Τα βάθρα. Το οικοδόµηµα Μ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα βάθρα. Το οικοδόµηµα Μ"

Transcript

1 Τα βάθρα Τα εξήντα δύο βάθρα που ήρθαν στο φως µε τις ανασκαφές αποτελούν τεκµήριο για τα τιµητικά µνηµεία που ήταν ανιδρυµένα στο Ιερό της ωδώνης. Ορισµένα από αυτά διέσωσαν ιδιαίτερα σηµαντικές αναθηµατικές επιγραφές και ψηφίσµατα καθώς και ονόµατα καλλιτεχνών. Τα περισσότερα από αυτά έφεραν χάλκινα αφιερώµατα, µεταξύ των οποίων κυριαρχούν οι αδνριάντες. Οι ανασκαφές του Καραπάνου είχαν αποκαλύψει είκοσι ένα βάθρα κατά µήκος της εικ. 17 πρόσοψης της δυτικής στοάς του Ιερού και άλλα δέκα έξι µπροστά από το στωικό οικοδόµηµα που εκτείνεται προ του ανατολικού περιβόλου. Στο κυρίως Ιερό, προ των λατρευτικών οικοδοµηµάτων, οι ανασκαφές του Ευαγγελίδη αποκάλυψαν κατά χώραν την υποθεµελίωση ή την κρηπίδα οκτώ βάθρων. Επτά τιµητικά βάθρα αποκαλύφθηκαν από τον άκαρη πέριξ του βουλευτηρίου (ένα νότια και έξι ανατολικά της δωρικής στοάς που απαντά στην πρόσοψη του οικοδοµήµατος) (εικ. 17). Προ της ανατολικής στοάς του πρυτανείου, ο άκαρης ανέσκαψε δεκατρία βάθρα, τρία από τα οποία είχε ήδη αποκαλύψει ο Καραπάνος. Τα βάθρα, τα οποία είχαν έρθει στο φως µε τις έρευνες Καραπάνου, µε την πάροδο του χρόνου καταχώστηκαν από τις επιχώσεις των ορµητικών χειµάρρων του Τοµάρου και τη συνεχή γεωργική καλλιέργεια του χώρου. Με τις νεότερες έρευνες που διενεργούµε προ της δυτικής στοάς, έχουν έρθει µέχρι σήµερα στο φως δέκα πέντε βάθρα. Το οικοδόµηµα Μ Το ορθογώνιο κτίριο Μ, διαστάσεων 17,30 Χ 10,70 µ., είναι το αρχαιότερο οικοδόµηµα του Ιερού µετά το ναό του ία Οι τοίχοι του είναι κατασκευασµένοι από µικρούς λίθους και η ανωδοµή από ωµές πλίνθους. Κατά την κατασκευή του θεάτρου αποκόπηκε η βορειοδυτική γωνία του, χωρίς όµως να παύσει η λειτουργία του. Συγχρόνως οι περισσότερο εµφανείς πλευρές του επενδύθηκαν µε ισοδοµικό τοίχο για να εναρµονιστούν µε τη µνηµειακή τοιχοποιία των γειτονικών του κτιρίων, θεάτρου και βουλευτηρίου. Η είσοδος του κτιρίου βρισκόταν στην ανατολική πλευρά.. Στο εσωτερικό του βρέθηκε µία εστία και χρηστική κεραµική του 4 ου αι. π.χ., στοιχεία που παρείχαν ενδείξεις στον άκαρη για την ταύτισή του µε οικία ιερέων. Το κτίριο Μ καταστράφηκε το 219 π.χ. και εγκαταλείφθηκε κάτω από τις επιχώσεις της αιτωλικής καταστροφής. Υπό το φως της νεότερης έρευνας, την οποία διενεργούµε, οδηγούµαστε στην υπόθεση ότι, πιθανόν, το κτίριο Μ, να εξυπηρετούσε τις ανάγκες πρυτανείου, και συµπλήρωνε πιθανότατα τη λειτουργία του κεντρικού κτιρίου Ο (π.χ. ως δηµόσιος ξενώνας), κατά την α' οικοδοµική φάση του πρυτανείου. H λειτουργία αυτή πιθανότατα ερµηνεύει τον αποκλεισµό του κτηρίου M εκτός του αρχαιότερου περιβόλου του Iερού, εντός του οποίου απαντούν µόνο λατρευτικά οικοδοµήµατα, καθώς και την ένταξή του αργότερα εντός του νεότερου περιβόλου, µαζί µε το βουλευτήριο και το αρχικό πρυτανείο O, δηµόσια κτήρια προορισµένα κατεξοχήν για πολιτικές δραστηριότητες. Mε την προσθήκη του καταγωγίου O1- Ο2 στο αρχικό πρυτανείο Ο, η χρήση του οικοδοµήµατος M ατόνησε. Mε την υπόθεση αυτή ερµηνεύεται και το γεγονός ότι το κτίριο M είναι το µοναδικό που δεν ανοικοδοµήθηκε στο Iερό µετά την αιτωλική καταστροφή το 219 π. X, αλλά εγκαταλείφθηκε καταχωσµένο κάτω από τα απορρίµµατα και τα αρχιτεκτονικά συντρίµµατα των γειτονικών θεάτρου και βουλευτηρίου, τα οποία µετέπειτα ανοικοδοµήθηκαν. Για να συγκρατηθούν οι επιχώσεις αυτές, µεταξύ του κτιρίου Μ και του βουλευτηρίου κατασκευάστηκε ένας αναληµµατικός τοίχος. 14

2 Το θέατρο Το θέατρο είναι χτισµένο σε φυσική κοιλότητα του εδάφους, µε νότιο προσανατολισµό, προς το µεγάλο άξονα της κοιλάδας. Η µορφή του αναδείχθηκε µετά την αναστήλωσή του από τον άκαρη το Με την αποµάκρυνση τόνων επιχώσεων από την ορχήστρα και το κοίλο, την επανατοποθέτηση των εδωλίων στα δύο κατώτερα διαζώµατα και την αποκατάσταση, ως ένα σηµείο, των ερειπωµένων αναληµµάτων, το θέατρο απόκτησε ύψος και µέγεθος. Η εικόνα του θεάτρου συµπληρώθηκε µε την ανασκαφή και την αποκατάσταση της σκηνής, από τις αλλαγές στην οποία, κυρίως, διαπιστώθηκαν οι τέσσερις οικοδοµικές του φάσεις. Α. Η πρώτη οικοδοµική φάση του θεάτρου τοποθετείται χρονικά στις αρχές του 3 ου αι. π. Χ. και συνδέεται µε την τέλεση των Ναΐων, τα οποία πιθανότατα καθιερώθηκαν στα χρόνια του Πύρρου και γιορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια. Στη φάση αυτή ανήκουν το κοίλο του θεάτρου, η ορχήστρα και η σκηνή µε τα τετράγωνα παρασκήνια και τη δωρική στοά στην πρόσοψη. Για την κατασκευή του προεξέχοντος τµήµατος του κοίλου κατασκευάστηκαν ισοδοµικοί αναληµµατικοί τοίχοι που ενισχύθηκαν µε ισχυρές πυργοειδείς αντηρίδες στην πρόσοψη (τρεις σε κάθε πλευρά) και πλευρικές θλάσεις στην περιφέρεια. Τα αναλήµµατα υπολογίζεται ότι στην αρχαιότητα ήταν κατά 10 µ. τουλάχιστον ψηλότερα. Το σχήµα του κοίλου ορίζεται από τον κύκλο της ορχήστρας (εικ. 18). Έχει 55 σειρές εδωλίων και τέµνεται µε τέσσερις οριζόντιους διαδρόµους (διαζώµατα) σε τρία τµήµατα µε 19 σειρές αρχικά το κατώτερο, 15 το µεσαίο και 21 το ανώτερο. Επίσης αρχικά γύρω από την ορχήστρα και κάτω από το κατώτερο διάζωµα υπήρχε η προεδρία µε καθίσµατα για τα επίσηµα και τιµώµενα πρόσωπα. Το ανώτερο τµήµα του κοίλου διαιρείται µε κλίµακες σε 18 κερκίδες, ενώ τα υπόλοιπα δύο σε 9 κερκίδες. Εξωτερικά του κοίλου οι δύο πλησιέστεροι προς το άνοιγµά του αναληµµατικοί πύργοι ήταν διαµορφωµένοι σε µεγάλες κλίµακες για την εξυπηρέτηση των θεατών. Επίσης στο µέσον του ανώτερου διαζώµατος υπήρχε µία κεντρική πύλη για την προσέλευση και αποχώρηση των θεατών. Μία µικρότερη είσοδος υπήρχε στα βορειοανατολικά του εικ. 18 ανώτερου διαζώµατος, κοντά στη νοτιοδυτική πύλη της ακρόπολης. Η ορχήστρα έχει σχήµα ελλιπούς κύκλου. Έχει κατασκευαστεί µε ένα κέντρο, διαµέτρου 18,70 µ., όπου υπήρχε η θυµέλη, ο βωµός του ιονύσου, από τον οποίο διατηρείται η βάση. Το δάπεδο της ορχήστρας ήταν από χώµα και στην περιφέρειά της υπήρχε υπόγειος οχετός πλάτους 0,50 µ. για την αποχέτευση των οµβρίων υδάτων έξω από το θέατρο στο σπηλαιώδες υπέδαφος της σκηνής. Η σκηνή είναι ορθογώνια, διαστάσεων 31,20 Χ 9,10 µ., µε επιµεληµένη ισοδοµική τοιχοποιία και δύο τετράγωνες πλευρικές αίθουσες (παρασκήνια) (εικ. 19). Μεταξύ των παρασκηνίων έφερε τέσσερις τετράγωνους πεσσούς. Μία τοξωτή πυλίδα µε δύο πλευρικά παράθυρα οδηγούσε έξω από τη σκηνή προς τα νότια σε µία στοά µε 13 οκτάπλευρους πεσσούς, δωρικού τύπου. Το ανατολικό άκρο της στοάς δεν έφερε πεσσούς, αλλά ήταν κλεισµένο µε τοίχο, όπως και το βόρειο άκρο της ανατολικής στοάς του πρυτανείου. Μία ξύλινη κλίµακα, από την οποία διατηρείται η λίθινη βάση, οδηγούσε στον άνω όροφο της σκηνής. Ανατολικά και δυτικά από τη σκηνή υπήρχαν πάροδοι για την είσοδο των θεατών και των ηθοποιών µε διαφορετική µορφή από αυτήν που αντικρίζει κανείς σήµερα. 15

3 Β. Μετά την καταστροφή του θεάτρου από τους Αιτωλούς (219 π.χ.), το θέατρο αποκαταστάθηκε και η σκηνή επισκευάστηκε. Μπροστά και στο πλάι των παρασκηνίων κατασκευάστηκαν τώρα δύο µικρότερα ορθογώνια προσκτίσµατα και στον µεταξύ τους χώρο ένα λίθινο προσκήνιο µε 18 λίθινα ιωνικά ηµικιόνια για την υποστύλωσή του. Μεταξύ των ηµικιονίων τοποθετούνταν ξύλινοι πίνακες ανάλογα µε τη θεµατολογία των παραστάσεων. Το ύψος του προσκηνίου ξεπερνούσε τα τρία µέτρα. ύο µνηµειακά πρόπυλα µε διπλές εισόδους και ιωνικούς ηµικίονες κοσµούσαν τις παρόδους. Για την κατασκευή των αναληµµατικών τοίχων των παρόδων καταργήθηκαν οι κατώτερες βαθµίδες των κλιµάκων των πύργων και συγχρόνως στα δυτικά δηµιουργήθηκε ένα ανάληµµα κατάλληλο για τα εδώλια του νεοϊδρυθέντος σταδίου. Η εικ. 19 άνοδος τώρα στις κλίµακες των πύργων γινόταν εξωτερικά των προπύλων. Γ. Το θέατρο καταστράφηκε από τους Ρωµαίους το 167 π.χ. Με την ανασύσταση του Κοινού των Ηπειρωτών µετά το 148 π.χ., την ανοικοδόµηση του Ιερού και την αναβίωση των Ναϊων, το θέατρο επισκευάστηκε.. Η τελευταία οικοδοµική φάση του θεάτρου τοποθετείται στα τέλη του 1 ου αι. π.χ. στα χρόνια του Αυγούστου, όταν το θέατρο µετατράπηκε σε αρένα για θηριοµαχίες. Οι δύο πρώτες σειρές εδωλίων και η προεδρία καταργήθηκαν. Στη θέση τους κατασκευάστηκε ένας τοίχος ύψους 2,80 µ. για την προστασία των θεατών µε υλικό από τα εδώλια και τις πλάκες του κατώτερου διαζώµατος. Επίσης καταργήθηκε το προσκήνιο και τα αρχικά παρασκήνια µετατράπηκαν σε µικρά τριγωνικά δωµάτια µε µικρά ανοίγµατα για τη φύλαξη των ζώων (ίσως ταύροι και αγριόχοιροι). Συγχρόνως καταχώθηκε ο οχετός και στο κέντρο του τοίχου της αρένας κατασκευάστηκε µία τυφλή θύρα ως καταφύγιο των αγωνιζοµένων. Το υλικό από τη σκηνή και τα παρασκήνια χρησιµοποιήθηκε για την επίχωση της ορχήστρας, η οποία ανυψώθηκε κατά 0,50 µ. Η ορχήστρα µετατράπηκε έτσι σε ωοειδή ευρύχωρη κονίστρα κατάλληλη για θηριοµαχίες. Το θέατρο πρέπει να εγκαταλείφθηκε στον 4 ο αι. µ.χ. µε την επικράτηση του Χριστιανισµού. Το στάδιο Το στάδιο είναι σύγχρονο µε τη δεύτερη οικοδοµική φάση του θεάτρου και χρονολογείται στα τέλη του 3 ου αι. π.χ. Για την κατασκευή του οικοδοµήθηκε δυτικά της δυτικής παρόδου του θεάτρου ένας αναληµµατικός τοίχος σχήµατος Γ, ο οποίος συνδέεται οργανικά µε το πρόπυλο του θεάτρου. Ο τοίχος συγκρατεί ένα κεκλιµένο επίπεδο µε τεχνητές επιχώσεις, όπου διαµορφώθηκαν 21 ή 22 σειρές λίθινων εδωλίων. Στην απέναντι νότια πλευρά κατασκευάστηκε ένας ακόµη αναληµµατικός τοίχος για να συγκρατήσει τα αντίστοιχα εδώλια. Μεταξύ των εδωλίων υπήρχαν κλίµακες για την ανάβαση των θεατών. Στην ανατολική πλευρά του σταδίου η κονίστρα ήταν ωοειδής και στο βορειοανατολικό άκρο υπήρχε διπλή τοξωτή είσοδος που οδηγούσε προς το θέατρο και τους ναούς (εικ. 20). Κατά µήκος της νότιας πλευράς των εδωλίων υπήρχε λίθινο ρείθρο µε µικρές λεκάνες κατά διαστήµατα για τη συγκέντρωση νερού, ενώ ένας πιθανός οχετός κάτω από το νότιο σκέλος αποµάκρυνε τα όµβρια ύδατα. Το στάδιο δεν έχει διερευνηθεί σε όλη του την έκταση. Ο περίβολος του Ιερού Ο αρχικός περίβολος του Ιερού της ωδώνης κατασκευάστηκε στον 4 ο αι. π.χ. προκειµένου να περικλείσει τα λατρευτικά οικοδοµήµατα. Με την κατασκευή του βουλευτηρίου και του πρυτανείου, το δυτικό σκέλος του περιβόλου µετατέθηκε πιο δυτικά και νότια για να τα συµπεριλάβει. Ίχνη του παλαιότερου δυτικού σκέλους του περιβόλου διατηρούνται στην ιερά οδό µεταξύ των ανωτέρω δύο οικοδοµηµάτων καθώς και στο δάπεδο της στοάς του βουλευτηρίου. Ικανό τµήµα του περιβόλου σώζεται στο πρυτανείο, όπου χρησιµοποιήθηκε ως εσωτερική διαίρεση µεταξύ της τετράγωνης αίθουσας µε την εστία και της ορθογώνιας αίθουσας µε το περιστύλιο του αρχικού κτιρίου Ο. Μεγάλο τµήµα του αρχαιότερου δυτικού περιβόλου διατηρείται σήµερα ως ύψος 3 µ., ενσωµατωµένο στη δυτική 16

4 στοά του Ιερού, της οποίας αποτελεί και τον οπίσθιο, εξωτερικό τοίχο. Η ανατολική και η νότια πλευρά του αρχαιότερου περιβόλου µόλις που είναι ορατές, ενώ η νεότερη επέκτασή του νότια του πρυτανείου, αποκαλύφθηκε σε όλη της την έκταση µε τις νεότερες έρευνες που διενεργούµε. Σε απόσταση 35 µ. νότια της δυτικής στοάς του Ιερού, κατά τις πρόσφατες έρευνες, εντοπίστηκε τµήµα του αρχικού νότιου περιβόλου και στο δυτικό άκρο του τµήµα του ανατολικού πύργου της κύριας πύλης εισόδου στο Ιερό. Ο δυτικός πύργος της κύριας πύλης βρίσκεται εκτός της περίφραξης του αρχαιολογικού χώρου. Στον αρχικό περίβολο υπήρχαν άλλες δυο πύλες, προστατευµένες από πύργους. Μία ανατολικά, κοντά στο ναό του Ηρακλή, και µία στα δυτικά, η οποία µε την κατασκευή του βουλευτηρίου και του πρυτανείου καταργήθηκε. Με την κατασκευή του νεότερου, δυτικού σκέλους του περιβόλου, η δυτική πύλη εισόδου στο Ιερό µεταφέρθηκε προ της νοτιοδυτικής γωνίας του κτιρίου Μ. Άλλα οικοδοµήµατα Κατά τις πρόσφατες έρευνες, σε απόσταση περίπου 20 µ. εκτός του αρχαιότερου νότιου περιβόλου, εντοπίστηκε η µακρά, βόρεια πλευρά επιµήκους οικοδοµήµατος, πιθανότατα στωικού, το οποίο ενδεχοµένως αποτελεί τµήµα Γυµνασίου. Το οικοδόµηµα εκτείνεται εκτός της περίφραξης του αρχαιολογικού χώρου, όπως και ο δυτικός πύργος της νότιας πύλης και πιθανότατα και άλλα οικοδοµήµατα. εικ

5 Η ακρόπολη Η κορυφή του λόφου, βόρεια των οικοδοµηµάτων του Ιερού που περικλείονται από τον περίβολο, περιβάλλεται από ισοδοµικό τείχος, το οποίο περικλείει έκταση 3,4 εκταρίων και έχει περίµετρο 750 µ. (εικ. 21). Είναι ενισχυµένο µε θλάσεις στην ανατολική πλευρά και πύργους στη δυτική και στη βόρεια, πιθανόν επειδή ήταν περισσότερο βατές. Το τείχος χρονολογείται από τον άκαρη στον 4 ο αι. π. Χ, πιθανότατα στο β µισό. Η ακρόπολη είχε δύο κύριες πύλες, µία κοντά στο βόρειο άκρο της ανατολικής πλευράς και µία στο δυτικό άκρο της νότιας, πλαισιωµένες από δύο πύργους, και µία πυλίδα στο µέσο της νότιας πλευράς ενισχυµένη µε ένα πύργο. Στο εσωτερικό της, που δεν έχει διερευνηθεί, διατηρούνται θεµέλια οικοδοµηµάτων και µία ορθογώνια δεξαµενή λαξευµένη σε βράχο µε επένδυση κονιάµατος και πεσσούς για τη στέγασή της. Η ακρόπολη χρησίµευε ως καταφύγιο του ιερατείου και των περιοίκων σε ώρα κινδύνου και πιθανώς ως κατοικία των αρχών που είχαν την έδρα τους στη ωδώνη. Οι τάφοι Στη ωδώνη δεν έχουν εντοπιστεί ούτε ανασκαφεί οργανωµένα νεκροταφεία. Τάφοι µεµονωµένοι έχουν έρθει τυχαία στο φως σε µεγάλη απόσταση από το Ιερό, στα βορειοδυτικά, κοντά στο χωριό ραµεσιοί, και στα νοτιοανατολικά, στους πρόποδες της Μανωλιάσας. Έξω από τη βόρεια και ανατολική πλευρά της ακρόπολης, ο Καραπάνος ανέσκαψε τάφους, χωρίς όµως να περιγράφει τα ευρήµατά τους. Τάφοι αρχαιότεροι από τους ελληνιστικούς χρόνους δεν είναι γνωστοί. Μερικοί συληµένοι τάφοι που βρέθηκαν δυτικά της ιεράς οικίας, στο βουλευτήριο και στο πρυτανείο ανάγονται στους χρόνους µετά την εγκατάλειψη της ωδώνης. Φιλολογικές µαρτυρίες Η αρχαία παράδοση θεωρούσε το µαντείο της ωδώνης ως το αρχαιότερο και το µοναδικό ως µία εποχή. Ο Όµηρος στην Ιλιάδα (Ιλιάς Π, 16, στ ) παρουσιάζει τον Αχιλλέα να κάνει σπονδές, καθώς ετοιµάζεται να αντιµετωπίσει τον Έκτορα, και να προσεύχεται στον ωδωναίο ία, που χαρακτηρίζεται Πελασγικός, ονοµασία που χρησιµοποιούσαν οι Έλληνες, για να δηλώσουν τα προελληνικά φύλα της χερσονήσου. Στην Οδύσσεια (Οδύσσεια ξ, 14, στ και τ, 19, στ ) ο Οδυσσέας προσποιούµενος έναν κρητικό έµπορο διηγείται στον Εύµαιο ότι ο πραγµατικός Οδυσσέας πήγε στη ωδώνη µε σκοπό να ρωτήσει την ιερή βαλανιδιά («φηγό») για τον τρόπο επιστροφής στην πατρίδα του. Ο Απολλόδωρος (1, 19, 16) επίσης διασώζει την πληροφορία από τα «Αργοναυτικά», ένα χαµένο σήµερα έπος, παλαιότερο από την Οδύσσεια, ότι όταν οι Αργοναύτες κατασκεύαζαν την Αργώ, ο Ιάσων µετά από σύσταση της Αθηνάς τοποθέτησε στην πρώρα του πλοίου ένα κλαδί από την ιερή βαλανιδιά για να οδηγεί και να προστατεύει τους Αργοναύτες. Περισσότερες πληροφορίες δίνει ο Ησίοδος σε ένα απόσπασµα (Ηοίαι, απ. 134) που διασώθηκε από τον Ησύχιο και εν µέρει από τον Στράβωνα (7, 7, 11). Στο απόσπασµα αυτό γίνεται λόγος για την Ελλοπία, την πεδιάδα των Ιωαννίνων και της ωδώνης και τους κατοίκους της, καθώς και για το µαντείο της ωδώνης και τους ιερείς του. Σηµαντική πηγή πληροφοριών για το Ιερό της ωδώνης και τη λατρεία του ία αποτελεί ο Ηρόδοτος (Ιστοριών ΙΙ,52 και εξής) σύµφωνα µε τον οποίο το µαντείο απάντησε καταφατικά στην ερώτηση των Πελασγών αν έπρεπε να πάρουν τα ονόµατα των θεών τους από τους βαρβάρους. Επίσης ο Ηρόδοτος διέσωσε τον ιδρυτικό µύθο της λατρείας, σύµφωνα µε τον οποίο η λατρεία στη ωδώνη έφτασε εκεί από την Αίγυπτο. Φοίνικες απήγαγαν δύο ιέρειες από το Ιερό των Θηβών της Αιγύπτου και τις πούλησαν, τη µία στη Λιβύη και την άλλη στην Ελλάδα. Η πρώτη ίδρυσε το µαντείο του Άµµωνα ία στη Λιβύη και η δεύτερη το Ιερό του ωδωναίου ία στη Θεσπρωτία. Όταν ο ιστορικός επισκέφθηκε τη ωδώνη, πληροφορήθηκε από τρεις ιέρειες, την Προµένεια, την Τιµαρέτη και την Νικάνδρη, µία παρόµοια ιστορία για δύο µαύρα περιστέρια («µέλαιναι πελειάδες») που έφυγαν από τις Θήβες της Αιγύπτου και πήγαν η πρώτη στη Λιβύη, όπου ιδρύθηκε το Ιερό του Άµµωνα ία και η δεύτερη στη ωδώνη ζητώντας να ιδρυθεί Ιερό του ία σε µία φηγό. Ο Ηρόδοτος θεώρησε ότι πελειάδα, δηλαδή περιστέρι αποκαλούνταν από τους ντόπιους η ιέρεια που ήρθε από την Αίγυπτο, καθώς µιλούσε µία ξένη, άγνωστη γλώσσα και µέλαινα, δηλαδή µαύρη, καθώς ήταν Αιγύπτια. Ο Στράβων (απ. 7,2) πάλι δίνει µία άλλη εκδοχή για τη «µέλαινα πελειάδα»: οι Μολοσσοί 18

6 αποκαλούν κατά τον Στράβωνα τους γέρους «πελίους» και τις ηλικιωµένες γυναίκες «πελίας», οπότε η «πελία- πελειάδα» που ανέφεραν οι τρεις ιερείς της ωδώνης στον Ηρόδοτο ήταν µία ηλικιωµένη γυναίκα, «µέλαινα», καθώς καταγόταν από την Αίγυπτο. εν έχει διαπιστωθεί, όµως, ως τώρα κάποια σχέση µεταξύ των Θηβών της Αιγύπτου, της Λιβύης και της ωδώνης και ο Ηρόδοτος συχνά θεωρεί την Αίγυπτο ως τόπο προέλευσης της λατρείας στην Ελλάδα. Στον ιδρυτικό µύθο της λατρείας στη ωδώνη αναφερόταν και ο Πίνδαρος σε κάποιον παιάνα του, όπως διασώζεται από τον Σχολιαστή των «Τραχινιών» του Σοφοκλή (στ. 170), µύθο που ίσως είχε πληροφορηθεί από τους ιερείς της ωδώνης. Ο Ευριπίδης µε τη σειρά του αναφέρει (Φοίνισσες, στ. 982) ότι η ωδώνη ανήκε στους Θεσπρωτούς («Θεσπρωτών ούδας»). Πληροφορίες για τη ωδώνη υπάρχουν ακόµη σε ένα απόσπασµα του Εκαταίου και στον Αισχύλο (Προµηθεύς εσµώτης, στ. 657 και εξής). Ο ιονύσιος ο Αλικαρνασσεύς αναφέρει (1,51) ότι ο Αινείας έφτασε στην Αµβρακία κατά τις περιπέτειες του από την Τροία προς τη Ρώµη και από εκεί πήγε στη ωδώνη για να πάρει χρησµό για την πόλη που σκόπευε να ιδρύσει. Η τελευταία παράδοση, όπως και µία για έναν βοσκό, τον Μαρδύλα που επιχείρησε να κόψει την ιερή βαλανιδιά, επειδή το δέντρο αποκάλυψε µία κλοπή που είχε διαπράξει και αποτράπηκε από ένα περιστέρι (µύθος που οφείλεται στον Πρόξενο, τον ιστορικό του Πύρρου), πρέπει να επινοήθηκαν στις αρχές του 3 ου αι. π.χ. από τους Μολοσσούς για πολιτικές σκοπιµότητες σε µία προσπάθεια να εδραιώσουν την παρουσία τους στο Ιερό. Ανάλογες σκοπιµότητες, των Θεσσαλών αυτή τη φορά, πρέπει να εξυπηρετούσε ένας µύθος για έναν βοσκό, τον Ελλό, πρόγονο των Ελλών ή Σελλών και γιο του Θεσσαλού, που επιχείρησε να κόψει την ιερή βαλανιδιά, αλλά αποτράπηκε από ένα περιστέρι που φώλιαζε στο δέντρο και έπειτα έγινε ο πρώτος ιερέας του ία. Λατρεία Η αρχαιολογική έρευνα δεν έχει δώσει απάντηση έως τώρα στο ερώτηµα για την έναρξη της λατρείας στη ωδώνη. Οι αρχαιότερες µαρτυρίες για την ανθρώπινη παρουσία ανάγονται στο τέλος της 3 ης ή στις αρχές της 2 ης χιλιετίας π.χ. Πρόκειται για λίθινους πελέκεις µε οπή, λεπίδες από τοπικό πυριτόλιθο και χειροποίητα αγγεία (ορισµένα µε πλαστική διακόσµηση, άλλα µε καστανόµαυρο ή τεφρό πηλό που θυµίζουν µινύεια αγγεία). Αν υποτεθεί ότι η λατρεία του ία ήρθε στην Ελλάδα µε τους πρώτους Έλληνες στις αρχές της 2 ης χιλιετίας π.χ., τότε πρέπει να άρχισε και στη ωδώνη µε τους Θεσπρωτούς. Κάτω όµως από τη λατρεία του ία υπάρχει ένα άλλο αρχαιότερο προελληνικό στρώµα λατρείας που συνδέεται µε τη Μεγάλη Θεά, τη Θεά Γη, τη θεά της γονιµότητας, της ευφορίας, της φύσης, πολύ διαδεδοµένης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η θεότητα αυτή, όπως φαίνεται ως απόηχος και στους αρχαίους µύθους, κατοικούσε στη ωδώνη στις ρίζες µίας βαλανιδιάς («φηγού»). Τέτοια παράσταση θεάς συναντούµε στη σφενδόνη ενός χρυσού δακτυλιδίου του 15 ου αι. π.χ. από τις Μυκήνες. Η προελληνική θεά επέζησε στη λατρεία των ιστορικών χρόνων µε το όνοµα ιώνη και αποτελούσε µαζί µε το νέο θεό ινδοευρωπαϊκής προέλευσης, τον ία, το θείο ζεύγος, όπως στη νότια Ελλάδα ο ίας µε την Ήρα. Στη λατρεία της χθόνιας θεάς ήταν αφιερωµένες ιέρειες, οι «πελειάδες» των αρχαίων πηγών, και στη λατρεία του ία οι «Ελλοί» ή «Σελλοί» (από τους οποίους είναι πιθανό να προέρχεται και το εθνικό όνοµα Έλληνες), οι οποίοι ήταν «ανιπτόποδες» και «χαµαιεύναι», δηλαδή δεν έπλεναν τα πόδια τους και κοιµόντουσαν στο έδαφος για να βρίσκονται σε διαρκή επαφή µε τη γη και να αντλούν από αυτήν τη µαντική τους δύναµη. Η συνύπαρξη των δύο λατρευτικών στρωµάτων, του προελληνικού της Μεγάλης Θεάς και του ελληνικού του ία, αντικατοπτρίζεται σε ένα νόµισµα του 300 π.χ. περίπου, όπου εικονίζονται στη µία όψη η ιερή εικ. 22 φηγός µε φύλλα, βαλανίδια και τρία περιστέρια (τρεις πελειάδες) (εικ. 22) και στην άλλη όψη ένας αετός στην κορυφή ενός βουνού (ίσως ο Τόµαρος) µε την επιγραφή ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ (Ηπειρωτών) και σε έναν αρχαίο ύµνο του 4 ου αι. π.χ., που αναφέρεται από τον Παυσανία ( ). Τον ύµνο έψαλλαν οι πελειάδες, ιέρειες του ία και της ιώνης, προς τον ία και τη Μητέρα Γη. Επίσης στην περιοχή συνυπάρχουν ονόµατα µε προελληνική αιγαιακή προέλευση ( ωδώνη, Τόµαρος, Πίνδος, Θύαµις) και ονόµατα µε ελληνική προέλευση (Ελλοί, Σελλοί, Ελλοπία). 19

7 Μαντεία Η αρχαία ελληνική παράδοση αναγνώριζε τη ωδώνη ως το αρχαιότερο ελληνικό µαντείο «το γαρ δη µαντήϊον τούτο νενόµισται αρχαιότατον των εν Έλλησι χρηστηρίων είναι και ην τον χρόνον τούτον µόνον» (Ηρόδ ), το µόνο ως µία εποχή που ο ίδιος ο θεός το αγάπησε και το όρισε για δικό του µαντείο πανέντιµο στους ανθρώπους (Ησίοδ. Ηοίαι, απόσπ. 240). Το απόσπασµα του Ησιόδου παρέχει επίσης πολύτιµες πληροφορίες για τη χθόνια φύση του ία και τον τρόπο που οι χρησµοί δίνονταν από τον ίδιο το θεό που κατοικούσε µαζί µε τη σύζυγό του, τη ιώνη, στις ρίζες της ιερής φηγού «ναίον δ εν πυθµένι φηγού». Οι οµηρικοί χρόνοι (Οδύσ. ξ , τ ) γνωρίζουν τη µαντική σηµασία του θροΐσµατος των φύλλων της ιερής βαλανιδιάς που ήταν το πρωταρχικό σύµβολο µαντείας «Τον δ ες ωδώνην φάτο βήµεναι, όφρα θεοίο εκ δρυός υψικόµοιο ιός βουλήν επακούσαι». Στην εποχή του Παυσανία (1.17.5) η βαλανιδιά ήταν ακόµη στο Ιερό και µαζί µε τη λυγαριά του Ηραίου της Σάµου και την ελιά της Ακρόπολης και της ήλου θεωρούνταν από τα αρχαιότερα δέντρα (Παυσ ). Σχετικά µε τις προφητικές ιδιότητες της βαλανιδιάς στη ωδώνη ενδιαφέροντα στοιχεία παρέχουν και τα «Αργοναυτικά» (Απολλόδ ). Όταν οι Αργοναύτες κατασκεύαζαν την Αργώ, ο Ιάσων µε υπόδειξη της Αθηνάς πήρε ένα κοµµάτι ξύλου από την προφητική βαλανιδιά της ωδώνης και το τοποθέτησε στην πλώρη του πλοίου. Έτσι η Αργώ απόχτησε προφητική δύναµη και µπορούσε να καθοδηγεί και να προστατεύει τους Αργοναύτες από τους κινδύνους στο περιπετειώδες ταξίδι τους. Οι προφητικές ιδιότητες της δρυός ήταν γνωστές επίσης στους τραγικούς, όπως αποτυπώνονται στα έργα τους, στα οποία αποκαλούν τη δρυ της ωδώνης «πολύγλωσσον» (Σοφοκλ. Τραχ. 1168), ενώ ο Αισχύλος (Προµ. εσµ. 832) παράλληλα οµιλεί για µεγαλύτερο αριθµό ιερών βαλανιδιών, όταν αναφέρεται στην ιστορία της Ιούς, όπου χαρακτηριστικά λέγει «τέρας τ άπιστον, αι προσήγοροι δρύες». Η µαρτυρία αυτή, µοναδική στην αρχαία Γραµµατεία, δηµιουργεί προβληµατισµούς στην έρευνα. Μία πιθανή ερµηνεία δόθηκε από τον Parke, ο οποίος θεωρεί ότι το δέντρο ανανεωνόταν, επειδή παρέµεινε το κατεξοχήν σύµβολο της µαντικής στη ωδώνη. Όπως προκύπτει από τις φιλολογικές πηγές και τα αρχαιολογικά δεδοµένα, σηµαντικό επίσης ρόλο στη µαντική της ωδώνης έπαιζαν και οι περιστερές, αφού µε το πέταγµα και τους κρωγµούς των πουλιών αυτών το ιερατείο µπορούσε να ερµηνεύει τα µηνύµατα του θείου ζεύγους. Αν και η περιστερά δεν αναφέρεται πρώιµα στη λογοτεχνία σε σχέση µε τη ωδώνη είναι πολύ πιθανόν µία έµµεση µαρτυρία στην Οδύσσεια αναφορικά µε την ιστορία των Αργοναυτών να υπαινίσσεται µία ανάλογη σχέση. Σύµφωνα µε τη διήγηση δεν ήταν µόνο το ξύλο της προφητικής βαλανιδιάς που καθοδηγούσε την Αργώ στο περιπετειώδες ταξίδι της, αλλά και η περιστερά: Προς την κατεύθυνση αυτή οδηγούν και τα αρχαιολογικά δεδοµένα από το Ιερό, σύµφωνα µε τα οποία η περιστερά ήταν το κατεξοχήν σύµβολο της Μητέρας Γης, λατρείας που προηγήθηκε στη ωδώνη και στη συνέχεια της ιώνης που διαδέχτηκε τη λατρεία αυτή. (Πίνδ. fr. 259, 263 και 48 (Bowra). Μία άλλη µαρτυρία για την παρουσία των Πελειάδων περιστερών παρέχει ο Ηρόδοτος ( ), ο οποίος αναφέρεται και στον ιδρυτικό µύθο της λατρείας και εισάγει νέα στοιχεία στο τελετουργικό της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναφορικά µε το ρόλο των περιστερών στη λατρεία και τη µαντική στο Ιερό παρουσιάζουν οι παραδόσεις που φαίνεται ότι επινοήθηκαν στις αρχές του 3ου αι. π.χ., στην εποχή του βασιλιά Πύρρου. Σύµφωνα µε την πρωιµότερη εκδοχή ο δρυτόµος Ελλός (Φιλόστρ. Εικ. 2.33), ο µυθικός πρόγονος των Ελλών ή Σελλών, γιος του Θεσσαλού, επιχείρησε να κόψει την ιερή βαλανιδιά. Ένα όµως περιστέρι που φώλιαζε στο δέντρο τον απέτρεψε µε ανθρώπινη φωνή (Σχολ. Οµηρ. Ιλ. Π 234 «Ελλοί από Ελλού του δρυτόµου ω φασί την περιστεράν πρώτην καταδείξαι το µαντείον»). Ο Ελλός, αφού παραιτήθηκε από την πράξη του, έγινε από δρυτόµος ο πρώτος ιερέας του ία. Η άλλη παράδοση, που οφείλεται στον Πρόξενο (Σχολ. στην Οµηρ. Οδύσ. ξ327 = Πρόξενος FGrH 703 αρ. 7), αναφέρει µία παρόµοια ιστορία ότι δηλαδή ένας βοσκός, ο Μαρδύλας, οργισµένος από τη βαλανιδιά που αποκάλυψε την κλοπή του, επιχείρησε να κόψει το ιερό δέντρο και πάλι το περιστέρι µεσολάβησε και αποφεύχθηκε το ανοσιούργηµα αυτό. Ωστόσο η µεθοµηρική παράδοση αναφέρει άλλα αόριστα µαντικά «σύµβολα» και «σηµεία» για τα οποία όµως δεν γνωρίζουµε την ακριβή σηµασία. Πιθανόν ανάµεσα στα σηµεία αυτά, από τον 4ο αι. π.χ. τουλάχιστον, ήταν και ο ήχος των λεβήτων µε τους τρίποδες, που περιστοίχιζαν το ιερό δέντρο. 20

8 Ο συνεχής ήχος των λεβήτων χρησιµοποιούνταν ως µέσο µαντείας στη ωδώνη, µε αποτέλεσµα να µείνει παροιµιώδης η φράση «ωδωναίον χαλκείον» «επί των ακαταπαύστως και πολλά λαλούντων» (Στεφ. Βυζάντιος λ. «ωδωναίον χαλκείον»). Κατά τη διάρκεια όµως του 4ου αι. π.χ. ( π.χ.) στη θέση των µαντικών λεβήτων τοποθετήθηκε το «χαλκείον» ανάθηµα των Κερκυραίων, η «Κερκυραίων Μάστιξ», η οποία σύµφωνα µε τις φιλολογικές µαρτυρίες εκπροσωπούσε ένα νέο τρόπο χρησµοδοσίας στο Ιερό. Το ανάθηµα αποτελούσαν δύο κιονίσκοι: ο ένας στήριζε χάλκινο αγαλµάτιο παιδιού που κρατούσε µάστιγα µε τρία µαστίγια από χάλκινους αστραγάλους, ο άλλος χάλκινο λέβητα. Οι µάστιγες, καθώς αιωρούνταν από τον άνεµο, έκρουαν το λέβητα και παρήγαγαν ήχο, µε τη βοήθεια του οποίου το Ιερατείο της ωδώνης χρησµοδοτούσε. Συνοψίζοντας τα µέχρι τώρα δεδοµένα παρατηρούµε ότι οι τρόποι µαντείας στο Ιερό της ωδώνης ποικίλλουν και δεν περιορίζονται µόνο στα φυσικά φαινόµενα (δρυ, περιστερές) αλλά και στην ανθρώπινη επέµβαση (τρίποδες, λέβητες, ανάθηµα των Κερκυραίων). Η νεότερη όµως Γραµµατεία, και µάλιστα η λατινική, επανέρχεται και αναζητεί µαντικές ιδιότητες στη φύση και συγκεκριµένα στη Ναΐα Πηγή, την οποία συνδέει µε τη µαντική δρυ. Το χωρίο του Σερβίου (Σχολ. στην Αινειάδα του Βεργιλίου 3.468) δίδει χρήσιµες πληροφορίες για τη θέση της πηγής στις ρίζες της βαλανιδιάς, για τις προφητικές της ιδιότητες και για µία γηραία γυναίκα, την Πελία, που ερµήνευε τις προφητείες ή τα µηνύµατα που ο θεός έστελνε µέσω της πηγής. Ένας άλλος τρόπος µαντείας στη ωδώνη είναι τα χρηστήρια ελάσµατα, τα οποία περιέχουν ερωτήσεις των χρηστηριαζοµένων. Όσον αφορά στο τελετουργικό της µαντείας και στους τρόπους µε τους οποίους οι χρηστηριαζόµενοι υπέβαλαν τα ερωτήµατά τους, από την µέχρι τώρα έρευνα προκύπτει ότι οι ερωτήσεις των ενδιαφεροµένων στην αρχή ήταν προφορικές, ενώ από τα µέσα του 6ου αι. π.χ. οι ερωτήσεις υποβάλλονταν και γραπτώς. Από τον 5ο αι. π.χ. και εξής η γραπτή επερώτηση έγινε κανόνας. Οι ερωτήσεις χαράσσονταν µε αιχµηρό εργαλείο σε δύο ή τρεις σειρές στη µαλακή επιφάνεια των µολύβδινων ελασµάτων των οποίων το σχήµα ήταν ορθογώνιο (εικ. 23) ή ταινίας. Η απάντηση του θεού στην πίσω όψη των ελασµάτων σπάνια αναγράφεται, αντίθετα στην πλευρά αυτή συνήθως χαράσσεται ένα σύµβολο, τα αρχικά από το θέµα της ερώτησης που έχει υποβληθεί στην εµπρόσθια όψη, όπως και τα αρχικά ή ακόµη και ολόκληρο το όνοµα του ερωτώντος για να αναγνωρίζεται ο κάτοχος του ελάσµατος µετά τη διαδικασία της χρησµοδοσίας, επειδή τα περισσότερα από αυτά βρέθηκαν διπλωµένα µε επιµέλεια. εικ. 23 Ο συνηθέστερος τρόπος υποβολής των ερωτήσεων είναι «ερωτά» ή «επικοινήται ο τάδε τον ία τον Νάιο και την ιώνην Ναΐαν». Συνήθως οι χρηστηριαζόµενοι θέτουν πριν από την ερώτηση και τις επικλήσεις «θεός», «τύχα αγαθά» ή «αγαθά τύχα έσποτα άναξ, Ζεύ Νάϊε και ιώνη». Στις αρχαιότερες επιγραφές του 6ου αι. π.χ. η ερώτηση υποβάλλεται χωρίς να υπάρχει η επίκληση προς το ία και τη ιώνη αλλά απευθείας µε τις λέξεις «τίνι θεόν» ή «τίνα θεόν». Ο κύριος όγκος των ερωτηµάτων εκπλήσσει µε την αφέλεια του περιεχοµένου τους. Ο γάµος, η τεκνοποιΐα, οικογενειακά προβλήµατα, η επανάκτηση απολεσθέντων αντικειµένων, η µετανάστευση, το εµπόριο και ο επαγγελµατικός προσανατολισµός τροφοδοτούν µε γραφικό τρόπο το κείµενο των µολύβδινων ελασµάτων. Από το περιεχόµενο των επερωτήσεων διαφαίνεται ότι ο µεγαλύτερος αριθµός των χρηστηριαζοµένων ήταν ιδιώτες. Τα ελάσµατα µε δηµόσιο περιεχόµενο ήταν συγκριτικά ελάχιστα και τα αρχαιότερα χρονολογούνται στα τέλη του 5ου αι. π.χ. Τα αρχαιότερα χρηστήρια ελάσµατα ιδιωτικού περιεχοµένου χρονολογούνται µετά τα µέσα του 6ου π.χ. και τα νεότερα στα τέλη του 3ου και στον 2ο αι. π.χ. Είναι γραµµένα σε διάφορα αλφάβητα και συνήθως µε ορθογραφικά και λεκτικά λάθη. Γενικά, οι χρηστήριες επιγραφές της ωδώνης αποτελούν πολύτιµο θησαυρό γλωσσολογικών, ιστορικών και λαογραφικών πληροφοριών. Το µαντείο συνεχίζει να λειτουργεί και στον 1ο αι. π.χ., όπως µπορούµε να υποθέσουµε, εκτός των άλλων, και από επιγραφή των χρόνων αυτών γραµµένη σε δακτυλικό εξάµετρο και χαραγµένη σε σιδερένια στλεγγίδα, ανάθηµα του Ζηνικέτη στο Ιερό της ωδώνης. 21

9 Γιορτές Στη ωδώνη γιορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια, προς τιµήν του ιός, τα Νάια., τα οποία πιθανότατα καθιερώθηκαν στην περίοδο της βασιλείας του Πύρρου. Τα Νάια περιλάµβαναν γυµνικούς και δραµατικούς αγώνες, πιθανότατα όµως και µουσικούς αγώνες και αρµατοδροµίες. Για τους δραµατικούς αγώνες υπάρχουν γραπτές µαρτυρίες που πιστοποιούν τη διδασκαλία της τραγωδίας Αρχέλαος του Ευριπίδη, καθώς και της άγνωστης τραγωδίας Αχιλλεύς του Χαιρήµονος. Είναι πιθανό να διδάχθηκε επίσης στο θέατρο της ωδώνης και η τραγωδία Ανδροµάχη του Ευριπίδη, η οποία αναφέρεται σε µύθο µολοσσικό. Από την ύπαρξη του ξύλινου προσκηνίου στο θέατρο, προ του 218 π.χ., συνάγεται ότι είχαν διδαχθεί και κωµωδίες. Οι γυµνικοί αγώνες από το τέλος του 3 ου αι. π.χ. τελούνταν στο στάδιο. Στους ρωµαϊκούς χρόνους λάµβαναν χώρα και θηριοµαχίες, οι οποίες διεξάγονταν στο θέατρο που είχε µεταβληθεί σε αρένα. Οι γιορτές των Ναϊων εξακολούθησαν να τελούνται ως το 240/241 µ.χ., όπως προκύπτει από ενεπίγραφη µαρτυρία. Πιθανώς συνεχίστηκαν ως το τέλος του 4 ου αι. π.χ., όταν, µε την επικράτηση του χριστιανισµού, έπαψαν να τελούνται. Ιστορικό περίγραµµα Γύρω στα µέσα της 2 ης π.χ. χιλιετίας εµφανίζονται στη ωδώνη τα αρχαιότερα µυκηναϊκά ευρήµατα, προϊόντα βιοτεχνίας, που φθάνουν στο εσωτερικό της Ηπείρου µε τις συναλλαγές των αµφίδροµα µετακινούµενων κτηνοτρόφων από την ενδοχώρα της Ηπείρου προς τα παράλια, όπου έχουν εγκατασταθεί Μυκηναίοι άποικοι (Εφύρα, Τορώνη). Στο τέλος του 12 ου αι. π.χ., στα πλαίσια των µεγάλων µετακινήσεων των ελληνικών φύλων, εγκαθίστανται στην κεντρική Ήπειρο οι Μολοσσοί, προερχόµενοι από τη βόρεια Ήπειρο και τη δυτική Μακεδονία. Με κοιτίδα το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων, οι Μολοσσοί, εκτοπίζουν το αρχαιότερο ελληνικό φύλλο, τους Θεσπρωτούς, κλάδοι του οποίου µετακινούνται προς τη Θεσσαλία και τη νότια Ελλάδα. Όµως η ωδώνη εξακολούθησε να ανήκει στους Θεσπρωτούς έως τα τέλη του 5 ου αι. π.χ. και να χαρακτηρίζεται ως «Θεσπρωτών ούδας». Η περίοδος από τα 1200/1100 έως το 800 π.χ. περίπου παραµένει σκοτεινή για τη ωδώνη, όπως και για υπόλοιπο ελλαδικό χώρο. Κατά την εποχή αυτή, στη ωδώνη απουσιάζουν τα αφιερώµατα από τη νότια Ελλάδα (οπότε πρέπει να είχε διακοπεί η επικοινωνία) και συναντώνται µόνο εγχώρια αγγεία, όπλα και εργαλεία, κάποια από αυτά µε βόρεια προέλευση. Από τον 8 ο αι. π.χ. αρχίζουν να αποκαθίστανται οι σχέσεις µε τη νότια Ελλάδα, όπως µαρτυρούν τα αφιερώµατα (χάλκινοι τρίποδες, ειδώλια, κοσµήµατα, όπλα) και οι αναφορές στα Οµηρικά έπη και στα «Αργοναυτικά». Εξάλλου, στα τέλη του 8 ου µε αρχές του 7 ου αι. π.χ. ιδρύονται στη νοτιοδυτική, παράκτια Ήπειρο οι αποικίες των Ηλείων Πανδοσία, Βουχέτιο, Ελάτρια και Βατίες. Οι επαφές συνεχίζονται στον 7 ο αι. π.χ., χάρη και στην ίδρυση σηµαντικών αποικιών των Κορινθίων στην Ήπειρο (Αµβρακία) και στην ευρύτερη περιοχή (Ανακτόριον, Λευκάς, Απολλωνία ) και πολλαπλασιάζονται στον 6 ο και 5 ο αι. π.χ., όπως µαρτυρούν τα αφιερώµατα στο Ιερό. Στα τέλη του 5 ου αι. π.χ., την εποχή του Πελοποννησιακού πολέµου σηµειώθηκαν σηµαντικές αλλαγές σε ολόκληρη την Ήπειρο. Οι Αθηναίοι εκτοπίζουν την κορινθιακή επιρροή στην Ήπειρο και οι Μολοσσοί συµµετέχουν στην Α Αθηναϊκή Συµµαχία.. Τα Ηπειρωτικά χωριά τειχίστηκαν ή συνοικίστηκαν σε µεγαλύτερους περιτειχισµένους οικισµούς. Από τον 4 ο αι. π.χ. χτίστηκαν νέες πόλεις µε σύγχρονη ρυµοτοµία (Κασσώπη, Γιτάνη, Όρραον), άρχισε να εκσυγχρονίζεται η διοίκηση µε τη θέσπιση ετήσιων αρχόντων και βουλής, κόπηκαν Ηπειρωτικά νοµίσµατα, εισήχθη αλφάβητο και γραφή. Στα χρόνια αυτά (4 ος αι. π.χ.) η ωδώνη περιήλθε στους Μολοσσούς, οι οποίοι συγκρότησαν την πρώτη πολιτική κοινοπραξία, το «Κοινόν των Μολοσσών» (αρχές 4 ου αι. π.χ π.χ. περίπου). Ο αντίκτυπος των µεταβολών αυτών είναι ορατός στην ωδώνη καθώς τότε κατασκευάστηκαν τα πρώτα οικοδοµήµατα, όπως ο αρχαιότερος ναός του ία και κτίριο Μ δυτικά του βουλευτηρίου, ενδεχοµένως κατοικία ιερέων ή δηµόσιο ενδιαίτηµα. Από τα µέσα του 4 ου αι. π.χ. οι Μακεδόνες αρχίζουν να εµπλέκονται ενεργά στα Ηπειρωτικά πράγµατα. Στα 343/342 π.χ. ο Φίλιππος Β παρέδωσε τις ηλειακές αποικίες στους Μολοσσούς, και ισχυροποιεί τη δυναστεία των Αιακιδών. Μετά το θάνατο του Φιλίππου Β εκδηλώθηκε θερµό ενδιαφέρον για τη ωδώνη από την Ολυµπιάδα, τη µητέρα του Μ. 22

10 Αλεξάνδρου που καταγόταν από το βασιλικό οίκο των Μολοσσών, η οποία διαµαρτυρήθηκε για την ανάµειξη των Αθηναίων στις υποθέσεις του Ιερού (Υπερείδης «Υπέρ Ευξενίππου», 24 κεξ.). Με υπόδειξη της µητέρας του ο Μ. Αλέξανδρος θέλησε να ανοικοδοµήσει το Ιερό µε 1500 τάλαντα µαζί µε πέντε άλλα πανελλήνια Ιερά. Είναι πιθανό η κατασκευή του πρώτου περιβόλου γύρω από την ιερά οικία να συνδέεται µε την πρωτοβουλία αυτή. Στα χρόνια της «Συµµαχίας των Ηπειρωτών» (340 π.χ. περίπου έως το 234/3 π.χ.) αναπτύχθηκε µεγάλη οικοδοµική δραστηριότητα στο Ιερό. Οικοδοµήθηκαν το βουλευτήριο, το πρυτανείο, το πολυγωνικό τείχος στην κορυφή του λόφου, ο περίβολος του Ιερού και ορισµένοι ναοί, όπως ο ναός της Αφροδίτης, ο αρχαιότερος ναός της ιώνης και ο ναός της Θέµιδας. Ιδιαίτερα σηµαντική για το Ιερό και την Ήπειρο ήταν η περίοδος της βασιλείας του Μολοσσού βασιλιά Πύρρου ( π.χ.). Στα χρόνια του χτίστηκαν πόλεις, µνηµειακά οικοδοµήµατα και θέατρα και οι Ηπειρώτες αρχίζουν να αναµειγνύονται σοβαρά στις ελληνικές υποθέσεις, τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Νότια Ιταλία. Στο Ιερό της ωδώνης ο περίβολος του ναού του ία απέκτησε µνηµειακές διαστάσεις και στωϊκό µέτωπο, κατασκευάστηκαν το θέατρο και ο ναός του Ηρακλή, ενώ παράλληλα εισήχθησαν νέες λατρείες συνδεδεµένες µε τις πολιτικές επιδιώξεις του Μολοσσού βασιλιά. Την εποχή αυτή πρέπει να καθιερώθηκαν και τα Νάια που γιορταζόταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιµήν του Ναΐου ία και περιλάµβαναν γυµνικούς και δραµατικούς αγώνες, αρµατοδροµίες και πιθανόν και µουσικούς αγώνες. Με την έξωση των τελευταίων Αιακιδών (234/233 π.χ.) και την ανακήρυξη της ηµοκρατίας δηµιουργήθηκε µία ευρύτερη πολιτική ένωση, το «Κοινόν των Ηπειρωτών» µε έδρα τη ωδώνη, που περιλάµβανε σχεδόν όλα τα Ηπειρωτικά φύλα από τον Αµβρακικό κόλπο έως τον ποταµό Shkumbin (αρχαίο Γενούσο) στη νότια Αλβανία. Όπως αποδεικνύεται από τις ανασκαφές, η περίοδος της ηµοκρατίας και του Ηπειρωτικού Κοινού (234/ π.χ.) είναι η λαµπρότερη για το Ιερό της ωδώνης. Στα πρώτα χρόνια του Κοινού των Ηπειρωτών χρονολογείται η επέκταση του πρυτανείου, µε την προσθήκη του καταγωγίου και της ανατολικής στοάς, το οποίο στη συνέχεια της περιόδου συνδέθηκε µε τη δυτική στοά του Ιερού. Στα τέλη του 3 ου αι. π.χ. παρατηρείται επίσης αξιοσηµείωτη ανοικοδόµηση, η οποία επακολούθησε µετά την καταστροφή του Ιερού από τους Αιτωλούς το 219 π. Χ. Εξαιτίας της συµµαχίας των Ηπειρωτικών φύλων µε το Μακεδόνα βασιλιά Φίλιππο Ε, οι Αιτωλοί µε το στρατηγό ωρίµαχο (219 π.χ.) εισέβαλαν στην Ήπειρο, κατέλαβαν αιφνιδιαστικά τη ωδώνη και προκάλεσαν πολλές καταστροφές και λεηλασίες. Ο Πολύβιος (4, 67) αναφέρει ότι οι Αιτωλοί έκαψαν τις στοές, κατέστρεψαν και λεηλάτησαν αναθήµατα και κατεδάφισαν την ιερά οικία, δηλαδή το ναό του ία, όπου ήταν φυλαγµένα ψηφίσµατα, συνθήκες και πολύτιµα αναθήµατα. Το επόµενο έτος οι Μακεδόνες και οι Ηπειρώτες εισέβαλαν στην Αιτωλία, κατέλαβαν το Θέρµο, κατέστρεψαν αναθήµατα, πυρπόλησαν ναούς και στοές και πήραν πολλά λάφυρα. Από τα λάφυρα οικοδοµήθηκαν τα κατεστραµµένα από τους Αιτωλούς Ιερά της ωδώνης και του ίου. Στη ωδώνη ανοικοδοµήθηκαν η ιερά οικία, η οποία τώρα απέκτησε µνηµειακή µορφή, οι ναοί της ιώνης, της Θέµιδας, του Ηρακλή, της Αφροδίτης, το βουλευτήριο, το πρυτανείο, επισκευάστηκε το θέατρο (όπου κατασκευάστηκαν λίθινα προσκήνια και πρόπυλα), κατασκευάστηκε το στάδιο για τον εορτασµό των Ναΐων προς τιµήν του ία. Ξένοι καλλιτέχνες προσκλήθηκαν επίσης για να φιλοτεχνήσουν ανδριάντες. Κατά την τελευταία φάση του τρίτου Μακεδονικού πολέµου (170 π.χ.) τα Ηπειρωτικά φύλα διχάστηκαν: ένα µέρος µεταξύ του Shkumbin (αρχαίος Γενούσος) και του Καλαµά (αρχαίος Θύαµις) µε έδρα τη Φοινίκη τάχθηκε στο πλευρό των Ρωµαίων, ενώ τα νότια Ηπειρωτικά φύλα στο πλευρό των Μακεδόνων. Μετά την ήττα του Περσέα στην Πύδνα (168 π.χ.) οι Ρωµαίοι στράφηκαν εναντίον των Ηπειρωτών. Οι Μολοσσοί αντιστάθηκαν, αλλά τελικά συνθηκολόγησαν. Μετά από απόφαση της Ρωµαϊκής Συγκλήτου ο Αιµίλιος Παύλος κατέστρεψε 70 Ηπειρωτικές πόλεις και πολίσµατα, κυρίως µολοσσικά, και αιχµαλώτισε Ηπειρώτες σύµφωνα µε τον Λίβιο. Το Ιερό της ωδώνης, καταστράφηκε από τους Ρωµαίους και ανοικοδοµήθηκε, όπως τεκµηριώνουν τα ανασκαφικά δεδοµένα από το θέατρο, το βουλευτήριο και το πρυτανείο. Εξάλλου, µετά το 148 π.χ. και έως τον 1 ο αι. π.χ. ανασυστήνεται το Κοινό των Ηπειρωτών υπό των έλεγχο των Ρωµαίων, µε την έγκριση των οποίων λειτουργεί στη ωδώνη και νοµισµατοκοπείο. Το Ιερό υπέστη πιθανόν λεηλασία από τους Θράκες του Μιθριδάτη κατά την εισβολή τους στην Ήπειρο το 86 π.χ. Ο Στράβων (7.7.9), στα τέλη του 1 ου αι. π.χ., συσχετίζει την κακή κατάσταση του Ιερού της ωδώνης µε την καταστροφή της Ηπείρου από τους Ρωµαίους. Την εποχή του Αυγούστου το θέατρο µετατράπηκε σε αρένα. Παράλληλα υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Αύγουστος ενδιαφέρθηκε και για την γενικότερη αποκατάσταση του Ιερού, 23

11 όπως πιθανόν και ο Αδριανός, ο οποίος επισκέφτηκε τη ωδώνη το 132 µ.χ. Άλλωστε ο Παυσανίας ( ), στα µέσα του 2 ου αι. π.χ., χαρακτήρισε την ιερά οικία και τη βαλανιδιά «θέας άξια». Όπως µαρτυρείται επιγραφικά, τα Νάια εορτάζονταν έως τα µέσα του 3 ου αι. µ.χ. Το Ιερό λειτουργούσε τουλάχιστον έως το 362 µ.χ., όταν ο Ιουλιανός ο Παραβάτης ζήτησε χρησµό για να εκστρατεύσει εναντίον των Περσών. Επί Θεοδόσιου του Μεγάλου, πιθανόν µε διάταγµα του 393 µ.χ., το Ιερό έπαψε να λειτουργεί. Παραδίδεται ότι η ιερή βαλανιδιά κόπηκε από κάποιον Ιλλυριό το 391 µ.χ. Ο χώρος γύρω από τη βαλανιδιά κατασκάφηκε ως το βράχο για να ξεριζωθεί το δέντρο ή για αναζήτηση κάποιου θησαυρού. Μετά την εγκατάλειψη του Ιερού συνεχίστηκε η χρήση του χώρου, όπως πιστοποιούν τα ερείπια ιδιωτικών σπιτιών του 4 ου αι. µ. Χ, που ήρθαν στο φως µε τις νεότερες ανασκαφές στο πρυτανείο. Με τη επικράτηση του Χριστιανισµού, στα τέλη του 4 ου αι. π.χ., η ωδώνη έγινε έδρα επισκόπου. Από το υλικό των ερειπωµένων, αρχαίων οικοδοµηµάτων κατασκευάστηκε τον 5 ο ή 6 ο αι. µ.χ. τρίκλιτη βασιλική µε εγκάρσιο κλίτος, η οποία αργότερα διαµορφώθηκε σε τρίκογχη. Η οριστική εγκατάλειψη της ωδώνης πιθανότατα συνδέεται µε επιδροµές, σεισµούς και βαρβαρικές εισβολές που επακολούθησαν κατά τον 6 ο αι. µ.χ. Βιβλιογραφία Ανασκαφική έρευνα C. Carapanos, Dodone et ses ruines (1878). Γ. Σωτηριάδης, Έκθεση πεπραγµένων της Εταιρείας, ΠΑΕ (1920) G. Sotiriadis, Fouilles de Dodone, REG 34 (1921) Ευαγγελίδης, Ανασκαφή ωδώνης, ΠΑΕ (1929) , ΠΑΕ (1930) 52-62, ΠΑΕ (1931) 83-91, ΠΑΕ (1932) Ευαγγελίδης, Ηπειρωτικαί Έρευναι Ι. Η ανασκαφή της ωδώνης 1935, ΗπΧρον 10 (1935) Ευαγγελίδης, Ανασκαφή ωδώνης, ΠΑΕ (1952) , ΠΑΕ (1953) , ΠΑΕ (1954) , ΠΑΕ (1955) , ΠΑΕ (1956) , ΠΑΕ (1957) 76-78, ΠΑΕ (1958) , ΠΑΕ (1959) Ευαγγελίδης - Σ. άκαρης, Το Ιερόν της ωδώνης Α. Ιερά Οικία, ΑΕ (1959) Σ. άκαρης, Το Ιερόν της ωδώνης, Α 16 (1960) Α, Μελέτες, Σ. άκαρης, ωδώνη, Α 18 (1963)Β, Χρονικά, Σ. άκαρης, Ανασκαφή του Ιερού της ωδώνης, ΠΑΕ (1965) 53-65, ΠΑΕ (1966) 71-84, ΠΑΕ (1967) 33-54, ΠΑΕ (1968) 42-59, ΠΑΕ (1969) 28-35, ΠΑΕ (1970) 76-81, ΠΑΕ (1971) , ΠΑΕ (1972) 94-98, ΠΑΕ (1973) 87-98, ΠΑΕ (1974) Ι. Βοκοτοπούλου, ωδώνη, Α 30 (1975)Β 2, Χρονικά, Σ. άκαρης, Ανασκαφή του Ιερού της ωδώνης, ΠΑΕ (1981) 67-71, ΠΑΕ (1982) 85-88, ΠΑΕ (1983) 78-80, ΠΑΕ (1985) 39-44, ΠΑΕ (1986) 100, ΠΑΕ (1987) , ΠΑΕ (1989) , ΠΑΕ (1990) , ΠΑΕ (1992) Σ. άκαρης - Χρ. Σούλη - Α. Βλαχοπούλου - Κ. Γραβάνη, Ανασκαφή του Πρυτανείου της ωδώνης, ΠΑΕ (1996) S. Dakaris - Chr. Souli - A. Vlachopoulou - K. Gravani, The Prytaneion of Dodona, σε: P. Cabanes (επιµ.), L Illyrie méridionale et l Épire dans l antiquité, Actes du ΙΙΙ Colloque International de Chantilly octobre 1996 (1999) Χ. Σούλη - Α. Βλαχοπούλου - Κ. Γραβάνη, Ανασκαφή του Πρυτανείου της ωδώνης, ΠΑΕ (1997) Χ. Σούλη - Α. Βλαχοπούλου - Κ. Γραβάνη, Ανασκαφή ωδώνης, ΠΑΕ (1998) , ΠΑΕ (1999) , ΠΑΕ (2000) , ΠΑΕ (2001) , ΠΑΕ (2002)- (2003) (υπό δηµοσίευση). Έργον (2001) ωδώνη, 62-63, Έργον (2002) 43-45, Έργον (2003) 52-56, Έργον (2004 υπό δηµοσίευση). Γεινική βιβλιογραφία N. M. Leake, Travels in Northern Greece I, IV (1835). P. Franke, Das Taubenorakel zu Dodona und die Eiche als der heilige Baum des Zeus Naios, AM 71 (1956)

12 P. Lévêque, Pyrrhos (1957). P. Franke, Die antiken Münzen von Epirus (1961).. Ευαγγελίδης, Οι αρχαίοι κάτοικοι της Ηπείρου (1962). S. Dakaris, Das Taubenorakel von Dodona und das Totenorakel bei Ephyra, AntΚ Beiheft 1 (1963) Σ. άκαρης, Οι γενεαλογικοί µύθοι των Μολοσσών (1964). N. G. L. Hammond, Epirus, The Geography, the Ancient Remains, the History and the Topography of Epirus and Adjacent Areas (1967). H. W. Parke, Greek Oracles (1967). H. Parke, The Oracles of Zeus. Dodona - Olympia - Ammon (1967). S. Dakaris, Das Heiligtum von Dodona, σε: E. Melas (επιµ.), Tempel und Stätten der Götter Griechenlands³ (1988) Ι. Βοκοτοπούλου, Οδηγός Μουσείου Ιωαννίνων (1973). Θ. Παπαδόπουλος, Η εποχή του Χαλκού στην Ήπειρο, ωδώνη 5 (1976) P. Cabanes, L Épire de la mort de Pyrrhos à la conquête romaine, ( av. J.C.) (1976). Χρ. Τζουβάρα-Σούλη, Η λατρεία των γυναικείων θεοτήτων εις την αρχαίαν Ήπειρον (1979). Σ. άκαρης, ωδώνη, Αρχαιολογικός Οδηγός, 5η έκδ. (1998). Chr. Tzouvara-Souli, Cults and Temples in Epirus, Magna Grecia and Sicily, σε: La Magna Grecia e i grandi santuari della Madrepartia, Atti del trentunessimo Convegno di studi sulla Magna Grecia, Taranto 1991 (1992) Ι. Vokotopoulou, L oracolo di Zeus a Dodona, Magna Graecia A. XXVII N. 1/2 3/4 (Gennaio Aprile 1992) Ειδική βιβλιογραφία Α. B. Cook, The Gong at Dodona, JHS 22 (1902) U. Kekule v. Stradonitz - H. Winnenfeld, Bronzen aus Dodona (1909). K. A. Neugebauer, Zeus von Dodona, JdI 49 (1934) Ευαγγελίδης, Επιγραφή εκ ωδώνης, ΑΕ ( ) D. M. Nicol, The Oracle of Dodona, GaR 5 (1958) Σ. Kαρούζου, Οι ιππείς της ωδώνης, σε: Festschrift für W.H. Schuchardt (1960) W. Poetscher, Zeus Naios und Dione in Dodona, Mnemosyne, Ser. IV, τ. ΧΙΧ 2 (1966) Σ. άκαρης, Επιτύµβιος στήλη (ή περί δρυολατρείας), σε: Χαριστήριον εις Αν. Ορλάνδον ( ) Chr. Karouzos, Statuette d un stratège en bronze, RA (1968) Π. Καλλιγάς, Κερκυραία µάστιξ, ΑΑΑ 9 (1976)1, Π. Θέµελης, Σκύλλα Ερετρική, ΑΕ (1979) Σ. άκαρης, Οι αρχές της νοµισµατοκοπίας στην αρχαία Ήπειρο, ΗπΧρον 22 (1980) Σ. άκαρης, Ωκύπτερα, ΗπΧρον 22 (1980) Α. Greifenhagen, Zu den Funden von Dodona, JbBerlMus 23 (1981) Ε. Walter-Karydi, Bronzen aus Dodona. Eine epirotische Erzbildnerschule, JbBerlMus 23 (1981) D. B. Thompson, A Dove for Dione, σε: Studies in Athenian Architecture, Sculpture and Topography Presented to Homer A. Thompson, Hesperia Suppl. 20 (1982) Σ. άκαρης, Οδύσσεια και Ήπειρος, σε: Ιλιάδα και Οδύσσεια, Μύθος και Ιστορία, Πρακτικά του Συνεδρίου για την Οδύσσεια, Ιθάκη 1984 (1986) Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, Ηγεµόνες και κορυφαίες κέραµοι µε διακόσµηση από την Ήπειρο. Τύπος «άνθους λωτού-ελίκων» (1986). S. I. Dakaris, Organisation politique et urbanistique de la ville dans l Épire antique, σε: P. Cabanes (επιµ.), L Illyrie méridionale et l Épire dans l antiquité, Actes du Colloque International de Clermont-Ferrand 1984 (1987) Β. Κοντορίνη, ηµοσιευµένες ελληνικές επιγραφές του Μουσείου Ιωαννίνων, ωδώνη 25

13 16 (1987) Α. Αντωνίου, ωδώνη, Συµβολή Ηπειρωτών στην ανοικοδόµηση κτισµάτων του Ιερού της ωδώνης (µετά το 219 π.χ.) (Ανέκδοτη επιγραφή από τη ωδώνη) (1988). Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, ιακοσµηµένα µέτωπα ηγεµόνων κεράµων από τη ωδώνη, Τύπος ελίκων, ΗπΧρον 29 (1988) P. Cabanes, Les Concours des Naia de Dodone, Nikephoros 1 (1988) Κ. Γραβάνη, Κεραµεική των ελληνιστικών χρόνων από την Ήπειρο, ΗπΧρον 29 (1988/89) S. Gogos, Zur Typologie vorhellenistischer Theaterarchitektur, ÖJh 59 (1989) Beiblatt, Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, Η παράσταση του αετού στο Ιερό της ωδώνης, ωδώνη 19 (1990) Α. Gartziou-Tatti, L Oracle de Dodone, Mythe et Rituel, Kernos 3 (1990) Ι. Vokotopoulou, Dodone et les villes de la Grande Grèce et de la Sicile, σε: La Magna Grecia e i grandi santuari della Madrepatria. Atti del trentunessimo Convegno di studi sulla Magna Grecia, Tarantο 1991 (1992) C. de Simone, Le santuario di Dodona e la mantica greca più antica: considerazioni linguistico-culturali, σε: L Illyrie méridionale et l Épire dans l antiquité, Actes du II Colloque International de Clermont-Ferrand 1990 (1993) S. Dakaris - A. Christidis - I. Vokotopoulou, Les lamelles oraculaires de Dodone et les villes de l Épire du Nord, σε: L Illyrie méridionale et l Épire dans l antiquité, Actes du II Colloque International de Clermont-Ferrand 1990 (1993) A.Vlachopoulou-Oikonomou, Τα Σφραγίσµατα κεραµίδων από το Ιερό της ωδώνης, σε: N. Winter (επιµ.), Proceedings of the International Conference on Greek Architectural Terracottas of the Classical and Hellenistic Periods, Athens 1991, Hesperia Suppl. 27 (1994) Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, Το Ιερό της ωδώνης, Πρακτικά Επιµορφωτικών Σεµιναρίων Ξεναγών (1994) Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, Χάλκινη προτοµή γρύπα από το Ιερό της ωδώνης, σε: Φηγός, Αφιέρωµα στον καθηγητή Σ. άκαρη (1994) P. Cabanes, Charops l Ancien, princeps Epirotarum, σε: Φηγός, Αφιέρωµα στον καθηγητή Σ. άκαρη (1994) Ν. Κατσικούδης, Ενεπίγραφη επιτύµβια στήλη από το Ιερό της ωδώνης, σε: Φηγός, Αφιέρωµα στον καθηγητή Σ. άκαρη (1994) Ν. Κατσικούδης, Μαρτυρίες για την ηγεµονική προβολή του Πύρρου στο Ιερό της ωδώνης, ωδώνη 26 (1997) Κ. Γραβάνη, Ανάγλυφοι σκύφοι από το ιερό της ωδώνης, σε: Επιστηµονική Συνάντηση για την Ελληνιστική Κεραµική. Χρονολογικά Προβλήµατα. Κλειστά Σύνολα- Εργαστήρια, Μυτιλήνη, Μάρτιος 1994 (1997) Χρ. Τζουβάρα-Σούλη, Τρόποι µαντείας στο Ιερό της ωδώνης, ωδώνη 26 (1997) Χρ. Τζουβάρα-Σούλη, Τοπογραφικές παρατηρήσεις ως προς τα Ιερά της αρχαίας Ηπείρου, σε: Αφιέρωµα στον Ν.G.L. Hammond (1997) Κ. Soueref, Strumenti ed armi in bronzo in Epiro durante il tardo elladico, σε: P. Cabanes (επιµ.), L Illyrie méridionale et l Épire dans l antiquité, Actes du ΙΙΙ Colloque International de Chantilly 1996 (1999) Ν. Κατσικούδης, Το θέατρον στην αρχαία Ήπειρο, ωδώνη 29 (2000) Χρ. Τζουβάρα-Σούλη, Η Λατρεία του Ηρακλή στην Ήπειρο, σε: Μύρτος, Αφιέρωµα στη µνήµη της Ι. Βοκοτοπούλου (2000) Α. Βλαχοπούλου-Οικονόµου, Επισκόπηση της τοπογραφίας της αρχαίας Ηπείρου. Νοµοί Ιωαννίνων-Θεσπρωτίας και Νότια Αλβανία (2003) K. Γραβάνη, Ανασκαφικές µαρτυρίες για το συνοικισµό στη Νικόπολη, σε: Πρακτικά Β ιεθνούς Συνεδρίου για τη Νικόπολη, Πρέβεζα 2002 (υπό εκτύπωση). Χρ. Σούλη - Α. Βλαχοπούλου - Κ. Γραβάνη 26

Οι τάφοι. Φιλολογικές µαρτυρίες

Οι τάφοι. Φιλολογικές µαρτυρίες Οι τάφοι Στη ωδώνη δεν έχουν εντοπιστεί ούτε ανασκαφεί οργανωµένα νεκροταφεία. Τάφοι µεµονωµένοι έχουν έρθει τυχαία στο φως σε µεγάλη απόσταση από το Ιερό, στα βορειοδυτικά, κοντά στο χωριό ραµεσιοί, και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΟΥ " ΙΟΣ" ΣΤΗ Ω ΩΝΗ ΜΑΝΤΕΙΟ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ

ΙΕΡΟ ΤΟΥ  ΙΟΣ ΣΤΗ Ω ΩΝΗ ΜΑΝΤΕΙΟ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ " ΙΟΣ" ΣΤΗ Ω ΩΝΗ ΜΑΝΤΕΙΟ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ Γενική εποπτεία: ρ Κωνσταντίνος Σουέρεφ, αρχαιολόγος, Προϊστάµενος Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων Επιµέλεια - συντονισµός: ρ Ιουλία Κατσαδήµα, αρχαιολόγος Επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ιερό της ωδώνης. Η θέση

Το Ιερό της ωδώνης. Η θέση Το Ιερό της ωδώνης Η θέση Το Ιερό της ωδώνης είναι ο σηµαντικότερος αρχαιολογικός χώρος της βορειοδυτικής Ελλάδας. Η θέση του, στην πλαγιά χαµηλού λόφου, ανάµεσα από τον επιβλητικό όγκο του όρους Τόµαρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη 1 Μαντείο της Δωδώνης Πριν την επίσκεψη Αλήθεια ποιος δεν θα ήθελε να ξέρει το μέλλον του; Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπους να ανακαλύψουν αυτό που κρύβει το αύριο. Να πάρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΡΕΒΕΖΑΣ - ΑΡΤΑΣ Θ Ε Α Τ Ρ Ο Κ Α Σ Σ Ω Π Η Σ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΡΕΒΕΖΑΣ - ΑΡΤΑΣ Θ Ε Α Τ Ρ Ο Κ Α Σ Σ Ω Π Η Σ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΡΕΒΕΖΑΣ - ΑΡΤΑΣ Θ Ε Α Τ Ρ Ο Κ Α Σ Σ Ω Π Η Σ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΡΕΒΕΖΑ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ο αρχαιολογικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.

Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol. Κώστας Ζάµπας Πολιτικός Μηχανικός ρ ΕΜΠ. Σκιάθου 43-11254 Αθήνα. Τηλέφωνο: 210-2237167 Φαξ: 210-2237257 Ηλεκτρονική διεύθυνση: c-zambas@hol.gr Αθήνα 4/2/2015 Προς τον Πρόεδρο τους µη κερδοσκοπικού σωµατείου

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΒΕΡΓΙΝΑΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ Παρελθόν - Παρόν - Μέλλον Στ. Δρούγου Ομάδα εργασίας: καθηγήτρια κλασικής αρχαιολογίας ΑΠΘ Ν. Χατζηδάκης αρχιτέκτων ΔΠΜΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΉΠΕΙΡΟΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΓΙΤΑΝΩΝ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΉΠΕΙΡΟΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΓΙΤΑΝΩΝ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΛΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΉΠΕΙΡΟΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΓΙΤΑΝΩΝ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Καλλιόπη Πρέκα- Αλεξανδρή Διδάκτωρ Αρχαιολογίας και Ιστορίας της

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ.

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Στο θέατρο των Γιτάνων

Στο θέατρο των Γιτάνων Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας τετράδιο για τον μαθητή Στο θέατρο των Γιτάνων εκπαιδευτική περιήγηση Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Κύπρου 68, 461 00 Ηγουμενίτσα, e-mail: efathe@culture.gr, amig@culture.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη του Προέδρου του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. Σταύρου Μπένου στα αρχαία θέατρα των νομών Πρεβέζης και Άρτας 13-14 Ιουνίου 2009

Επίσκεψη του Προέδρου του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. Σταύρου Μπένου στα αρχαία θέατρα των νομών Πρεβέζης και Άρτας 13-14 Ιουνίου 2009 Επίσκεψη του Προέδρου του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. Σταύρου Μπένου στα αρχαία θέατρα των νομών Πρεβέζης και Άρτας 13-14 Ιουνίου 2009 Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», Μπουμπουλίνας 30, Τ.Κ. 106 82, Αθήνα www.diazoma.gr / info@diazoma.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν

ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. 2 ο Γενικό Λύκειο Μοσχάτου Α Τάξη. Θουκυδίδου, Ἱστοριῶν ΚΕΡΚΥΡΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ Η αρχαία πόλη της Κέρκυρας, εγκαταστημένη σε απόσταση 4 χλμ. νότια του σημερινού ιστορικού Κέντρου, εκτείνονταν περίπου στο κέντρο της σημερινής χερσονήσου του Κανονιού, που περιβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΚΟΥ ΑΡΓΟΥΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΙΟΣ ΣΤΗ Ω ΩΝΗ

ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΙΟΣ ΣΤΗ Ω ΩΝΗ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΙΟΣ ΣΤΗ Ω ΩΝΗ ΜΑΝΤΕΙΟ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ! " Γενική εποπτεία: ρ Κωνσταντίνος Σουέρεφ, αρχαιολόγος, Προϊστάµενος Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων Επιµέλεια - συντονισµός: ρ Ιουλία Κατσαδήµα, αρχαιολόγος Επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

11. ΩΔΕΙΟ ΔΙΟΥ «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση»

11. ΩΔΕΙΟ ΔΙΟΥ «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση» Το έργο «Το Ωδείο των Μεγάλων Θερμών του Δίου, Προστασία, Συντήρηση, Αποκατάσταση» εντάχθηκε στο Ε.Π. «Μακεδονία Θράκη 2007-2013» στις 6 Απριλίου 2011 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το Φεβρουάριο 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ

ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΛΕΙΑΣ 9 Μαρτίου 2010 Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», Μπουμπουλίνας 30, Τ.Κ. 10682, Αθήνα www.diazoma.gr / info@diazoma.gr Την Τρίτη 09

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΕ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Ομάδα εργασίας: ΒΑΝΝΑ ΝΙΝΙΟΥ ΚΙΝΔΕΛΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΕ ΕΠΚΑ-ΥΠΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ

ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΠΕΝΟΥ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ 22 Ιουνίου 2009 Σωματείο «ΔΙΑΖΩΜΑ», Μπουμπουλίνας 30, Τ.Κ. 10682, Αθήνα www.diazoma.gr / info@diazoma.gr Στo πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 86882 ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 2 διαγραμμα 1 1. Εισαγωγή Ο αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή του λόφου της Φάμπρικας και η σπηλιές που έχουν διαμορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα αρχεία της αθηναϊκής πολιτείας στην Αρχαία Αγορά

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα αρχεία της αθηναϊκής πολιτείας στην Αρχαία Αγορά αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα αρχεία της αθηναϊκής πολιτείας 7 στην Αρχαία Αγορά Ηαθηναϊκή πολιτεία διατηρούσε πολλών ειδών αρχεία: αρχεία των καταγεγραμμένων νόμων, δημοτολόγια, φορολογικούς καταλόγους,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010

ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 Ανθηδών: είναι το μέρος που δίδει άνθη. Κατά τον Παυσανία πήρε το όνομα της από τον βασιλιά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ Τµήµα Προγραµµατισµού και Μελετών

ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ Τµήµα Προγραµµατισµού και Μελετών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ Τµήµα Προγραµµατισµού και Μελετών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 15 Γ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΘΗΝΑ Στην Αθήνα διεξήχθησαν κατά τα έτη 20002010 συνολικά 298 σωστικές ανασκαφές σε οικόπεδα ιδιωτών ή σε δημόσια έργα (ΜΕΤΡΟ) και πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Πρόγραµµα επίσκεψης Μόρνος (Φράγµα, Υδροληψία, Έξοδος σήραγγας Ευήνου) Σάββατο 16:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΠΟΛΕΩΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΠΟΛΕΩΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΠΟΛΕΩΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ Επίδαυρος, Δεκέμβριος 2009 2 Η ευθύνη για την συντήρηση, αναστήλωση και

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

-1- H αρχαία Kασσώπη. H θέση

-1- H αρχαία Kασσώπη. H θέση -1- H αρχαία Kασσώπη H θέση Η Κασσώπη υπήρξε το πολιτικό κέντρο των Κασσωπαίων, ενός από τα τέσσερα σηµαντικότερα φύλα της αρχαίας Ηπείρου µεταξύ των δεκατεσσάρων που αναφέρονται από τον Θεόποµπο, ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου

Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου ΣΤ' Γενική Συνέλευση του Σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ» Πολιτιστική Διαδρομή στα Αρχαία Θέατρα της Ηπείρου Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Περιφέρειας Ηπείρου 22 Σεπτεμβρίου 2013 Ηαρχή 1 η συνάντηση: 17 Ιουλίου, ΔΙΑΖΩΜΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση αρχαίας Αθήνας

Αναπαράσταση αρχαίας Αθήνας Αναπαράσταση αρχαίας Αθήνας 1. Ημιτελής ναός του Διός 2. Ημιτελή Δικαστήρια 3. Ποικίλη Στοά 4. Στοά του Ερμού 5. Βωμός των δώδεκα Θεών 6. Στοά του Διός και άγαλμα 7. Ναός του Ηφαίστου (Θησείον) 8. Βουλευτήριο

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 7 Α' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΘΗΝΑ Κλιτύες Ακρόπολης Η σπουδαιότερη ανακάλυψη στη Νότια Κλιτύ της Ακρόπολης στη διάρκεια των εργασιών της Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 10. Ιωνικοί Ναοί της Μ. Ασίας στον 4 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα