ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ"

Transcript

1 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Aνάλυση ιχνοστοιχείων με εκλεκτική ακινητοποίηση σε ανακλαστήρες ακτίνων Χ. Επιβλέπων: Καθηγητής ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΛΛΙΘΡΑΚΑΣ-ΚΟΝΤΟΣ ΙΩΑΝΝΑ-ΝΙΚΟΛ ΑΡΕΤΑΚΗ ΧΑΝΙΑ, Αύγουστος

2 Περιεχόμενα Πρόλογος...σελ 8 Περίληψη....σελ9 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 O Σελήνιο 1.1 Εισαγωγή..... σελ Γενικά χαρακτηριστικά... σελ Προέλευση Παρασκευή..... σελ Αλλοτροπία του σεληνίου..... σελ Ενώσεις του Σεληνίου. σελ Οξειδωτικές καταστάσεις.....σελ Πηγές του σεληνίου.... σελ Απορρόφηση....σελ Ρύθμιση.....σελ Μείωση των προσλήψεων..σελ Zωτικός ρόλος του Σεληνίου στον οργανισμό σελ Έλλειψη.. σελ Toξικότητα σελ To Σελήνιο στο περιβάλλον σελ Μέθοδοι προσδιορισμού Σεληνίου..σελ Χρήσεις σεληνίου... σελ 24 Χρυσός 1.17 Εισαγωγή..... σελ Γενικά χαρακτηριστικά.... σελ Παραγωγή Χρυσού σελ Οξειδωτικές καταστάσεις σελ Μέθοδοι προσδιορισμού Χρυσού...σελ Χρήσεις... σελ 29 2

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 O 2.1 Κολλοειδή...σελ Κατηγορίες κολλοειδών συστημάτων..... σελ Ιδιότητες των κολλοειδών συστημάτων σελ Κροκίδωση.... σελ Μέθοδοι παρασκευής και καθαρισμού κολλοειδών.. σελ Eφαρμογές των κολλοειδών.... σελ Κολλοειδές σελήνιο... σελ Κολλοειδές χρυσός..σελ Μειονεκτήματα μεθόδου παρασκευής των κολοειδών σωματιδίων.σελ Προσρόφηση......σελ Σημασία και εφαρμογές της προσρόφησης....σελ Οξειδοαναγωγή..... σελ 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 O 3.1 Μεθοδολογία ενεργοποίησης του ανακλαστήρα με CDI σελ Πειραματική διαδικασία ενεργοποίησης με CDI..σελ Παρασκευή διαλύματος μετάλλων.σελ Μέθοδοι συμπλοκοποίησης ιόντων...σελ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΙΟΥ 3.5.α αναγωγή με HCl....σελ β αναγωγή με θειουρία....σελ γ αναγωγή με διάλυμα KI-HCl- θειουρία.....σελ δ αναγωγή με διάλυμα ασκορβικό οξύ...σελ ε αναγωγή με θειϊκή υδραζίνη....σελ στ αναγωγή με άλας της υδροξυλαμίνης.... σελ ζ αναγωγή με διάλυμα FeCl σελ η αναγωγή με διάλυμα θειώδες νάτριο......σελ θ αναγωγή με διάλυμα διαίθυλο-διθείο-καρβαμιδικό νάτριο. σελ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ 3.6.α αναγωγή με κιτρικό άλας.. σελ 73 3

4 3.6.β αναγωγή με υδροξείδιο του αλουμινίου... σελ γ αναγωγή με UV ακτινοβολία.....σελ MΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΑΡΣΕΝΙΚΟΥ 3.7 αναγωγή με χλωριούχο κασσίτερο...σελ 77 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 O 4.1 Φασματοσκοπία ακτίνων Χ..... σελ Διάταξη Φασματοσκοπίας Φθορισμού Ακτινών Χ....σελ Αρχή Λειτουργίας της Φασματοσκοπίας ΧRF σελ Πηγές διέγεργης ακτίνων Χ....σελ Ανιχνευτές ακτίνων Χ..σελ Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση. σελ TXRF. σελ Λογισμικό. σελ Πλεονεκτήματα...σελ Εφαρμογές της τεχνικής ΧRF...σελ 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 O ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 5.1.α Παρασκευή Διαλύματος του Σεληνίου...σελ β Παρασκευή Διαλύματος του Χρυσού...σελ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΕΞΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΕΛΗΝΙΟΥ 5.2.α Αναγωγή εξασθενούς σεληνίου με χρήση 6Μ HCl...σελ β Αναγωγή εξασθενούς σεληνίου με χρήση θειουρίας.. σελ γ Αναγωγή εξασθενούς σεληνίου με χρήση KI-θειουρία..σελ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΤΕΤΡΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΕΛΗΝΙΟΥ ΣΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΟ 5.3.α Πειραματική διαδικασία παρασκευής κολλοειδούς με ασκορβικό οξύ...σελ β Πειραματική διαδικασία παρασκευής κολλοειδούς με θεϊική υδραζίνη..σελ 95 4

5 5.3.γ Αναγωγή τετρασθενούς σεληνίου με χρήση υδροξυλαμίνη.....σελ δ Αναγωγή τετρασθενούς σεληνίου με χρήση χλωριούχου σιδήρου...σελ ε Αναγωγή τετρασθενούς σεληνίου με χρήση θειώδους νατρίου..σελ στ Αναγωγή τετρασθενούς σεληνίου με χρήση (Εt 2 NCS -) σελ α Σταδιο απορρόφησης του στοιχειακού σεληνίου...σελ β Ανάλυση των ανακλαστήρων με Τεχνική TXRF.. σελ γ Οργανολογία..σελ δ Επαναφορά του ανακλαστήρα στην αρχική του μορφή.σελ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ 5.5.α αναγωγή χρυσού με κιτρικό άλας...σελ β αναγωγή χρυσού με ασκορβικό οξύ.....σελ γ αναγωγή χρυσού με UV....σελ δ αναγωγή χρυσού με υδροξείδιο του αργιλίου...σελ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΑΡΣΕΝΙΚΟΥ 5.6.α αναγωγή τρισθενούς αρσενικού με χλωριούχο κασσιτέρο...σελ β αναγωγή του αρσενικού με χλωριούχο κασσίτερο και ιωδιούχο κάλιο...σελ 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 6.1 Σύγκριση των μεθόδων αναγωγής του εξασθενούς σεληνίου....σελ Σύγκριση των μεθόδων αναγωγής του τετρασθενούς σεληνίου...σελ Σύγκριση των μεθόδων αναγωγής του τρισθενούς χρυσού...σελ Απορρόφηση σωματιδίων από την επιφάνεια υποστρώματος χαλαζία. σελ Δέσμευση του σεληνίου από την επιφάνεια του υποστρώματος από χαλαζία..σελ Δέσμευση του χρυσού από την επιφάνεια υποστρώματος χαλαζία...σελ Μέθοδοι επεξεργασίας των ανακλαστήρων από χαλαζία.. σελ α Αμμοβόληση των ανακλαστήρων......σελ β. Περιορισμός της επαφής του αιωρήματος με τον ανακλαστήρα...σελ γ Επεξεργασία των ανακλαστήρων με βασικό και όξινο διάλυμα...σελ δ Επεξεργασία των ανακλαστήρων με διάλυμα σιλικόνης....σελ 137 5

6 6.8 ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΙΟΥ ΜΕ ΑΣΚΟΡΒΙΚΟ ΟΞΥ 6.8.α Επίδραση της μάζας του αναγωγικού αντιδραστηρίου...σελ β Έκθεση του διαλύματος οξειδοαναγωγής σε ακτινοβολία UV...σελ γ Επίδραση του χρόνου στη δέσμευση του Σεληνίου..σελ δ Διάκριση ανόργανου-οργανικού Σεληνίου..σελ ε Εκλεκτικότητα δέσμευσης Σεληνίου.....σελ στ Επίδραση ph κατά τη δέσμευση του Σεληνίου....σελ ζ Επίδραση της θερμοκρασίας στη δέσμευση του Σεληνίου σελ η Σταθερότητα του δεσμευμένου Σεληνίου.σελ θ Επιρροή της παρουσίας ιόντων χρυσού κατά την αναγωγή του σεληνίου..σελ ι Επίδραση του υλικού του σκεύους αντίδρασης....σελ κ Επίδραση του λόγου της επιφάνειας επαφής του δοχείου προς την επιφάνεια επαφής του ανακλαστήρα με το διάλυμα.σελ λ Εφαρμογή μεθόδου σε διαφορετικά είδη νερού. σελ μ Γραμμικότητα. σελ ν Επαναφορά του ανακλαστήρα στην αρχική του μορφή.σελ ξ Σύγκριση μεθοδολογίας αναγωγής με την κλασική μέθοδο της TXRF.σελ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΤΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ ΣΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. 6.9.α Επίδραση της μάζας του αναγωγικού αντιδραστηρίου σελ β Έκθεση του διαλύματος οξειδοαναγωγής σε ακτινοβολία UV. σελ γ Επίδραση του χρόνου στη δέσμευση του Χρυσού.....σελ δ Εκλεκτικότητα δέσμευσης Χρυσού..σελ ε Επίδραση ph κατά τη δέσμευση του Χρυσού...σελ στ Σταθερότητα του δεσμευμένου Χρυσού.. σελ ζ Επιρροή της παρουσίας ιόντων σεληνίου στην αναγωγή του χρυσού... σελ η Επίδραση της ταχύτητας ανάδευσης στην απόδοση.....σελ θ Εφαρμογή μεθόδου σε διαφορετικά είδη νερού....σελ ι Γραμμικότητα.. σελ κ Επαναφορά του ανακλαστήρα στην αρχική του μορφή...σελ 187 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ..σελ 188 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.σελ 190 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...σελ 191 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ.σελ 199 7

8 Πρόλογος H διατριβή αυτή εκπονήθηκε στο εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας και Περιβαλλοντικής Χημείας του Γενικού Τμήματος του Πολυτεχνείου Κρήτης. Η ολοκλήρωση της εργασίας δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη συμμετοχή ανθρώπων που με εμπιστεύτηκαν, με στήριξαν παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες. Οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον επιβλέποντα Καθηγητή κ.νίκο- Καλλίθρακα Κόντο για τη στήριξη,τη συμβουλευτική καθοδήγηση και για την άψογη συνεργασία και τον πολύτιμο χρόνο που μου αφιέρωσε καθόλη τη διάρκεια της διδακτορικής διατριβής. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τα μέλη της τριμελής μου επιτροπής τον Καθηγητή κ. Ιωάννη Γεντεκάκη, κ. Νικόλαo Νικολαϊδη για τη συμμετοχή τους στην τριμελή εξεταστική επιτροπή και για τις ουσιαστικές συμβουλές τους κατά την αξιολόγηση και εξέταση της διδακτορικής διατριβής. Επίσης τα μέλη της επταμελούς επιτροπής Καθηγητές κ.γιώργο Ζαχαριάδη, κ.νικόλαο Πασαδάκη, κ. Παγώνα Μαραβελάκη και τον κ Μιχάλη Κονσολάκη για τη διάθεση του πολύτιμου χρόνου τους στη διόρθωση της παρούσας εργασίας και τη συμμετοχή τους στην εξέταση. Θα ήθελα να εκφράσω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες μου στις Χημικούς, μέλη του εργαστηρίου κ. Σμαράγδη Νικολακάκη, κ. Γιούλη Καβελάκη, κ. Γεωργία Βλαμάκη και κ. Ρένια Γεωργιακάκη για την πολύτιμη βοήθεια τους κατά τη διεξαγωγή του πειραματικού μέρους. Επίσης, ευχαριστώ τους συναδέρφους μου, Βασίλη Χατζησταύρο, Παύλο Κουλουριδάκη και τον Γιάννη Μαρκογιαννάκη για το άψογο κλίμα συνεργασίας και τη συμμετοχή τους στην ολοκλήρωση της παρούσας εργασίας. Τέλος θα θελα να ευχαριστήσω τον σύζυγό μου και την οικογένεια μου, που κάθε ένας με το δικό του μοναδικό τρόπο στάθηκε δίπλα μου καθ όλη τη διάρκεια τόσο των πειραματικών διαδικασιών όσο και της συγγραφής της παρούσας εργασίας. 8

9 Περίληψη Η παρούσα διδακτορική έρευνα είχε ως στόχο την ανάπτυξη αποτελεσματικών μεθόδων ανίχνευσης χημικών στοιχείων, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ζωή και το περιβάλλον. Βασιζόμενοι αρχικά στη μέθοδο της ενεργοποίησης ανακλαστήρων χαλαζία (η οποία αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στο Εργαστήριο Αναλυτικής και Περιβαλλοντικής Χημείας του Πολυτεχνείου Κρήτης και τα αποτελέσματα της δημοσιεύτηκαν στο Analytical Chimica Acta) έγινε κατ αρχήν προσπάθεια διεύρυνσης των δυνατοτήτων της τεχνικής. Η έρευνα αυτή κατέληξε σε μια αποδοτική και εύχρηστη μεθοδολογία που στηρίζεται στην εναπόθεση μικροποσότητας συμπλοκοποιητή στην επιφάνεια του ανακλαστήρα. Με τον τρόπο αυτό προσδιορίστηκαν με χαμηλά όρια ανίχνευσης, τα άκρως τοξικά στοιχεία υδράργυρος, μόλυβδος καθώς και ο χαλκός, στοιχεία τα οποία παρουσιάζουν αυξημένο ενδιαφέρον από περιβαλλοντική άποψη. Εν συνεχεία αναπτύχθηκε μια αναλυτική μεθοδολογία που βασιζόταν στην αναγωγή των προσδιοριζόμενων χημικών στοιχείων και την ταυτόχρονη εναπόθεσή τους (προσρόφηση) στην επιφάνεια των ανακλαστήρων χαλαζία. Από τα στοιχεία που ερευνήθηκαν, το στοιχείο που παρουσιάζει το υψηλότερο ενδιαφέρον ήταν το σελήνιο. Το ενδιαφέρον για το σελήνιο πηγάζει από το διττό ρόλο του, που είναι απαραίτητο σε χαμηλή συγκέντρωση αλλά τοξικό σε μεγάλη συγκέντρωση. Tα όρια ανάμεσα στις χρήσιμες και τις επικίνδυνες συγκεντρώσεις είναι ιδιαίτερα στενά. Το σελήνιο ενσωματώνεται σε πρωτεΐνες, τις σεληνιοπρωτεΐνες οι οποίες έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες και βοηθούν στο να αποτραπεί η καταστροφή των κυττάρων από τις ελεύθερες ρίζες. Η έλλειψή του προκαλεί σοβαρά προβλήματα στον οργανισμό και αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Εν αντιθέσει με αυτό, σε μεγάλες συγκεντρώσεις το σελήνιο προκαλεί σελήνωση κατά την οποία παρουσιάζονται γαστρεντερικές διαταραχές, νευρικότητα, ηπατικές και νεφρικές βλάβες. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Υγείας, το επιτρεπτό όριο συγκέντρωσης του σεληνίου είναι 10 ng/ml (ppb) [WHO]. Η ανίχνευση του Σεληνίου σε περιβαλλοντικά δείγματα μπορεί να πραγματοποιηθεί με διάφορες μεθόδους όπως UV-Vis φασματομετρία, βολταμετρία, υγρή και αέρια χρωματογραφία, φασματοσκοπία ατομικής απορρόφησης κ.ά.. Η μέθοδος που χρησιμοποιείται συνήθως για την ανίχνευσή του είναι η φασματοφωτομετρική ή οι φασματοφθορισμομετρικές αναλύσεις της ένωσης 2,1,3 βενζοσελενοδιαζόλη (piazselenol) που σχηματίζεται κατά την αντίδραση του σεληνίου 4+ με τη 2,3-διαμινοναφθαλίνη. Tα μειονεκτήματα των 9

10 μεθόδων αυτών είναι η χρονοβόρα διαδικασία που απαιτείται και η χρήση τοξικών και ασταθών αντιδραστηρίων. Το πιο σημαντικό πρόβλημα που εμφανίζεται κατά την ανάλυση του σεληνίου είναι η ανάγκη για προσυγκέντρωση καθώς και ο ακριβός και πολύπλοκος εξοπλισμός για τις αναλύσεις. Στη συγκεκριμένη εργασία εφαρμόζεται μια αρκετά πιο εύχρηστη τεχνική για την ανάλυση σε φυσικά νερά τόσο του σεληνίου αλλά και του χρυσού, χρησιμοποιώντας αναγωγικά αντιδραστήρια και την τεχνική ολικής ανάκλασης ακτίνων Χ (Total Reflection X-Ray Fluorescence, TXRF). Τα αναγωγικά αντιδραστήρια επιλέχτηκαν με κριτήριο την ικανότητά τους να ανάγουν εύκολα τις υπό ανάλυση ουσίες σε θερμοκρασία δωματίου. Η μέθοδος αυτή είναι αποδοτική, με χαμηλό λειτουργικό κόστος (ανάλυση ανά δείγμα). Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής δημοσιεύτηκαν στο Journal of Analytical Atomic Spectrometry. Εκτός από τον προσδιορισμό του σεληνίου επιτεύχθηκε με ανάλογη μεθοδολογία και ο προσδιορισμός του χρυσού. Η ανίχνευση του χρυσού είναι επίσης πολύ σημαντική, δεδομένου ότι χρησιμοποιείται και σε ιατρικές εφαρμογές. Πέραν του οικονομικού του ενδιαφέροντος, ο χρυσός θεωρείται από τα σημαντικότερα ευγενή μέταλλα εξαιτίας του σημαντικού του ρόλου στην ιατρική, στη βιομηχανία και το περιβάλλον. Είναι καλός αγωγός της θερμότητας και του ηλεκτρισμού και δεν επηρεάζεται από τον αέρα και τα διαβρωτικά αντιδραστήρια, για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται σε πολλά πεδία της προηγμένης τεχνολογίας, όπως μικροηλεκτρονική, αισθητήρες, πετροχημική βιομηχανία, ιατρική και στη μοριακή βιολογία. Όμως σε μεγάλη συγκέντρωση ο χρυσός μπορεί να είναι αρκετά τοξικός για τον άνθρωπο, επειδή εμποδίζει την δράση ενζύμων. Πολλές μέθοδοι έχουν χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση του χρυσού. Τα σημαντικότερα προβλήματα που παρουσιάζονται κατά την ανάλυσή του είναι η χρονοβόρα διαδικασία, ο ακριβός και περίπλοκος εξοπλισμός που απαιτείται αλλά κυρίως η ανάγκη σταδίων προσυγκέντρωσης. Όπως ήδη αναφέρθηκε, η μέθοδος βασίσθηκε στην αναγωγή των προσδιοριζόμενων στοιχείων. Αρχικά οι ανακλαστήρες βυθίστηκαν σε διάλυμα των προσδιοριζόμενων στοιχείων. Εν συνεχεία προστέθηκε ποσότητα του αναγωγικού αντιδραστηρίου και τελικά αναλύονται με την τεχνική της TXRF. Το όριο ανίχνευσης που επιτυγχάνεται είναι μικρότερο από την κλασική μεθοδολογία της TXRF, επίσης επιτυγχάνεται και μείωση του υπόβαθρου. Μελετήθηκαν αρκετοί παράγοντες όπως η 10

11 επίδραση του ph, η ύπαρξη άλλων ιόντων, η εκλεκτικότητα της μεθόδου, ο χρόνος παραμονής του ανακλαστήρα στο διάλυμα κ.α. Στη παρούσα εργασία γίνεται αρχικά αναφορά στο σελήνιο και τις επιπτώσεις του στον ανθρώπινο οργανισμό όπως και η συμβολή του χρυσού σε διάφορους τομείς και κυρίως στην ιατρική. Στη συνέχεια δίνεται έμφαση στην προσρόφηση των κολλοειδών σωματιδίων από κατάλληλο υπόστρωμα. Επίσης αναφέρονται λεπτομερώς οι μέθοδοι αναγωγής που χρησιμοποιήθηκαν και τα πειραματικά στάδια που ακολουθήθηκαν για την επίτευξη των ορίων ανίχνευσης. Τέλος αναλύονται τα αποτελέσματα και εξάγονται τα αντίστοιχα συμπεράσματα. Στόχος της έρευνας είναι η εκλεκτική συλλογή στοιχείων απευθείας στην επιφάνεια των ανακλαστήρων TXRF με σκοπό τη μείωση των ορίων ανίχνευσης αφετέρου την επίτευξη ειδοταυτοποίησης (speciation). Δοκιμάστηκαν τρείς εναλλακτικοί μέθοδοι: 1) Μέθοδος ενεργοποίησης του ανακλαστήρα με καρβονυλική διϊμιδαζόλη. Με τη μέθοδο αυτή έχει ήδη δεσμευτεί ο υδράργυρος και ανιχνεύτηκαν ο ψευδάργυρος και ο μόλυβδος όχι όμως σε ιδιαίτερα χαμηλά όρια ανίχνευσης. 2) Μέθοδος συμπλοκοποίησης μετάλλων. Με τη μέθοδο αυτή προσδιορίστηκαν διάφορα στοιχεία όπως ο μόλυβδος, ο υδράργυρος, ο χαλκός, ο σίδηρος και το σελήνιο. 3) Μέθοδος αναγωγής στοιχείων σε κολλοειδές αιώρημα. Πραγματοποιείται ο προσδιορισμός του σεληνίου, του χρυσού και του αρσενικού σε πολύ χαμηλά όρια ανίχνευσης. Μέσω της διδακτορικής έρευνας επιτεύχθηκε ανάλυση χημικών στοιχείων σε χαμηλά όρια ανίχνευσης, με μικρό κόστος και χωρίς χρήση τοξικών αντιδραστηρίων. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι δεν πραγματοποιείται στάδιο προσυγκέντρωσης και δεν απαιτείται χρονοβόρα πειραματική διαδικασία και ακριβός και πολύπλοκος εξοπλισμός.. 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 O ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σελήνιο 1.1 Εισαγωγή Το σελήνιο είναι ένα ιχνοστοιχείο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή είναι βασικό για την υγεία σε μικρή ποσότητα ενώ είναι τοξικό σε υψηλή συγκέντρωση. Ενσωματώνεται σε πρωτεΐνες, τις σεληνιοπρωτεΐνες, οι οποίες είναι σημαντικά αντιοξειδωτικά ένζυμα. Οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες των πρωτεϊνών αυτών βοηθούν στο να αποτραπεί η καταστροφή των κυττάρων από τις ελεύθερες ρίζες. Επίσης οι πρωτεΐνες αυτές βοηθούν στη ρύθμιση της λειτουργίας του θυρεοειδούς και παίζουν σημαντικό ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ως απαραίτητο συστατικό καταλύει τις ενδιάμεσες αντιδράσεις του μεταβολισμού και παρεμποδίζει την τοξική δράση των βαρέων μετάλλων όπως του υδράργυρου, του καδμίου και του σιδήρου. Το σελήνιο αποτελεί απαραίτητο στοιχείο στη διατροφή μας και προσλαμβάνεται από την τροφή ενώ στο πόσιμο νερό βρίσκεται σε μικρές ποσότητες. Η μειωμένη πρόσληψη του προκαλεί σοβαρά προβλήματα στο συκώτι, πάγκρεας, καρδιά, νεφρό και αυξάνει το κίνδυνο του καρκίνου. Αντιθέτως σε μεγάλες συγκεντρώσεις το σελήνιο προκαλεί δερματίτιδα, κόπωση, ερεθισμό στα μάτια και το δέρμα [Barceloux D.G]. Το στοιχειακό σελήνιο είναι λιγότερο τοξικό λόγω της χαμηλής πτητικότητας του. Το εξασθενές και τετρασθενές σελήνιο σε σχέση με τον οργανικό σελήνιο είναι ιδιαίτερα τοξικά [Latva S. Et al., Casiot C et al.]. Η συνήθης μορφή του σεληνίου είναι η τετρασθενή και είναι πιο τοξική από την εξασθενή του μορφή [Deng Biyang et al, Alaejos Maite Sanzet al]. Τα οργανικά παράγωγα και οι πτητικές ενώσεις H 2 Se είναι 100 φορές πιο τοξικά από το HCN. 12

13 1.2 Γενικά χαρακτηριστικά Τα γενικά χαρακτηριστικά του σεληνίου δίνονται στο πίνακα 1.1 [Καραγιαννίδης Π] Πίνακας 1.1 Γενικά χαρακτηριστικά του Σεληνίου Ατομικός αριθμός 34 Ηλεκτρ.διαμόρφωση (28) 4s 2 4p 4 Ατομικό βάρος 78,96 Ατομική ακτίνα (Α ) 1,17 Ιοντική ακτίνα X 2- (Α ) 1,98 Ιοντική ακτίνα, M 4- (Α ) 0,40 Σημείο ζέσεως (ºC) 685 Σημείο τήξεως (ºC) η ενέργ.ιονισμού (ev) 9,75 Εº (volt), X H 2 X -0,40 Πυκνότητα (20 ºC) g/cm 3 4, Προέλευση Παρασκευή To σελήνιο απαντά σε πολύ μικρές συγκεντρώσεις στο στερεό φλοιό της γης. Συνυπάρχουν μαζί με το θείο στα θειούχα ορυκτά του χαλκού και του νικελίου. Η φυσική αφθονία του σεληνίου είναι μικρότερη από του θείου. Ο φλοιός της γης περιέχει 0,05 mg.kg -1 και στο θαλασσινό νερό είναι 2x10-4 mg.l -1. Ανακαλύφθηκε στο υπόλειμμα της ανόδου της ηλεκτρόλυσης του χαλκού. Τα πιο γνωστά ορυκτά τους είναι: κλοσχαλίτης, PbSe, ευκαιρίτης (Cu, Ag) 2 Se. Υψηλά επίπεδα σεληνίου εμφανίζονται σε αστικά κέντρα εξαιτίας των εκπομπών από τις καπνοδόχους εργοστασίων παρασκευής χρωματιστού γυαλιού, μπαταριών, εκρηκτικών και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων. 13

14 Η αρχική μέθοδος παραγωγής του σεληνίου έγινε από την τέφρα των καμινάδων των εγκαταστάσεων φρύξης των θειούχων ορυκτών. Η τέφρα κατεργάζεται με διαλύμα KCN και το σελήνιο μετατρέπεται σε KSeCN. Από το KSeCN με υδροχλωρικό οξύ λαμβάνεται το Se. Οι αντιδράσεις που πραγματοποιούνται δίνονται παρακάτω: KCN + Se KSeCN (1.1) KSeCN + HCl KCl + Se + HCN (1.2) Σήμερα λαμβάνεται από το υπόλειμμα που μένει στην άνοδο κατά τη διάρκεια του ηλεκτρολυτικού χαρακτηρισμού του χαλκού. Αυτό το υπόλειμμα περιέχει επίσης διάφορα ευγενή μέταλλα. 1.4 Αλλοτροπία του σεληνίου Οι αλλοτροπικές μορφές του σεληνίου είναι έξι. Οι τέσσερις από αυτές έχουν κόκκινο χρώμα. Υπάρχουν επίσης δυο γκρι μορφές. Οι τρείς περιέχουν δακτυλίους Se 8 αλλά διαφέρουν στον τρόπο που βρίσκονται οι ομάδες Se 8 μέσα στην κυψελίδα. Η τέταρτη μορφή απαντά ως άμορφο που έχει πολυμερή αλυσίδα ατόμων σεληνίου. Η πιο σταθερή χαρακτηρίζεται ως μεταλλικό σελήνιο. Περιέχει ελικοειδείς αλυσίδες ατόμων Se με ασθενή μεταλλική αλληλεπίδραση ανάμεσα στις γειτονικές έλικες. Το μεταλλικό σελήνιο παρουσιάζει ηλεκτρική αγωγιμότητα που αυξάνει με αύξηση της έντασης της ακτινοβολίας (φωτοκύτταρα σεληνίου). Η συνηθισμένη εμπορική μορφή του στοιχείου είναι το άμορφο σελήνιο. Περιέχει μεγάλο αριθμό ακανόνιστων δακτυλίων. 14

15 Χημικά συμπεριφορά Το σελήνιο με θέρμανση, αντιδρά με όλα τα στοιχεία και σχηματίζουν σεληνιούχες ενώσεις. Το σελήνιο δεν αντιδρά με το νερό ή αραιά οξέα. Οξειδώνεται από το πυκνό νιτρικό οξύ και δίνουν H 2 SeΟ Ενώσεις του Σεληνίου Διοξείδιο του σεληνίου, SeΟ 2. Σχηματίζει άχρωμους κρυστάλλους, διαλυτούς στο βενζόλιο και το άνυδρο οξικό οξύ. Το αέριο έχει δομή ίδια με το SO 2 αλλά στη στερεά κατάσταση σχηματίζει απεριόριστο αλυσίδα, που δεν είναι επίπεδο, με αποστάσεις Se-O, 1,73 A για τα γεφυροποιημένα άτομα οξυγόνου. Το SeΟ 2 αντιδρά με το νερό και σχηματίζει σε κρυσταλλική κατάσταση σεληνιώδες οξύ, Η 2 SeΟ 3. Χρησιμοποιείται για την οξείδωση των αλδεϋδών. RCH 2 COR+ SeO 2 R-COCO-R + Se + H 2 O (1.3) Tριοξείδιο του σεληνίου, SeΟ 3 λαμβάνεται με αφυδάτωση του σεληνικού οξέος με P 4 O 10 σε C ή την επίδραση SO 3 σε Κ 2 SeΟ 4. Eίναι άχρωμοι, υγροσκοπικοί κρύσταλλοι. Σε στερεή κατάσταση είναι τετραμερές Se 4 Ο 12. Στην αέριο φάση υπάρχει ισορροπία του τετραμερούς με το SeΟ 3. Το SeΟ 3 είναι πιο ισχυρό οξειδωτικό από το SΟ 3. Διάλυση του σεληνίου σε ατμίζον θειικό οξύ δίνει έγχρωμα διαλύματα στα οποία το σελήνιο βρίσκεται σε κλασματική οξειδωτική κατάσταση. Σεληνιώδες οξύ, Η 2 SeΟ 3. Παρασκευάζεται με διάλυση του SeO 2 στο Η 2 Ο. Είναι ασθενές οξύ (pk 1 =2,46, pk 2 =7,31). Είναι μέτριο οξειδωτικό αντιδραστήριο (Ε =0,74V) Η 2 SeΟ 3 + 4H + +4e Se + 3H 2 Ο (1.4) Σεληνικό οξύ, Η 2 SeΟ 4. Λαμβάνεται με σύντηξη Se με KNO 3 ή με οξείδωση του SeO 2 με Η 2 Ο ή Ο 3. Τα άλατά του είναι ισόμορφα με τα αντίστοιχα θειικά άλατα. 15

16 Κατά τη θέρμανση του σεληνικού οξέος στους 200 C εκλύεται οξυγόνο. Είναι πιο οξειδωτικό από το Η 2 SΟ 4 (Ε =1,15 V) SeΟ H + +2e Η 2 SeΟ 3 + 2H 2 Ο (1.5) Η οξειδωτική του ισχύ είναι τόσο μεγάλη ώστε μπορεί να διαλύσει το Αu και το Pd. Tα εξαφθοριούχα του σεληνίου παρασκευάζονται με απευθείας αντίδραση του στοιχείου με τα αλογόνα. Όλα είναι άχρωμα αέρια και έχουν οκταεδρική δομή. Τα χαμηλά σημεία βρασμού δείχνουν ότι έχουν ομοιοπολικό χαρακτήρα. Το SeF 6 είναι λίγο δραστικό. Τα τετραφθοριούχα δεν μπορεί να παρασκευασθούν με απευθείας αντίδραση των στοιχείων γιατί σχηματίζονται τα εξαφθοριούχα. Παρασκευάζονται σύμφωνα με τις αντιδράσεις: SeCl 4 + 4AgF SeF 4 + 4AsCl (1.6) Τα τετραχλωριούχα του σεληνίου λαμβάνονται με απευθείας αντίδραση του σεληνίου με χλώριο. Το SeCl 4 είναι στερεό. Τα τετραβρωμιούχα του σεληνίου είναι γνωστά αλλά το SeΒr 4 είναι ασταθές και υδρολύεται εύκολα. [Μerian E] 1.6 Οξειδωτικές καταστάσεις Το σελήνιο στις ενώσεις του εμφανίζεται σε πολλές βαθμίδες οξείδωσεις (-2, +4, +6) επειδή τα ηλεκτρόνια από την εξωτερική τροχιά 4s 2 4p 4 μπορούν να καταλάβουν τα (n+1) d τροχιακά. Η οξειδωτική κατάσταση -2 είναι πιο σταθερή. Το σελήνιο (VI) σε όξινο περιβάλλον είναι ισχυρό οξειδωτικό. Το σελήνιο 6+ σε 2- αλκαλικό περιβάλλον ενεργούν ως οξειδωτικό. Επίσης τα SeΟ 4 είναι πιο 2-. οξειδωτικά από τα SΟ 4 16

17 1.7 Πηγές του σεληνίου Το σελήνιο βρίσκεται στο έδαφος, συγκεντρώνεται στα φυτά και, κατ αυτόν τον τρόπο, περνάει στην τροφική αλυσίδα. Το σελήνιο βρίσκεται στα περισσότερα τρόφιμα. Κυριότερες πηγές σεληνίου είναι τα φιστίκια, τα θαλασσινά, το κρέας και τα πουλερικά. Επίσης πολύ καλές πηγές σεληνίου αποτελούν τα καρύδια (κυρίως τα καρύδια Βραζιλίας), και τα εντόσθια (νεφρά και συκώτι). Τα δημητριακά, τα λαχανικά και άλλα φυτά περιέχουν σελήνιο, αλλά η ποσότητα που περιέχουν ποικίλλει ανάλογα με το έδαφος στο οποίο μεγαλώνουν. Το ευρωπαϊκό έδαφος είναι σχετικά φτωχό σε σελήνιο σε σχέση με άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα η Αμερική, ο Καναδάς και η Κίνα. Στις Η.Π.Α το έδαφος στις πεδιάδες της Νεμπράσκα και της Ντακότα έχουν πολύ υψηλά επίπεδα σεληνίου. Έλλειψη σεληνίου συχνά αναφέρεται στις ευρωπαικές χώρες γιατί τα περισσότερα τρόφιμα στα μέρη αυτά παράγονται και καταναλώνονται σε τοπικό επίπεδο. Προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη (RDA) σεληνίου Συνιστώμενες ημερήσιες προλήψεις (RDA) σεληνίου Πίνακας 1.2 Συνιστώμενες ημερήσιες προσλήψεις Σεληνίου στα παιδιά, γυναίκες και άντρες Ηλικία Βρέφη 0-6 μηνών Βρέφη 7-12 μηνών Παιδιά 1-6 ετών Παιδιά 7-10 ετών RDA (μg / ημέρα) Άντρες χρονών χρονών χρονών χρονών Γυναίκες χρονών χρονών χρονών χρονών

18 Τα βρέφη και τα παιδιά έχουν αυξημένες ανάγκες σε σελήνιο, λόγω του γρήγορου ρυθμού ανάπτυξης. Το RDA για το σελήνιο στα βρέφη ηλικίας έως έξι μηνών, είναι 10 μg/d και 15 μg/d στα βρέφη ηλικίας από έξι έως 12 μηνών. Γενικά, το ανθρώπινο γάλα είναι καλή πηγή σελήνιου. Η ποσότητα σεληνίου στο μητρικό γάλα ποικίλλει, ανάλογα με τη διατροφή της μητέρας και το στάδιο γαλουχίας. 1.8 Απορρόφηση Το σελήνιο απορροφάται στο λεπτό έντερο και η απορρόφησή του αυξάνεται σε καταστάσεις ανεπάρκειας. Η απορρόφηση του σεληνίου αυξάνεται με την παρουσία των βιταμινών C, Α και Ε ενώ τα βαριά μέταλλα, όπως ο υδράργυρος, το αρσενικό και τα φυτικά οξέα μειώνουν την απορρόφησή του. Ως αναπόσπαστο μέρος της υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης και της αναγωγάσης της θυρεοειδοξίνης, το σελήνιο πιθανότατα αντιδρά με κάθε θρεπτικό συστατικό το οποίο επηρεάζει την αντιοξειδωτική ισορροπία του κυττάρου. Άλλα μεταλλικά στοιχεία που είναι απαραίτητα συστατικά των αντιοξειδωτικών ενζύμων είναι ο χαλκός, ο ψευδάργυρος και το σίδηρο. 1.9 Ρύθμιση Η απορρόφηση του σεληνίου εξαρτάται από τη διαλυτότητα της λαμβανόμενης ουσίας και από την αναλογία στη δίαιτα του σεληνίου με το θείο. Η ποσότητα του σεληνίου που απορροφάται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων είναι η φύση των τροφίμων (π.χ τα θαλασσινά είναι πλούσια σε σελήνιο, αλλά το σελήνιο απορροφάται δύσκολα) και η μέθοδος με την οποία επεξεργάζονται τα τρόφιμα. Η περίσσεια σεληνίου αποβάλλεται με τα ούρα καθώς και μέσω της αναπνοής από τα μόρια του διμεθυλοσεληνίου. 18

19 1.10 Μείωση των προσλήψεων Η πρόσληψη του σεληνίου στη Βόρεια Ευρώπη έχει μειωθεί αρκετά τις τελευταίες δεκαετίες. Τη δεκαετία του 70, οι προσλήψεις ήταν περίπου μg ημερησίως, ενώ σήμερα έχει μειωθεί σε 30 μg ημερησίως για τις γυναίκες και 40 μg αντίστοιχα για τους άντρες, ποσότητα που αντιστοιχεί στη μισή περίπου της συνιστώμενης ημερησίως. Η αιτία της μείωσης έγκειται στη κατανάλωση εγχώριου σιταριού και όχι στο εισαγόμενο σιτάρι από τον Καναδά ή την Αμερική, το οποίο περιέχει μέχρι και 50 φορές περισσότερο σελήνιο από το ευρωπαϊκό. Μεγάλο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η Φινλανδία εισήγαγε το σελήνιο στα λιπάσματα της από τη δεκαετία του 80 και τα επίπεδα έχουν αυξηθεί αντίστοιχα όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα 1.3. [The European Food Information Council, 19

20 Γεωγραφικές διαφορές της πρόσληψης σεληνίου σε ενήλικες (μg/ημέρα) Πίνακας 1.3 Πρόσληψη Σεληνίου σε διάφορες χώρες Περιοχή ή Χώρα Νέα Ζηλανδία, περιοχή χαμηλή σε σελήνιο Κίνα, περιοχή πλούσια σε σελήνιο Νότια Σουηδία Πρόσληψη Σεληνίου (Μέσος Όρος ± Τυπικό Σφάλμα ή Εύρος) 11 ± ± 4 Φινλανδία, πριν τη χρήση σεληνίου στα λιπάσματα 26 Φινλανδία, μετά τη χρήση σεληνίου στα λιπάσματα 56 Σλοβακία Ηνωμένο Βασίλειο, 1974 Ηνωμένο Βασίλειο, 1995 Ιταλία Γερμανία Γαλλία Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής Καναδάς Βενεζουέλα 27 ± ±

21 1.11 Ο ζωτικός ρόλος του σεληνίου στον οργανισμό Έρευνες σε ζώα δείχνουν ότι το σελήνιο και η βιταμίνη Ε τείνουν να υποκαθιστούν το ένα το άλλο και ότι το σελήνιο μπορεί να αποτρέψει μερικές από τις βλάβες που προκαλούνται από την έλλειψη της βιταμίνης Ε σε περιπτώσεις οξειδωτικού στρες. Το σελήνιο βοηθάει επίσης στην αποτοξίνωση από τα υπεροξειδωμένα λίπη, το αλκοόλ και τον καπνό του τσιγάρου. Μετά την ηλικία των 60 ετών τα επίπεδα του σεληνίου πέφτουν κατά 7 % ενώ μετά την ηλικία των 75 ετών πέφτουν κατά 25%. Το σελήνιο ενσωματώνεται στο σώμα σε έναν μεγάλο αριθμό πρωτεϊνών, που ονομάζονται σελήνιο-πρωτεΐνες. Μέχρι τώρα έχουν προσδιοριστεί είκοσι πέντε τέτοιες πρωτεΐνες. Επίσης εμποδίζει την συγκόλληση των αιμοπεταλίων μεταξύ τους περιορίζοντας τους κινδύνους θρόμβων του αίματος, καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικών. εμποδίζει επίσης την οξείδωση της χοληστερίνης LDL Έλλειψη Ενώ οι προσλήψεις σεληνίου βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα στην Ευρώπη, δεν παρουσιάζονται εμφανή σημάδια έλλειψης. Παρ όλα αυτά, προσλήψεις σεληνίου σε επίπεδα χαμηλότερα των επιθυμητών μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής σελήνιο-πρωτεΐνων και ως συνέπεια να ασθενήσει τις ανοσολογικές και αντιφλεγμονώδεις αντιδράσεις του οργανισμού και να μειώσει την προστασία ενάντια σε ασθένειες, όπως ο καρκίνος και οι καρδιοπάθειες. Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η έλλειψη σεληνίου μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός είδους καρδιακής πάθησης, υποθυρεοειδισμό και εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Όμως υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι από μόνη της η έλλειψη σεληνίου δεν μπορεί να προκαλέσει ασθένειες. Μπορεί όμως να κάνει το σώμα πιο ευάλωτο σε ασθένειες που προκαλούνται από άλλες θρεπτικές, βιοχημικές ή μολυσματικές αιτίες. Τα πιο συχνά συμπτώματα από την έλλειψη σεληνίου είναι τα εύθραυστα νύχια και τα αδυνατισμένα μαλλιά. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν γαστρεντερικές διαταραχές, εξανθήματα στο δέρμα, κόπωση, ερεθιστικότητα και διαταραχές του νευρικού συστήματος. Επίσης τα άτομα που εμφανίζουν έλλειψη σεληνίου είναι πιο ευάλωτα σε επιπλέον ψυχολογικό στρες 21

22 Σε μια περιοχή της Κίνας παρουσιάστηκαν προβλήματα υγείας από το σελήνιο με μεγάλη συχνότητα όταν η συγκέντρωση του σεληνίου έφτασε σε επίπεδα λήψης της τάξης των 850 μg /ημέρα (περίπου 20 φορές μεγαλύτερο από την προτεινομένη καθημερινή πρόσληψη (RDA)) Τοξικότητα Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την καλή λειτουργία του οργανισμού παρόλα αυτά όταν βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να είναι τοξικό. Μεγάλη λήψη μπορεί να έχουν σαν αποτέλεσμα αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης του αίματος, αύξηση κακοήθων όγκων ή πρόωρο θάνατο. Οξείες και θανατηφόρες δηλητηριάσεις έχουν εμφανιστεί με κατάποση είτε εκούσια είτε με στόχο την αυτοκτονία ποσότητας σεληνίου ορισμένων γραμμαρίων. Χρόνια τοξικότητα από σεληνίου (σελήνωση) μπορεί να προκύψει από μικρότερες δόσεις σεληνίου σε μεγάλες χρονικές περιόδους. [Barceloux D.G] To Σελήνιο στο περιβάλλον Το σελήνιο εισέρχεται στο περιβάλλον τόσο από φυσικές διαδικασίες όσο και από την ανθρώπινη παρέμβαση. Η άδρευση σεληνο-σιδηρικών πετρωμάτων για την παραγωγή σοδειών σε περιοχές άγονες είναι μια βασική πηγή της εισαγωγής του σεληνίου στο περιβάλλον. Οι αγροτικές δραστηριότητες έχουν αυξήσει τα επίπεδα του σεληνίου που απελευθερώνονται σε υδατικά συστήματα. Το σελήνιο υπάρχει σε υψηλές συγκεντρώσεις στα ορυκτά θραύσματα στάχτης από την καύση του κάρβουνου. Το σελήνιο που απορρέει από αυτά τα συστήματα καταλήγει σε υπόγεια νερά και τα μολύνει. Το σελήνιο είναι βιοσυσσωρευτικό μέσω της τροφικής αλυσίδας. Υψηλές συγκεντρώσεις του σεληνίου έχουν τοξικά αποτελέσματα τα οποία περιλαμβάνουν καταστροφή ιστών και αποτυχία αναπαραγωγής όπως και φαινόμενα τερατογένεσης. Αφού οι τοξικολογικές ιδιότητες διαφέρουν η στοιχειακή ανάλυση ειδοταυτοποίησης παρέχει χρήσιμα συμπεράσματα για την περιβαλλοντική μελέτη. 22

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Θέματα Πανελλ. Εξετάσεων Χημείας Προσανατολισμού Β Λυκείου 1 ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1984 2004 (Περιέχει όσα από τα θέματα αναφέρονται στην ύλη της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Κανονικότητα διαλύματος

Κανονικότητα διαλύματος Κανονικότητα διαλύματος 1 Κανονικότητα διαλύματος Η κανονικότητα (Normality) σύμβολο N, είναι έκφραση συγκέντρωσης ενός υδατικού διαλύματος και δηλώνει τα γραμμοϊσοδύναμα (geq) μιας χημικής ένωσης ή ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους

Δασική Εδαφολογία. Χημικές ιδιότητες του εδάφους Δασική Εδαφολογία Χημικές ιδιότητες του εδάφους Χημικές ιδιότητες εδάφους Εδαφικά κολλοειδή Ηλεκτρικά φορτία των ανόργανων κολλοειδών Εναλλακτική ικανότητα του εδάφους Βαθμός κορεσμού με βάσεις Ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11γ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ. Βασίζεται στη μέτρηση της απορρόφησης. ακτινοβολίας χαρακτηριστικού μήκους κύματος

Κεφάλαιο 11γ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ. Βασίζεται στη μέτρηση της απορρόφησης. ακτινοβολίας χαρακτηριστικού μήκους κύματος Κεφάλαιο 11γ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ Βασίζεται στη μέτρηση της απορρόφησης ακτινοβολίας χαρακτηριστικού μήκους κύματος από ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΟΥΔΕΤΕΡΑ ΑΤΟΜΑ ΕΝΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ που βρίσκονται στη ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων. Εισαγωγική Χημεία

Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων. Εισαγωγική Χημεία Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων Εισαγωγική Χημεία 2013-14 1 Αντιδράσεις μετάλλων αλκαλικών γαιών Εισαγωγική Χημεία Βόριο (B), Aλουμίνιο (Al), Γάλλιο (Ga), Ίνδιο (In), και Θάλιο (Tl). Ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης 2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΙΑ Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική χημεία ορίζεται ως ο επιστημονικός κλάδος που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες σχετικά με τη σύσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΝΤΕΛΗ. Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13, Τηλ. 210 8048919 / 210 6137110 Κτίριο 2 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 29, Τηλ. 210 8100606 ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ

ΠΕΝΤΕΛΗ. Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13, Τηλ. 210 8048919 / 210 6137110 Κτίριο 2 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 29, Τηλ. 210 8100606 ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ Τάξη Μάθημα Εξεταστέα ύλη Καθηγητές Γ Λυκείου XHMEIA Γ Λυκείου Οργανική-Οξειδοαναγωγή- Θερμοχημεία-Χημική κινητική Δημητρακόπουλος Θοδωρής Τζελέπη Αναστασία ΠΕΝΤΕΛΗ Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα.

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. 1. ΔΙΑΛΥΜΑ Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. Ετερογενές σύστημα καλείται αυτό, το οποίο αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΙΕΚ ΒΑΡΗΣ ΦΙΩΤΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Καθορισμένα ή καθαρά σώματα λέγονται εκείνα που έχουν την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 17 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Για την αντίδραση: Fe (s) + 2HCl (aq) FeCl 2(aq)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011 Α ΤΑΞΗΣ

ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 2011 Α ΤΑΞΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 011 Α ΤΑΞΗΣ Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι θέματα Α, Β, Γ, Δ, Ε και Ζ Να απαντήσετε σε όλα τα θέματα Θέμα Α (μονάδες 0) 1 Να συμπληρώσετε στον πιο κάτω πίνακα τα πρωτόνια,

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ - B ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ)

Εξεταστέα ύλη (από το ΥΠΕΠΘ) 39 th ICHO 21 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Χημείας Τάξη Α Εξεταστέα ύλη 2006-2007 (από το ΥΠΕΠΘ) 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Με τι ασχολείται η χημεία Ποια είναι η σημασία της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Υδροχημεία. Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Υδροχημεία Ενότητα 10: Οξείδωση - Αναγωγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση των οξειδοαναγωγικών φαινομένων, δυναμικό οξειδοαναγωγής Κατανόηση της διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η κατανόηση του μηχανισμού λειτουργίας των γαλβανικών και ηλεκτρολυτικών κελιών καθώς και των εφαρμογών τους. Θεωρητικό Μέρος Όταν φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία Σταύρος Λαλάς*, Βασίλειος Αθανασιάδης και Όλγα Γκορτζή Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Βαρέα

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

4. ΒΛΑΒΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΚΑΙ ΘΡΑΥΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ

4. ΒΛΑΒΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΚΑΙ ΘΡΑΥΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ 4. ΒΛΑΒΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΚΑΙ ΘΡΑΥΣΕΙΣ ΛΟΓΩ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ Ως διάβρωση ορίζεται η διεργασία που επισυμβαίνει στην επιφάνεια μεταλλικών κατασκευών και οδηγεί σε ποικίλου βαθµού καταστροφή τους. Όταν ένα μέταλλο έρθει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 3.1 Τί είναι «χημική αντίδραση»; Αναφέρατε 5 φαινόμενα της καθημερινής ζωής που εκδηλώνονται με χημικές αντιδράσεις. (Εδώ σημειώνετε

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων.

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. 1) Αντιδράσεις σύνθεσης: Στις αντιδράσεις αυτές δύο ή περισσότερα στοιχεία ενώνονται προς σχηματισμό μιας χημικής ένωσης. π.χ. C + O 2 CO 2 2) Αντιδράσεις αποσύνθεσης:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 5: Σκληρότητα Νερού Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ Οξέα Βάσεις Άλατα τάξη Γ γυµνασίου Τα οξέα έχουν ξινή γεύση Οξέα και ανθρακικό ασβέστιο Τα οξέα µεταβάλλουν το χρώµα των δεικτών Οξέα και µέταλλα Τα οξέα αντιδρούν µε πολλά µέταλλα και πολλές φορές παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός. Από τις παρακάτω 9 ερωτήσεις να απαντήσετε τις 6

Βαθμός. Από τις παρακάτω 9 ερωτήσεις να απαντήσετε τις 6 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΧΑΡΝΩΝ ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ (19/06 /12) ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA Ονοματεπώνυμο: Αρ/μός Κατ/σης:

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα