolithic Y-haplogroup heritage predominates in a Cretan highland plateau. Eur J Hum Genet 2007, 15: KING RJ, OZCAN SS, CARTER T, KALFOĞLU E, ATASOY S, TRIANTAPHYL- LIDIS C ET AL. Differential Y-chromosome Anatolian influences on the Greek and Cretan Neolithic. Ann Hum Genet 2008, 72: MARTINEZ L, MIRABAL S, LUIS JR, HERRERA RJ. Middle Eastern and European mtdna lineages characterize populations from eastern Crete. Am J Phys Anthropol 2008, 137: VASSILAKIS A, BRANIGAN K, ODIGITRIA M. A prepalatial cemetery and its environs in the Asterousia, southern Crete. Academic Press, Philadelphia, BETANCOURT PP, DAVARAS C, DIERCKX HMC, FERRENCE SC, HICK- MAN J, KARKANAS P ET AL. Excavations in the Hagios Charalambos cave: A preliminary report. Hesperia 2008, 77: WATROUS LV. Lassithi: A history of settlement on a highland plain in Crete. Hesperia 1982, Suppl XVIII: COOPER A, POINAR HN. Ancient DNA: Do it right or not at all.

11 466 J.R. HUGHEY και συν Science 2000, 289: HAAK W, BALANOVSKY O, SANCHEZ JJ, KOSHEL S, ZAPOROZHCHEN- KO V, ADLER CJ ET AL. Ancient DNA from European early neolithic farmers reveals their near eastern affinities. PLoS Biol 2010, 8:e TAMBETS K, KIVISILD T, METSPALU E, PARIK J, KALDMA K, LAOS S ET AL. The topology of the maternal lineages of the Anatolian and Trans-Caucasus populations and the peopling of Europe: Some preliminary considerations. In: Renfrew C, Boyle K (eds) Archaeogenetics. 2000: CHIKHI L, NICHOLS RA, BARBUJANI G, BEAUMONT MA. Υ genetic data support the Neolithic demic diffusion model. Proc Natl Acad Sci USA 2002, 99: MALMSTRÖM H, SVENSSON EM, GILBERT MT, WILLERSLEV E, GÖTHER- STRÖM A, HOLMLUND G. More on contamination: The use of asymmetric molecular behavior to identify authentic ancient human DNA. Mol Biol Evol 2007, 24: POINAR HN, HÖSS M, BADA JL, PÄÄBO S. Amino acid racemization and the preservation of ancient DNA. Science 1996, 272: KLINKEN GL, MOOK WG. Preparative high-performance liquid chromatographic separation of individual amino acids derived from fossil bone collagen. Radiocarbon 1990, 3: HUGHEY JR, DU M, LI Q, MICHALODIMITRAKIS M, STAMATOYAN- NOPOULOS G. A search for β thalassemia mutations in 4000 year old ancient DNAs of Minoan Cretans. Blood Cells Mol Dis 2012, 48: KRINGS M, STONE A, SCHMITZ RW, KRAINITZKI H, STONEKING M, PÄÄBO S. Neandertal DNA sequences and the origin of modern humans. Cell 1997, 90: YANG DY, ENG B, WAYE JS, DUDAR JC, SAUNDERS SR. Technical note: Improved DNA extraction from ancient bones using silicabased spin columns. Am J Phys Anthropol 1998, 105: VERNESI C, DI BENEDETTO G, CARAMELLI D, SECCHIERI E, SIMONI L, KATTI E ET AL. Genetic characterization of the body attributed to the evangelist Luke. Proc Natl Acad Sci USA 2001, 98: ROHLAND N, HOFREITER M. Comparison and optimization of ancient DNA extraction. Biotechniques 2007, 42: RICHARDS M, MACAULAY V, HICKEY E, VEGA E, SYKES B, GUIDA V ET AL. Tracing European founder lineages in the Near Eastern mtdna pool. Am J Hum Genet 2000, 67: RENFREW C. Archaeology and language. The puzzle of Indo-European origins. Jonathan Cape, London, GRAY RD, ATKINSON QD. Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin. Nature 2003, 426: BOUCKAERT R, LEMEY P, DUNN M, GREENHILL SJ, ALEKSEYENKO AV, DRUMMOND AJ ET AL. Mapping the origins and expansion of the Indo-European language family. Science 2012, 337: Corresponding author: G. Stamatoyannopoulos, Departments of Medicine and Genome Sciences, University of Washington, K-240 Health Sciences Building, Box , Seattle, WA , USA xxxxxxxxxxxxx

Οι κοινές γραµµές προέλευσης

Οι κοινές γραµµές προέλευσης Ο πρώτος µεγάλος πολιτισµός της Ευρώπης ήταν ο Μινωικός. Αυτό που γνωρίζαµε ως αρχαιολογικό "ευαγγέλιο" αποδεικνύεται πλέον και από τη γενετική, που βάζει τέλος στις συζητήσεις για την καταγωγή των αρχαίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΦΟΣ-ΙΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΝΑ ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ

ΤΑΦΟΣ-ΙΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΝΑ ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ ΤΑΦΟΣ-ΙΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΝΑ ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Διώροφο οικοδόμημα Θαλαμωτός τάφος

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Chain Reaction (pcr)- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης.η

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ 1. Το γενεαλογικό δένδρο είναι η διαγραμματική απεικόνιση των μελών μιας οικογένειας για πολλές γενιές, στην οποία αναπαριστώνται οι γάμοι, η σειρά των γεννήσεων, το φύλο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΟΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΤΥΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΚΛΗΡΟΥ ΣΙΤΑΡΙΟΥ ΠΟΥ ΑΠΟΚΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ

Διαβάστε περισσότερα

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

Myth and Culture Meeting Point- Crete Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Myth and Culture Meeting Point- Crete Δ ι ε θ ν έ ς υ μ π ό σ ι ο «Ελληνική Μυθολογία και ύγχρονη Ανάπλαση» πήλαιο Γέννησης και Ανατροφής του Δία Οροπέδιο Λασιθίου- Ψυχρό 31 Ιουλίου-2 Αυγούστου 2015 Π

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας 1 Παπαδάτος Γιάννης Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση : Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος

Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η ανάλυση του DNA στον έλεγχο της πατρότητας και στην εξιχνίαση του εγκλήματος Δρ. Λ. Κοβάτση Ιατρός-Ειδική Ιατροδικαστής Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α'

Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α' Νεότερη Ελληνική Ιστορία Α' Ενότητα 3: Δημογραφικές εξελίξεις στη νεότερη Ελλάδα Κατερίνα Γαρδίκα Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Η δημογραφική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας 2 Αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης. 2 Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 Department of Biology, Faculty of Science, Dokuz

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση Πληροφορίας

Ανάκτηση Πληροφορίας Το Πιθανοκρατικό Μοντέλο Κλασικά Μοντέλα Ανάκτησης Τρία είναι τα, λεγόμενα, κλασικά μοντέλα ανάκτησης: Λογικό (Boolean) που βασίζεται στη Θεωρία Συνόλων Διανυσματικό (Vector) που βασίζεται στη Γραμμική

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» Department of Biochemistry

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο

Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ REVIEW OF BIBLIOGRAPHY ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2007, 24(Συμπλ 1):6-18 Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR)

ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΛΥΣΙΔΩΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΑΣΗΣ POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σταμάτης Κουσίσης, Δημοσθένης Κίζης, Δήμητρα Χούχουλα Βασική αρχή της Αλυσιδωτής Αντίδρασης της Πολυμεράσης

Διαβάστε περισσότερα

FORENSIC GENETICS ΔΙΚΑΝΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Η σημασία του DNA στην ταυτοποίηση, στην πατρότητα και στην αναζήτηση υπόπτων

FORENSIC GENETICS ΔΙΚΑΝΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Η σημασία του DNA στην ταυτοποίηση, στην πατρότητα και στην αναζήτηση υπόπτων FORENSIC GENETICS ΔΙΚΑΝΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Η σημασία του DNA στην ταυτοποίηση, στην πατρότητα και στην αναζήτηση υπόπτων Ιουλία Σκίτσα Βιοχημικός (B.Sc., Ph.D.) Δικανική Γενετίστρια 1992 2000 Διεύθυνση Εγκληματολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα group προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. µαθητικό φροντιστήριο Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ 50.51.557 50.56.296 25ης Μαρτίου 74 ΠΛ.ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η περιφερειακή οργάνωση του ΕΣΥ στην Ελλάδα Σύντομη αναδρομή στις μέχρι σήμερα νομοθετικές παρεμβάσεις

Η περιφερειακή οργάνωση του ΕΣΥ στην Ελλάδα Σύντομη αναδρομή στις μέχρι σήμερα νομοθετικές παρεμβάσεις Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 SPECIAL ARTICLE Η περιφερειακή οργάνωση του ΕΣΥ στην Ελλάδα Σύντομη αναδρομή στις μέχρι σήμερα νομοθετικές

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ

Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΙΣ ΘΗΛΑΖΟΥΣΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ Ονοματεπώνυμο: Στέλλα Κόντζιαλη Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας: 2010414838

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ)

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2016 Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΗΜΕΡΗΣΙΟ) Μιχάλης Χαλικιόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 β Α3 δ Α4 γ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1 Β2 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Τα μεταφασικά χρωμοσώματα ενός κυττάρου διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ µà¹² ÁÅ½Ã Ä Â ¹º ³ ½µ¹±Â þÿæá ½Ä µ¹ ¼»  ¼µ Ãǹ Æ Antoniou, Antonis

Διαβάστε περισσότερα

της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας

της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας Κρητικές Γραφές Κρητική Ιερογλυφική Γραμμική Γραφή Α Γραμμική Γραφή Β Παλαιοανακτορική Περίοδο ως και την Α Νεοανακτορική Περίοδο (2000 1700 π.χ.) Κρήτη (Κνωσός, Μάλια, Φαιστός)

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικό διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1-9 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1/3/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Σημείωση: η διπλή αρίθμηση στις σελίδες αφορά την παλιά και τη νέα έκδοση του σχολικού βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Πληθυσμιακή και Εξελικτική Γενετική

Πληθυσμιακή και Εξελικτική Γενετική Οικολογία και Προστασία Δασικών Οικοσυστημάτων Πληθυσμιακή και Εξελικτική Γενετική Μέγεθος πληθυσμού & γενετική εκτροπή Εργαστήριο Δασικής Γενετικής Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Κατά τύχη... Στα πρώιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Γενετική δομή και πρότυπα διαφοροποίησης των πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Δημήτρης Τσαπάρης Jacob Fric Αθήνα, Οκτώβριος 2012 Jon

Διαβάστε περισσότερα

Φάσμα. προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι.

Φάσμα. προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. σύγχρονο Φάσμα προπαρασκευή για Α.Ε.Ι. & Τ.Ε.Ι. μαθητικό φροντιστήριο 25ης Μαρτίου 111 - ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ - 210 50 20 990-210 50 27 990 25ης Μαρτίου 74 - ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ - 210 50 50 658-210 50 60 845 Γραβιάς 85 -

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού

Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού ΜΟΥΡΑΤΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Στ Δημοτικού στην κατανόηση της λειτουργίας του Συγκεντρωτικού Φακού Μεταπτυχιακή Εργασία Ειδίκευσης που υποβλήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Μ.Ν. Ντυκέν, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Μ.Χ.Π.Π.Α. Ε. Αναστασίου, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Μ.Χ.Π.Π.Α. ΔΙΑΛΕΞΗ 04 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Βόλος, 015-016 1 . Διερευνητική Ανάλυση Μέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Θέμα εξετάσεων 2000 Εξετάσαμε 50 μαθητές ως προς τα βιβλία που έχουν διαβάσει και διαπιστώσαμε ότι: 5 μαθητές δεν έχουν διαβάσει κανένα βιβλίο, 15 μαθητές έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2016

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2016 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2016 ΘΕΜΑ Α Α1 Β Α2 Β Α3 Δ Α4 Γ Α5 Γ ΘΕΜΑ Β Β1 1. Α 2. Γ 3. Α 4. Β 5. Α 6. Α 7. Γ Β2 ΣΕΛ.24 σχολ.βιβ. «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό.. Η απεικόνιση αυτή αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ(ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Πειραματισμός Βιομετρία

Γ. Πειραματισμός Βιομετρία Γενικά Συσχέτιση και Συμμεταβολή Όταν σε ένα πείραμα παραλλάσουν ταυτόχρονα δύο μεταβλητές, τότε ενδιαφέρει να διερευνηθεί εάν και πως οι αλλαγές στη μία μεταβλητή σχετίζονται με τις αλλαγές στην άλλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Θρησκευτική Ετερότητα: εθνικές και θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα τοπικής διασποράς του γονότυπου Α του HBV σε παγκόσμια κλίμακα

Πρότυπα τοπικής διασποράς του γονότυπου Α του HBV σε παγκόσμια κλίμακα Πρότυπα τοπικής διασποράς του γονότυπου Α του HBV σε παγκόσμια κλίμακα Κωστάκη Ευαγγελία¹, Στεφάνου Γαρυφαλλιά¹, Σύψα Βάνα¹, Μαμάης Ιωάννης², Χατζάκης Άγγελος¹, Παρασκευής Δημήτριος¹ ¹Εργαστήριο Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής 2η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική 28/01/2011 (Για τα Τμήματα Ε.Τ.Τ. και Γ.Β.) 1ο Θέμα [40] α) στ) 2ο Θέμα [40]

Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής 2η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική 28/01/2011 (Για τα Τμήματα Ε.Τ.Τ. και Γ.Β.) 1ο Θέμα [40] α) στ) 2ο Θέμα [40] Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική 8// (Για τα Τμήματα Ε.Τ.Τ. και Γ.Β.) ο Θέμα [4] Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη μελέτη της συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 γ Α3 δ Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 σχολ. βιβλίου: «Για την επιλογή οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

CYCLADIC SEMINAR. Dr. Michael Boyd Senior Research Associate at the McDonald Institute for Archaeological Research, University of Cambridge

CYCLADIC SEMINAR. Dr. Michael Boyd Senior Research Associate at the McDonald Institute for Archaeological Research, University of Cambridge CYCLADIC SEMINAR ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU STREET Tuesday, 7 February 2017, 7 P.M. Dr. Michael Boyd Senior Research Associate at the McDonald Institute for Archaeological Research,

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος Υποθέσεων. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Έλεγχος Υποθέσεων. Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Δρ. Αθανάσιος Δαγούμας, Επ. Καθηγητής Οικονομικής της Ενέργειας & των Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Η μηδενική υπόθεση είναι ένας ισχυρισμός σχετικά με την τιμή μιας πληθυσμιακής παραμέτρου. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό σύνδρομο και καρκινογένεση

Μεταβολικό σύνδρομο και καρκινογένεση ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(4):622-634 Μεταβολικό σύνδρομο και καρκινογένεση Ο όρος μεταβολικό σύνδρομο περιγράφει τη συσχέτιση μεταξύ παχυσαρκίας και ινσουλινοαντίστασης με την

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σάββατο, 26 Μαΐου 2007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα φροντίδας

Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα φροντίδας Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Ο ρόλος της διοίκησης στην εφαρμογή της πρακτικής βασισμένης σε ενδείξεις και στην ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο τελικός βαθμός βασίζεται σε γραπτές εξετάσεις (85%) και σε μια βιβιλογραφική άσκηση (15%, βλ. κατ.).

Ο τελικός βαθμός βασίζεται σε γραπτές εξετάσεις (85%) και σε μια βιβιλογραφική άσκηση (15%, βλ. κατ.). ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΧΙΛΙΕΤΙΑ Π.Χ. (ΑΠΡ 578) Χειμ. Εξάμηνο 2015-16 Τετάρτη 6-9 μμ Αίθουσα Σεμιναρίων Τομέα Αρχαιολογίας Διδάσκων: Μ. Φωτιάδης Το μάθημα είναι υποχρεωτικό για φοιτητές του δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α A1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ / Β Λ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Γ Λ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 28/02/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ Φίλιππος Λουκά Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από τη Νεολιθική έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού

Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από τη Νεολιθική έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού 2 ο Συνέδριο Μεταπτυχιακών Φοιτητών Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από

Διαβάστε περισσότερα

Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο Dolly κλωνοποίηση θηλαστικών»

Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο Dolly κλωνοποίηση θηλαστικών» Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Απαντήσεις 2012 Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Α Β1. «σελ. 120 σχ. βιβλίου: Για την επιλογή οργάνων συμβατών για μεταμόσχευση» Β2. «σελ. 136 σχ. βιβλίου: Το πρόβατο

Διαβάστε περισσότερα

Progensa PCA3 Urine Specimen Transport Kit

Progensa PCA3 Urine Specimen Transport Kit Progensa PCA3 Urine Specimen Transport Kit Οδηγίες ιατρού Για in vitro διαγνωστική χρήση. Μόνο για εξαγωγές στις Η.Π.Α. Οδηγίες 1. Ίσως βοηθήσει να ζητήσετε από τον ασθενή να καταναλώσει μεγάλη ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ.

Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ. Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ.Μητρώου: 10114 Η Νεολιθική Περίοδος Η σφραγιδογλυφία είναι γνωστή στον ελλαδικό χώρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκτεταμένη έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία στην παιδική και εφηβική ηλικία και εμφάνιση μελανώματος.

Εκτεταμένη έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία στην παιδική και εφηβική ηλικία και εμφάνιση μελανώματος. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Εκτεταμένη έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία στην παιδική και εφηβική ηλικία και εμφάνιση μελανώματος. Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας : Ελίνα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία προσανατολισμού

Βιολογία προσανατολισμού Βιολογία προσανατολισμού Α. 1. β. 2. γ. 3. γ. 4. α. 5. δ. ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 131 «Το βακτήριο... στο σώμα των φυτών.» Β2.1 Ε, 2 Δ, 3 Α, 4 Β Β3. Σχολικό βιβλίο σελ. 108 «Η θερμοκρασία..

Διαβάστε περισσότερα

Web 論 文. Performance Evaluation and Renewal of Department s Official Web Site. Akira TAKAHASHI and Kenji KAMIMURA

Web 論 文. Performance Evaluation and Renewal of Department s Official Web Site. Akira TAKAHASHI and Kenji KAMIMURA 長 岡 工 業 高 等 専 門 学 校 研 究 紀 要 第 49 巻 (2013) 論 文 Web Department of Electronic Control Engineering, Nagaoka National College of Technology Performance Evaluation and Renewal of Department s Official Web Site

Διαβάστε περισσότερα

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â þÿãå½±¹ã ¼±Ä¹º  ½ ¼ Ãͽ  þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹º

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Για το δείγμα από την παραγωγή της εταιρείας τροφίμων δίνεται επίσης ότι, = 1.3 και για το δείγμα από το συνεταιρισμό ότι, x

Για το δείγμα από την παραγωγή της εταιρείας τροφίμων δίνεται επίσης ότι, = 1.3 και για το δείγμα από το συνεταιρισμό ότι, x Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική // (Για τα Τμήματα Ε.Τ.Τ. και Γ.Β.) ο Θέμα [] Επιλέξαμε φακελάκια (της μισής ουγκιάς) που περιέχουν σταφίδες από την παραγωγή μιας εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται δύο κριτήρια απόρριψης απομακρυσμένων από τη μέση τιμή πειραματικών μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Αφήγηση και εθνική ταυτότητα: Η Κυπριακή Συλλογή στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΕΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α. From millet communities to minorities: Greek Orthodox in the Ottoman Empire / Turkey and Muslims in Greece, 1830s

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α. From millet communities to minorities: Greek Orthodox in the Ottoman Empire / Turkey and Muslims in Greece, 1830s ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α From millet communities to minorities: Greek Orthodox in the Ottoman Empire / Turkey and Muslims in Greece, 1830s

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη. MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική

Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη. MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική Ποσοτικές Μέθοδοι Δρ. Χάϊδω Δριτσάκη MSc Τραπεζική & Χρηματοοικονομική Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Western Macedonia University of Applied Sciences Κοίλα Κοζάνης 50100 Kozani GR

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE)

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE) ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE) ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE). Εισαγωγή Οι στατιστικές δοκιμασίες που μελετήσαμε μέχρι τώρα ονομάζονται παραμετρικές (paramtrc) διότι χαρακτηρίζονται από υποθέσεις σχετικές είτε για

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόµιση οργανισµών

Ταξινόµιση οργανισµών Ταξινόµιση οργανισµών Ιεραρχική κατηγοριοποίηση/ οµαδοποίηση οργανισµών. Linnaeus (1707-1778) οµαδοποίησε οργανισµούς µε βάση κοινούς χαρακτήρες. Αργότερα, η ταξινόµιση προσαρµόστηκε στην εξελικτική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΟΝΙΔΙΑΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ACAA2 ΣΤΟ ΕΞΩΝΙΟ 10 ΣΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΧΙΟΥ Μύρια Χατζηκώστα Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά;

Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά; ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ 12 26/10/2016 Κεφάλαιο 3 Α μέρος Εισαγωγή στη Γενετική και στη Γονιδιωματική Τι είναι η κληρονομικότητα, και πώς μεταβιβάζεται η πληροφορία από γενιά σε γενιά; Ποια είναι η δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΜΑΜΜΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΑΜ:331/2003032 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Ευχαριστίες Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους με βοήθησαν να δημιουργήσω την παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

HIV HIV HIV HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 +332

HIV HIV HIV HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 +332 ,**1 The Japanese Society for AIDS Research The Journal of AIDS Research +,, +,, +,, + -. / 0 1 +, -. / 0 1 : :,**- +,**. 1..+ - : +** 22 HIV AIDS HIV HIV AIDS : HIV AIDS HIV :HIV AIDS 3 :.1 /-,**1 HIV

Διαβάστε περισσότερα