Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο"

Transcript

1 Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 13: Μη παρασιτικές & μετασυλλεκτικές ασθένειες και μέθοδοι εκτίμησης μικροβιακού πληθυσμού Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1

2 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Τίτλος Μαθήματος: Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 13: Μη παρασιτικές & μετασυλλεκτικές ασθένειες και μέθοδοι εκτίμησης μικροβιακού πληθυσμού Όνομα Καθηγητή: Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Βαθμίδα Καθηγητή: Καθηγήτρια Άρτα,

3 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου τύπου άδειας χρήσης, η άδεια χρήσης αναφέρεται ρητώς. 3

4 Χρηματοδότηση Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο TEI Ηπείρου» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. 4

5 Μη παρασιτικές & μετασυλλεκτικές ασθένειες και μέθοδοι εκτίμησης μικροβιακού πληθυσμού 5

6 Σκοποί ενότητας Διάκριση των μη παρασιτικών ασθενειών. Διάκριση των μετασυλλεκτικών ασθενειών. Αναφορά έννοιας μυκοτοξινών και ειδών των μυκήτων, που τις παράγουν. Ικανότητα μέτρησης μικροβιακών πληθυσμών στο εργαστήριο. 6

7 Περιεχόμενα ενότητας Μη παρασιτικές ασθένειες (τροφοπενίες). Μετασυλλεκτικές ασθένειες. Μυκοτοξίνες. Μέθοδοι εκτίμησης μικροβιακού πληθυσμού. 7

8 Μη παρασιτικές ασθένειες 8

9 Ορισμοί Παρασιτικές ασθένειες (ή μεταδοτικές ή μολυσματικές ή βιοτικές): προκαλούνται από παθογόνους μικροοργανισμούς (μύκητες, βακτήρια, φυτοπλάσματα, φύκη κ.λπ.), φανερόγαμα παράσιτα, ιοί και ιοειδή Μη παραστικές ασθένειες (ή μη μεταδοτικές ή αβιοτικές): προκαλούνται από δυσμενείς για το φυτό φυσικοχημικές συνθήκες περιβάλλοντος ή από γενετικής φύσεως αίτια χωρίς τη μεσολάβηση παρασίτου 9

10 Αίτια μη παρασιτικών ασθενειών (1) Διαταραχές ανόργανης θρέψης Ακραίες τιμές θερμοκρασίας Έλλειψη ή περίσσεια εδαφικής υγρασίας Έλλειψη οξυγόνου Δυσμενείςσυνθήκεςφωτισμού Ακραίες καιρικές συνθήκες (βροχή, άνεμος, χιόνι, ηλεκτρικές εκκενώσεις) Τοξική επίδραση φυτοπροστατευτικών προϊόντων Μηχανικά τραύματα Φυτοτοξικές ουσίες στην ατμόσφαιρα Γενετικές ανωμαλίες 10

11 Αίτια μη παρασιτικών ασθενειών (2) Φυσικοχημικά αίτια δεν δρουν μεμονωμένα, αλλά σε συνδυασμό και πολλές φορές είναι δύσκολος ο διαχωρισμός της επίδρασης του καθενός Βλάβη από μη παρασιτικά αίτια «ανοίγει» το δρόμο στη μόλυνση των φυτών από μικροοργανισμούς, π.χ. αρχική ζημιά σε λεμονιά από παγετό ευνοεί την είσοδο στο παθογόνο Phoma tracheiphila (κορυφοξήρα) Σημαντικότερες μη παρασιτικές ασθένειες οι τροποφενίες: έλλειψη θρεπτικών στοιχείων 11

12 Θρέψη φυτών (1) Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία, για την ομαλή ανάπτυξη των φυτών C, O, H: παραλαμβάνονται από τον αέρα Μακροστοιχεία: N, P, K, Ca, Mg (παραλαμβάνονται από το έδαφος) Μικροστοιχεία: Mn, B, Cu, Zn, Mo, Cl, Fe (απαιτούνται σε ίχνη, δηλαδή σε μικρή ποσότητα) 12

13 Θρέψη φυτών (2) Γιαταθρεπτικάστοιχείαπρέπει: Να υπάρχουν στο έδαφος σε αφομοιώσιμη μορφή και σε αναλογία ανταποκρινόμενη στη φυσιολογία του φυτού Να υφίστανται κατάλληλες περιβαλλοντικές και καλλιεργητικές συνθήκες, για την απορρόφηση και μεταφορά τους από το έδαφος στα φυτικά κύτταρα 13

14 Διαταραχές ανόργανης θρέψης Επικράτηση ανισορροπίας της σχετικής αναλογίας των θρεπτικών στοιχείων εντός του φυτού Τροφοπενίες: όταν ο εφοδιασμός του φυτού σε ανόργανα θρεπτικά στοιχεία είναι ανεπαρκής Τοξικότητες: όταν ο εφοδιασμός του φυτού σε ανόργανα θρεπτικά στοιχεία είναι σε περίσσεια 14

15 Παράγοντες που επιδρούν στη διαθεσιμότητα ανόργανης θρέψης Αντίδραση ph στο έδαφος Οξειδοαναγωγική ικανότητα Παρουσία ανόργανων (CO3, PO4, SO4) ή οργανικών ουσιών που τα ανόργανα στοιχεία αντιδρούν προς σχηματισμό δυσδιάλυτων ενώσεων Παρουσία μικροοργανισμών που ανταγωνίζονται στην πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων 15

16 Παράγοντες που επιδρούν στη διαθεσιμότητα ανόργανης θρέψης Δυσμενείς καιρικές συνθήκες (ξηρασία, έντονο ηλιακό φως, υπερβολική υγρασία, υψηλή θερμοκρασία) Μη ορθολογική χρήση λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων Κακή κατεργασία εδάφους Παρασιτικές προσβολές Χρήση ποικιλιών υψηλών αποδόσεων 16

17 Διάγνωση διαταραχών ανόργανης θρέψης Μακροσκοπική παρατήρηση συμπτωμάτων Έλεγχος της αντίδρασης των φυτών στη χορήγηση θρεπτικών στοιχείων Χημική ανάλυση εδάφους και φυτικών ιστών Κυρίως φύλλων (φυλλοδιαγνωστική), γιατί τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία συσσωρεύονται κυρίως στα φύλλα 17

18 Παραδείγματα μη παρασιτικών ασθενειών Τροφοπενίες εσπεριδοειδών Σχετικά εύκολη διάγνωση, λόγω της «τυποποιημένης» εμφάνισης των ειδικών συμπτωμάτων τους στα φύλλα 18

19 Τροφοπενία Fe Εμφανίζεται στα νεαρά φύλλα της κορυφής των βλαστών, τα οποία παρουσιάζουν λεπτό δίκτυο πράσινων νευρώσεων εντός κίτρινου ελάσματος 19

20 Τροφοπενία Ζn Μικρά νεαρά φύλλα με ανορθωμένο έλασμα και εμφανίζουν μεσονεύρια χλώρωση («ψαροκόκκαλο») 20

21 Τροφοπενία Mg Στα παλαιότερα φύλλα, χλώρωση στο μεγαλύτερο μέρος του ελάσματος εκτός μίας περιοχής στη βάση του ελάσματος που παραμένει πράσινη («Σχήμα βέλους ή ανεστραμμένου V») 21

22 Τροφοπενία Mn Μεσονεύρια χλώρωση ακανόνιστου σχήματος (τα νεύρα και μία περιοχή γύρω από αυτά παραμένει πράσινη) 22

23 Μετασυλλεκτικές ασθένειες 23

24 Μετασυλλεκτικές ασθένειες (1) Καλούνται εκείνες που αναπτύσσονται και προκαλούν ζημιές κατάτη συγκομιδή, ταξινόμηση, συσκευασία, μεταφορά στην αποθήκη, αποθήκευση, μεταφορά πάλι για διάθεση και μέχρι την κατανάλωση Αναφέρεται ο όρος «ασθένεια», γιατί τα συγκομιζόμενα φυτικά προϊόντα αποτελούνται από ζωντανούς ιστούς Οι φυτικοί ιστοί των συγκομιζόμενων γεωργικών προϊόντων διαθέτουν μηχανισμούς αντοχής (έστω και μειωμένης) στα παθογόνα αίτια 24

25 Μετασυλλεκτικές ασθένειες (2) Αν και αυτές οι ασθένειες νοείται ότι αναπτύσσονται κυρίως μετά τη συγκομιδή, ωστόσο τα πρώτα στάδια (π.χ. μόλυνση ή πρώτη ανάπτυξη του παθογόνου μέσα στους ιστούς) της ασθένειας μπορεί να έχουν πραγματοποιηθεί στον αγρό Αποφυγή δημιουργίας πληγών κατά τους χειρισμούς βοηθά αρκετά στη μείωση εμφάνισης μετασυλλεκτικών προσβολών 25

26 Αίτια μετασυλλεκτικών ασθενειών Μετά τη συγκομιδή, τα νωπά φυτικά προϊόντα υπόκεινται σε ανεπιθύμητες αλλοιώσεις Φυσικά αίτια: για παράδειγμα οι ακατάλληλες θερμοκρασίες, η απουσία οξυγόνου κ.λπ. Παρασιτικά αίτια: μύκητες και βακτήρια Φυσιολογικά αίτια: για παράδειγμα η δράση ενζύμων του ιδίου του ιστού 26

27 Συμπτώματα μετασυλλεκτικών ασθενειών Μεταχρωματισμοί Κηλίδες Νεκρώσεις Σήψεις Μαρασμός Εκκρίσεις Υπερτροφίες Ατροφίες Παραμορφώσεις Πτώσεις οργάνων 27

28 Τρόπος αντιμετώπισης: Ψύξη (1) Συντομότερη τοποθέτηση συγκομιζόμενων γεωργικών προϊόντων στην πιο χαμηλή θερμοκρασία κατά την οποία, ανάλογα με το προϊόν, δεν έχει δυσμενή επίδραση σε αυτό Ανκαιδενείναιπάνταεφικτό, δεν μάς εξασφαλίζει απόλυτα από τις μετασυλλεκτικές ασθένειες, γιατί: Οιτρέχουσεςσυνθήκεςεμπορίαςεκθέτουντοακατέργαστο προϊόν σε συνθήκες περιβάλλοντος λίγο πριν την κατανάλωση Στις χαμηλές θερμοκρασίες ίσως απουσία συμπτωμάτων, όταν εκτεθούν όμως για λίγες ώρες στη θερμοκρασία περιβάλλοντος μπορεί να αλλοιωθούν ολοκληρωτικά 28

29 Τρόπος αντιμετώπισης: Ψύξη Ανκαιδενείναιπάνταεφικτό, δεν μάς εξασφαλίζει απόλυτα από τις μετασυλλεκτικές ασθένειες, γιατί: Μερικά προϊόντα (π.χ. λεμόνια) δεν αντέχουν στις χαμηλές θερμοκρασίες Προϊόντα (π.χ. μήλα, σταφύλια) αντέχουν στους 0 2 o C(δεν επιτρέπεται ανάπτυξη μυκήτων), αλλάμπορείναπαραμείνουν για μήνες και έτσι κάποιοι μύκητες (π.χ. Botrytis cinerea, Penicillium expansum) να αναπτύσσονται έστω και με βραδύ ρυθμό και να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές 29

30 Παθογόνα μετασυλλεκτικών ασθενειών Παράσιτα πληγών: εισέρχονται σε καρπούς μέσω πληγών που υπάρχουν στο φλοιό τους (π. χ. Alternaria spp,botrytis cinerea, Monilia fructigena, Penicillium expansum, Rhizoctonia nigricans) Παράσιτα φυσιολογικής διείσδυσης: αποικίζουν τους καρπούς μέσω των φυσικών ανοιγμάτων, όπως φακίδια, ποδίσκος κ.ά. (π. χ. Botrytis cinerea, Gloeosporium album, Trichothecium roseum) Παράσιτα ενεργού διείσδυσης: δύνανται να «τρυπήσουν» την επιδερμίδα των καρπών με μηχανικό ή ενζυματικό τρόπο 30

31 Σημαντικότερα παθογόνα μετασυλλεκτικών ασθενειών Δευτερομύκητες: Fusarium, Botrytis, Alternaria, Penicillium, Botrytis cinerea, Aspergillus Ωομύκητες: Pythium, Phytophthora Ζυγομύκητες: Rhizopus, Mucor Ασκομύκητες: Venturia (ατελής μορφή Fusicladium) Βακτήρια: Erwinia, Pseudomonas Μερικά από τα παραπάνω παθογόνα δύνανται να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές και στον αγρό (π.χ. Botrytis cinerea στα σταφύλια) 31

32 Alternaria Καστανόμαυρες σήψεις (και προσυλλεκτικά) Είσοδος παθογόνου μέσω πληγών, φυσικών ανοιγμάτων, απευθείας διάτρηση 32

33 Fusarium Ροζ ή κίτρινες κηλιδώσεις σε λαχανικά Μόλυνση πριν τη συγκομιδή, αλλά ορατά συμπτώματα στην αποθήκη Γνωστή ως ξηρή σήψη κονδύλων πατάτας 33

34 Botrytis Γκριζοκάστανες σήψεις Προσβάλλει σχεδόν όλους τους νωπούς καρπούς (αχλάδια, μήλα, σταφύλια), λαχανικά (τομάτα, αγγούρι, μαρούλι) και βολβούς (κρεμμύδι, καρότο, σκόρδο) 34

35 Geotrichum Ξινή σήψη σε καρπούς εσπεριδοειδών και διάφορα λαχανικά (τομάτα, καρότο κ.ά. Σχίσιμο φλοιού με αποκάλυψη λευκούχνουδωτού μυκηλίου 35

36 Sclerotinia Μαλακέςκαιυδαρείςσήψειςσελεμόνια, λαχανικά Λευκό βαμβακώδες μυκήλιο 36

37 Gloeosporium Φακιδιακή σήψη, κυρίως στα μήλα 37

38 Μαύρησήψησελαχανικά Λευκήεξάνθισημεμαύρες καρποφορίες Rhizopus 38

39 Aspergillus (1) Μετασυλλεκτικές σήψεις σπόρων σιτηρών & ψυχανθών Μεταχρωματισμός, θάνατος εμβρύου, παραγωγή μυκοτοξινών 39

40 Aspergillus (2) 40

41 Υγρές βακτηριακές σήψεις Βακτηριακά γένη: Erwinia & Pseudomonas Προσβολή ξεκινά από τον αγρό Προσβολή εκδηλώνεται με μικρές υδατώδεις κηλίδες, που μεγαλώνουν γρήγορα Προσβεβλημένοι ιστοί καθίστανται υδαρείς και πολτώδεις Προσβάλλονται σχεδόν όλα τα κηπευτικά Διασπορά βακτηριακών κυττάρων με τα εργαλεία, ρούχα, προσβεβλημένο φυτικό ιστό 41

42 Υγρές βακτηριακές σήψεις πατάτα Erwinia Καθαρή καλλιέργεια Psedomonas 42

43 Μυκοτοξίνες 43

44 Μυκοτοξίνες (1) Τοξικές ουσίες, που παράγονται από μύκητες και προκαλούν μυκοτοξινώσεις Πρόκληση δηλητηριάσεων μετά από κατανάλωση προσβεβλημένων προϊόντων από ορισμένους μύκητες Ανίχνευση μυκοτοξινών σε αποθηκευμένα προϊόντα είναι συχνή, αλλά τις περισσότερες φορές δεν ξεπερνά τα επιτρεπόμενα όρια Σημαντικοί μύκητες που παράγουν μυκοτοξίνες: Aspergillus, Penicillium, Fusarium 44

45 Μυκοτοξίνες (2) Αφλατοξίνες: Παράγονται από τους Aspergillus; ανιχνεύονται σε σπόρους σιτηρών και οσπρίων σε χαμηλές συνήθως συγκεντρώσεις (<50ppb) Μυκοτοξίνες φουζαρίου (π.χ. φουμονισίνες, τριχοθηκίνες, ζεαραλόνη): κυρίωςσεαραβόσιτο Μυκοτοξίνες πενικιλλίου (π.χ. πατουλίνη): κυρίως σε ρύζι, μήλα 45

46 Μετασυλλεκτικές διαταραχές στη φυσιολογία του προϊόντος (1) «Αλλοιώσεις», αποκλίσεις δηλαδή από από την κανονική κατάσταση ποιότητας ως προς την εμφάνιση, χρώμα, οργανοληπτικά) του προϊόντος Μπορεί να οφείλονται: Περιβαλλοντικοί Παράγοντες: θερμοκρασία, υγρασία, φωτισμός Προ συλλεκτικοί χειρισμοί: λίπανση, κλάδευμα, άρδευση 46

47 Μετασυλλεκτικές διαταραχές στη φυσιολογία του προϊόντος (2) Κατηγορίες καταπονήσεων Θερμική: επίδραση υψηλών θερμοκρασιών, ζημιές από παγετό Ατμοσφαιρική: μειωμένο O 2, αυξημένο CO 2, παρουσία αιθυλενίου Θρεπτική: έλλειψη θρεπτικών στοιχείων Χημική: διαφυγή αμμωνίας, διφαινυλαμίνη Άγνωστα αίτια: εξωτερικές & εσωτερικές αλλοιώσεις καρπών 47

48 Μετασυλλεκτικές διαταραχές στη φυσιολογία του προϊόντος (3) Ζημιά από φρέον Ζημιά από χλωριούχο ασβέστιο Ζημιά από αμμωνία 48

49 Μετασυλλεκτικές διαταραχές στη φυσιολογία του προϊόντος (4) Υδαρής σήψη: οι εσωτερικοί χιτώνες παρουσιάζουν αλλοιωμένο χρώμα και κηλίδες, λόγω χαμηλών θερμοκρασιών και κακών συνθηκών αποθήκευσης Μαύρη καρδιά: έντονη αναπνοή και το οξυγόνο δεν εισδύει στο κέντρο του κονδύλου 49

50 Μετασυλλεκτικές διαταραχές στη φυσιολογία του προϊόντος (5) Πικρή κηλίδωση: «βρεγμένη» επιδερμίδα αρχικά, καστανή μεταγενέστερα. Κηλίδες ελαφρώς βυθισμένες (ίσως λόγω χαμηλής συγκέντρωσης Ca) Επιφανειακό έγκαυμα: «ζεμάτισμα» επιδερμίδας του καρπού (π.χ. υψηλή θερμοκρασία και χαμηλή σχετική υγρασία), η οποίακαφετιάζει 50

51 Μέθοδοι εκτίμησης μικροβιακού πληθυσμού 51

52 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΑΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (1) Μικροσκοπική μέτρηση των μικροβιακών κυττάρων Χρήση του αιματοκυττόμετρου ή αντικειμενοφόρου πλάκας Neubauer ή Petroff Hausser Μέτρηση ολικού αριθμού κυττάρων (ζωντανά & νεκρά) στην καλλιέργεια 52

53 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΑΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (1) Μικροσκοπική μέτρηση των μικροβιακών κυττάρων Αιματοκυτταρόμετρο είναι αντικειμενοφόρος πλάκα, που φέρει πλέγμα από χαραγές και από πάνω τοποθετείται ειδική καλυπτρίδα, ώστε μεταξύ πλάκας και οι χαραγών να δημιουργούν διαμερίσματα συγκεκριμένου όγκου Τοποθέτηση σταγόνας υγρής μικροβιακής καλλιέργειας τοποθετείται στο κέντρο της πλάκας και από πάνω στερεώνεται η καλυπτρίδα και έτσι «παγιδεύεται» συγκεκριμένος (γνωστός) όγκος καλλιέργειας Μικροσκοπική παρατήρηση & καταμέτρηση κυττάρων, ώστε με τις κατάλληλες αριθμητικές αναγωγής να προσδιοριστεί ο αριθμός των μικροβιακών κυττάρων της αρχικής καλλιέργειας 53

54 Αιματοκυττόμετρο Neubauer (1) οπτικό πεδίο στο μικροσκόπιο Τετράγωνο 1: 1 mm x 1 mm = 1 mm 2 (επιφάνεια) και 1 mm 2 x 0,1 mm = 0,1 mm 3 = 1 x 10-4 ml (όγκος) Συγκέντρωση καλλιέργειας: σύνολο κυττάρων που μετρήθηκαν x Τετράγωνο 2: 0,25 mm x 0,25 mm = 0,0625 mm 2 (επιφάνεια) και 0,0625mm 2 x 0,1 mm = 6,25 x 10-3 mm 3 = 6,25 x 10-6 ml Συγκέντρωση καλλιέργειας: σύνολο κυττάρων που μετρήθηκαν x

55 Αιματοκυττόμετρο Neubauer (2) οπτικό πεδίο στο μικροσκόπιο 55

56 Αιματοκυττόμετρο Neubauer (3) Μειονεκτήματα Απουσία διαχωρισμού νεκρών ζωντανών κυττάρων Μικρού μεγέθους κύτταρα δεν είναι ευδιάκριτα Απαιτείται μικροσκόπιο αντίθετης φάσης, όταν τα κύτταρα δεν είναι βαμμένα Κύτταρα που κινούνται είναι δύσκολο να μετρηθούν Σε αραιές καλλιέργειες (π.χ. λιγότερο από 10 6 κύτταρα/ml) δεν ενδείκνυται ως μέθοδος 56

57 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΑΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (2) Εκτίμηση αριθμού βιώσιμων κυττάρων (δείκτης βιωσιμότητας) Μέτρηση αριθμού κυττάρων, τα οποία είναι ικανά να πολλαπλασιαστούν και να δώσουν νέα θυγατρικά κύτταρα Μέθοδος: μέτρηση μόνο των κυττάρων, που σχηματίζουν αποικίες σε κατάλληλοστερεόθρεπτικόυλικό Παραδοχή μεθόδου: κάθε βιώσιμο κύτταρο μπορεί να δώσει μία αποικία Τρόποι εφαρμογής μεθόδου: α) με επίστρωση του υγρού δείγματος (εμβολίου) στην επιφάνεια του στερεού θρεπτικού υλικού, β) με ενσωμάτωση του υγρού δείγματος (εμβολίου) στη μάζα του στερεού θρεπτικού υλικού 57

58 Εκτίμηση αριθμού βιώσιμων κυττάρων Συνήθως απαιτείται αραίωση του δείγματος πριν την επίστρωσή του στο τρυβλίο 58

59 Μέθοδος διαδοχικών αραιώσεων Μέθοδος διαδοχικών αραιώσεων (υγρές καλλιέργειες) Παράγοντας αραίωσης είναι το αντίστροφο της αραίωσης και κατά την επίστρωση στο τρυβλίο (διασπορά κυττάρων) ίσως γίνει επιπλέον αραίωση Μειονεκτήματα: Πιθανά στατιστικά σφάλματα, όχι γρήγορη,«δυσκολία/ ανωμαλία» καταμέτρησης επί τρυβλίου Πλεονεκτήματα: ευρεία εφαρμογή, υψηλή ευαισθησία, ευχέρεια επιλεκτικής μέτρησης μικροβιακών ομάδων 59

60 Μέθοδος διαδοχικών αραιώσεων αποικίες Όταν είναι πολύ υψηλός ο μικροβιακός πληθυσμός, ώστε να είναι μη μετρήσιμος αριθμός αποικιών, και έτσι απαιτείται πρώτα να αραιωθεί αρκετά η καλλιέργεια Διαδοχικές (συνήθως δεκαδικές) αραιώσεις από την αρχική καλλιέργεια, ώστε τελικά να περιέχονται μόνο κύτταρα (αξιόπιστες μετρήσεις στατιστικά και να μπορούν παράλληλα οι αποικίες στο τρυβλίο να μετρηθούν) στο 0.1 ml ήστο1 ml, που θα χρησιμοποιηθεί για τον εμβολιασμό του στερεού υλικού Τελικός εμβολιασμός των τρυβλίων γίνεται είτε με επίστρωση (συνήθως 0,1 ml εμβόλιο), είτε με ενσωμάτωση (συνήθως 1 ml εμβόλιο) Ακολουθεί επώαση για 1 2 ημέρες σε κατάλληλες συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη των μικροοργανισμών και σχηματισμού αποικιών Μέτρηση αποικιών στο τρυβλίο και με τις κατάλληλες αναγωγές υπολογίζεται ο αριθμός των μικροβιακών κυττάρων που υπήρχαν σε ένα ml της αρχικής 60 καλλιέργειας

61 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΑΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (4) Μέθοδος ηθμομεμβράνης (διήθηση): διήθηση δείγματος μέσω μεμβράνης (ηθμός ή φίλτρο) αποστειρωμένης, η οποία έχει αρκετά μικρούς σε μέγεθος πόρους (συνήθως 0.45 μm), ώστε να συγκρατεί τα μικροβιακά κύτταρα Τοποθέτηση μεμβράνης επί κατάλληλου στερεού θρεπτικού υλικού Τα κύτταρα που έχουν συγκρατηθεί στη μεμβράνη, αφού επωασθούν σχηματίζουν αποικίες και καταμετρούνται 61

62 Μέθοδος ηθμομεμβράνης (διήθηση) Πλεονεκτήματα Επιτρέπει την εξέταση μεγάλου όγκου δείγματος Αρκετά γρήγορη και οικονομική Αρκετά αποτελεσματική για τη μέτρηση μικροβιακών κυττάρων σε δείγματα με μικρό αριθμό τους Μειονεκτήματα Δεν εφαρμόζεται σε δείγματα υψηλού ιξώδους, λόγω του ότι η μεμβράνη φράζει εύκολα Δε εφαρμόζεται σε δείγματα με υψηλή περιεκτικότητα σε βαρέα μέταλλα και φαινολικές ουσίες, διότι οι ουσίες αυτές συγκρατούνται από τη μεμβράνη και η αυξημένη συγκέντρωσή τους παρεμποδίζει την ανάπτυξη των μικροοργανισμών 62

63 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΕΜΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (1) Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Μέτρηση οπτικής πυκνότητας (απορρόφησης) του εναιωρήματος καλλιέργειας με τη χρήση του φωτομέτρου ή φασματοφωτομέτρου Σε μονοκύτταρους μικροοργανισμούς, η απορρόφηση είναι ανάλογη του αριθμού των κυττάρων Απαιτείται η κατασκευή μιας πρότυπης καμπύλης, που να συσχετίζει μια άμεση μέτρηση του αριθμού των κυττάρων (μικροσκοπική ή δείκτη βιωσιμότητας) με την έμμεση μέτρηση (θολερότητα) 63

64 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Α. Υγρή καλλιέργεια βακτηρίου («θολερός» σωλήνας), στην οποία είχε εμβολιασθεί στο κατάλληλο θρεπτικό υλικό και έχει αναπτυχθεί μετά από 2 ημέρες επώασης στις κατάλληλες συνθήκες Β. Θρεπτικό υλικό που δεν έχει εμβολιασθεί κάποιος μικροοργανισμός και έτσι παραμένει διαυγές 64

65 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Μικροβιακά κύτταρα υγρής καλλιέργειας έχουν την ιδιότητα να δημιουργούν «φράγμα» στηδιέλευσητωνακτινώντουφωτόςπου διαπερνά το υλικό και να τις ανακλούν Έτσι υφίσταται εμφάνιση θολότητας στο υγρό υλικό, όταν ο αριθμός των κυττάρων είναι αρκετά μεγάλος Εντός ορισμένων ορίων, μετρώντας αυτή τη θολότητα (ήτοι, την απορρόφηση φωτός) στην υγρή καλλιέργεια, υπολογίζεται ο αριθμός των κυττάρων της μιας και είναι ανάλογη (η απορρόφηση) του αριθμού των κυττάρων που περιέχονται στο εναιώρημα Όργανο μέτρησης θολότητας: φωτόμετρο ή φασματοφωτόμετρο ή σπεκτοφωτόμετρο 65

66 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Αρχή λειτουργίας: το ποσοστό του φωτός που απορροφάται, καθώς αυτό περνάει μέσα από ένα μέσο Ποσότητα της υγρής καλλιέργειας τοποθετείται σε ένα ειδικό σωλήνα (κιβέτα) και πηγή φωτός στο φωτόμετρο εκπέμπει ακτίνες φωτός, οι οποίες κατευθύνονται και διαπερνάνε τη μικροβιακή καλλιέργεια στην κυβέτα Μέρος αυτών των ακτίνων δεν καταφέρνουν να διαπεράσουν το δείγμα γιατί απορροφώνται από τα μικροβιακά κύτταρα (απορρόφηση Α, Absorbance), ενώ οι ακτίνες που καταφέρνουν να διαπεράσουν το δείγμα καταγράφονται από το όργανο και εκφράζουν τη διαπερατότητα (Transmittance T) του δείγματος 66

67 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Αρχή λειτουργίας: στο φωτόμετρο εμφανίζονται οι ενδείξεις Τ & Α (λέγεται και οπτική πυκνότητα (Optical Density, OD); Όσο περισσότερα κύτταρα υπάρχουν στο δείγμα, τόσο περισσότερο φως παγιδεύεται από τα κύτταρα μεαποτέλεσμαητιμήτηςαπορρόφησηςπουδείχνειησυσκευήνααυξάνει (ενώ η τιμή της διαπερατότητας μειώνεται) Φίλτρο επιτρέπει μόνο στις ακτίνες συγκεκριμένου μήκους κύματος να κατευθυνθεί στο δείγμα Στην περίπτωση που επιθυμείται η μέτρηση της θολότητας σε μια υγρή μικροβιακή καλλιέργεια, το μήκος κύματος που επιλέγεται είναι τα 600 nm γιατί σε αυτό το μήκος κύματος παρατηρείται το μέγιστο της απορρόφησης των κυττάρων 67

68 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων 68

69 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Μέτρηση θολότητας (απορρόφηση φωτός συνήθως 600 nm) δεν δίνει τον αριθμό των μικροβιακών κυττάρων που υπάρχουν στην καλλιέργεια Μικροβιακός πληθυσμός υπολογίζεται έμμεσα από την μέτρηση της απορρόφησης μέσω της καμπύλης αναφοράς (ή πρότυπη καμπύλη), που να συσχετίζει την απορρόφηση φωτομέτρου με τον αριθμό των κυττάρων Δημιουργία αυτής της καμπύλης μέσω άλλης μεθόδου μέτρησης κυττάρων, π.χ. αιματοκυτταρόμετρο, και σε κάθε γνωστό αριθμό μικροβιακών κυττάρων μετράται και η απορρόφηση σε μήκος κύματος 600 nm Πρότυπη καμπύλη (ευθεία) συσχετίζει αυτούς τους δύο παράγοντες (στον άξονα των Χ είναι ο αριθμός των μικροβιακών κυττάρων και στον άξονα των Ψ η απορρόφηση) και παρέχει τη δυνατότητα υπολογισμού του αριθμού των κυττάρων του συγκεκριμένου μικροοργανισμού σε μία υγρή καλλιέργεια (ή σε οποιαδήποτε αραίωση αυτής), μετρώντας απλά την απορρόφηση (Α600) με τη βοήθεια του φωτομέτρου 69

70 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος μικροβιακών κυττάρων Α: Πρότυπη καμπύλη συσχέτισης της απορρόφησης φωτός μια μικροβιακής καλλιέργειας με τον αριθμό μικροβιακών κυττάρων ανά ml της καλλιέργειας Β: χρήση της καμπύλης για τον προσδιορισμό του αριθμού των μικροβιακών κυττάρων που υπάρχουν σε 1 ml μιας καλλιέργειας 70

71 Μέτρηση «θολότητας» αιωρήματος Μειονεκτήματα: μικροβιακών κυττάρων λιγότερο ευαίσθητη σε σχέση με τον αριθμό των βιώσιμων κυττάρων μετράει ζωντανά και νεκρά κύτταρα Ανεφάρμοστη για τη μέτρηση μυκήτων που φτιάχνουν μυκήλιο και σε μικροοργανισμούς με μεγάλα κύτταρα (π.χ. πρωτόζωα), γιατί προκαλούν ανομοιόμορφη διάθλαση φωτός Πλεονεκτήματα: απλή, εύκολη, γρήγορη και οικονομική 71

72 Εκτίμηση μικροβιακού πληθυσμού ΕΜΜΕΣΟΙ μέθοδοι μέτρησης (2) Μέτρηση ξηρού βάρους μικροβιακής καλλιέργειας Συλλογή μικροβιακών κυττάρων με φυγοκέντρηση και υπολογισμός του βάρους τους Ποσότητα του υγρού μέσου παγιδεύεται στο ίζημα των κυττάρων με αποτέλεσμα η μέτρηση να μην αντιστοιχεί πράγματι στο καθαρό βάρος τους Πρόβλημα μπορεί να ξεπεραστεί λαμβάνοντας το ξηρό βάρος του ιζήματος που λαμβάνεται με τη φυγοκέντρηση, μέσω της τοποθέτησης του σε ξηρό κλίβανο υψηλής θερμοκρασίας, στο οποίο και απομακρύνεται η υγρασία και ακολουθεί ζύγιση Ξηρό βάρος μικροβιακών κυττάρων προσδιορίζει τη βιομάζα αυτών Εφαρμογή κυρίως σε μικροοργανισμούς με μεγάλα κύτταρα, καθώς και σε μύκητες με μυκήλιο 72

73 Ανάγκες για την καλλιέργεια μ/ο Αερόβιοι: ανακίνηση, γιατί το Ο2 είναι δυσδιάλυτο στο νερό και δεν ανανεώνεται γρήγορα Αναερόβιοι: πλήρης απουσία Ο2 (ερμητικό κλείσιμο των φιαλών, αναγωγικοί παράγοντες, ανοξικό δοχείο GasPack, βρασμός θρεπτικού υλικού, ανοξικοί θάλαμοι) Για το χειρισμό και την επώαση καλλιεργειών υπό ανοξικές συνθήκες; (α) ανοξικό δοχείο, (β) ανοξικός θάλαμος 73

74 Βιβλιογραφία Ανώνυμος, Εργαστηριακές σημειώσεις Φυτοπαθολογίας. Εκδόσεις Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 45 σελ. Ζωάκη-Μαλισιόβα Δ., Εργαστήρια Φυτοπροστασίας Ι. Εκδόσεις ΤΕΙ Ηπείρου, 93 σελ. Ζωάκη-Μαλισιόβα Δ., Μαθήματα Φυτοπροστασίας Ι. Διδακτικές σημειώσεις, Εκδόσεις ΤΕΙ Ηπείρου, 121 σελ. Ηλιόπουλος Α.Γ., Γενική Φυτοπαθολογία. Εκδόσεις Έμβρυο, 296 σελ. Τζάμος Ε.Κ., Φυτοπαθολογία. Εκδόσεις Σταμούλης, 557 σελ. 74

75 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Τεχνολογικό Ίδρυμα Ηπείρου. Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα. Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο. Μη παρασιτικές & Μετασυλλεκτικές ασθένειες. Έκδοση: 1.0. Άρτα, Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: <http://eclass.teiep.gr/courses/texg101/> 75

76 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές [1] ή μεταγενέστερη. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, Διαγράμματα κ.λπ., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί. [1] nc nd/4.0/deed.el 76

77 Τέλος Ενότητας Επεξεργασία: ρ Αντωνόπουλος ημήτριος Γεωπόνος-Φυτικής Παραγωγής ΓΠΑ Γεωπόνος-Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας ΓΠΑ ΕΠΠΑΙΚ ΑΣΠΑΙΤΕ Μ Ε (MPhil) Φυτοπροστασίας ΓΠΑ Μ Ε (MSc) Ασφάλειας Τροφίμων WUR (PhD) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας NCSU USA Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ-ΙΚΥ Άρτα,

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 7: Chromista (Peronosporaceae) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου

Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου Ενότητα 5 : Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας (Μέρος Α ) Ναυσικά Ζιάβρα 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της μετάφρασης

Ιστορία της μετάφρασης ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Μεταφραστές και πρωτότυπα. Ελένη Κασάπη ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ενότητα 3: Σημειολογία Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΡΟΣ I ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΟΜΙ Η ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ Α) Γενικά...21 B) Βιολογικοί Παράγοντες οι οποίοι συντελούνστην Υποβάθμιση της Ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 11: Θεωρία Οργάνωσης & Διοίκησης Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 3: Πολλαπλή Παλινδρόμηση. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους

Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ενότητα 8: Θρέψη μικροοργανισμών, διατροφική εξάρτηση & κύκλος παρασιτικής ασθένειας Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΚΟ-ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ & ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΛΟΓΙΚΟ-ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ & ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΛΟΓΙΚΟ-ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ & ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ενότητα 6: Δημήτρης Χασάπης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιγραφική στατιστική ΕΡΩΤΗΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ Όλες

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Ηλεκτροτεχνία ΙΙ Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 6: Ατομικό μοντέλο, άτομα, μόρια, δομή ατόμου Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος (pkariotog@uowm.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ Ενότητα 2: ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ (2/4). Επίκ. Καθηγητής Κοντέος Γεώργιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 8.1: Βιοχημικά Απαιτούμενο Οξυγόνο (Biochemical Oxygen Demand, BOD) Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 3: Κλασικά Υποδείγματα της Διεθνούς Οικονομικής Θεωρίας (Heckscher-Ohlin model) Γρηγόριος

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Περιεχόμενα Μαθήματος Καταστάσεις της ύλης Στερεά Υγρά Αέρια Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες Αλλαγές Σύσταση της ύλης Καθορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ 2 Η ΔΙAΛΕΞΗ 1. ΑΙΤΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ 2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΑΙΤΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ EΝΔΟΓΕΝΗ Ζημιές γενετικής φύσης ΕΞΩΓΕΝΗ Ζημιές που προξενούν οι: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες και Καλλιτεχνική Δημιουργία

Νέες Τεχνολογίες και Καλλιτεχνική Δημιουργία Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Νέες Τεχνολογίες και Καλλιτεχνική Δημιουργία Ενότητα # 9: Ψηφιακός Ήχος - Audacity Θαρρενός Μπράτιτσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr 29/10/2013 Η λίπανση των καλλιεργειών αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα της γεωργικής πρακτικής. Τα λιπάσματα, οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ενότητα 2: Όργανα Μετρήσεων Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Αριστείδης Νικ. Παυλίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Βιομηχανικού Σχεδιασμού ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή καλλιέργεια μικροοργανισμών

Εργαστηριακή καλλιέργεια μικροοργανισμών BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Εργαστηριακή καλλιέργεια μικροοργανισμών Η μελέτη των μικροοργανισμών απαιτεί συνήθως την καλλιέργεια τους στο εργαστήριο Γίνεται χρήση στερεών

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Σεμινάρια

Νοσηλευτική Σεμινάρια Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Σεμινάρια Ενότητα 7: Τρόποι συγγραφής της Συζήτησης και των Συμπερασμάτων μιας επιστημονικής εργασίας Μαίρη Γκούβα Ανοιχτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 5: Στερεά απόβλητα και Αστική Ρύπανση (Μέρος 2 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων: ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - βλάπτει την υγεία των & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ενότητα 3: Νόμος του Ohm Κανόνες του Kirchhoff Αριστείδης Νικ. Παυλίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Βιομηχανικού Σχεδιασμού ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα7: Διοίκηση προσωπικού vsδιοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ειρήνη Τριάρχη Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 10: Ασκήσεις Προτύπου Κόστους Αποκλίσεων.

Λογιστική Κόστους Ενότητα 10: Ασκήσεις Προτύπου Κόστους Αποκλίσεων. Λογιστική Κόστους Ενότητα 10: Ασκήσεις Προτύπου Κόστους Αποκλίσεων. Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 11 : Κόστος παραγωγής Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 11 : Κόστος παραγωγής Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 11 : Κόστος παραγωγής Καραμάνης Κωνσταντίνος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομετρία Ι. Ενότητα 3: Θεώρημα των Gauss Markov. Δρ. Χαϊδώ Δριτσάκη Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής

Οικονομετρία Ι. Ενότητα 3: Θεώρημα των Gauss Markov. Δρ. Χαϊδώ Δριτσάκη Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Οικονομετρία Ι Ενότητα 3: Θεώρημα των Gauss Markov Δρ. Χαϊδώ Δριτσάκη Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της μηλιάς

Ασθένειες της μηλιάς Ασθένειες της μηλιάς Οι ασθένειες μηλιάς με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από δενδροκομικής και οικονομικής πλευράς είναι: το φουζικλάδιο, το ωίδιο, το βακτηριακό κάψιμο και οι σηψιριζίες (σημαντικότερη η Φυτόφθορα).

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική υπολογιστών

Αρχιτεκτονική υπολογιστών 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρχιτεκτονική υπολογιστών Ενότητα 1 : Οργάνωση και Αρχιτεκτονική υπολογιστών Φώτης Βαρζιώτης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τμήμα Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 6: Protozoa & Chromista (Pythiaceae) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Ενότητα 11: «Ασκήσεις 1» ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Τμήμα ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Σεμινάρια

Νοσηλευτική Σεμινάρια Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Σεμινάρια Ενότητα 4: Τρόποι συγγραφής της Περίληψης μιας επιστημονικής εργασίας. Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διατροφή

Εισαγωγή στην Διατροφή Εισαγωγή στην Διατροφή Ενότητα 5 η Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στόχος (1) Η

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Ενότητα 5: Βιταμίνες Γεώργιος Παπαδόπουλος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Τεχνολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική υπολογιστών

Αρχιτεκτονική υπολογιστών 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αρχιτεκτονική υπολογιστών Ενότητα 12 : Δομή και Λειτουργία της CPU 2/2 Φώτης Βαρζιώτης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Ενότητα : Ωκεάνια Θερμική Ενέργεια II Ενέργεια από την διαφορά θερμοκρασίας Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Εξαγωγών. Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον

Μάρκετινγκ Εξαγωγών. Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον Χριστίνα Μπουτσούκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 1: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 1: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 1: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Αθανασιάδης Αναστάσιος Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και Οικονομία Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 4: Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Αθανασιάδης Αναστάσιος Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και Οικονομία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των λιμναίων

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Ενότητα 2: Βήμα 1 Ανάλυση Υφιστάμενης Εταιρικής Κατάστασης Καθ. Αλεξανδρίδης Αναστάσιος Δρ. Αντωνιάδης Ιωάννης Τμήμα Διοίκηση Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι Ενότητα η - Α ΜΕΡΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Όνομα καθηγητή: ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στόχος (): Κατανόηση των εννοιών:

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Αεροφωτογραφία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 3: Φωτοερμηνεία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Ενότητα 6: Ένζυμα, αναστολείς, μηχανισμοί δράσης Γεώργιος Παπαδόπουλος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μορφές Χρηματοδότησης

Σύγχρονες Μορφές Χρηματοδότησης Σύγχρονες Μορφές Χρηματοδότησης Ενότητα 13: ΘΕΩΡΙΑ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΩΝ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Τμήμα ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 4.4: Αρχιτεκτονική και Εικονογραφημένο Βιβλίο Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Ενότητα 7: Κλασσικές & Σύγχρονες (Ταχείες) Μέθοδοι Μέτρησης Μικροβιακού Φορτίου (1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 8: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΠΩΛΗΤΩΝ

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 8: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΠΩΛΗΤΩΝ Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 8: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΠΩΛΗΤΩΝ Αθανασιάδης Αναστάσιος Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και Οικονομία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Σεμινάρια

Νοσηλευτική Σεμινάρια Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Σεμινάρια Ενότητα 6: Τρόποι Συγγραφής της Μεθόδου και των Αποτελεσμάτων μιας επιστημονικής εργασίας Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης

Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Μάρκετινγκ Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Ενότητα 5: Επιλογή και Αγορά Αγαθών Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εδαφομηχανικής

Εργαστήριο Εδαφομηχανικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Εργαστήριο Εδαφομηχανικής Ενότητα 3η: Περιεχόμενη Υγρασία και Ειδικό Βάρος Πλαστήρα Βιολέττα Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί

Ηξηράλατη ελιά της Θάσου αποτελεί ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΕΛΙΑ του Ευστάθιου Ζ. Πανάγου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Συσκευασία της ξηράλατης ελιάς Θάσου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές έννοιες θεωρίας Συστημάτων Αυτομάτου Ελέγχου

Εισαγωγικές έννοιες θεωρίας Συστημάτων Αυτομάτου Ελέγχου Εισαγωγικές έννοιες θεωρίας Συστημάτων Αυτομάτου Ελέγχου Ενότητα 3 η : ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Επ. Καθηγητής Γαύρος Κωνσταντίνος ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικό Ποινικό Δίκαιο

Οικονομικό Ποινικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Η κοινωνική αντίδραση στην οικονομική εγκληματικότητα Αγγελική Πιτσελά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εγκληματολογίας- Σωφρονιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.4: ISO 9004:2009

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.4: ISO 9004:2009 Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.4: ISO 9004:2009 Ψωμάς Ευάγγελος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι

Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι Εισαγωγή στις Φυσικές Επιστήμες και την Επιστημονική Καλλιέργεια Ι Ενότητα 1 η : Εισαγωγή Δημήτρης Κολιόπουλος Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριφορά Καταναλωτή

Συμπεριφορά Καταναλωτή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4 : Αντίληψη Καταναλωτή και Στρατηγική Μάρκετινγκ Χριστίνα Μπουτσούκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Οικονομία. Ενότητα 5: Η λογιστική παρακολούθηση της αγροτικής εκμετάλλευσης

Αγροτική Οικονομία. Ενότητα 5: Η λογιστική παρακολούθηση της αγροτικής εκμετάλλευσης Αγροτική Οικονομία Ενότητα 5: Η λογιστική παρακολούθηση της αγροτικής εκμετάλλευσης Κοντογεώργος Αχιλλέας Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

(E) Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά

(E) Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Ηλεκτροτεχνία, ηλ. μηχανές & εγκαταστάσεις πλοίου (E) Ενότητα 12: Ηλεκτρικός Ισολογισμόςς Πλοίου Δημήτριος Νικόλαος Παγώνης Τμήμα Ναυπηγών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Ανάλυση ΙI

Μαθηματική Ανάλυση ΙI Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μαθηματική Ανάλυση ΙI Ενότητα 3: Συναρτήσεις πολλών μεταβλητών Επίκουρος Καθηγητής Θ. Ζυγκιρίδης e-mail: tzygiridis@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανουργική Τεχνολογία & Εργαστήριο Ι

Μηχανουργική Τεχνολογία & Εργαστήριο Ι Μηχανουργική Τεχνολογία & Εργαστήριο Ι Cutting Tool Geometry Γεωμετρία Κοπτικών Εργαλείων Καθηγητής Χρυσολούρης Γεώργιος Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 2.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Μαρία Φράγκου.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Γενικό Λύκειο & Επαγγελματική Εκπαίδευση Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα