1. Υψηλή λογοτεχνία - προφορική λαϊκή λογοτεχνία - έντυπη λαϊκή λογοτεχνία.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1. Υψηλή λογοτεχνία - προφορική λαϊκή λογοτεχνία - έντυπη λαϊκή λογοτεχνία."

Transcript

1 KLAUS ROTH H ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΜΕΛΕΤΗΘΕΙ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1. Υψηλή λογοτεχνία - προφορική λαϊκή λογοτεχνία - έντυπη λαϊκή λογοτεχνία. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η μελέτη της έντυπης λαϊκής λογοτεχνίας έχει αρκετά σύντομη ιστορία -εν πάση περιπτώσει πολύ συντομότερη από την ιστορία των φιλολογικών σπουδών. Σε άλλες χώρες πάλι, όπως και στις περισσότερες χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, η έρευνα σ' αυτό το είδος λογοτεχνίας δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Ποιες είναι οι αιτίες γι' αυτή την ολοφάνερη ολιγωρία και την παραγνώριση αυτής της λογοτεχνίας; Οι δύο και περισσότεροι αιώνες φιλολογικών σπουδών με αντικείμενο τα έργα των μεγάλων συγγραφέων και ποιητών επέδρασαν καταλυτικά: καθιέρωσαν μιαν ισχυρή και θεσμοθετημένη παράδοση φιλολογίας και κριτικής που διαχωρίζει καλή και κακή λογοτεχνία βάσει μονοσήμαντων και παγκοσμίως αποδεκτών κριτηρίων. Η λαϊκή λογοτεχνία ή "λογοτεχνία του δρόμου" υπολείπεται των υψηλών αισθητικών και καλλιτεχνικών προτύπων που έχουν οριστεί για την "καλή" λογοτεχνία, και γι' αυτόν τον λόγο απορριπτόταν για πολύ καιρό ως άτεχνη και στερούμενη φαντασίας, άρα και ως ανάξια να μελετηθεί σοβαρά. Η ύπαρξη αυτής της ισχυρής και ισχύουσας ακόμη αξιολόγησης εκ μέρους της πνευματικής και λογοτεχνικής ελίτ πρέπει να θεωρηθεί ως η βασική αιτία έλλειψης λόγιου ενδιαφέροντος για τα αναγνώσματα της πλειοψηφίας του πληθυσμού. Η παραγνώριση της λαϊκής λογοτεχνίας μπορεί, κατά δεύτερο λόγο, ν' αποδοθεί στο γεγονός ότι η "άτεχνη" αυτή λογοτεχνία -βιβλία με ευτράπελες διηγήσεις και φυλλάδια με τραγούδια, εικονογραφημένα μονόφυλλα και ιστορήματα της δεκάρας, περιγραφές εγκλημάτων και ιστορίες τρόμου, ψυχωφελή και πολιτικά φυλλάδια, καλενδάρια και βιβλιαράκια μαντικής-, δύσκολα ανταποκρίνεται στο ισχύον δυαδικό μοντέλο της λογοτεχνίας. Σύμφωνα μ' αυτό το μοντέλο, το οποίο με τη σειρά του βασίζεται πάνω σ' ένα ανάλογο πολιτισμικό και κοινωνικό μοντέλο, λογοτεχνία υφίσταται υπό δύο μόνο σαφώς ξεχωριστές και συμπληρωματικές μορφές άξιες της προσοχής των λογίων. Υπάρχει δηλαδή η υψηλή ή κλασική λογοτεχνία σε χειρόγραφη ή έντυπη μορφή ως αντικείμενο φιλολογικής κριτικής ή ιστορίας. Αυτή η λογοτεχνία ανήκει στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα,

2 14 KLAUS ROTH στους διανοούμενους ή τις μορφωμένες ηγετικές ομάδες (ελίτ). Και υπάρχει επίσης η δημώδης λογοτεχνία σε προφορική μορφή ως αντικείμενο πρόσφορο σε λαογραφικές έρευνες. Αυτή η προφορική παράδοση υπήρξε στο παρελθόν η πολιτιστική έκφραση των κοινών ανθρώπων, της αγράμματης και αμόρφωτης πλειοψηφίας του πληθυσμού. Αυτό το δυαδικό πολιτισμικό και κοινωνικό μοντέλο προβάλλεται ακόμη και σε αρκετά πρόσφατες μελέτες, όπως του Peter Burke και του Robert Muchembled (και οι δύο του 1978). Αυτό το μοντέλο περιγράφει ίσως ικανοποιητικά την πολιτισμική και κοινωνική κατάσταση της Ευρώπης στον ύστερο Μεσαίωνα. Για την πρώιμη νεώτερη περίοδο όμως, από τον 16ο ως τον 18ο αιώνα, δεν αποδίδει πλήρως την ιστορική πραγματικότητα. Σ' αυτή την περίοδο δύο σημαντικά φαινόμενα άλλαξαν δυναμικά τη διχοτομια "λόγιος πολιτισμός"-"λαϊκός πολιτισμός" που ίσχυε ως τότε. Συγκεκριμένα: α ' Στις περισσότερες χώρες της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης οι πόλεις και κωμοπόλεις με τους εμπόρους τους, τους βιοτέχνες, τους γραμματικούς, τους μεροκαματιάρηδες κ.λ.π. μεγάλωσαν σημαντικά σε μέγεθος και σε οικονομική δύναμη. Αυτοί οι κάτοικοι των πόλεων ήταν που διαμόρφωσαν, όπως γίνεται φανερό και στα βιβλία των Burke και Muchembled, έναν δικό τους αστικό πολιτισμό, έναν λαϊκό πολιτισμό που δεν ήταν υψηλός, έκανε όμως χρήση του γραπτού λόγου και της τυπογραφίας. β ' Η εφεύρεση του Γουτεμβέργιου το 1455 σύντομα κατέστησε τον γραπτό λόγο προσιτό σε περισσότερους ανθρώπους παρά ποτέ, και κυρίως στις ομάδες των "αστών" και '"μικροαστών" των κωμοπόλεων και των πόλεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι χρειάστηκαν μόνον είκοσι χρόνια μέχρι να τυπωθούν" τα πρώτα εικονογραφημένα μονόφυλλα, τα βιβλία με λαϊκές μπαλάντες και τα διάφορα φυλλάδια που προορίζονταν για μαζική κυκλοφορία στο τέλος του 15ου αιώνα. Οι θρησκευτικές διενέξεις του 16ου και του 17ου αιώνα έκαναν κιόλας εκτενή χρήση αυτού του είδους λαϊκής λογοτεχνίας. Είναι εμφανές ότι η λαϊκή λογοτεχνία δεν εντάσσεται εύκολα στο δυαδικό σχήμα των λογοτεχνιών, εφόσον είναι συγχρόνως έντυπη και όχι υψηλή. Αυτό σημαίνει ότι το δυαδικό μοντέλο δεν μπορεί να εξηγήσει την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των κοινωνιών που, στην πρώιμη σύγχρονη Ευρώπη, βρίσκονταν σε διαδικασία ανάπτυξης και εξαστισμού. Νέες τάξεις εμφανίστηκαν τότε, τάξεις που δεν ανήκαν ούτε στη μορφωμένη ελίτ ούτε στον αγράμματο "λαό", αλλά αποτελούνταν από ανθρώπους ολιγογράμματους, με πρόσβαση πάντως στον έντυπο λόγο. Αυτές οι νέες τάξεις των πόλεων βρίσκονταν ανάμεσα στη μορφωμένη ελίτ και στον αγράμματο στην πλειοψηφία του αγροτικό πληθυσμό, ανάμεσα στον λόγιο και τον λαϊκό πολιτισμό. Για αρκετούς αιώνες αντλούσαν και από τους δύο πολιτισμούς και μεσολαβούσαν μεταξύ τους, αναπτύσσοντας και διαμορφώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον δικό τους λαϊκό "αστικό" πολιτισμό. Από τον 16ο αιώνα και μετά, η λαϊκή λογοτεχνία έγινε η κύρια πολιτισμική έκφραση αυτών των εμπόρων και βιοτεχνών που ζούσαν σε αγγλικές, γαλλικές, γερμανικές, ιταλικές και άλλες κωμοπόλεις και πόλεις.

3 Η ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ 15 Η λαϊκή λογοτεχνία, η οποία σημείωσε την πρώτη της ακμή στον αιώνα της Μεταρρύθμισης, εξυπηρέτησε πολλούς διαφορετικούς σκοπούς, καθώς κατέδειξαν λεπτομερώς μελέτες όπως του Rolf Brednich για τα μονόφυλλα με τραγούδια (1974/75) και της Elfriede Moser-Rath για τις ευτράπελες διηγήσεις (1984): ψυχαγώγησε και συγκίνησε, ενημέρωσε και δίδαξε, διάδωσε και εικονογράφησε. Η λαϊκή λογοτεχνία άντλησε στοιχεία τόσο από την υψηλή λογοτεχνία όσο και από την προφορική λαϊκή παράδοση και τα συνέθεσε ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο. Παρά την έντυπη μορφή της, η λαϊκή λογοτεχνία διατήρησε πολλά χαρακτηριστικά της "προφορικήςλαϊκής επικοινωνίας", τη συμπιληματική φύση της, τη μεταβλητότητα της, τη συνήθη ανωνυμία της, τον παρατακτικό και σειραϊκό χαρακτήρα της, καθώς και την λειτουργία της ως εμπόρευμα (Assmann 1983). Τα ευτράπελα βιβλία του 16ου, Που και 18ου αιώνα αποτελούν εξαιρετικό παράδειγμα της επίμονης διάρκειας αυτού του τρόπου "προφορικής επικοινωνίας" στο νέο μέσο, την τυπογραφία. Η νοτιοανατολική Ευρώπη πήρε μέρος σ' αυτήν την ανάπτυξη με σημαντική καθυστέρηση. Πέρα από τις οικονομικές και πολιτικές αιτίες, η απουσία λαϊκής λογοτεχνίας φαίνεται να οφείλεται στο γεγονός ότι ο αριθμός των αστικών κέντρων ήταν μικρός και οι πληθυσμοί τους ήταν εθνικά ετερόκλητοι. Μέχρι τον 19ο αιώνα, ευνοϊκές συνθήκες για την εμφάνιση λαϊκής λογοτεχνίας επισημαίνονται μόνον έξω από τα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Κατά συνέπεια, στις χώρες που βρίσκονταν κάτω από την οθωμανική κυριαρχία, αυτή η λογοτεχνία μπόρεσε ν' αναπτυχθεί μόλις τον 19ο αιώνα, όταν ήρθαν στο προσκήνιο οι τάξεις εκείνες που είχαν τα μέσα και τη δυνατότητα ν' αγοράζουν και να διαβάζουν βιβλία: οι έμποροι και οι βιοτέχνες των βαλκανικών πόλεων, ιδίως εκείνοι που ζούσαν σε πόλεις ή περιοχές με παραχωρημένα προνόμια. Η μεγάλη πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού πάντως παρέμενε αγράμματη και συνέχιζε να επικοινωνεί αποκλειστικά μέσω του προφορικού λόγου έως τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. 2. Η φύση της λαϊκής λογοτεχνίας. Ένας σύντομος και ενιαίος ορισμός της λαϊκής λογοτεχνίας είναι δύσκολο να δοθεί. Από τη μια πλευρά, τη λαϊκή λογοτεχνία χαρακτηρίζει εντυπωσιακή ποικιλία μορφών και περιεχομένου, αλλά από την άλλη υπάρχουν αρκετά χαρακτηριστικά που συνδέουν τη λαϊκή λογοτεχνία χωρών τόσο μακρινών μεταξύ τους όπως η Σουηδία και η Ισπανία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ, η Σκωτία και η Ελλάδα. Ποιες είναι οι αιτίες γι' αυτή την ποικιλία και ομοιομορφία ταυτοχρόνως που καθιστούν τόσο δύσκολη τη διατύπωση ενός ακριβούς ορισμού της λαϊκής λογοτεχνίας; Ας εξετάσουμε πρώτα τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τη λαϊκή λογοτεχνία. Όπως είδαμε, η λαϊκή λογοτεχνία αναπτύχθηκε από τον φθίνοντα 15ο αιώνα παράλληλα με την ανάπτυξη της κοινωνίας, ιδιαίτερα της κοινωνίας στις πόλεις της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης. Αυτή η ανάπτυξη κατέληξε σε κοινωνική διαφοροποίηση που, με τη σειρά της, οδήγησε σε μιαν όλο και

4 16 KLAUS ROTH μεγαλύτερη πολιτισμική διαφοροποίηση: ο λαϊκός "αστικός" πολιτισμός ξεπήδησε από τον πολιτισμό των ελίτ και τον λαϊκό πολιτισμό - και η λαϊκή λογοτεχνία εμφανίστηκε ως αμάλγαμα της λόγιας λογοτεχνίας και της προφορικής παράδοσης. Το αποτέλεσμα ήταν, οι ποικίλες μορφές και τα είδη της λαϊκής λογοτεχνίας να γίνουν προσιτά και να υιοθετηθούν διαδοχικά από τις διάφορες κοινωνικές τάξεις. Αυτή η αέναη διαδικασία της "κατάπτωσης" των πολιτισμικών αγαθών και μορφών έχει καταδειχθεί με κάθε λεπτομέρεια με παράδειγμα τα λαϊκά βιβλία (Kreutzer 1977), τα ευτράπελα βιβλία, τα βιβλία με λαϊκές μπαλάντες και άλλα είδη της λαϊκής λογοτεχνίας. Το ερώτημα "τί είναι λαϊκή λογοτεχνία;" συνδέεται στενά με θέματα λειτουργικότητας καθώς και ιστορικής εξέλιξης, και γι' αυτό το λόγο δεν μπορεί ποτέ να έχει μία μόνον απάντηση. Ο ορισμός της λαϊκής λογοτεχνίας εξαρτάται από μια ποικιλία παραγόντων που είναι ανάγκη να περιγραφούν με συντομία. α ' Εξαρτάται από την ιστορική περίοδο και το στάδιο ανάπτυξης της κάθε χώρας. Αυτό σημαίνει ότι, κατά γενικό κανόνα, η ίδια λογοτεχνία μπορεί να λειτουργεί ως υψηλή λογοτεχνία σε μία χρονική περίοδο ή σε μία χώρα και ως λαϊκή λογοτεχνία σε μεταγενέστερη περίοδο ή σε άλλη χώρα. Και αντίστροφα, η λαϊκή λογοτεχνία μιας χώρας μπορεί να μεταφραστεί και να λειτουργήσει ως υψηλή λογοτεχνία σε μιαν άλλη χώρα. Οι μεταφράσεις των μυθιστορημάτων του Christoph von Schmid σε γλώσσες της νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι ένα καλό παράδειγμα γι' αυτήν την τελευταία περίπτωση. β' Εξαρτάται από την ύπαρξη και τη διαφοροποίηση των κοινωνικών τάξεων, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα. Η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργεί ως υψηλή ή ως λαϊκή λογοτεχνία στις διάφορες κοινωνικές τάξεις και στις διάφορες ιστορικές περιόδους. Τα παραδοσιακά Volksbücher είναι ένα καλά μελετημένο παράδειγμα: τα μεσαιωνικά έμμετρα ιπποτικά μυθιστορήματα της αριστοκρατίας του Μεσαίωνα μετατράπηκαν τον 16ο αιώνα σε πεζογραφία κι έγιναν τα αναγνώσματα της ανώτερης αστικής τάξης βαθμιαία "κατέπεσαν" κοινωνικά με αποτέλεσμα να γίνουν η λογοτεχνία των μικροαστών, των χωρικών, των εργατών και τέλος των παιδιών. Αυτές οι διαδικασίες ταχείας κοινωνικής διαφοροποίησης και διαδοχικής κατάπτωσης των λογοτεχνικών έργων και ειδών μπορεί να μελετηθεί πολύ καλά στη νοτιοανατολική Ευρώπη, κυρίως για τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου και την αρχή του 20ού αιώνα. γ ' Εξαρτάται από την εμφάνιση και την ανάπτυξη του μηχανισμού της παραγωγής και διακίνησης βιβλίων και από τη μορφή της βιβλιαγοράς. Αυτό πάλι είναι μια λειτουργία που εξαρτάται από τον βαθμό αλφαβητισμού, καθώς και από την αύξηση του αναγνωστικού κοινού σε σημείο που να αναδεικνύει την εκτύπωση βιβλίων σε επικερδή επιχείρηση. Στις περισσότερες βαλκανικές χώρες γενικεύτηκε ο αλφαβητισμός και διαμορφώθηκε μια πραγματική βιβλιαγορά μόλις προς τα τέλη του 19ου αιώνα, κι έτσι μόνο μετά το 1870 ή το 1880 μπορούμε να μιλάμε για υλικό μαζικής ανάγνωσης. Πριν από αυτή την περίοδο, τα βιβλία που μπορούν να χαρακτηρισθούν από

5 Η ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ 17 τη μορφή και το περιεχόμενο τους ως λαϊκή λογοτεχνία εισάγονταν από χώρες εκτός Οθωμανικής αυτοκρατορίας και αποτελούσαν σπάνιο και ιδιαίτερα πολύτιμο αγαθό, προσιτό μόνο σε ελάχιστους αναγνώστες που ανήκαν στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. δ' Ο ορισμός της "λαϊκής λογοτεχνίας" εξαρτάται επίσης από την ύπαρξη, σε μια δεδομένη χώρα και δεδομένη εποχή, μιας υψηλής λογοτεχνίας, καθώς και από την ανάπτυξη λογοτεχνικών ρευμάτων. Στην κεντρική και δυτική Ευρώπη η λαϊκή λογοτεχνία αναπτύχθηκε αργότερα από την υψηλή λογοτεχνία και έτσι άντλησε πολλά χαρακτηριστικά από αυτήν. Σε αρκετές χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης όμως, η εισαγόμενη λαϊκή λογοτεχνία προηγήθηκε της υψηλής λογοτεχνίας. Στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα ήταν, σε αρκετές περιπτώσεις, η μόνη διαθέσιμη λογοτεχνία και γι' αυτό λειτούργησε ως λογοτεχνία της κοινωνικής ελίτ των εμπόρων και βιοτεχνών. ε ' Από την άλλη πλευρά, ο ορισμός "λαϊκή" δεν εξαρτάται μόνον από το ποσοστό αλφαβητισμού. Η διάδοση της λογοτεχνίας μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη απ' ό,τι δείχνει ο αριθμός των αντιτύπων που τυπώνονται: τα βιβλία άλλαζαν χέρια και κυρίως διαβάζονταν δυνατά από τους εγγράμματους σ' εκείνους που δεν ήξεραν να διαβάσουν (Schenda 1986). Έτσι, οι συνήθεις μέθοδοι πρόσληψης και οι τρόποι ανάγνωσης (όπως "εντατική ανάγνωση" από τη μια, "εκτατική ανάγνωση" από την άλλη) μπορούν να μετατρέψουν σε λαϊκή μια λογοτεχνία που υπό άλλες συνθήκες δεν θα χαρακτηριζόταν έτσι (και αντίστροφα). Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η "λαϊκή λογοτεχνία" δεν μπορεί ποτέ να οριστεί σύμφωνα μ' ένα μόνο κριτήριο ή χαρακτηριστικό. Υπάρχει πάντα μια ομάδα ή ένα πλέγμα κριτηρίων που πρέπει να συνδυαστούν για να γίνει η λογοτεχνία λαϊκή. Αυτά τα κριτήρια μπορούν να συνοψιστούν και να περιγραφούν ως εξής: 1) Το κριτήριο των εξωτερικών τεχνικών χαρακτηριστικών. Η λαϊκή λογοτεχνία παίρνει τη μορφή μονόφυλλων φυλλαδίων και μικρών βιβλίων. Αυτά είναι συνήθως έντυπα χαμηλής σχετικά ποιότητας, δηλαδή τυπωμένα συχνά σε κακής ποιότητας χαρτί και με πολλά τυπογραφικά λάθη, έχουν μικρό σχήμα και λίγες σελίδες και πωλούνται σε τιμές σχετικά χαμηλές. Εν τούτοις, στις αρχές αυτής της περιόδου, η τεχνική ποιότητα της λαϊκής λογοτεχνίας μπορεί να είναι και καλύτερη. 2) Το κριτήριο της ποσότητας: Κατά γενικό κανόνα, η λαϊκή λογοτεχνία πρέπει να εκδίδεται σε μεγάλον αριθμό αντιτύπων και να φτάνει σε αντίστοιχο τμήμα του πληθυσμού. Ο Rudolf Schenda υποστηρίζει ότι ένα βιβλίο, για να ονομαστεί λαϊκό, πρέπει να φτάσει στο 1% τουλάχιστον του συνολικού πληθυσμού (Schenda 1988, σ.385 κ.ε.). Όσον αφορά στις βαλκανικές χώρες, αυτός ο αριθμός πρέπει να προσαρμοστεί στις συνθήκες που επισημάνθηκαν πιο πάνω: για το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα, με το χαμηλό ποσοστό αλφαβητισμού και την ισχνή παραγωγή βιβλίων, ο αριθμός πρέπει να τοποθετηθεί χαμηλότερα από το 1%, ενώ μετά το 1880 ίσως θα πρέπει να τοποθετηθεί πολύ ψηλότερα.

6 18 KLAUS ROTH 3) Το κριτήριο τον κοινωνικού προσδιορισμού: Η λαϊκή λογοτεχνία παράγεται για να καταναλωθεί από τις μέσες και κατώτερες κοινωνικές τάξεις και όχι από τις κοινωνικές και πνευματικές ηγετικές ομάδες. Στις περισσότερες όμως βαλκανικές χώρες του 19ου αιώνα αυτή η αντιστοιχία κοινωνικής ομάδας και λογοτεχνίας δεν μπορεί να υποστηριχθεί, επειδή για μακρά περίοδο η λαϊκή λογοτεχνία ήταν η μόνη διαθέσιμη λογοτεχνία, ενώ η γηγενής υψηλή λογοτεχνία αναπτύχθηκε μόνον μετά τα μέσα του αιώνα. 4) Το κριτήριο της αισθητικής και άλλης αξιολόγησης: Όπως επισημάναμε στην αρχή, η λογοτεχνία διαιρείται βάσει αισθητικών κριτηρίων σε "υψηλή" και "χαμηλή" λογοτεχνία. Κρινόμενη ως προς τη γλώσσα, το ύφος, τη σύνθεση, τη νεωτεριστική της διάθεση αλλά και με άλλα λογοτεχνικά κριτήρια, η τελευταία αξιολογείται ως άτεχνη, πρωτόγονη, απλοϊκή, στερεότυπη και στερούμενη λογοτεχνικών φιλοδοξιών. Θα πρέπει να είναι σαφές πλέον ότι τέτοια απόλυτη διχοτόμηση σε "καλή" και σε "άνευ αξίας" λογοτεχνία δεν μπορεί να σταθεί. Με τον ίδιο τρόπο που η υψηλή λογοτεχνία παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις ως προς την ποιότητα της, έτσι καλύπτει και η λαϊκή λογοτεχνία ένα ευρύ φάσμα λογοτεχνικών αρετών. Έρευνες για τη λαϊκή λογοτεχνία αρκετών χωρών φαίνεται να υποδεικνύουν πως υπάρχουν δύο τουλάχιστον κύρια επίπεδα που διαφοροποιούνται με αρκετή σαφήνεια και που μπορούν να συνδεθούν με διαφορετικές ιστορικές περιόδους και κοινωνικές τάξεις: α' Μια λαϊκή λογοτεχνία υψηλότερου επιπέδου, ας πούμε, με μέτριες λογοτεχνικές ιδιότητες και αρκετά καλή τεχνική ποιότητα κυριάρχησε στην κεντρική και δυτική Ευρώπη από τον 16ο ως τον 18ο αιώνα και διαβάστηκε κυρίως από την αστική και τμήματα της μικροαστικής τάξης. Στα Βαλκάνια, αυτό το είδος λογοτεχνίας κυριάρχησε σε περιόδους εθνικών αφυπνίσεων: ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής λογοτεχνίας του 16ου ως 18ου αιώνα ανήκει σ' αυτό το είδος, β ' Μια φτηνή "λογοτεχνία του δρόμου" με πολύ μικρότερες λογοτεχνικές αρετές και χαμηλή συνήθως τεχνική ποιότητα, φτηνά φυλλάδια που αποτελούσαν την πρώτη αναγνωστική ύλη των μικροαστικών μαζών, των εργατών και αγροτών που πρωτομάθαιναν ανάγνωση και γραφή, εμφανίστηκε τον 18ο αιώνα και αναπτύχθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια του 19ου. Διοχετευόταν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες με το πλανεμπόριο. Στις βαλκανικές χώρες, αυτό το είδος "λογοτεχνίας του δρόμου" εμφανίστηκε αρκετά αργά: στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία έκανε την εμφάνιση του τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, όταν η εκτύπωση των βιβλίων έγινε ευκολότερη και το ποσοστό των εγγραμμάτων παρουσίασε εντυπωσιακή αύξηση. Όπως και στη δυτική Ευρώπη, αυτή η λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε στις μεγάλες πόλεις και τροφοδότησε τις ανάγκες των νέων αστών. Σε πείσμα όλων αυτών των παραγόντων διαφοροποίησης, είναι εκπληκτικό σε τί έκταση οι λαϊκές λογοτεχνίες των ευρωπαϊκών χωρών και της Αμερικής μοιάζουν μεταξύ τους. Αυτή η εντυπωσιακή ομοιομορφία αφορά τη μορφή και το περιεχόμενο, καθώς και τον τρόπο παραγωγής και διανομής. Η εξωτερική εμφάνιση, δηλαδή το μέγεθος, ο αριθμός των σελίδων, τα σχέδια των εξο)φύλλων και κάποιες άλλες λεπτομέρειες στα

7 Η ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ 19 αγγλικά π.χ. βιβλία με μπαλάντες και λαϊκές διηγήσεις τα κάνουν να μοιάζουν με τα αντίστοιχα ισπανικά, γερμανικά, ιταλικά, τσέχικα, ουγγρικά ή ελληνικά φυλλάδια. Σε σχέση δε με το γραμματειακό είδος και το περιεχόμενο πρέπει να σημειώσουμε ότι, παρά την επίδραση των εθνικών παραδόσεων και προτιμήσεων, υπάρχει ένα μεγάλο απόθεμα ειδών, θεμάτων και περιεχομένων που φαίνεται πως είναι κοινά σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες (Roth 1984). Πράγματι, η μεγάλη πλειοψηφία των λαϊκών λογοτεχνικών ειδών συναντάται σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές παραδόσεις, και έτσι η λαϊκή λογοτεχνία μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά διεθνές φαινόμενο. 3. Γιατί πρέπει να μελετηθεί η λαϊκή λογοτεχνία της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Με την αξιοσημείωτη εξαίρεση της Ρουμανίας καθώς και της Κροατίας, η λαϊκή λογοτεχνία της νοτιοανατολικής Ευρώπης δεν έχει γίνει μέχρι τώρα αντικείμενο επισταμένης μελέτης. Σ' αυτές τις χώρες, οι ερευνητές ήταν και ακόμη είναι απασχολημένοι με τη μελέτη της υψηλής εθνικής τους λογοτεχνίας και των πλούσιων λαϊκών παραδόσεων. Γιατί θα 'πρεπε να ενδιαφερθούν να μελετήσουν μια λογοτεχνία μικρής καλλιτεχνικής αξίας που δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε στη μεγαλοφυία ενός μεμονωμένου συγγραφέα ή ποιητή ούτε στη μεγαλοφυία του λαού ("Volksseele"), των αγράμματων ανθρώπων; Μπορούμε να δώσουμε απάντηση σε αυτό το σημαντικό ερώτημα με πολλούς τρόπους. Σε επίπεδο καθαρά τεχνικό μπορούμε να προβάλουμε ως επιχείρημα το γεγονός ότι η μελέτη της λαϊκής λογοτεχνίας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στις περισσότερες χώρες της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης. Οι πρώτες έρευνες έγιναν από βιβλιόφιλους όπως ο Charles Nisard στη Γαλλία (1854) και ο Charles Hindley στη Βρετανία ( ) και χρονολογούνται στο δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα. Στην εποχή μας, μελετητές όπως ο Hyder Rollins και ο Harry Β. Weiss (ΗΠΑ), ο Victor Neuburg και ο Leslie Shepard (Μ. Βρετανία), ο Adolf Spamer, ο Rudolf Schenda, ο Rolf-Wilhelm Brednich και η Elfriede Moser-Rath (Γερμανία), ο Bohuslav Benes (Τσεχοσλοβακία), ο Jurij Tynjanov και ο Viktor Sklovskij (ΕΣΣΔ), ο Roger Chartier (Γαλλία) και πολλοί άλλοι έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαλεύκανση των θεμελιακών προβλημάτων αυτής της λογοτεχνίας. Οι μελέτες τους έχουν αποδείξει ότι η λαϊκή λογοτεχνία, που διαβάζεται από εκατομμύρια ανθρώπους, δεν πρέπει να παραμεληθεί ή ν' αγνοηθεί αν θέλουμε ν' αποκτήσουμε ολοκληρωμένη και αληθινή εικόνα της ιστορίας των κοινωνιών μας και του πολιτισμού τους. Πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά τη λαϊκή λογοτεχνία και να τη μελετήσουμε εξαντλητικά για λόγους, που καλό είναι να περιγραφούν με συντομία. α' Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η λαϊκή λογοτεχνία υπήρξε αναπόσπαστο κομμάτι του εθνικού πολιτισμού από τον 16ο αιώνα και πέρα. Η σημασία της προέρχεται από το γεγονός ότι για πολλούς αιώνες αποτελούσε (και ακόμη αποτελεί) για εκατομμύρια ανθρώπους προσφιλή απασχόληση

8 20 KLAUS ROTH στον ελεύθερο χρόνο τους και ψυχαγωγία, μέσο ενημέρωσης και εκπαίδευσης. β' Το υλικό μαζικής ανάγνωσης έχει αναμφίβολα ασκήσει ισχυρή επίδραση στην κοσμοθεωρία, τις ιδέες, τις πράξεις, τη σκέψη, τη φαντασία εκατομμυρίων αναγνωστών. Η λαϊκή λογοτεχνία πρέπει επομένως να μελετηθεί λόγω της ευρείας διάδοσης και επιρροής της. γ' Ακριβώς λόγω της δημοτικότητας και της ευρείας αποδοχής του, το υλικό μαζικής ανάγνωσης έχει πολύ συχνά χρησιμοποιηθεί από την πολιτική, εκκλησιαστική και πνευματική ηγεσία για να επηρεάσει τις ιδέες και τις πράξεις εκατομμυρίων ανθρώπων. Το φαινόμενο αυτό, που ο Dietz- Rüdiger Moser μελέτησε με παράδειγμα την επίδραση που άσκησαν τα καθολικά τάγματα πάνω στα βιβλία με λαϊκά τραγούδια από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, συνιστά αποτελεσματική μορφή "πολιτιστικής χειραγώγησης" από τις ηγετικές τάξεις. Για τον ιστορικό, και ιδιαίτερα τον ιστορικό της κοινωνίας και της παιδείας, για τον εθνολόγο και τον λαογράφο, για τον ιστορικό της λογοτεχνίας, για τον κοινωνιολόγο, η μελέτη του υλικού μαζικής ανάγνωσης μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα αποδοτική, γιατί είναι σημαντικός δείκτης κοινωνικών, πολιτισμικών και λογοτεχνικών διεργασιών. Αυτό ισχύει και για τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, οι οποίες έχουν υποστεί θεμελιακές αλλαγές τους δύο τελευταίους αιώνες. Πολλές όψεις αυτών των κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών δεν έχουν ακόμη πλήρως διερευνηθεί. Από μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μέχρι τώρα στο ερευνητικό μας πρόγραμμα καταδεικνύεται ότι η λαϊκή λογοτεχνία της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Γιουγκοσλαβίας και των άλλων βαλκανικών χωρών έπαιξε ενεργό ρόλο σ' αυτές τις διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού, ρόλο που όμως δεν έχει ακόμα εκτιμηθεί επαρκώς. Απ' αυτό συνάγεται ότι η λαϊκή λογοτεχνία μπορεί να είναι ευαίσθητος δείκτης: - πολιτικών διεργασιών, ιδιαίτερα σε καιρούς πολέμου και έντασης, σε εθνικές συγκρούσεις κ.λπ., όταν η λαϊκή λογοτεχνία γίνεται σημαντικό εργαλείο για την προώθηση πολιτικών επιδιώξεων και για τη χειραγώγηση του πληθυσμού από την εκάστοτε ηγεσία (κυβέρνηση, κόμματα, Εκκλησία). Ο ρόλος της λαϊκής λογοτεχνίας στον σερβο-βουλγαρικό πόλεμο, στους βαλκανικούς πολέμους, στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και στον ελληνο-τουρκικό πόλεμο δεν έχει ακόμη μελετηθεί - κοινωνικών διεργασιών και εξελίξεων, όπως είναι η κατάρρευση της πατριαρχικής κοινωνίας, ο εξαστισμός του χώρου και η αστικοποίηση σημαντικού μέρους του βαλκανικού πληθυσμού ανάμεσα στο 1870 και τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (Roth 1986), φαινόμενα επανασύνδεσης με αγροτικές δομές, αλλά και η μαζική αγροτική έξοδος στη μεταπολεμική περίοδο, οι βαθιές αλλαγές στην οικογένεια και σε άλλες κοινωνικές δομές καθώς και η δημιουργία και ανάπτυξη νέων αστικών κοινωνικών τάξεων. Το γεγονός ότι τα φυλλάδια με τραγούδια που πουλούσαν επαγγελματίες τραγουδιστάδες του δρόμου στη Βουλγαρία ήταν περισσότερο παραδοσιακά στη μεταπολεμική περίοδο απ' ό,τι πριν τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο είναι δείκτης της διαδικασίας μαζικής εισόδου αγροτικών στοιχείων σε

9 Η ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ 21 πολλές πόλεις ως αποτέλεσμα μιας άνευ προηγουμένου μετανάστευσης αγροτικού πληθυσμού προς τα αστικά κέντρα (Roth 1985) - πολιτισμικών και πνευματικών διεργασιών, όπως ο Διαφωτισμός και τα εθνικά κινήματα του 19ου αιώνα, ο εκσυγχρονισμός και ο εξευρωπαϊσμός, με την αύξηση του αλφαβητισμού και την ανάπτυξη ενός νέου αστικού λαϊκού πολιτισμού από το 1880 περίπου, καθώς και η πολιτισμική χειραγώγηση από τις εκκλησιαστικές ή πνευματικές ηγεσίες. Όπως έχουμε καταδείξει με τα βουλγαρικά λαϊκά μυθιστορήματα της καμπής του αιώνα (Roth 1986), αυτή η λογοτεχνία έχει παίξει ζωτικό ρόλο και στην εκπαίδευση των νέων αστών αλλά και στην προσαρμογή τους στις νέες γι' αυτούς και γεμάτες κινδύνους συνθήκες ζωής στην πόλη, ενώ αποτελεί συγχρόνως απεικόνιση αυτών ακριβώς των διαδικασιών μετασχηματισμού - τέλος, και ως συμπέρασμα, η λαϊκή λογοτεχνία είναι σημαντικός δείκτης για τις (μεταβαλλόμενες) συμπεριφορές και αξίες, ιδέες και διαθέσεις των βαλκανικών λαών που έπρεπε να περάσουν από τις παραδοσιακές, πατριαρχικές στις σύγχρονες κοινωνίες σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Η αντικατάσταση των παραδοσιακών ειδών (όπως τα Volksbücher και τα έντυπα παραμύθια) από τα αστυνομικά μυθιστορήματα και άλλα είδη δημιουργικής λογοτεχνίας (Roth 1983) καθρεφτίζει τις αλλαγές στα γούστα και στις απόψεις για τον κόσμο, στις ιδέες και στις προσδοκίες. Η μελέτη της λαϊκής λογοτεχνίας πρέπει να λάβει ουσιαστικά υπόψη της όλες τις πλευρές και όλα τα στοιχεία που προκύπτουν. Η ίδια η ύπαρξη, η ανάπτυξη και ο όγκος αυτής της λογοτεχνίας είναι από μόνα τους σημαντικοί δείκτες κοινωνικών και πολιτισμικών μεταλλαγών, εφόσον το γεγονός ότι έντυπα παράγονται, κυκλοφορούν και διαβάζονται αποδεικνύει, μεταξύ άλλων, ότι η δυνατότητα ανάγνωσης ήταν επαρκώς διαδεδομένη κι έτσι η εκτύπωση βιβλίων άξιζε τον κόπο. Εξάλλου, οι τρόποι παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης αυτών των βιβλίων, καθώς και η γλώσσα και η μορφή, το περιεχόμενο και τα είδη, τα μοτίβα και τα θέματα αυτής της λογοτεχνίας πρέπει ν' αναλυθούν εξονυχιστικά γιατί προσφέρονται για αξιόλογες έρευνες σε βάθος. Τέλος, οι αλλαγές και μετατροπές που υπέστη αυτή η λογοτεχνία όταν μεταφράστηκε και προσαρμόστηκε ώστε να ταιριάζει με την κοσμοαντίληψη του αναγνωστικού κοινού των Βαλκανίων είναι πολύτιμοι δείκτες κοινωνικών, πολιτισμικών και πνευματικών δομών και εξελίξεων. Στόχος μου υπήρξε να καταδείξω ότι η λαϊκή λογοτεχνία της νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι αντικείμενο άξιο της προσοχής και της σοβαρής μελέτης των ερευνητών στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες της Βαλκανικής. Ελπίζω ότι η έρευνα που έχουμε αναλάβει με το πρόγραμμα μας στο Μόναχο θα συμβάλει στην καλύτερη γνώση του φαινομένου.

10 22 KLAUS ROTH Επιλεγμένη βιβλιογραφία Richard D. ALTICK, The English Common Reader, Σικάγο John ASHTON, Chap-Books of the 18th Century, Αονδίνο Aleida ASSMANN, «Schriftliche Folklore. Zur Entstehung und Funktion eines Uberlieferungstyps», Schrift und Gedächtnis, επιμ. Aleida Assmann κ. ά., Μόναχο 1983, σ Alfred Cl. BAUMGÄRTNER (επιμ.), Lesen - Ein Handbuch. Lesestoff, Leser und Leseverhalten, Lesewirkungen, Leseerziehung, Lesekultur, Αμβούργο Bohuslav BENES, Svetska kram arska pcsen, Brno Rolf-Wilhelm BREDNICH, «Das Lied als Ware», Jahrbuch für Volksliedforschung 19 (197'4) Rolf-Wilhelm BREDNICH, Die Liedpublizistik im Flugblatt des Jhs., 2 τ., Baden-Baden Wolfgang BRÜCKNER (επιμ.), Literatur und Volk im 17. Jh. Probleme populärer Kultur in Deutschland, 2 τ., Wiesbaden Peter BURKE, Popular Culture in Early Modem Europe, Λονδίνο Roger CHARTIER, «Culture as Appropriation: Popular Culture Uses in Early Modern France», Understanding Popular Culture, επιμ. St. Kaplan, Βερολίνο - Νέα Υόρκη 1984, σ L. FISCHER κ.ά. (επιμ.), Gebrauchsliteratur. Methodische Überlegungen und Beispielanalysen, Στουτγάρδη Charles HINDLEY, The Life and Times of James Catnach, Ballad Monger, Λονδίνο 1878 Detroit Charles HINDLEY, The History of the Catnach Press, Λονδίνο 1887 Detroit Steven L. KAPLAN (επιμ.), Understanding Popular Culture. Europe from the Middle Ages to the 19th Century, Βερολίνο - Νέα Υόρκη Hans J. KREUTZER, Der Mythos vom Volksbuch, Στουτγάρδη Dietz-Rüdiger MOSER, Verkündigung durch Volksgesang, Βερολίνο Elfriede MOSER-RATH, Predigtmärlein der Barockzeit, Βερολίνο Elfriede MOSER-RATH, "Lustige Gesellschaft". Schwank und Witz des 17. und 18. Jhs. in kultur- und sozialgeschichtlichem Kontext, Στουτγάρδη Robert MUCHEMBLED, Culture populaire et culture des élites dans la France moderne (XVe-XVIIe siècles), Παρίσι Victor E. NEUBURG, Chapbooks, Λονδίνο 1964, Victor E. NEUBURG, The Penny Histories. A study of chapbooks for young readers over two centuries, Λονδίνο Victor E. NEUBURG, Popular Education in 18th Century England, Λονδίνο Charles NISARD, Histoire des livres populaires, 2 τ., Παρίσι 1854 Νέα Υόρκη Hyder E. ROLLINS, «The Black-Letter Broadside Ballad», Publications of the Modern Language Association XXXIV, 1919.

11 Η ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗΣ 23 Hyder E. ROLLINS, An Analytical Index to the Ballad Entries in the Registers of the Company of Stationers of London, North Carolina 1924 Hatboro Juliana και Klaus ROTH, «Gattungen und Inhalte der bulgarischen Popularliteratur», Bulgarien. Internationale Beziehungen in Geschichte, Kultur und Kunst, Neuried 1984, σ Klaus ROTH, «Chapbooks», Enzyklopädie des Märchens, τ. 2, Βερολίνο 1979, στήλη Klaus και Juliana ROTH, «Naj-nova pesnopojka s narodni pesni... Populäre Liederbücher und Liederheftchen in Bulgarien», Jahrbuch für Volksliedforschung (1982/83) Klaus ROTH, «Märchen als Lesestoff für alle. Populäre Märchenbüchlein in Bulgarien», Dona ethnologica monacensia, επιμ. Η. Gerndt κ. ά., Μόναχο 1983, Klaus και Juliana ROTH, «Populäre Lesestoffe in Bulgarien. Zur Geschichte der städtischen Popularkultur in Südosteuropa im 19. und 20. Jahrhundert», Ethnologia Europaea 14 (1984) Klaus και Juliana ROTH, «A Bulgarian Professional Street Singer and His Songs», Narrative Folksong: New Directions. Essays in Appreciation of W. Edson Richmond, επιμ. Carol L. Edwards και Κ.Ε.Β. Manley, Boulder, Col. 1985, Klaus και Juliana ROTH, «Die bulgarische Popularliteratur und der Übergang von der Patriachalität zur Moderne», Zeitschrift für Balkanologie 22 (1986) A. RUCKTÄSCHEL και Η. D. ZIMMERMANN (επιμ.), Trivialliteratur, Μόναχο Rudolf SCHENDA, Die französische Prodigienliteratur in der 2. Hälfte des 16. Jhs., Μόναχο,1961. Rudolf SCHENDA, «Kleinformen der Trivialliteratur aus sechs Jahrhunderte», Beiträge zur deutschen Volks- und Altertumskunde 10 (1966) Rudolf SCHENDA, Volk ohne Buch. Studien zur Sozialgeschichte der populären Lesestoffe , Φραγκφούρτη 1970 Μόναχο Rudolf SCHENDA, «Tausend deutsche populäre Drucke aus dem 19. Jh.», Archiv Tür Geschichte des Buchwesens 11 (1971) Rudolf SCHENDA, Die Lesestoffe der Kleinen Leute. Studien zur populären Literatur im 19. und 20. Jh., Μόναχο Rudolf SCHENDA, «Vorlesen: Zwischen Analphabetentum und Bücherwissen. Soziale und kulturelle Aspekte einer semiliterarischen Kommunikationsform», Bertelsmann-Briefe 119 (1986) Rudolf SCHENDA, Folklore e letteratura popolare: Italia-Germania-Francia, Ρώμη Rudolf SCHENDA, «Leser- und Lesestoff-Forschung», Grundriß der Volkskunde, επιμ. Rolf-Wilhelm Brednich, Βερολίνο 1988, σ Rainer SCHÖWERLING, Chapbooks. Zur Literaturgeschichte des einfachen Lesers. Englische Konsumliteratur , Φραγκφούρτη - Βέρνη 1980.

12 24 KLAUS ROTH Jochen SCHULTE-SASSE, Die Kritik an der Trivialliteratur seit der Aufklärung, Μόναχο Leslie SHEPARD, John Pitts, Ballad Printer of Seven Dials, Λονδίνο Λονδίνο - Detroit Leslie SHEPARD, The History of Street Literature, Newton Abbots Reinhart SIEGERT, Aufklärung und Volkslektüre. Exemplarisch dargestellt an Rudolph Z. Becker und seinem "Noth-und Hülfsbüchlein", Φραγκφούρτη Victor SKLOVSKIJ, Matvej Komarov. Ziteï goroda Moskvy, Λένινγκραντ Adolf SPAMER, Die geistliche Hausmagd. Zur Geschichte eines religiösen Bilderbogens und der volkstümlichen Devotionalliteratur, Γοτίγγη Margaret SPUFFORD, Small Books and Pleasant Histories. Popular Fiction and its Readership in 17th Cent. England, Cambridge Jurij TYNJANOV, Archaisty i novatory, Λένινγκραντ Rainer WEHSE, Schwanklied und Flugblatt in Großbritannien, Φραγκφούρτη Harry B. WEISS, «American Chapbooks », Bulletin of the New York Public Library 49 (1945) , Harry B. WEISS, A Book About Chapbooks. The People's Literature of Bygone Times, Hatboro, Penn

ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΝΤΖΑΚΑ ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΑΑΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ Το ελληνικό υλικό

ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΝΤΖΑΚΑ ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΑΑΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ Το ελληνικό υλικό ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΝΤΖΑΚΑ ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΑΑΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΗ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ Το ελληνικό υλικό 1800-1830 Οι συζητήσεις τις ώρες που προηγήθηκαν καταδεικνύουν για άλλη μια φορά πόσο οι κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟΝ 19ο ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ. Εισηγητική ομιλία

ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟΝ 19ο ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ. Εισηγητική ομιλία ΛΟΥΚΙΑ ΔΡΟΥΛΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟΝ 19ο ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ Εισηγητική ομιλία Καλωσορίζουμε σήμερα την ερευνητική ομάδα του Ινστιτούτου Γερμανικής και Συγκριτικής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

GABRIELE WOLF ΛΑΪΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΩΤΙΣΗ, ΤΟΝ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

GABRIELE WOLF ΛΑΪΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΩΤΙΣΗ, ΤΟΝ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ GABRIELE WOLF ΛΑΪΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΩΤΙΣΗ, ΤΟΝ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ Ήδη ο ορισμός του αντικειμένου "χρηστικά βιβλία" ή "λαϊκά χρηστικά βιβλία" παρουσιάζει αρκετές

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι μουσικές εκδόσεις ανάμεσα στο έντυπο και το ψηφιακό: προκλήσεις για τη μουσική πληροφόρηση και δημιουργικότητα

Οι μουσικές εκδόσεις ανάμεσα στο έντυπο και το ψηφιακό: προκλήσεις για τη μουσική πληροφόρηση και δημιουργικότητα Οι μουσικές εκδόσεις ανάμεσα στο έντυπο και το ψηφιακό: προκλήσεις για τη μουσική πληροφόρηση και δημιουργικότητα Χριστίνα Μπάνου, Επίκουρος καθηγήτρια (Πολιτική και Εκδοτική του Βιβλίου), Τμήμα Αρχειονομίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Project 6 ΒΙΒΛΙΟ Υ Π Ε Ύ Θ Υ Ν Ο Ι Κ Α Θ Η Γ Η Τ Έ Σ : Ε. Μ Π Ι Λ Α Ν Ά Κ Η Φ. Α Ν Τ Ω Ν Ά Τ Ο Σ

Ερευνητική Εργασία Project 6 ΒΙΒΛΙΟ Υ Π Ε Ύ Θ Υ Ν Ο Ι Κ Α Θ Η Γ Η Τ Έ Σ : Ε. Μ Π Ι Λ Α Ν Ά Κ Η Φ. Α Ν Τ Ω Ν Ά Τ Ο Σ Ερευνητική Εργασία Project 6 ΒΙΒΛΙΟ Υ Π Ε Ύ Θ Υ Ν Ο Ι Κ Α Θ Η Γ Η Τ Έ Σ : Ε. Μ Π Ι Λ Α Ν Ά Κ Η Φ. Α Ν Τ Ω Ν Ά Τ Ο Σ ΓΕΝΙΚΑ Παγκοσμίως σήμερα ως βιβλίο εννοείται η συνηθέστερη κατηγορία έντυπου αντικειμένου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Με ποιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά;

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; 0 Είναι ένα λεξικογραφικό αρχείο δυόμιση εκατομμυρίων δελτίων, προϊόν συστηματικής και ακαταπόνητης αποδελτίωσης της νέας ελληνικής γλώσσας που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΤΡΙΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες σε κίνηση, οι αυτοκρατορίες σε κρίση (δεύτερο μισό 18ου αρχές 19ου αιώνα) Κεφάλαιο 2

Κεφάλαιο 1. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες σε κίνηση, οι αυτοκρατορίες σε κρίση (δεύτερο μισό 18ου αρχές 19ου αιώνα) Κεφάλαιο 2 δεύτερο μισό 18ου αρχές 19ου αιώνα Κεφάλαιο 1 Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες σε κίνηση, οι αυτοκρατορίες σε κρίση (δεύτερο μισό 18ου αρχές 19ου αιώνα) Κεφάλαιο 2 Η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου)

Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου) Ολυμπία Τσαρουχά, «Εισαγωγή» (για το έργο Κλίνη Σολομώντος του Ιωάννη Μορεζήνου) Ο Ιωάννης Μορεζήνος θεωρείται ο πρώτος κρητικός πεζογράφος που, στο τέλος του 16ου αιώνα, μας χάρισε ένα εκτενές γλαφυρό

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Απεικόνιση των γεγονότων στην Haymarket Square Σικάγο - Μάιος 1886 Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 22 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Πολύς λόγος έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΜ ECTS Αγγλική Γλώσσα Ι Γαλλική Γλώσσα Ι Γερμανική Γλώσσα Ι Πολιτική Επιστήμη Ι Νεοελληνική Λογοτεχνία Ι Πληροφορική Ι Μετάφραση Αγγλικά- Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών

Στέλλα Πριόβολου. Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών 001-012:Layout 3 11/17/14 3:24 PM Page 1 Στέλλα Πριόβολου Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων µελετητών Οι ελληνορωµαϊκές ρίζες της Ευρώπης µέσα από τον στοχασµό Ευρωπαίων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας Ενότητα 3: Σημειωτική ανάγνωση εικόνων του κόσμου Κασάπη Ελένη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Για έναν Ιδανικό Πολιτιστικό Τουρισμό Με την υποστήριξη του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Ευρώπη για τους πολίτες» Η ΕΕ με μια ματιά

Για έναν Ιδανικό Πολιτιστικό Τουρισμό Με την υποστήριξη του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Ευρώπη για τους πολίτες» Η ΕΕ με μια ματιά Η ΕΕ με μια ματιά, ς και ανάπτυξη των ΜμΕ Το έργο χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το παρόν έντυπο αποτυπώνει τις απόψεις του συντάκτη και μόνο και η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από τα παρακάτω πολιτικά κόµµατα: Ραλλικό Κόµµα Λαϊκό Κόµµα (1910) Σοσιαλιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Ιστορίας και Πολιτισμού

Θέματα Ιστορίας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Θέματα Ιστορίας και Πολιτισμού Ενότητα 4: Διευκρίνιση όρων, Επιρροές Πεδία έρευνας, Εμπλεκόμενες επιστήμες Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Διαφωτισμού

Η εποχή του Διαφωτισμού Ομαδική εργασία μαθητών Γ1 (12-01-2015) ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Η εποχή του Διαφωτισμού ΟΜΑΔΑ 1 Κωνσταντίνος Σταύρος Χρήστος - Γιάννης Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17 ο και 18 ο αιώνα Οικονομικές μεταβολές Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι Πολιτισμός;

Τι είναι Πολιτισμός; Τι είναι Πολιτισμός; Πόλις Αγριότητα Η μετάβαση Το Βουνό h2p://www.youtube.com/watch?v=- w2m- TeLi6I ELUVEITIE - The Call Of The Mountains Πολιτισμός και ταυτότητα πολιτισμός = ταυτότητα = εμείς αγριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας 1830-1880 Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Παπαθεοδώρου 3 η ενότητα: «Ρομαντισμός και Ρεαλισμός» Ορισμοί, χαρακτηριστικά, διαφορές και ζώνες συνύπαρξης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ)

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ.2014-15 Τμήμα Α1 ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 1.Κριτήρια επιλογής θέματος Ενδιαφέρον περιεχόμενο Μας αρέσει αυτό το θέμα Είχαμε συνεργαστεί τα προηγούμενα χρόνια γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχές διαμόρφωσης αναγνωστικής πολιτικής και πολιτικής για το έντυπο βιβλίο στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες

Πτυχές διαμόρφωσης αναγνωστικής πολιτικής και πολιτικής για το έντυπο βιβλίο στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες Πτυχές διαμόρφωσης αναγνωστικής πολιτικής και πολιτικής για το έντυπο βιβλίο στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες Χριστίνα Μπάνου, Λέκτορας Τμήμα Αρχειονομίας Βιβλιοθηκονομίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τηλ.: 26610-87416,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία. Άννα Κομποθέκρα, 2013.

2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία. Άννα Κομποθέκρα, 2013. 2 ο φροντιστήριο στη Γενική Οικονομική Ιστορία Άννα Κομποθέκρα, 2013. Περιεχόμενα 1. Παρουσίαση στατιστικών σειρών για την περίοδο 1750-1914 των οικονομικών μεταβλητών : 1) πληθυσμός, 2) ΑΕΠ, 3) κατά κεφαλήν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη Πρώτη Ενότητα: Οι πρόδρομοι της θεωρίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς]

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] 41 Διαγώνισµα 111 Τέχνη Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] Η σχέση µεταξύ τέχνης και χρήµατος είναι αµφιλεγόµενη. Κάθε άλλο παρά σαφές είναι ότι τα κυριότερα επιτεύγµατα που πραγµατοποιήθηκαν και αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων 518297-LLP-2011-IT-ERASMUS-FEXI Εισαγωγή Ο σκοπός αυτού του οδηγού είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο της βάσης δεδομένων των μεταφράσεων των οικονομικών που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου 2007 κατέγραψαν μια νέα κατάσταση πραγμάτων στο κομματικό σύστημα και επιβεβαίωσαν σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Πάτρα : Οικονομία, Κοινωνία, Πολιτισμός. Η εικόνα της πόλης την Όμορφη Εποχή

Πάτρα : Οικονομία, Κοινωνία, Πολιτισμός. Η εικόνα της πόλης την Όμορφη Εποχή Πάτρα 1880-1920: Οικονομία, Κοινωνία, Πολιτισμός. Η εικόνα της πόλης την Όμορφη Εποχή ΘΕΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑΣ ΠΟΛΗΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΥΝΟΜΗΛΙΚΩΝ ΜΑΣ ( ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ Διδασκαλία της λογοτεχνίας με τη μέθοδο project ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΗΛΙΑΔΗ ΑΜΑΛΙΑ ΠΕ02, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: Απελευθέρωση του μαθητή αναγνώστη από το άγχος

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

ημοσιογραφικός Λόγος (επικοινωνία) Σημειώσεις για το μάθημα ημοσιογραφία & ημόσιος Λόγος

ημοσιογραφικός Λόγος (επικοινωνία) Σημειώσεις για το μάθημα ημοσιογραφία & ημόσιος Λόγος ημοσιογραφικός Λόγος (επικοινωνία) Σημειώσεις για το μάθημα ημοσιογραφία & ημόσιος Λόγος Άρης Κουμπαρέλης Καθηγητής Εφαρμογών Τμήμα Ψηφιακών Μέσων & Επικοινωνίας ΤΕΙ Ιόνιων Νήσων Στόχοι του μαθήματος Βασικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 Συμμετείχαν οι μαθητές : Α ΟΜΑΔΑ Κρομμύδα Μαρίνα, Κωτούλα Μαρία, Γκεντς Φατμέ, Παναγιώτη Αναστασία. Β ΟΜΑΔΑ Χατζηκωνσταντίνου Ραφαέλα,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας Ενότητα 11: Μεταφραστικές ομάδες από προπτυχιακούς/ μεταπτυχιακούς φοιτητές και ομαδική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνικός Πολιτισμός

Νεοελληνικός Πολιτισμός ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Ιστορία Τύπου & ΜΜΕ Στοιχεία Ιστορίας Ελληνικού Τραγουδιού και Ελληνικού Κινηματογράφου Φίλιππος Παππάς, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας. εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014

Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας. εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014 Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014 1 Διευκρινίσεις για τα εγχειρίδια «Ο Λόγος Ανάγκη της Ψυχής» Και τα τρία εγχειρίδια και των τριών τάξεων κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα