T ÙfiÙËÙÂ Î È ÏÔÁÔÙÂ Ó ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "T ÙfiÙËÙÂ Î È ÏÔÁÔÙÂ Ó ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô"

Transcript

1 T ÙfiÙËÙÂ Î È ÏÔÁÔÙÂ Ó ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

2 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ Κλειδιά και Αντικλείδια Ταυτότητες και Ετερότητες Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Ελένη Χοντολίδου ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2007

3 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων Β έκδοση: 2007 Α έκδοση: 2003 Επιστηµονική υπεύθυνη της σειράς «Κλειδιά και Αντικλείδια» Αλεξάνδρα Ανδρούσου Η Ελένη Χοντολίδου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στον Τοµέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης.

4 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κλειδιά και Αντικλείδια Eίναι άραγε δυνατόν να δουλέψει κανείς αποτελεσµατικά σε ένα αποµονωµένο, ορεινό χωριό της Θράκης, όταν νιώθει αδυναµία επικοινωνίας λόγω γλώσσας; Πώς βρίσκει ένας εκπαιδευτικός ισορροπία ανάµεσα στους κανόνες του σχολικού θεσµού, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, στα περιεχόµενα του αναλυτικού προγράµµατος και στις ανάγκες των παιδιών; Πώς διδάσκει κανείς ελληνικά, όταν πάνω από τα µισά παιδιά στην τάξη είναι αλλόγλωσσα; Yπάρχουν τρόποι να κινητοποιήσουµε τα παιδιά ώστε να ενδιαφερθούν για το σχολείο; Πώς αξιολογούµε εάν οι µαθητές έµαθαν ή όχι ιστορία; Aντέχεται η σιωπή των µαθητών από το δάσκαλο; Πώς διορθώνουµε τα λάθη των παιδιών; Πώς επικοινωνούµε σε µια σχολική τάξη; Yπάρχει χώρος για ευχαρίστηση στο σηµερινό σχολείο; Tα παραπάνω ερωτήµατα και πολλά άλλα απασχολούν τους εκπαιδευτικούς και συνδέονται άµεσα µε την καθη- µερινή διδακτική τους πράξη. Kάθε τάξη ορίζεται ως συνάντηση υποκειµένων µε διαφορετική το καθένα προσωπική ιστορία που καλούνται να δράσουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Aυτή η συνάντηση δεν είναι εύκολη ούτε ανέ- 3

5 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ φελη και δεν υπακούει σε προδιαγεγραµµένους κανόνες. Aντιθέτως, είναι γεµάτη συγκρούσεις, δυσκολίες, συγκινήσεις, απογοητεύσεις, ικανοποιήσεις και δηµιουργεί συνεχώς νέα ερωτήµατα που αναζητούν απαντήσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια δεν πρόκειται να αποπειραθούν να δώσουν απαντήσεις, αλλά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους αναγνώστες/χρήστες τους να συνθέσουν τις δικές τους λύσεις που αντιστοιχούν στη δική τους πραγµατικότητα. Αυτό βασίζεται στην αρχή ότι η σχολική πραγµατικότητα είναι πολύπλοκη, δυναµική, απρόβλεπτη και κυρίως µοναδική. Άρα, δεν υπάρχει µία µόνο λύση, µία συνταγή µαγική που λύνει τα προβλήµατα. Kάθε εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει τις δικές του παραµέτρους που πρέπει πριν από όλα να εντοπιστούν για να αναζητηθούν στη συνέχεια οι κατάλληλες λύσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια είναι εργαλεία ανάγνωσης της σχολικής πραγµατικότητας. ηλαδή, κάθε κείµενο που έχετε στα χέρια σας αποτελεί µια προσπάθεια σύντοµης απάντησης σε ένα ερώτηµα (π.χ. πώς µαθαίνουν τα παιδιά;) από τη σκοπιά µιας επιστηµονικής προσέγγισης (π.χ. της γνωστικής ψυχολογίας). Mπορεί ωστόσο σε άλλο κείµενο να συναντήσετε απάντηση στο ίδιο ερώτηµα από διαφορετική επιστηµονική σκοπιά (π.χ. την 4

6 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ κοινωνιολογία). Tα κείµενα, γραµµένα από εκπαιδευτικούς και πανεπιστηµιακούς διάφορων ειδικοτήτων, ακολουθούν την ίδια δοµή: ξεκινούν από µια σκηνή σε ένα σχολικό πλαίσιο, αναλύουν τι συµβαίνει και ύστερα διατυπώνουν απαντήσεις στηριγµένες σε µία επιστήµη. ηλαδή, µε αφετηρία την εκπαιδευτική πράξη, περνούν µέσα από µια διαδικασία ανάλυσης και σύνθεσης από τη θεωρία, για να καταλήξουν στα χέρια σας σαν κλειδιά για τη δική σας διδακτική πρακτική. Tα κείµενα συνδέονται λειτουργικά µεταξύ τους γιατί καθένα αναδεικνύει και µια ξεχωριστή ψηφίδα από την πραγµατικότητα της εκπαιδευτικής πράξης. Mελετώντας και δουλεύοντας πάνω στον τρόπο µε τον οποίο τα κεί- µενα συνδέονται µεταξύ τους, φανταστήκαµε πολλά από τα κλειδιά που µπορούν να ξεκλειδώσουν πολλά από τα φαινόµενα που αναλύουµε. Ωστόσο, µόνο εσείς µπορείτε να κατασκευάσετε τα αντικλείδια που έχουν νόηµα τη συγκεκριµένη στιγµή για το δικό σας πλαίσιο, που κάνουν... κλικ και ανοίγουν µια «πόρτα» που οδηγεί σε δικές σας λύσεις. Aυτή η πολυπρισµατική, διεπιστηµονική προσέγγιση της καθηµερινής εκπαιδευτικής πράξης είναι προφανές ότι χρησιµοποιεί ως έναυσµα µια ευρεία ποικιλία αναφορών 5

7 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ σε σχολικές πραγµατικότητες: τάξεις στην πόλη, στο βουνό, µονοθέσια σχολεία, µειονοτικά σχολεία της Θράκης, σχολεία µε πολλούς αλλόγλωσσους µαθητές, σχολεία σηµερινά, στην Eλλάδα και αλλού, άλλοτε και τώρα. Eίναι κοινή πεποίθηση όλων όσοι συµµετέχουµε σε αυτή τη σειρά ότι συχνά βοηθάει να αναγνώσει κανείς τη δική του εκπαιδευτική πραγµατικότητα βλέποντας κάτι ανάλογο που συµβαίνει σε µια άλλη τάξη, σε ένα άλλο πλαίσιο, ώστε µέσα από την ανάλυση και την κατανόησή του να µεταφέρει την εµπειρία αυτής της γνώσης στη δική του πραγµατικότητα, στο δικό του πλαίσιο. H απόσταση από τα δικά µας πράγµατα τελικά βοηθάει να τα καταλάβουµε καλύτερα. Tρεις θεµατικές ενότητες, η ιδακτική Μεθοδολογία, το Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης και τα ζητήµατα Ταυτότητας και Ετερότητας, αποτελούν τον καµβά πάνω στον οποίο, µέσα από διαφορετικές επιστη- µονικές προσεγγίσεις, προσπαθούµε να απαντήσουµε στα ερωτήµατα της καθηµερινής εκπαιδευτικής πρακτικής. εν κρύβουµε τις δυσκολίες ούτε αποσιωπούµε τα όρια των προτάσεων που κάνουµε και δεν πιστεύουµε ότι η ευθύνη για τις λύσεις είναι µόνο στα χέρια των εκπαιδευτικών. Yποστηρίζουµε όµως ότι µπορούν οι εκπαιδευτικοί να πάρουν στα χέρια τους τα εργαλεία που 6

8 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ θα τους επιτρέψουν να καταλάβουν καλύτερα το πλαίσιο µέσα στο οποίο εργάζονται, να το βελτιώσουν και να αντλήσουν ικανοποίηση από τη δουλειά τους. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια ευτύχησαν να συναντήσουν στη διαδροµή τους άξιους τεχνίτες που τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική µορφή τα έκαναν ανθεκτικά, λειτουργικά και έτοιµα να ξεκλειδώσουν. Tους ευχαριστώ όλους και όλες θερµά. Aλεξάνδρα Aνδρούσου Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Νοέµβριος

9 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Από τη σειρά «Κλειδιά και Αντικλείδια» κυκλοφορούν τα βιβλία: θεµατικό πεδίο ιδακτική Μεθοδολογία ιδάσκοντας ιστορία Αβδελά Ε. Κίνητρο στην εκπαίδευση Ανδρούσου Α. Ανάγνωση και ετερότητα Αποστολίδου Β. Εµψύχωση στην τάξη (Α και Β µέρος) ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Νικολάου Β. Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Ζωγραφάκη Μ. Η επικοινωνιακή προσέγγιση του γλωσσικού µαθήµατος Ιορδανίδου Α., Σφυρόερα Μ. ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Κουτσούρη Α. Για τη µέθοδο project Μάγος Κ. Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Σακονίδης Χ. ιαθεµατική προσέγγιση της γνώσης Σφυρόερα Μ. ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική Σφυρόερα Μ. Η επεξεργασία της εικόνας στη σχολική τάξη Σφυρόερα Μ. Το λάθος ως εργαλείο µάθησης και διδασκαλίας Σφυρόερα Μ. 8

10 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Φυσικές Επιστήµες: διδασκαλία και εκπαίδευση Τσελφές Β. Μουσική στο σχολείο Τσιρίδης Π. ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Χοντολίδου Ε. ιδασκαλία σε οµάδες Χοντολίδου Ε. Η επανατροφοδότηση των µαθητών στα γραπτά τους κείµενα Χοντολίδου Ε. θεµατικό πεδίο Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο Ασκούνη Ν. Οικογένεια και σχολείο ραγώνα Θ. Στερεότυπα και προκαταλήψεις ραγώνα Θ. Η µη λεκτική επικοινωνία στο σχολείο Κούρτη Ε. Πολιτισµός και σχολείο Πλεξουσάκη Ε. Η µειονοτική εκπαίδευση της Θράκης Τσιτσελίκης Κ. Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου Φραγκουδάκη Α. Η εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισµός Φραγκουδάκη Α. Η ικανότητα του λόγου και η γλωσσική διδασκαλία Φραγκουδάκη Α. 9

11 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ θεµατικό πεδίο Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Ανδρούσου Α., Ασκούνη Ν. «Εµείς» και οι «άλλοι»: εµπειρίες εκπαιδευτικών ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Πετρίδης Τ. Ταυτότητα και εκπαίδευση ραγώνα Θ. Επικοινωνία και ταυτότητες σε µια πολύγλωσση οικογένεια Μανουσοπούλου Α. Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα Μπαλτσιώτης Λ. Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Χοντολίδου Ε. ηµιουργώντας γέφυρες Ανδρούσου Α., Πανούτσος Α. Για περισσότερα «Κλειδιά και Αντικλείδια»: 10

12 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Σκηνή 1η ιδάσκω λογοτεχνία µε ένα συνάδελφο για ένα εξάµηνo πειραµατικά στο σχολείο του στη Β Γυµνασίου 1. Παρ ότι είµαι «επισκέπτρια» και το φορτίο της παιδαγωγικής σχέσης έχει ο δάσκαλος της τάξης, δηµιουργώ µία ιδιαίτερη σχέση µε ένα αγόρι, τον Ιωσήφ, που είναι µέτριος µαθητής, ζωηρός, απείθαρχος και πολύ συµπαθής. ε συµµορφώνεται µε τις οδηγίες να φέρει µαζί του ένα ντοσιέ για τα φύλλα που τους δίνουµε και υπόσχοµαι (σχεδόν απειλώ, µιας και τα µαλλιά µου είναι κοµµένα εξαιρετικά κοντά...) ότι θα κάνω τα µαλλιά µου αλογοουρά (!) όταν επιτέλους θα το φέρει. Ο Ιωσήφ πετυχαίνει το στόχο του, που είναι να τον προσέξω (στόχος κάθε ζωντανού και απείθαρχου παιδιού), και αρπάζει επιδεικτικά το ντοσιέ του διπλανού του: «Κυρία, κυρία, έχω ντοσιέ!». Του εξηγώ ότι πρέπει να φέρει το δικό του 1 Φιλάρετος Θ. & Χοντολίδου Ε., «ιδάσκοντας από κοινού λογοτεχνία στο Γυµνάσιο», στο: Αποστολίδου Β. & Χοντολίδου Ε. (επιµ.), Λογοτεχνία και εκπαίδευση, τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα,

13 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ ντοσιέ. Και, ω του θαύµατος, την επόµενη φορά έχει µαζί του ντοσιέ. «Ανάγκα και θεοί πείθονται» και βάζω κακήν κακώς στα µαλλιά ένα λάστιχο προς µεγάλη τέρψιν της τάξης και του Ιωσήφ, που πια µε θεωρεί πολύ κοντινό του πρόσωπο. Έχουµε φτιάξει τον κώδικά µας. Οι επιδόσεις του ανεβαίνουν και σε λίγο καιρό µε καλεί µε επίσηµη τυπωµένη πρόσκληση στο µπαρ µιτζβά του 2. Φυσικά, ανταποκρίνοµαι µε θέρµη. Στο µεταξύ ο Ιωσήφ είναι µέλος ενός ροκ συγκροτήµατος και αυτό µου τον κάνει ακόµη πιο συµπαθή. Ανταλλάσσουµε κουβέντες για τα µουσικά µας ενδιαφέροντα, στο βαθµό βεβαίως που µπορούµε να επικοινωνήσουµε, λόγω διαφοράς ηλικίας. Στο τέλος αυτής της πειραµατικής εφαρµογής παίρνω συνεντεύξεις για την αξιολόγηση της διδασκαλίας µας και την όλη πειραµατική φάση από διάφορα παιδιά, µεταξύ των οποίων και ο Ιωσήφ. Σε κάποια στιγµή τον ρωτώ µε όλη την καλή, ανεκτική, πολυπολιτισµική µου διάθεση, τις γνώσεις, τα διαβάσµατά µου, τη συµπάθειά µου στα όρια της θετικής προκατάληψης για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, µε τη γνώση µου από την πρακτική της Αγγλίας: «Ιωσήφ, θα ήθελες να διαβάζαµε στην τάξη και λογοτεχνία για Εβραίους ή 2 Βάφτιση των Εβραίων που γίνεται στα 12 χρόνια του παιδιού. 12

14 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ εβραϊκή λογοτεχνία;». Η απάντηση του µικρού µου µαθητή ήρθε σαν χαστούκι στη βεβαιότητα και τις ακλόνητες πεποιθήσεις µου: «Όχι, βέβαια!». Στη συζήτηση που επακολούθησε, κάτι µεταξύ σοκ και αποκάλυψης, ο Ιωσήφ µου είπε πως δε θέλει να φαίνεται πως είναι Εβραίος µέσα στην τάξη (ας σηµειωθεί πως το παιδί αυτό φυσιογνωµικά είναι το απόλυτο στερεότυπο για τον Εβραίο: κόκκινα σγουρά µαλλιά, φακίδες...). Όταν του είπα πως φαίνεται Εβραίος και κανένας δεν ενοχλείται από αυτό και ότι τη βάφτισή του δεν την κράτησε µυστική, µου έδωσε την άποψή του. Κάλεσε όλους τους χριστιανούς φίλους του στη βάφτισή του, αλλά δε θέλει στο σχολείο να διδάσκονται πράγµατα για τους Εβραίους ούτε στη λογοτεχνία ούτε στην ιστορία: «ε θέλω να ξεχωρίζω, κυρία»... Σκηνή 2η Η µικρή Ελένη είναι κόρη διανοούµενων που ζουν για ένα χρόνο στο Λονδίνο. Η δεκατριάχρονη Ελένη, µε καλά Αγγλικά και ανατροφή πολιτισµένου αριστερού ανθρώπου, µε φυλετικές ανοχές, διάθεση για πολυπολιτισµικότητα στην πράξη, φοιτά σε αγγλικό σχολείο όπου ο πολυπολιτισµός είναι πράξη: λευκοί, µαύροι, µιγάδες και κίτρινοι µαθητές, Ευρωπαίοι, Ασιάτες και Αφρικανοί... 13

15 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Ιδού η ευκαιρία να αποδείξει η µικρή Ελένη την αριστερή της ανατροφή, την ανεκτικότητα και τη φιλική της διάθεση. Τη δεύτερη µέρα, την ώρα του φαγητού, στο εστιατόριο, µε άνεση που θα ζήλευε διπλωµάτης, µε το δίσκο της ανά χείρας προχωρεί ακάθεκτη προς το τραπέζι των µαύρων συµµαθητών και συµµαθητριών της. Χαµογελάει αφοπλιστικά και κάθεται χαιρετώντας τους µε το χαµόγελο της σιγουριάς που µόνο η ηλικία και η άγνοια µπορούν να επιδεικνύουν. Το τραπέζι στρέφεται προς το µέρος της. Οι συµµαθητές και οι συµµαθήτριές της στα- µατούν να τρώνε, κοιτιούνται µεταξύ τους και της δηλώνουν εµµέσως πλην σαφώς ότι δεν είναι ευπρόσδεκτη. Η µικρή Ελένη τα χάνει και µε δάκρυα στα µάτια µαζεύει το δίσκο της και πηγαίνει σε ένα ευρωπαϊκό «κατάλευκο» τραπέζι σαστισµένη, µε ανάµεικτα συναισθήµατα, χωρίς να ξέρει πού έφταιξε και τι κακό έχει κάνει... 14

16 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Τι συνέβη στις περιπτώσεις αυτές; Περίπτωση πρώτη Η δασκάλα µπερδεύει τις γνώσεις και τις στάσεις στα ζητήµατα της ετερότητας (ορθές) µε αυτό που επιθυµούν οι ίδιοι οι άλλοι. Ορθώς ρωτά εάν θέλει ο εβραίος µαθητής να διδάσκεται εβραϊκή λογοτεχνία στο σχολείο, αλλά λανθασµένα περιµένει η απάντηση στο ερώτηµά της να είναι θετική, δηλαδή ότι ναι, θα ήθελε το µικρό εβραιόπουλο να γίνεται συζήτηση για τη φυλετική/εθνοτική/θρησκευτική του οµάδα στην τάξη. Η ευαισθητοποίησή µας στην ετερότητα σηµαίνει πως είµαστε ανοικτοί ακόµη και όταν ο «άλλος» δεν επιθυµεί να προσδιορίζεται ως τέτοιος, ακόµη και αν θέλει να περνά απαρατήρητος (ή να νοµίζει πως περνά...). Ο «άλλος» µπορεί να επιθυµεί την αφοµοίωση ή επιλεκτικά να τονίζει την ταυτότητά του όποτε ό ίδιος το επιθυµεί (στη βάφτισή του κ.λπ.). Ή ακόµη µπορεί να τον διακατέχει µια αµφιθυµία σε σχέση µε την εθνοτική του ταυτότητα. Η κυρίαρχη ταυτότητα, εν προκειµένω, µπορεί να είναι αυτή του ροκαµπίλι εφήβου και όχι του Εβραίου. Πολλές φορές οι ευαισθητοποιηµένοι ενήλικες επιχειρούµε, στην προσπάθειά µας να βοηθήσουµε τους «άλλους» να 15

17 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ βρουν ένα χώρο φιλικής αποδοχής, να επιβάλουµε και να υπογραµµίσουµε την ετερότητά τους. Το πρώτο µάθηµα που προσωπικά πήρα είναι ότι η δική µου αντιρατσιστική και αντιεθνικιστική αντίληψη δεν είναι απαραιτήτως και ο τρόπος που ο άλλος βλέπει τον εαυτό του και είναι πολύ καλά που συµβαίνει αυτό. Το δεύτερο µάθηµα που πήρα είναι ότι αυτά που γίνονται αλλού (στην Αγγλία, τη Γαλλία κ.λπ.) δε συµβαίνουν επειδή οι πλειονότητες των φωτισµένων διανοού- µενων τα επέβαλαν άνωθεν, αλλά επειδή κάποιοι δραστήριοι της µειοψηφίας (µαύροι, γυναίκες, εθνοτικές οµάδες...) αγωνίστηκαν για την κατάκτησή τους, στο σχολείο και την κοινωνία γενικότερα 3. 3 Στην Αγγλία και τις ΗΠΑ υπάρχουν οι Σπουδές του Μαύρου Πολιτισµού (Βlack Studies) επειδή κάποιοι µαύροι συνειδητοποιήθηκαν, αγωνίστηκαν και έκριναν ότι επιθυµούν τη συγκεκριµένη εκπαιδευτική παρέµβαση. εν εισήχθησαν οι Σπουδές του Μαύρου Πολιτισµού στα πανεπιστήµια και τα σχολεία ως δώρο από κάποιους φωτισµένους λευκούς µόνο για το πολιτικό τoυς περιεχόµενο, προκειµένου να γίνει το περιεχόµενο της λογοτεχνίας πολυεθνικό. Τέτοιου τύπου αλλαγές προϋποθέτουν ριζική αλλαγή της αντίληψης για το πρόγραµµα διδασκαλίας, γενικά, και για τη λογοτεχνία, ειδικότερα. Με τον τρόπο αυτόν η λογοτεχνία διαβάζεται «πολιτικά», όχι αισθητικά και µε µία 16

18 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Στην περίπτωσή µας, λοιπόν, η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης βρίσκεται ακόµη σε βαρύ πένθος, καθώς αποδεκατίστηκε µε τρόπο βάναυσο στο Β Παγκόσµιο πόλεµο, πένθος από το οποίο εξέρχεται σιγά σιγά µόλις τα τελευταία χρόνια. ε διεκδίκησε άλλο πρόγραµµα σπουδών για τη δευτεροβάθµια εκπαίδευση 4, δεν έθεσε η ίδια ζήτηµα διδασκαλίας εβραϊκής λογοτεχνίας. Η ερώτηση της δασκάλας λοιπόν ήταν άκαιρη και δείχνει µε τον καλύτερο τρόπο τους απατηλούς δρόµους της διάθεση «φιλανθρωπική» απέναντι στους «υποδεέστερους» µαύρους. ε διδάσκεται η λογοτεχνία των µαύρων πλάι στην κανονική λογοτεχνία χωρίς καµία αλλαγή στις παγιωµένες αντιλήψεις µας για το τι είναι λογοτεχνία. Ούτως ή άλλως η µικροαστική αντίληψη για «προσωπική ανταπόκριση στη λογοτεχνία» είναι µύθος. Το συγκεκριµένο ύφος της ανταπόκρισης είναι προσωπικό, αλλά η αντίδραση πλαισιώνεται από ένα πολιτιστικό σύστηµα το οποίο την περιορίζει και τη ρυθµίζει. Εν προκει- µένω, η λογοτεχνία των µαύρων συγγραφέων διδάσκεται στο σχολείο προκειµένου να αλλάξει η αρνητική εικόνα που έχουν οι µαύροι µαθητές για τον εαυτό τους. Τα δίγλωσσα παιδιά δε φέρουν µαζί τους µόνο τη γλώσσα τους αλλά και τον πολιτισµό τους. Αυτόν θέλουµε να ενισχύσουµε και από αυτόν, κυρίως, κερδίζουν τόσο οι ίδιοι όσο και οι άλλοι µαθητές. Bλ. Scafe S., Out of the Ghetto: Teaching Black Literature, The English Magazine, 24, 1990, σ Για την πρωτοβάθµια υπάρχει η επιλογή των εβραϊκών θρησκευτικών σχολείων. 17

19 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Συγκριτικής Παιδαγωγικής, όταν επιχειρούµε να εισαγάγουµε (µε τις καλύτερες προθέσεις πάντοτε...) µέτρα θετικής διάκρισης µειονοτήτων στο σχολείο, χωρίς αυτό να είναι αίτηµα των ίδιων των µειονοτήτων. Οι µειονότητες πρέπει να έχουν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο και ως προς τον αυτοπροσδιορισµό τους και ως προς τις διεκδικήσεις και τα αιτήµατά τους. Όποια άλλη στάση είναι πατερναλισµός. Περίπτωση δεύτερη Η µικρή Ελένη δεν έχει πείρα από πολυπολιτισµικά σχολεία στη χώρα της, έχει όµως γνώση περί πολυπολιτισµού από τα βιβλία και τις συζητήσεις µε τους γονείς της. Μέχρις εδώ καλά. Καθώς όµως πηγαίνει σε ένα νέο χώρο, δεν παρατηρεί πρώτα τον τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί το νέο αυτό σύστηµα. Λίγο από άνεση παιδική, λίγο για να δείξει στο σχολείο της τις ανεκτικές και αντιρατσιστικές της απόψεις, εισβάλλει σε ένα µικρόκοσµο (αυτόν των µαύρων συµµαθητών και συµµαθητριών της) ως «ταύρος εν υαλοπωλείω». Οι οµάδες όµως, ακόµη και οι µικρές οµάδες στα σχολεία, έχουν τους κανόνες και το τυπικό λειτουργίας τους. Η πρόσκληση να καθίσεις στο τραπέζι µαζί µας και η αποδοχή της πρόσκλησης εκ µέρους σου είναι (στο παράδειγµά µας) 18

20 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ φιλική κίνηση. η εισβολή στο τραπέζι µας µε µια διανοουµενίστικη ανωτερότητα είναι κίνηση εχθρική. «Θέλουµε να σε καλέσουµε εµείς και να έρθεις» µοιάζει να λένε χωρίς να το αρθρώνουν σε λόγο οι µαύροι συµµαθητές και συµµαθήτριες της Ελένης, «όχι να µας κάνεις τη χάρη ή να εισβάλλεις εσύ στο χώρο µας». Πόσο έτοι- µοι είµαστε να το ακούσουµε και να το αποδεχτούµε αυτό; Πόσο είµαστε ανοικτοί να αφήνουµε τους άλλους να κανονίζουν αυτοί τα δικά τους πράγµατα; Μήπως κατά βάθος πιστεύουµε πως ως λευκοί, ανώτεροι, ικανότεροι µπορούµε να επιβάλλουµε στις µειονότητες την αντιρατσιστική, ανώτερη, κοινοβιακή... αλλά πάντως δική µας και όχι δική τους άποψη; Εδώ χρειάζεται να τονίσουµε πως στο πλαίσιο της πολυπολιτισµικής εκπαίδευσης αλλαγές πρέπει να γίνουν και από τις δύο πλευρές: και από «εµάς» και από τους «άλλους». Η κοινωνία του σχολείου αλλάζει και αλλάζει για όλους, όχι µόνο για τις µειονότητες. Και ακριβώς η αλλαγή του δικού µας εαυτού είναι το σηµαντικό πρόβληµα. 19

21 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Λόγος περί ταυτοτήτων Επιχειρώντας να µιλήσει κανείς για το θέµα της ταυτότητας σε σχέση µε το µάθηµα αλλά και το θεσµό της λογοτεχνίας έρχεται αντιµέτωπος, ευθύς εξαρχής, µε την ουσία του ζητήµατος, δηλαδή µε την αλληλεξάρτηση και τη συσχέτισή του µε το ζήτηµα της εθνικής ταυτότητας και µε µια πλειάδα άλλων, περισσότερο ή λιγότερο σχετικών µε την πρώτη µατιά, εννοιών και ζητηµάτων, όπως: ρατσισµός, ταξική προέλευση, διγλωσσία, σχέσεις του µαθήµατος της λογοτεχνίας µε άλλα µαθήµατα κ.λπ. Η διγλωσσία ή η πολυγλωσσία τον τελευταίο καιρό συνιστά ένα απαραίτητο πλαίσιο για την ύπαρξη και την ανάπτυξη του «λόγου» για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στην ελληνική κοινωνία, καθώς συνειδητοποιούµε σταδιακά τους αυξανόµενους αριθµούς δίγλωσσων παιδιών στις σχολικές τάξεις. Ας ξεκινήσουµε µε κάποιες βασικές αρχές για την εθνική διάσταση της λογοτεχνίας. Η έννοια έθνος και, συνεπώς, η έννοια της εθνικής λογοτεχνίας είναι ιδεολογικές κατασκευές σε συγκεκριµένο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Η «εθνική» γλώσσα παίζει σηµαντικό ρόλο ως ρυθ- µιστής της υποτιθέµενης ιστορικής συνέχειας των 20

22 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ εθνών. Για την κατασκευή και διατήρηση αυτής της συνέχειας οι λαοί και τα επίσηµα κράτη µεταποιούν την προηγούµενη ιστορία τους, στην προσπάθειά τους να ενισχύσουν την εσωτερική τους συνοχή 5. Η ποικιλία αντιµετωπίζεται ως απειλή για την κοινωνική συνοχή, τη σταθερότητα, ίσως και για το νόµο και την τάξη. Καµία κοινωνία και κανένα κράτος στον «πολιτισµένο» κόσµο δεν υπήρξε ποτέ µονοεθνικό, µονοπολιτισµικό, µονογλωσσικό. Η προσκόλληση σε κατασκευές περί εθνικής καθαρότητας, υπεροχής των γλωσσών και των φυλών ή ακόµη και των πολιτισµών οφείλει να αντιµετωπίζεται ως ιδεολογική κατασκευή και ιδεοληψία προς ένα συγκεκριµένο σκοπό. Αυτή η κατασκευή, για να είναι ανθεκτική, υποστηρίζεται παιδαγωγικά από έναν αντίστοιχο παιδαγωγικό λόγο περί µονοπολιτισµικότητας του κράτους κ.λπ. «Η Ευρώπη είναι ήδη και θα είναι περισσότερο στο µέλλον το σηµείο συνάντησης µεταξύ διάφορων 5 Βλ. Naidoo B., The territory of Literature: defining the coastline, English in Education, 28(1), 1994, σ για εξαιρετικά παραδείγµατα «περίπλοκων» και µη αµιγών περιπτώσεων συγγραφέων αλλά και κειµένων (λ.χ. τα καθόλου αγγλικής έµπνευσης κείµενα του Σαίξπηρ). 21

23 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ τύπων πολιτικής και οικονοµικής µετανάστευσης, ειδικά από το Νότο και την Ανατολή...» 6 Εάν αυτή η φράση του Balibar έχει νόηµα για την Ευρώπη του 1999, για την Ελλάδα του 2003 και για τα γειτονικά µας και, εν πολλοίς, άγνωστα Βαλκάνια αυτό είναι γεγονός εδώ και πολλά χρόνια. Οι κοινωνίες είναι de facto πλουραλιστικές. Η εκπαίδευσή τους, όµως, δε λαµβάνει υπόψη της αυτή τη διαπίστωση. Έτσι, οι παιδαγωγοί υιοθέτησαν την αντίληψη του ενός κοινού προγράµµατος για όλους. Τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα συνειδητοποιήσαµε ότι ολόκληρο το πρόγραµµα διδασκαλίας οφείλει να αλλάξει για όλους τους µαθητές υπό το πρίσµα της πολιτιστικής διαφοράς και ποικιλίας και ότι αυτή η γλωσσική ποικιλία υπαγορεύει πολύ περισσότερα πράγµατα από τη διδασκαλία των ελληνικών σε αυτούς που δεν τα µιλούν. Η πολιτισµική ποικιλία δεν έχει φτωχύνει, αντίθετα έχει πλουτίσει την ελληνική κοινωνία. Αρκεί οι µονόγλωσσοι, 6 Βλ. Balibar E., Es Gibt Keinen Staat in Europa: Racism and Politics in Europe Today, New Left Review, 186, 1991, σ και επίσης στα ελληνικά: Μπαλιµπάρ Ε., «Es Gibt Keinen Staat in Europa: ρατσισµός και πολιτική στη σηµερινή Ευρώπη», στο Μπαλιµπάρ Ε., Τα όρια της ηµοκρατίας, Πολίτης, Αθήνα, 1993, σ

24 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ πολλές φορές, δάσκαλοι να γνωρίζουν τι θέλουν να κάνουν µε τους δίγλωσσους ή και πολύγλωσσους µαθητές τους. Ποιες είναι όµως οι µειονότητες στην Ελλάδα; υστυχώς, δεν υπάρχει µια εµπεριστατωµένη µελέτη που θα µας έδειχνε µε ακρίβεια τις θρησκευτικές, γλωσσικές και εθνικές µειονότητες στα ελληνικά σχολεία, προκειµένου να φτιάξουµε τον κοινωνικό, πολιτισµικό, θρησκευτικό και εθνοτικό χάρτη του µαθητικού µας πληθυσµού (λ.χ. εβραίοι, καθολικοί και προτεστάντες, µουσουλµάνοι, µάρτυρες του Ιεχωβά, εργαζόµενοι από χώρες της ύσης, σλαβόφωνοι Μακεδόνες, µουσουλµάνοι µε τουρκική εθνοτική συνείδηση, οικονοµικοί και πολιτικοί πρόσφυγες από τις χώρες του Τρίτου Κόσµου, Τσιγγάνοι, Ποµάκοι, Βλάχοι, Ρώσοι, Αρµένιοι, Αρβανίτες...). Από τις παραπάνω κατηγορίες άλλες είναι σε πλεονεκτικότερη θέση και άλλες σε λιγότερο πλεονεκτική. Λ.χ. τα παιδιά που οι γονείς τους είναι εργαζόµενοι από χώρες της ύσης (διπλωµάτες, εργαζόµενοι σε πολυεθνικές εταιρείες κ.λπ.) είναι µεν µαθητές «διαφορετικοί», αλλά είτε πηγαίνουν σε ξένα σχολεία είτε, αν δεν πηγαίνουν, το µορφωτικό κεφάλαιο της οικογένειάς τους δε δη- µιουργεί τα προβλήµατα που δηµιουργεί η αντίστοιχη 23

25 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ έλλειψή του στα παιδιά των Πόντιων προσφύγων... Εδώ, λοιπόν, τίθεται και το ζήτηµα της ταξικής προέλευσης. Βέβαια, ο επαναπροσδιορισµός του προγράµµατος διδασκαλίας δεν είναι απαραίτητος µόνο στις κοινωνίες εκείνες που έχουν «το πρόβληµα της πολυεθνικότητας, της πολυπολιτισµικότητας, του πολυεθνισµού» (!), αλλά α- κόµη και σε εκείνες τις κοινωνίες στις οποίες υπάρχει µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο ένας συµπαγής, από θρησκευτική, πολιτιστική και εθνική άποψη, µαθητικός πληθυσµός. Οι επιλογές µας δεν υπαγορεύονται από την ανάγκη να θεραπεύσουµε τα «προβλήµατα», αλλά από τις ιδεολογικές µας επιλογές που µας έχουν πείσει πραγ- µατικά ότι ένα πολυφωνικό, πολυεθνικό πρόγραµµα είναι καλύτερο από παιδαγωγική και γνωστική άποψη για το σύνολο των µαθητών. Γιατί η χρήση της γλωσσικής ποικιλίας µάς παρέχει ένα µοντέλο µεταρρύθµισης όλων των πλευρών του προγράµµατος, καθώς η γλώσσα δεν είναι απλώς µία όψη της κουλτούρας, ένα φίλτρο ή ένα συνοδευτικό της, αλλά ο τρόπος µε τον οποίο µαθαίνουµε να νοηµατοδοτούµε την εµπειρία µας και να την παρουσιάζουµε στον εαυτό µας και τους άλλους 7. Φτιά- 7 Βλ. Miller J., Many Voices: bilingualism, culture and education, RKP, London,

26 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ χνοντας χώρο αποδοχής και υποδοχής των δίγλωσσων παιδιών στην τάξη µου, βοηθώ τα δίγλωσσα παιδιά να νοηµατοδοτήσουν τις νέες εµπειρίες τους, να αυτοπροσδιοριστούν, αλλά ταυτόχρονα βοηθώ και τους µαθητές της πλειονότητας να νοηµατοδοτήσουν και αυτοί το δικό τους κόσµο µε πολλαπλούς τρόπους. Λόγος περί προγράµµατος διδασκαλίας Οποιαδήποτε παιδαγωγική προσέγγιση δε γίνεται σε πολιτιστικό ή κοινωνιολογικό ή, ακόµη, φιλοσοφικό κενό. Ένα από τα σηµαντικότερα ζητήµατα που λανθάνουν σε κάθε παιδαγωγική προσέγγιση είναι η αντίληψη για την κουλτούρα. Η ανάλυση που προηγείται οποιουδήποτε εκπαιδευτικού σχεδιασµού οφείλει να τοποθετηθεί ξεκάθαρα απέναντι στο ζήτηµα της κουλτούρας. Στο σηµείο αυτό είναι που διαφωνούν όσοι έχουν µία «συντηρητική» άποψη για την κουλτούρα και όσοι έχουν µία πιο ανοικτή άποψη γι αυτήν. Οι πρώτοι πιστεύουν ότι η κουλτούρα είναι κάτι στατικό, κλειστό και τελειωµένο, σε αντίθεση µε τους δεύτερους, που πρεσβεύουν ότι η κουλτούρα είναι διαρκώς αναπτυσσόµενη και ζωντανή. Όσον αφορά στο σχεδιασµό προγραµµάτων, αυτές οι δύο παραδόσεις διαφέρουν στο εξής σηµαντικό σηµείο: 25

27 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ οι πρώτοι πιστεύουν ότι τα κείµενα των προγραµµάτων διδασκαλίας απαρτίζονται από καταλόγους αντικειµένων, ενώ οι δεύτεροι θεωρούν ότι τα προγράµµατα καταρτίζονται βάσει αντιλήψεων και όχι βάσει δεξιοτήτων που πρέπει να αποκτηθούν. «Συµφωνία δεν µπορεί να υπάρξει γύρω από ένα νοµοθετικό κατάλογο ή γύρω από µία ιεραρχία δεξιοτήτων. Αλλά µπορεί να επιτευχθεί µέσω δη- µόσιας συζήτησης/διαλόγου, αν στόχος µας είναι να προσδιορίσουµε τις σηµαντικές έννοιες που µας βοηθούν να κατανοήσουµε ολόκληρη την κουλτούρα, την περασµένη, τη σηµερινή και τη µελλοντική.» 8 Ειδικότερα, το µάθηµα της λογοτεχνίας στην Ευρώπη υπήρξε πάντοτε το πεδίο συµβιβασµού µεταξύ της µελέτης της υψηλής λογοτεχνικής παράδοσης και της κατανόησης της καθηµερινής πολιτιστικής εµπειρίας. Όµως το κοινό πρόγραµµα που οφείλει να συγκροτήσει για όλα τα µέλη της µία δηµοκρατική κοινωνία θα επι- 8 Βλ. Bazalgette C., From Cultural Cleansing to a Common Curriculum, The English and Media Magazine, 28, 1993, σ

28 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ τευχθεί στη βάση της κοινής κουλτούρας, µιας κουλτούρας ζωντανής και κοινά βιωµένης 9, όχι µιας κουλτούρας φαντασιακής και επιβεβληµένης, όπως την εννοούν οι οπαδοί της εθνικής καθαρότητας. Η ταυτότητα και οι αξίες που τη συνοδεύουν είναι κατά βάση πολιτισµικά στοιχεία (υλικά, τοπικά), παρά ανθρώπινα (αφηρηµένα, µυστικιστικά, παγκόσµια) 10. Μία µη οµογενοποιηµένη κοινωνία δεν πρέπει να έχει οµογενοποιηµένη κουλτούρα. Η λογοτεχνική πολιτιστική κληρονοµιά της Ελλάδας σήµερα δεν είναι µόνο τα λογοτεχνικά κείµενα που έφτασαν να θεωρούνται λογοτεχνία µέσω των ιστοριών της ελληνικής λογοτεχνίας. είναι και οι λογοτεχνικές παραδόσεις των χωρών από τις οποίες έχουµε οικονοµικούς ή πολιτικούς µετανάστες. Είναι ακόµη και όλα τα λογοτεχνικά κείµενα, ανεξαρτήτως εθνικού διαβατηρίου, που µιλούν στους µαθητές και τις µαθήτριές µας για τα προβλήµατά τους και τα προβλήµατα των άλλων και τους κινητοποιούν. Είναι τα λογοτεχνικά κείµενα που 9 Για το ζήτηµα της κουλτούρας γενικά, βλ. Williams R., Κουλτούρα και ιστορία, µτφρ. Β. Αποστολίδου, Γνώση, Αθήνα, Βλ. Owens R., The multicultural politics of teaching English, στο: Jones K. (ed.), English and the national curriculum: Cox s Revolution?, The Bedford Way Series, Institute of Education University of London, 1992, σ

29 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ βοηθούν τους µαθητές και τις µαθήτριές µας να κατανοήσουν τον εαυτό τους και τον κόσµο στον οποίο ζουν. Η εκπαίδευση είναι ένας από τους βασικότερους χώρους πολιτιστικής παραγωγής και αναπαραγωγής. Το πρόγραµµα διδασκαλίας είναι ο σχεδιασµός µιας φαντασιακής υποκειµενικότητας, ενός κοινωνικού υποκειµένου και ενός πολίτη για το µέλλον. Ο σχεδιασµός του προγράµµατος διδασκαλίας είναι πάντοτε µία πολιτική πράξη. Ειδικότερα, το µάθηµα της λογοτεχνίας είναι φορέας ορισµών της κουλτούρας, είναι φορέας ορισµών της κοινωνίας, είναι φορέας σηµαντικών µέσων επικοινωνίας, είναι ο χώρος όπου το άτοµο αναπτύσσεται ηθικά, πολιτικά, κοινωνικά Βλ. Kress G., An English Curriculum for the future, Changing English, 1(2), 1994, σ

30 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Αναδεικνύοντας τις πολλαπλές ταυτότητες στο µάθηµα της λογοτεχνίας Tο ζήτηµα της διδασκαλίας της λογοτεχνίας µε κατεύθυνση πολυπολιτισµική είναι ζήτηµα φωνής (έκφρασης) και σιωπής. Ποιος αποφασίζει ποιες φωνές είναι νόµιµες και ποιες όχι; «Εάν η γλώσσα µας είναι το σπίτι µας, τότε η εξεύρεση τρόπων ώστε να παιδιά να διατηρούν και να αναπτύσσουν τη γλωσσική τους ικανότητα στη µητρική τους γλώσσα είναι πολύ σηµαντική.» 12 Έχει νόηµα η τοποθέτηση της λογοτεχνίας σε ένα πολιτιστικό και κοινωνικό πλαίσιο καθώς και η ανακίνηση ζητηµάτων όπως το ζήτηµα της φυλής, του φύλου, της εργασίας, της ηλικίας κ.λπ. Στο σηµείο αυτό να υπογραµµίσουµε τις Πολιτισµικές Σπουδές ως µία εντελώς διαφορετική θεώρηση της λογοτεχνίας από αυτήν που γνωρίζουµε στο ελληνικό (και όχι µόνο) σχολείο. Τόσο οι Πολιτισµικές Σπουδές όσο και οι Σπουδές των Μέσων 12 Βλ. Kearney C., Open windows: a personal view of the issues involved in bilingualism, identity, narrative and schooling, English in Education, 24(3), 1990, σ

31 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Ενηµέρωσης, µε τη χρήση των εικόνων, των διαφορετικών ειδών κειµένων, βοηθούν το µάθηµα της λογοτεχνίας να ξεπεράσει το σκόπελο του βαρετού και επιβεβληµένου άνωθεν υψηλού λογοτεχνικού κειµένου και να µετατραπεί στην εξέταση του τρόπου µε τον οποίο κατασκευάζονται εικόνες αλλά και λόγοι. Η σηµαντική αλλαγή είναι η εξέταση, η διδασκαλία και η αποµυθοποίηση των τρόπων µε τους οποίους δοµείται ο λόγος σε κείµενα κάθε είδους. Τα κείµενα εξετάζονται ως πολιτιστικά δηµιουργήµατα και όχι ως απολιθώµατα του παρελθόντος. Τα λογοτεχνικά κείµενα µεταδίδουν κατά µεγάλο µέρος µη λογοτεχνικά σήµατα όταν ελευθερώνονται από τη µέγγενη των θεµατοφυλάκων της λογοτεχνίας που εµποδίζουν τη µετάδοση αυτών των σηµάτων 13. «Η αντίληψη της πολυπολιτισµικής εκπαίδευσης η οποία, προσπαθώντας να διαφυλάξει την κοινωνική ασφάλεια, θα αδιαφορούσε για ζητήµατα συγκρούσεων και δύναµης και ακόµη περισσότερο θα αποτύγχανε να συνδεθεί µε την τρέχουσα 13 Βλ. Owens R., The multicultural politics of teaching English, στο: Jones K. (ed.), English and the national curriculum: Cox s Revolution?, The Bedford Way Series, Institute of Education University of London, 1992, σ

32 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ πραγµατικότητα του ρατσισµού θα ήταν αφελής.» 14 Η ανάγνωση είναι µία προσωπική και κοινωνική συναλλαγή µεταξύ αναγνώστη και συγγραφέα, στην οποία ο καθένας φέρει τις εµπειρίες του από τη ζωή και τη λογοτεχνία. Η γλώσσα είναι ένας τρόπος διαµόρφωσης τρόπων να βλέπουµε και να είµαστε. Τα κείµενα δε διαβάζονται πάντοτε µε τον ίδιο τρόπο. Αυτό, εξάλλου, κάνει τη λογοτεχνία ζωντανή. Στις σηµερινές σχολικές τάξεις έχει νόηµα να ξαναδιαβάσουµε µαζί τα λογοτεχνικά κείµενα που ως δάσκαλοι αγαπήσαµε και να δώσουµε φωνή στους νέους τους αναγνώστες: στα παιδιά των οικονοµικών και πολιτικών µεταναστών, στα παιδιά των γλωσσικών και εθνικών µειονοτήτων. Τι σηµαίνει γι αυτούς το κείµενο, πώς το διαβάζουν, πώς τοποθετούν τον εαυτό τους σε σχέση µε αυτό; Όλα αυτά προϋποθέτουν πως είµαστε έτοιµοι να δεχτούµε αρνητικές αντιδράσεις ή ακόµη και πλήρη εναντίωση κάποιων µαθητών σε συγκεκριµένα κείµενα. 14 Hardcastle J., Classrooms as Sites for Cultural Making, English in Education, 19(3), 1985, σ

33 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Από τη σιωπή στην άρθρωση λόγου: από τη µονοφωνία των µονόγλωσσων τάξεων στην πολυφωνία των πολυπολιτισµικών τάξεων 15 Η πολιτιστική ταυτότητα και η µαθησιακή ταυτότητα κατασκευάζονται εν πολλοίς µέσα στη διαδικασία της σχολικής τάξης. Η κατανόηση της αλήθειας αυτής είναι πολύ σηµαντική και µπορεί να χρησιµοποιηθεί µε πολλαπλούς και θαυµαστούς τρόπους από ένα δάσκαλο που παραδέχεται το γεγονός ότι όλοι προσερχόµαστε στα κείµενα µε την υποκειµενικότητά µας (την κοινωνική µας τάξη, την εθνικότητά µας, το φύλο, την ηλικία µας, τα ενδιαφέροντα και τις κλίσεις µας, την οικογενειακή µας κατάσταση και την προσωπική µας συγκρότηση) και όχι ως σπουδαστές της Φιλολογίας. Ο εκπαιδευτικός που διδάσκει λογοτεχνία µε σεβασµό στις ταυτότητες των µαθητών του αφήνει πίσω του τις βεβαιότητες των φιλολόγων που γνωρίζουµε. ε γνωρίζει επακριβώς την 15 Για το κεφάλαιο αυτό, βλ. Αποστολίδου Β. & Χοντολίδου Ε. (επιµ.), Λογοτεχνία και εκπαίδευση, τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα, 1999 και Οµάδα Έρευνας για τη ιδασκαλία της Λογοτεχνίας, ιαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο: µια νέα πρόταση διδασκαλίας, Αποστολίδου Β., Καπλάνη Β. και Χοντολίδου Ε. (επιµ.), τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα

34 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ πορεία που θα πάρει το µάθηµά του. Έχει κάνει, βεβαίως, τις επιλογές του και είναι, κατά τεκµήριο, πιο έµπειρος αναγνώστης από τους µαθητές και τις µαθήτριές του, αλλά γνωρίζει καλά πως δεν υπάρχουν προκαθορισµένες και έτοιµες απαντήσεις στο πλαίσιο µιας πολυπολιτισµικής τάξης. Ο δάσκαλος συντονίζει την πορεία των εργασιών και καθοδηγεί το διάλογο των µαθητών, αλλά εξίσου µε τους µαθητές και τις µαθήτριές του µαθαίνει και ο ίδιος. Πώς αλλιώς θα µπορούσε να συµβαίνει, αφού και αυτός διαβάζει τα λογοτεχνικά κείµενα σε συµφωνία ή σε σύγκρουση µε τη δική του ταυτότητα; Η παραγωγή προσωπικού λόγου για τη λογοτεχνία εκ µέρους των µαθητών είναι ένα από τα σηµαντικότερα στοιχεία ενός µαθήµατος λογοτεχνίας που σέβεται τις αρχές της πολυπολιτισµικής εκπαίδευσης 16 και λαµβάνει υπόψη την ταυτότητα των µαθητών. Η παραγωγή του λόγου αυτού δεν προκύπτει από τα ταλέντα ή τις ικανότητες των µαθητών αφηρηµένα, αλλά από τον κριτικό τρόπο διδασκαλίας των λογοτεχνικών κειµένων. Τα κεί- µενα περικλείουν λόγους. Οι λόγοι αυτοί βάζουν τους µαθητές µας σε µία θέση υποκειµένου. Οι µαθητές µας 16 Βλ. Macdougall C., The Role of Literature in a Multicultural Society, στο: Lee V. (ed.), English Literature in Schools, Open University, Milton Keynes, 1987, σ

35 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ σε ένα παραδοσιακού τύπου µάθηµα δεν αναρωτιούνται για τους λόγους αυτούς, απλώς τους διδάσκονται. Σε ένα µάθηµα λογοτεχνίας µε βάση τις αρχές της πολυπολιτισµικής εκπαίδευσης οι λόγοι αυτοί τίθενται στην καρδιά του µαθήµατος. Ποιος µιλά και ποιος σιωπά, σε ποιον απευθύνονται οι λόγοι αυτοί; Μας βρίσκουν σύµφωνους; Παίρνουµε τη θέση υποκειµένου για την οποία µας ετοιµάζουν, δηλαδή πραγµατοποιούµε την κυρίαρχη ανάγνωση ή είµαστε ανθιστάµενοι αναγνώστες; Ο τρόπος αυτός διδασκαλίας της λογοτεχνίας φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το ζήτηµα της ταυτότητας όχι µόνο των µαθητών και µαθητριών αλλά και των εκπαιδευτικών τους, των συγγραφέων αλλά και των ηρώων των κειµένων. Με τον τρόπο αυτό νοηµατοδοτείται και το ίδιο το κείµενο αλλά και ο κόσµος που το περιβάλλει και το γέννησε. Η λογοτεχνία ως λόγος, λοιπόν, η συζήτηση στην τάξη ως λόγος και ο λόγος των µαθητών για τη λογοτεχνία. Η κοινωνία έχει επιφυλάξει κάποιες θέσεις λόγου για τους µαθητές µας λόγω της εθνικής τους ταυτότητας, της κοινωνικής τους προέλευσης κ.λπ. Το ζήτηµα είναι εµείς ως εκπαιδευτικοί στο µάθηµα της λογοτεχνίας να δη- µιουργήσουµε νέες θέσεις λόγου για τους µαθητές µας, αλλά και για τους εαυτούς µας εντέλει. 34

36 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Επιστρέφοντας στις παραπάνω σκηνές... Εάν θέλουµε να βοηθήσουµε τον εβραίο µαθητή µας να µιλήσει για την ταυτότητά του, να σπάσει τη σιωπή και το πένθος της κοινότητάς του, θα αρχίσουµε όλοι (µαθητές και καθηγητές) από την έκφραση των πολλαπλών µας ταυτοτήτων. Είµαι εγγονή Πόντιων προσφύγων, οπαδός του ΠΑΟΚ, Θεσσαλονικιά, Ελληνίδα, έχω κάποιες πολιτικές πεποιθήσεις, είµαι γυναίκα, επιστήµων κ.λπ. Σε κάθε στιγµή δε λειτουργώ και δε δρω σε συµφωνία µε όλες αυτές τις ταυτότητες. Πόσο µάλλον που κάποιες συγκρούονται µεταξύ τους. Αισθάνοµαι όµως καλά όταν ξέρω πως είµαι αποδεκτή για όλες αυτές τις, κάποιες φορές, συγκρουόµενες ταυτότητες. Αυτό δε ση- µαίνει ότι είµαι σε θέση να µιλήσω πάντοτε για όλες µε την ίδια θέρµη. Το ίδιο συµβαίνει και µε το µαθητή του παραδείγµατός µας και µε όλους τους µαθητές όλου του κόσµου. Χρειάζονται σεβασµό και αποδοχή για όλα αυτά που συγκροτούν την υποκειµενικότητά τους. Χρειάζονται όµως και τη δυνατότητα της σιωπής. Εάν λοιπόν θέλω να διδάξω κείµενα της εβραϊκής παράδοσης ή ελληνικά λογοτεχνικά κείµενα που αναφέρονται σε Εβραίους, οφείλω να έχω συµπεριλάβει στο εγχείρηµά µου και όλες τις άλλες ενδεχόµενες ταυτότητες των µαθητών και 35

37 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ µαθητριών µου: το ότι είναι ροκάδες, έφηβοι, οπαδοί ποδοσφαιρικών οµάδων... Έτσι, πιθανόν τα κείµενα για τους Εβραίους να περιµένουν, εάν άλλες ταυτότητες ισχυρότερες θέλουν να εκφραστούν, να νοηµατοδοτηθούν και να νοηµατοδοτήσουν την τάξη µας και το µάθηµά µας. Οι σχολικές τάξεις µπορούν να λειτουργήσουν ως χώροι πολιτισµικής παραγωγής, καθώς η διδασκαλία της λογοτεχνίας και η ανίχνευση των αρθρούµενων λόγων ανακατασκευάζει ταυτότητες ή ισχυροποιεί τις ήδη υπάρχουσες. Είναι φυσικό ότι το βάρος πέφτει στα ανθρωπιστικά µαθήµατα και κυρίως στη λογοτεχνία. Ανέκαθεν οι άνθρωποι είχαν µεγάλες προσδοκίες από τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και την αντιµετώπιζαν ως έναν τρόπο κατανόησης και αλλαγής της κοινωνίας. Γιατί πράγµατι: «Όταν οι µαθητές παίζουν σηµαντικό ρόλο στη διαδικασία παραγωγής λογοτεχνίας, οι λιγότερο ενθουσιώδεις µαθητές είναι δυνατόν να κινητοποιηθούν, γιατί προσκλήθηκαν να παίξουν έναν ενεργητικό ρόλο στην κατασκευή της» Βλ. Hardcastle J., Classrooms as Sites for Cultural Making, English in Education, 19(3), 1985, σ

38 . ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Βιβλιογραφία Αποστολίδου Β. & Χοντολίδου Ε. (επιµ.), Λογοτεχνία και εκπαίδευση, τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα, 1999 Balibar E., Es Gibt Keinen Staat in Europa: Racism and Politics in Europe Today, New Left Review, 186, 1991, σ & Μπαλιµπάρ Ε., «Es Gibt Keinen Staat in Europa: ρατσισµός και πολιτική στη σηµερινή Ευρώπη», στο: Μπαλι- µπάρ Ε., Τα όρια της ηµοκρατίας, Πολίτης, Αθήνα, 1993, σ Bazalgette C., From Cultural Cleansing to a Common Curriculum, The English and Media Magazine, 28, 1993, σ Burgess T., Diverse melodies, στο: Miller J. (ed.), Eccentric prepositions: essays on literature and the curriculum, RKP, London, 1984, σ Hardcastle J., Classrooms as Sites for Cultural Making, English in Education, 19(3), 1985, σ Kearney C., Open windows: a personal view of the issues involved in bilingualism, identity, narrative and schooling, English in Education, 24(3), 1990, σ Kress G., An English Curriculum for the future, Changing English, 1(2), 1994, σ Kress G., Linguistic process in sociocultural practice, Oxford University Press, Oxford, 1989 Macdougall C., The Role of Literature in a Multicultural Society, στο: Lee V. (ed.), English Literature in Schools, Open University, Milton Keynes, 1987, σ Miller J., Many Voices: bilingualism, culture and education, RKP, London,

39 . ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Naidoo B., The territory of Literature: defining the coastline, English in Education, 28(1), 1994, σ Οµάδα Έρευνας για τη ιδασκαλία της Λογοτεχνίας, ιαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο: µια νέα πρόταση διδασκαλίας, Αποστολίδου Β., Καπλάνη Β. & Χοντολίδου Ε. (επιµ.), τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα, 2000 Owens R., The multicultural politics of teaching English, στο: Jones K. (ed.), English and the national curriculum: Cox s Revolution?, The Bedford Way Series, Institute of Education University of London, 1992, σ Scafe S., Out of the Ghetto: Teaching Black Literature, The English Magazine, 24, 1990, σ Φιλάρετος Θ. & Χοντολίδου Ε., «ιδάσκοντας από κοινού λογοτεχνία στο Γυµνάσιο», στο: Αποστολίδου Β. & Χοντολίδου Ε. (επιµ.), Λογοτεχνία και εκπαίδευση, τυπωθήτω Γιώργος αρδανός, Αθήνα, 1999, σ Φραγκουδάκη Α. & ραγώνα Θ., «Τι είν η πατρίδα µας;»: εθνοκεντρισµός στην εκπαίδευση, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1997 Williams R., Κουλτούρα και ιστορία, µτφρ. Β. Αποστολίδου, Γνώση, Αθήνα,

40

41 Επιµέλεια κειµένου: Μαρία Ζωγραφάκη Τυπογραφική επιµέλεια: Παναγιώτα ιδάχου Σελιδοποίηση: Ειρήνη Μίχα Εξώφυλλο: άφνη Κονταργύρη, Ειρήνη Μίχα Eκτύπωση και βιβλιοδεσία: On Demand A.E.

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô 25-04-07 11:05 Page 2 EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô AÏÂÍ Ó Ú AÓ ÚÔ ÛÔ N ÏÏË AÛÎÔ ÓË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 2* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ

Διαβάστε περισσότερα

Ετερογένεια και σχολείο

Ετερογένεια και σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Αλεξάνδρα Ανδρούσου Νέλλη Ασκούνη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών

ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Ελένη Χοντολίδου ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 1301 «ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË 25-04-07 10:19 Page 3 H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË KˆÓÛÙ ÓÙ ÓÔ TÛÈÙÛÂÏ ÎË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 10:19 Page 2 MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 3: Α. Κλειδιά και Αντικλείδια: -Ανάγνωση και ετερότητα -Ικανότητα λόγου-γλωσσική

Διαβάστε περισσότερα

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô B Ì ÚÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

AÓ ÁÓˆÛË Î È ÂÙÂÚfiÙËÙ

AÓ ÁÓˆÛË Î È ÂÙÂÚfiÙËÙ AÓ ÁÓˆÛË Î È ÂÙÂÚfiÙËÙ BÂÓÂÙ AappleÔÛÙÔÏ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó È ÙË Ì ıô Ô project KÒÛÙ M ÁÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και Σχολείο

Οικογένεια και Σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Οικογένεια και Σχολείο Θάλεια ραγώνα ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Περάσματα Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων

Περάσματα Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων Περάσματα Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων Εισήγηση-παρουσίαση: Αναστασία Δημητρίου, Εκπαιδευτικός, Επιστημονική συνεργάτιδα Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων Βικτωρία Λαγοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 11:32 Page 2 È ÛÎ Ï ÛÂ ÔÌ Â EÏ ÓË XÔÓÙÔÏ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6*** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά.

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Γενικό Λύκειο Βαλτινού Τρικάλων ως εµπλεκόµενο σχολείο στο ευρωπαϊκό πρόγραµµα Comenius Regio, που υλοποιείται µεταξύ φορέων και οργανισµών των Τρικάλων (Ελλάδα) και του

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση της πολιτισµικής ετερότητας στο πολυπολιτισµικό σχολείο

ιαχείριση της πολιτισµικής ετερότητας στο πολυπολιτισµικό σχολείο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται µέσω του Επιχειρησιακού Προγράµµατος "Εκπαίδευση και ιά Βίου Μάθηση" και συγχρηµατοδοτείται από

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος

Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΑΠΘ ΗΜΗΤΡΑ ΚΟΓΚΙ ΟΥ 13.07.08 Το παράδειγµα του 132ου ηµοτικού της Γκράβας ήταν το σχολείο του µέλλοντος Η ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È ÏÂÈ Ú ÁÒÓ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È ÏÂÈ Ú ÁÒÓ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 10:19 Page 5 T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ Ú ÁÒÓ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία σε οµάδες ιδακτική Μεθοδολογία Ελένη Χοντολίδου Κλειδιά και Αντικλείδια ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004

ιδασκαλία σε οµάδες ιδακτική Μεθοδολογία Ελένη Χοντολίδου Κλειδιά και Αντικλείδια ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία ιδασκαλία σε οµάδες Ελένη Χοντολίδου ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά

Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Χαράλαµπος Σακονίδης ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωµάτωση κοινωνικο-ηθικών στόχων στο µάθηµα της Φυσικής Αγωγής Εισηγήτρια: ΜουρατίδουΚατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ Σερρών katemou@phed-sr.auth.gr Σύγχρονα φαινόµενα στις αυλές των σχολείων Επιθετικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

Απόκτηση κοινωνικής στέγασης

Απόκτηση κοινωνικής στέγασης Module 3 είγµατα για Μαθησιακό Πρόγραµµα Αλφαβητισµού Απόκτηση κοινωνικής στέγασης Αίτηση για κοινωνική στέγαση Το Ταµείο Στέγασης των ηµαρχείων Λουπλιάνας Μη κυβερνητικός οργανισµός στέγασης Λτδ Ιούνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Διγλωσσία και Ζητήματα Εκπαίδευσης Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τι σημαίνει Διαφοροποίηση; Είναι μια συνθετική παιδαγωγική προσέγγιση που συνάδει με τις

Διαβάστε περισσότερα

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 20/2/2013 1 Περιγραφή της έρευνας Ερευνητικό υπόβαθρο Επιτυχηµένη Οµάδα Τι σηµαίνει; Ερευνητική στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 10: Αφηγηματολογία Το λάθος ως εργαλείο μάθησης και διδασκαλίας Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη

Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Μαρία Ζωγραφάκη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Διαπολιτισμική εκπαίδευση - Διαφοροποιημένη παιδαγωγική Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Συνθήκη 1η Στην

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί)

Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί) Επέβλεψε και πιβλέπει Α. Διπλωματικές εργασίες (Τα υπογραμμισμένα θέματα αφορούν εργασίες που έχουν υποστηριχθεί) 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Maria Gravani Open University of Cyprus

Maria Gravani Open University of Cyprus Αντλεί από πρόσφατη έρευνά μου στο ΑΠΚΥ (μελέτη περίπτωσης) στην οποία συμμετείχαν 8 μέλη ΣΕΠ και 16 φοιτητές της ΣΑΚΕ. Η παρουσίαση οργανώνεται γύρω από τα εξής θέματα: Επικοινωνία Κλίμα-ατμόσφαιρα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα,

Ιστορία Γυμνασίου. Γυμνάσιο Βεργίνα, Ιστορία Γυμνασίου Γυμνάσιο Βεργίνα, 2012-2013 Ιστορία «Ιστορία, το φως της αλήθειας κι ο δάσκαλος της ζωής» Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός Διδάσκουμε Ιστορία Α Γυμνασίου: Κ.Μιλτιάδου, Ν.Κασεττά-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË

KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË 25-04-07 11:18 Page 1 KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË M Ú ZˆÁÚ Ê ÎË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, Ó ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός]

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] Με την παραδοσιακή σημασία του όρου, ρατσισμός είναι το δόγμα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 2: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο πολυπολιτισμικό σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14. Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2013/14 Μιχαηλίδου Αγγελική Λάλας Γεώργιος Περιγραφή Πλαισίου Σχολείο: 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθηνών Τμήμα: Β 3 Υπεύθυνος καθηγητής: Δημήτριος Διαμαντίδης Συνοδός: Δημήτριος Πρωτοπαπάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 1301 «ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog. Ισπανική γλώσσα. 33 φοιτητές (ενήλικες > 25 ετών) και 2 εκπαιδευτικοί

Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog. Ισπανική γλώσσα. 33 φοιτητές (ενήλικες > 25 ετών) και 2 εκπαιδευτικοί Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog Σελίδα 1 μελέτη περίπτωσης πληροφορίες 1. Γενικές Πληροφορίες Πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο για ενήλικες (ηλικία άνω 25 Επίπεδο (ηλικία των μαθητών)

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Τμήμα: Βαθμός στη φυσική αγωγή:

Σχολείο: Τμήμα: Βαθμός στη φυσική αγωγή: 1 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Ηλικία:. Φύλο: Αγόρι Κορίτσι Ασχολείσαι με κάποιο άθλημα εκτός σχολείου; ΝΑΙ ΟΧΙ Σχολείο: Τμήμα: Βαθμός στη φυσική αγωγή: Πόσο συμφωνείς με κάθε μία από τις παρακάτω προτάσεις; Βάλε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Διαφοροποιημένη Παιδαγωγική Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 9: Μετανάστευση και διαπολιτισμική εκπαίδευση Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

K ÓËÙÚÔ ÛÙËÓ ÂÎapple  ÛË

K ÓËÙÚÔ ÛÙËÓ ÂÎapple  ÛË K ÓËÙÚÔ ÛÙËÓ ÂÎapple  ÛË AÏÂÍ Ó Ú AÓ ÚÔ ÛÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε. Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Το σεμινάριο αυτό Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική

ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική Μαρία Σφυρόερα ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων

Διαβάστε περισσότερα