Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. apm@chem.auth.gr, conm@chem.auth."

Transcript

1 ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ ΜΙΚΡΟΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΤΗ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ. Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στη παρούσα εργασία, παρουσιάζεται η κατασκευή ενός εκπαιδευτικού μικροαντιδραστήρα εκχύλισης οργανικών ενώσεων, από στερεές πρώτες ύλες (μήτρες), με χρήση υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα ως διαλύτου εκχύλισης. Η εργασία εντάσσεται στην Πράσινη Χημεία και η προοπτική της συσκευής αυτής, είναι να παρουσιάσει στους μαθητές της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κατά την διάρκεια των εργαστηριακών μαθημάτων τους, έναν πρωτόγνωρο γι αυτούς τρόπο κατανόησης βασικών τεχνικών της Χημείας, όπως π.χ. η εκχύλιση, από τη σκοπιά της προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, αλλά και να ερεθίσει την φαντασία τους και να διεγείρει τη δημιουργικότητά τους. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, στο να παρουσιάζει η εν λόγω συσκευή ένα πλήθος ιδιοτήτων, που να επιτρέπουν την εύκολη μεταφορά της (μικρό μέγεθος) και την ασφαλή χρήση της, ως εργαλείου εκπαιδευτικών πειραμάτων. Θεωρήσαμε επίσης σκόπιμο, να δώσουμε στους καθηγητές της μέσης εκπαίδευσης, αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο (φοιτητή ή ερευνητή), μία καλή βάση δεδομένων, τόσο για την συμβατική εκχύλιση, όσο και για την υπερκρίσιμη εκχύλιση, αλλά και ένα σημαντικό όγκο πληροφοριών για τα υπερκρίσιμα ρευστά και το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα κατά κύριο λόγο. Η Πράσινη Χημεία προτείνει και χρησιμοποιεί αντιδράσεις χωρίς διαλύτες ή διαλύτες που είναι μη τοξικοί, φιλικοί προς το περιβάλλον και μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, όπως το νερό, οι υπερκρίσιμοι διαλύτες και οι ιοντικοί διαλύτες. Οι χρησιμοποιούμενοι διαλύτες είναι συνήθως οι πτητικοί οργανικοί διαλύτες και οι χλωριωμένοι διαλύτες, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια τείνουν να αντικατασταθούν από το Υπερκρίσιμο Διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο εισήχθη από τον DeSimone, δεν είναι τοξικό, ανακυκλώνεται και επαναχρησιμοποιείται. Η Πράσινη Χημεία κατάφερε να χρησιμοποιήσει το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, ως εναλλακτικό διαλύτη, φιλικό προς το περιβάλλον, με ποικίλες εφαρμογές στην οργανική σύνθεση, στη κατάλυση, στη βιοκατάλυση, σε πολυμερισμούς, στη νανοτεχνολογία, στο στεγνό καθάρισμα των ρούχων, αλλά κατά κύριο λόγο στην εκχύλιση φυτικών και ζωικών πρώτων υλών, στη Βιομηχανία τροφίμων και στην Φαρμακευτική Βιομηχανία. 1

2 Οι αλλαγές στήν περιβαλλοντική νομοθεσία και στις οικονομικές εκτιμήσεις, επέβαλαν βελτίωση των διεργασιών ανάκτησης των εκχυλιζομένων ουσιών και των διαλυτών. Επίσης η διαθεσιμότητα στο εμπόριο αρκετών εναλλακτικών διαλυτών, παρέχει την δυνατότητα αποφυγής της τεράστιας ρύπανσης, την οποία προκαλούν οι συμβατικοί τοξικοί οργανικοί διαλύτες, και ως εκ τούτου η μελέτη νέων οικολογικών Πράσινων διαλυτών, όπως είναι το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα είναι συνεχής και εκτεταμένη. Καθοριστικός παράγων στη διαδικασία εκχύλισης είναι ο χρησιμοποιούμενος διαλύτης, ο οποίος θα πρέπει [1] και [2]: Να διαλύει εκλεκτικά την επιθυμητή οργανική ουσία Να μην αντιδρά με αυτήν Να απομακρύνεται εύκολα Να ανακτάται εύκολα Να ανακυκλώνεται Να μην είναι εύφλεκτος και τοξικός Υπό κανονικές συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης, κάθε αέριο συμπιεζόμενο μετατρέπεται σε υγρό [3]. Επίσης για κάθε αέριο υπάρχει μία χαρακτηριστική θερμοκρασία πάνω από την οποία είναι αδύνατο να υγροποιηθεί, όσο μεγάλη πίεση και αν ασκηθεί. Η θερμοκρασία αυτή λέγεται κρίσιμη θερμοκρασία T c και η αντίστοιχη πίεση που απαιτείται για την υγροποίηση του, λέγεται κρίσιμη πίεση P c. Ο όγκος που καταλαμβάνει ένα mole του αερίου, όταν βρίσκεται υπό την κρίσιμη πίεση και την κρίσιμη θερμοκρασία λέγεται κρίσιμος όγκος V c. Σχήμα 1. Διάγραμμα φάσεων και κρίσιμο σημείο του διοξειδίου του άνθρακα σε άξονες P-T Το ανωτέρω διάγραμμα φάσεων του διοξειδίου του άνθρακα, απεικονίζεται σε άξονες πίεσης και θερμοκρασίας, P-Τ. Στο διάγραμμα αυτό διακρίνεται η καμπύλη ζέσεως, που ορίζει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συνυπάρχουν η αέρια και η υγρή φάση και το κρίσιμο σημείο, στο οποίο σταματά και εξαφανίζεται ο διαχωρισμός μεταξύ των δύο φάσεων. Η κάθετη διάστικτη γραμμή είναι η κρίσιμη ισόθερμη για Τ=Τ c. Κάθε σημείο της καμπύλης ζέσεως έχει συντεταγμένες που αποτελούν τις κοινές τιμές της πίεσης και της θερμοκρασίας τόσο της αέριας, όσο και της υγρής φάσης. 2

3 Eάν υγρό διοξείδιο του άνθρακα θερμανθεί ισοβαρώς υπό πίεση μεγαλύτερη της κρίσιμης, διαστέλλεται και μεταπίπτει σε μία κατάσταση τύπου πυκνού αερίου χωρίς όμως να συμβεί αλλαγή φάσης, που ονομάζεται υπερκρίσιμη κατάσταση (γαλάζια περιοχή του σχήματος 1). Οι Andrews και Van der Waals ονόμασαν το φαινόμενο αυτό Συνέχεια των καταστάσεων [5]. Το ρευστό με κατάλληλες διαμορφώσεις της πίεσης και της θερμοκρασίας, μετασχηματίζεται μεταξύ μίας κατάστασης που εμφανίζει πυκνότητα υγρού και μίας που εμφανίζει πυκνότητα αερίου, χωρίς να μεσολαβεί μία πραγματική διεπιφάνεια. Οσο περισσότερο μάλιστα απέχει μία υπερκρίσιμη ισόθερμη από το κρίσιμο σημείο, τόσο ευκολότερα μπορεί κανείς να επιτύχει επιθυμητές πυκνότητες του ρευστού με κατάλληλες, ήπιες διαμορφώσεις της πίεσης και της θερμοκρασίας. Στην υπερκρίσιμη περιοχή του διοξειδίου του άνθρακα μπορούν λοιπόν να επιτευχθούν ενδιάμεσες επιλεκτικές τιμές πυκνότητος που δεν είναι διαθέσιμες στις υποκρίσιμες συνθήκες, γεγονός που αποτελεί το μυστικό της επιτυχίας των εκχυλίσεων με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα. Το σχεδιάγραμμα του σχήματος 2, κρίνεται το ορθότερο για την πραγματική απεικόνιση των ισόθερμων του διοξειδίου του άνθρακα τόσο για την υποκρίσιμη όσο και για την υπερκρίσιμη περιοχή του. Το κρίσιμο σημείο απεικονίζεται με την γαλάζια κουκίδα. Οι ισόθερμες που βρίσκονται αρκετά μακριά από το κρίσιμο σημείο, στους 50 0 C π.χ. ομοιάζουν πολύ με αυτές των τελείων αερίων. Σχήμα 2. Διάγραμμα ισόθερμων του διοξείδιου του άνθρακα σε άξονες P-V Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιώντας ένα μόνο ρευστό, το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, έχω ουσιαστικά στην διάθεσή μου μία πλειάδα διαλυτών, διαμορφώνοντας απλώς τις συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας του συγκεκριμένου ρευστού. Τι κερδίζει κανείς χρησιμοποιώντας υπερκρίσιμα ρευστά; 3

4 Αποτελεί χαρακτηριστική ιδιότητα του υπερκρίσιμου ρευστού η μεταβλητή του πυκνότητα. Επειδή τα υπερκρίσιμα ρευστά είναι πολύ συμπιέσιμα γύρω από την περιοχή του κρίσιμου σημείου, μικρές μεταβολές στην πίεση και στην θερμοκρασία επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στην πυκνότητα, γεγονός που επιτρέπει και σε άλλες βασικές ιδιότητες του ρευστού να διαμορφωθούν παράλληλα και αυτές. Μία από τις σημαντικότερες ιδιότητες που επηρεάζονται είναι η ικανότητα διαλυτότητας του ρευστού. Η διαλυτότητα μίας ουσίας στο υπερκρίσιμο ρευστό τείνει να αυξηθεί με αύξηση της πυκνότητας του ρευστού υπό σταθερή θερμοκρασία. Δεδομένου ότι η πυκνότητα αυξάνεται με την πίεση, η διαλυτότητα τείνει επίσης να αυξηθεί με την πίεση. Η σχέση με τη θερμοκρασία είναι λίγο πιό περίπλοκη. Υπό σταθερή πυκνότητα, η διαλυτότητα θα αυξηθεί με τη θερμοκρασία. Εντούτοις, κοντά στο κρίσιμο σημείο, η πυκνότητα μπορεί να μειωθεί αισθητά με μια μικρή αύξηση στη θερμοκρασία. Επομένως, κοντά στην κρίσιμη θερμοκρασία, η διαλυτότητα μειώνεται συχνά με αύξηση της θερμοκρασίας, μετά όμως αυξάνεται πάλι. Οσον αφορά στις κινητικές τους ιδιότητες, oμοιάζουν με αυτές των αερίων. Οι ταχύτητες διάχυσής τους είναι τουλάχιστον μία έως δύο τάξεις μεγέθους υψηλότερες, των αντιστοίχων των υγρών, με αποτέλεσμα να πραγματοποιείται με μεγάλη ταχύτητα η εκχύλιση των επιθυμητών ουσιών από τις στερεές μήτρες. Οι ταχύτητες διάχυσης αυξάνονται με τη θερμοκρασία, με τη μεγαλύτερη μεταβολή να συμβαίνει λίγο πάνω από την κρίσιμη θερμοκρασία [4] και [5]. Επίσης τα ιξώδη τους είναι σχεδόν τόσο χαμηλά όσο των αερίων και αυτό τους εξασφαλίζει βελτιωμένα χαρακτηριστικά ροής. Τα ιξώδη αυξάνονται με αύξηση απλά της πίεσης. Η δε επιφανειακή τάση τους ουσιαστικά είναι μηδενική, λόγω μη ύπαρξης διεπιφάνειας μεταξύ υγρής και αέριας φάσης. Οι ιδιότητες αυτές τους επιτρέπουν να διαπερνούν εύκολα οποιαδήποτε στερεή δομή με μικροπόρους. Τέλος η υψηλή πτητικότητα των υπερκρίσιμων ρευστών υπό κανονικές συνθήκες, επιτρέπει τον εύκολο διαχωρισμό τους από τα εκχυλίσματα, με απλή μείωση της πίεσης του συστήματος μετά την εκχύλιση. Επομένως τα υπερκρίσιμα ρευστά παρουσιάζουν χαρακτηριστικά τόσο των αερίων όσο και των υγρών. Αποκτούν ιδιότητες μεταφοράς μάζας της αέριας κατάστασης και παράλληλα διαλυτικές ικανότητες της υγρής κατάστασης, όταν η πυκνότητά τους έχει λάβει τις μέγιστες τιμές της. Η διαλυτική ικανότητα ενός υπερκρίσιμου ρευστού αυξάνεται καθώς αυξάνεται η πυκνότητά του. Αντιστρόφως ελαττώνοντας την πυκνότητά του, είτε με ελάττωση της πίεσης είτε με αύξηση της θερμοκρασίας, επιτυγχάνεται διαχωρισμός του υπερκρίσιμου ρευστού και της διαλυμένης ουσίας. Με συνδυασμό θερμοκρασίας και πίεσης μπορούμε να διαχωρίσουμε τα συστατικά πολύ περίπλοκων μιγμάτων. Μπορούμε να συνοψίσουμε τις χαρακτηριστικές ιδιότητες των υπερκρίσιμων ρευστών στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Χαρακτηριστικές ιδιότητες υπερκρίσιμων ρευστών Πυκνότητα Kg/m 3 ) Ιξώδες (cp) Διάχυση (mm 2 /s) Αέρια Υπερκρίσιμα ρευστά Υγρά

5 Από τα ευρέως χρησιμοποιούμενα αέρια, το διοξείδιο του άνθρακα είναι εύκολο να φτάσει στις κρίσιμες συνθήκες του. Είναι επίσης ανέξοδο, μη πολικό, μη τοξικό, άφλεκτο, και εύκολα μπορεί κάποιος να το συλλέξει σε μεγάλη καθαρότητα [4] και [6] και [9]. Το διοξείδιο του άνθρακα λόγω των χαμηλών κρίσιμων δεδομένων του υπερτερεί των υπολοίπων ρευστών και έχει πλέον καθιερωθεί στις υπερκρίσιμες διεργασίες. Μόνο δύο ρευστά παρουσιάζουν χαμηλότερες κρίσιμες πιέσεις από το διοξείδιο του άνθρακα, το προπάνιο και το αιθάνιο, ωστόσο μειονεκτούν στο ότι είναι εύφλεκτα. Τέλος, το υπερκρίσιμο νερό παρουσιάζει ορισμένα ανταγωνιστικά στοιχεία λόγω της μη τοξικότητάς του και της αφθονίας του, αλλά υστερεί φανερά λόγω των πολύ υψηλών κρίσιμων δεδομένων του. Η κρίσιμη πίεσή του είναι 7.29 MPa, η κρίσιμη θερμοκρασία του είναι K, και η θερμοκρασία εξάτμισης στους 294 K είναι μόνον MJ/Kg. Το υγρό διοξείδιο του άνθρακα είναι μη πολικό ρευστό και κάτω από διαμορφωμένες μετρίου μεγέθους υπερκρίσιμες συνθήκες η συμπεριφορά του ομοιάζει με αυτή του εξανίου. Σε διαφορετικές υπερκρίσιμες συνθήκες, η πυκνότητά του, η πολικότητά του και η διαλυτική του ικανότητα είναι περίπου αυτή που παρουσιάζει ένα διφασικό σύστημα πεντανίου σε βενζόλιο. Το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα στις κανονικές πιέσεις μπορεί να διαχωρισθεί εύκολα από την διαλυτή ουσία, με μηδενική ή και ελάχιστη μείωση της εφαρμοζόμενης πίεσης, λόγω της υψηλής αστάθειας που παρουσιάζει, γεγονός που μεταφράζεται σε ενεργειακή αποταμίευση και επάρκεια ασφαλείας. Το διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα κατά τη χρήση του στις χημικές διεργασίες, τόσο σε θέματα ασφαλείας, όσο και σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Είναι άφλεκτο και αυτό αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα ασφαλείας στη χρήση του ως διαλύτου. Είναι επίσης άφθονο στη φύση με TLV = 5000 ppm (κατώτατη οριακή τιμή για την αερομεταφερόμενη συγκέντρωση στους Κ, στην οποία θεωρείται ότι όλοι οι εργαζόμενοι μπορούν να εκτίθενται καθημερινά χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις για την υγεία τους), άρα λιγότερο τοξικό από άλλους οργανικούς διαλύτες (π.χ. η ακετόνη παρουσιάζει TLV = 750 ppm, το πεντάνιο TLV = 600 ppm, το χλωροφόρμιο TLV = 10 ppm ) [43] και [44]. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι επίσης σχετικά αδρανές, ιδιότητα που του προσδίδει άλλο ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τις χημικές διεργασίες και το περιβάλλον, διότι σπάνια σχηματίζονται παραπροϊόντα εξ αιτίας δευτερευουσών αντιδράσεων του διοξειδίου του άνθρακα με τα αντιδρώντα. Ακόμη ένα σοβαρό πλεονέκτημα του διοξειδίου του άνθρακα σε θέματα ασφαλείας διαδικασιών είναι ο καταλυτικός ρόλος του στην καταστολή εκρηκτικότητας αερίων μιγμάτων, στα οποία συμμετέχει και αυτό. Επειδή η τάση των ατμών του διοξειδίου του άνθρακα σε θερμοκρασία δωματίου είναι μεγαλύτερη των 60 bar, η χρήση του σε μία βιομηχανική διεργασία απαιτεί έναν εξοπλισμό υψηλής πίεσης, ο οποίος κατά τη χρήση του μπορεί να παρουσιάσει κάποιες πιθανότητες επικινδυνότητας, συγκριτικά με το αν η διαδικασία γινόταν υπό πίεση μίας ατμόσφαιρας. Το διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει μία χαμηλή διηλεκτρική σταθερά με τιμή περίπου 1.5 στην υγρή κατάσταση, το δε υπερκρίσιμο παρουσιάζει τιμές κυμαινόμενες από 1.1 έως 1.5 εξαρτώμενες από την πυκνότητα. Αυτή η χαμηλή τιμή 5

6 της διηλεκτρικής σταθεράς αποτελεί μειονέκτημα για τις διαδικασίες. Ορισμένες αντιδράσεις για παράδειγμα, απαιτούν πολικούς διαλύτες για καλύτερες αποδόσεις. Επίσης, η χαμηλή διηλεκτρική σταθερά συνεπάγεται χαμηλή διαλυτική ικανότητα, γι αυτό η διαλυτότητα στο διοξείδιο του άνθρακα απαιτεί υψηλότερες πιέσεις για ορισμένες κατηγορίες διαλυτών ουσιών, απ ότι στα περισσότερα πολικά συμπιέσιμα ρευστά, όπως είναι για παράδειγμα το φθοροφόρμιο το οποίο παρουσιάζει μία διηλεκτρική σταθερά με τιμή περίπου 10. Αφ ετέρου η θερμοδυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ του διοξειδίου του άνθρακα και των μη πολικών ομάδων του μεθυλενίου δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή, γι αυτό το λόγο και το αιθάνιο αποτελεί καλύτερο διαλύτη για τους υδρογονάνθρακες απ ότι το διοξείδιο του άνθρακα. Η εκχύλιση με υπερκρίσιμα ρευστά, αποτελεί μία αναλυτική μέθοδο απόσπασης οργανικών ουσιών από ετερογενείς στερεές ή ημιστερεές μήτρες όπως το έδαφος, τα φυτικά υλικά, τα τρόφιμα, και γενικά τα βιολογικά υλικά, στην οποία γίνεται χρήση κάποιου υπερκρίσιμου ρευστού ως διαλύτου. Η τεχνική αυτή μπορεί να μειώσει κατά πολύ το χρονικό διάστημα προετοιμασίας των δειγμάτων και η απόσπαση των επιθυμητών ουσιών μπορεί να γίνει με αποτελεσματικότερο τρόπο από τις κλασσικές μεθόδους, διότι οι ιδιότητες των υπερκρίσιμων ρευστών μπορούν να βελτιώσουν κατά πολύ την απόδοση της εκχύλισης και την ταχύτητά της. Εχει πλέον αποδειχθεί, ότι χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό ισοβαρών μεταβολών της θερμοκρασίας και ισόθερμων μεταβολών της πίεσης, είναι δυνατό να μεταβεί μία ποσότητα καθαρού διοξειδίου του άνθρακα από την υγρή στην αέρια κατάσταση δια μέσου της υπερκρίσιμης περιοχής χωρίς να υποστεί μία μεταβολή φάσης. Η συνέπεια αυτού του φαινομένου απεικονίζεται στο σχήμα 3. Σχήμα 3. Σχεδιάγραμμα της πυκνότητας του καθαρού υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα συναρτήσει της πίεσης σε ποικίλες θερμοκρασίες. Το σκιασμένο πεδίο αποτελεί την περιοχή υπερκρίσιμης εκχύλισης και χρωματογραφίας Για θερμοκρασίες υψηλότερες ή ίσες της κρίσιμης, παρατηρούνται δύο σημαντικά γεγονότα. Το πρώτο είναι ότι η πυκνότητα αυξάνεται κατά συνεχή τρόπο, αυξανομένης της πίεσης. Εάν, σαν μία πρώτη προσέγγιση, θεωρηθεί ως δεδομένο ότι η διαλυτική ικανότητα ενός διαλύτη είναι ανάλογη της πυκνότητάς του, είναι φανερό ότι η ικανότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα να διαλύσει μία ουσία 6

7 μπορεί να ρυθμισθεί και μάλιστα σε ένα ευρύ φάσμα τιμών, μεταβάλλοντας την εξωτερικά εφαρμοζόμενη πίεση στο σύστημα. Η ακόλουθη ημιεμπειρική σχέση συνδέει την πυκνότητα του υπερκρίσιμου διοξείδιου του άνθρακα με την παράμετρο διαλυτότητας (δ) του Hildebrand δ = 0.47 P c 1/2 ρ (Σχέση 1) όπου, ρ η πυκνότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα η οποία εξαρτάται άμεσα, όπως ειπώθηκε, από την θερμοκρασία και την πίεση. Η πυκνότητα ενός υπερκρίσιμου ρευστού και η παράμετρος διαλυτότητας (δ) Hildebrand, αυξάνονται αυξανομένης της πίεσης, όπως φαίνεται στο σχήμα 4. Σχήμα 4. Σχεδιάγραμμα της πυκνότητας του υπερκρισίμου διοξειδίου του άνθρακα συναρτήσει των ισόθερμων πίεσης και των παραμέτρων διαλυτότητας Μία υπερκρίσιμη εκχύλιση μπορεί να θεωρηθεί ως μία διαδικασία τεσσάρων σταδίων : (α) εκρόφηση της διαλυτής ουσίας από τη μήτρα και μεταφορά της προς την επιφάνεια της μήτρας με (β) διαδοχικές διαχύσεις υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα μέσα στη μήτρα, (γ) διαλυτοποίηση της επιθυμητής ουσίας στο υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, και (δ) συμπαράσυρση της ουσίας μαζί με το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα εκτός του θαλάμου (αντιδραστήρα) εκχύλισης. Κάθε στάδιο της διαδικασίας πρέπει να βελτιστοποιηθεί προσεκτικά προκειμένου να επιτευχθούν οι προδιαγραφές των ποσοτήτων ανάκτησης (συγκεντρώσεων), και της επαναληπτικότητας της ανάκτησης της επιθυμητής ουσίας. Τις περισσότερες φορές, το πρώτο στάδιο παραμένει το δυσκολότερο να ελεγχθεί, δεδομένου ότι οι αλληλεπιδράσεις διαλυτής ουσίας - μήτρας είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Η φυσική δομή της μήτρας είναι κρίσιμης σπουδαιότητας, δεδομένου ότι η απόδοση της εκχύλισης συσχετίζεται άμεσα με τη δυνατότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα να διασκορπισθεί μέσα στη μήτρα. Για τον λόγο αυτό, οι συνθήκες εκχύλισης της ίδιας ομάδας ελαίων μπορούν να διαφέρουν από μια μήτρα σε άλλη. 7

8 Οι εκχυλίσεις αιθερίων ελαίων, φυτικών φαρμακευτικών ουσιών, καθώς και η κατεργασία τροφίμων και γενικά προϊόντων βιομάζας, αποτελούν διεργασίες διαχωρισμού και καθαρισμού συστατικών υψηλού κόστους. Εκείνο που καθορίζει σε τελική ανάλυση το ποσοστό εκτέλεσης μίας εκχύλισης, είναι οι περιορισμοί στη μεταφορά μάζας. Επειδή το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει ταχύτητα διάχυσης μία τάξη μεγέθους υψηλότερη από την αντίστοιχη των υγρών, και ιξώδες μία τάξη μεγέθους χαμηλότερο από το αντίστοιχο των υγρών, είναι φανερό ότι προσφέρει πολύ καλύτερα χαρακτηριστικά μεταφοράς μάζας συγκριτικά με τους συμβατικούς υγρούς διαλύτες. Ποσοτικά οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα περατώνονται γενικά σε λεπτά, ενώ στις εκχυλίσεις με υγρούς διαλύτες απαιτούνται αρκετές ώρες έως ημέρες. Είναι φανερό, ότι το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει μία σειρά χημικών ιδιοτήτων, που του επιτρέπουν να καθιερωθεί ως μία αξιόπιστη εναλλακτική λύση διαλύτου, με μεγάλη διαλυτική ικανότητα και ταυτόχρονα αγνή συμπεριφορά προς το περιβάλλον. Το σημαντικότερο είναι, ότι η χρήση του ικανοποιεί επτά από τις Αρχές της Πράσινης Χημείας. Το διοξείδιο του άνθρακα προτείνεται ως εναλλακτική λύση διαλύτη Αρχή1,2 Είναι μη τοξικός διαλύτης Αρχή 4 Ευρίσκεται άφθονο στη φύση Αρχή 7 Παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια με την χρήση του Αρχή12 Μειώνει τις ενεργειακές απαιτήσεις Αρχή 3 Εμφανίζει χαμηλές απώλειες ως διαλύτης Αποδίδει προϊόντα ελεύθερα από διαλύτη Αρχή 5 Εχει φθηνό κόστος Παρέχει υψηλής ποιότητας λαμβανόμενα εκχυλίσματα Προσφέρει εύκολο διαχωρισμό διαλύτη-εκχυλίσματος λόγω της πτητικότητάς του Παρουσιάζει υψηλά ποσοστά μεταφοράς μάζας, άρα μειώνει τον χρόνο εκχύλισης Εξασφαλίζει ήπια κατεργασία των φυσικών προϊόντων (απαραίτητη στα τρόφιμα) Προσφέρει επιλεκτικότητα εκχυλισμάτων λόγω της μεταβλητής πυκνότητάς του στην υπερκρίσιμη κατάσταση ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Όπως γνωρίζουμε από τη βιβλιογραφία η εκχύλιση με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα εννοιολογικά είναι απλή στην εκτέλεσή της. Χρησιμοποιείται μία αντλία που τροφοδοτεί έναν θάλαμο εκχύλισης (αντιδραστήρα εκχύλισης), με διοξειδίο του άνθρακα μίας καθορισμένης τιμής πίεσης. Ο θάλαμος εκχύλισης θερμαίνεται μέσω κάποιου θερμαντήρα, σε θερμοκρασία υψηλότερη της κρίσιμης θερμοκρασίας του διοξειδίου του άνθρακα. Κατά την διάρκεια της εκχύλισης οι επιθυμητές ουσίες αποχωρίζονται από το κύριο σώμα της μήτρας και διαλυτοποιούνται μέσα στο υπερκρίσιμο ρευστό. Εν συνεχεία, το διάλυμα επιθυμητών ουσιών-υπερκρίσιμου διοξείδιου του άνθρακα διοχετεύεται μέσω ενός μειωτού πίεσης προς ένα δοχείο συλλογής (διαχωριστής), το οποίο ευρίσκεται σε συνθήκες ατμοσφαιρικής πίεσης, όπου και συλλέγεται το επιθυμητό εκχύλισμα. Το 8

9 διοξείδιο του άνθρακα μπορεί έπειτα να ψυχθεί, να επανασυμπιεσθεί και να ανακυκλωθεί, ή να εκτονωθεί στην ατμόσφαιρα. Σχήμα 5. Θεμελειώδες διάγραμμα τυπικού συστήματος εκχύλισης με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα 1. Φιάλη υγρού διοξειδίου του άνθρακα 2. Αντλία 3. Μείκτης 4. Θάλαμος εκχύλισης-αντιδραστήρας 5. Περιοχή θέρμανσης 6. Μειωτής πίεσης 7. Δοχείο συλλογής-διαχωριστής Μία βασική εγκατάσταση υπερκρίσιμης εκχύλισης απεικονίζεται στο σχήμα 5. Αυτή αποτελείται συνίσταται από μία κυλινδρική φιάλη, στην οποία το διοξείδιο του άνθρακα ευρίσκεται σε υγρή κατάσταση υπό πίεση 50 bar και θερμοκρασία C. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι εκχύλισης με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα. Η κρύα χαμηλής πίεσης εκχύλιση, συντελείται με άντληση από μία δεξαμενή, ψυχρού διοξειδίου του άνθρακα θερμοκρασίας 2 0 C έως 12 0 C, το οποίο κατόπιν συμπιέζεται στα 55 έως 105 bar και ακολούθως διαποτίζει κάποια φυτική στερεή μήτρα. H εκχύλιση με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα αντιθέτως, περιλαμβάνει την θέρμανση του αερίου στους 34 0 C και εν συνεχεία την συμπίεσή του στα 75 bar. Ανάλογα με το είδος της ουσίας που θέλουμε να εκχυλίσουμε και το είδος της στερεής φυτικής μήτρας, οι συνηθέστερες συνθήκες πίεσης κυμαίνονται από 400 έως 650 bar [4] και [5]. Οσον αφορά τον τρόπο διέλευσης του διοξειδίου του άνθρακα πάνω από την προς εκχύλιση φυτική μήτρα, εφαρμόζονται δύο τρόποι, ο στατικός και ο δυναμικός τρόπος. Σύμφωνα με τον στατικό τρόπο, μία συγκεκριμένη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα αφού διαμορφωθεί σε καθορισμένες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας, διοχετεύεται στον θάλαμο εκχύλισης (αντιδραστήρα), και αφήνεται εκεί ώστε να διαποτίσει στατικά το δείγμα, να διαχυθεί εντός αυτού και να διαλυτοποιήσει την επιθυμητή ουσία. Με την μέθοδο αυτή, η μήτρα διαποτίζεται βαθύτερα αλλά η έλλειψη γραμμικής ταχύτητας, ελαττώνει κάπως την ταχύτητα διάχυσης άρα επαυξάνει τον χρόνο αποπεράτωσης της εκχύλισης και μειώνει την απόδοση της εκχύλισης. Σύμφωνα με τον δυναμικό τρόπο, υπάρχει συνεχής ροή διοξειδίου του άνθρακα πάνω από το δείγμα με αποτέλεσμα την βελτίωση της απόδοσης της εκχύλισης των περισσοτέρων αιθερίων ελαίων. Συνήθως στα πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια, εφαρμόζεται συνδυασμός 10 έως 20 λεπτών στατικής εκχύλισης και κατόπιν μίας δυναμικής εκχύλισης 25 έως 45 λεπτών ανά περίπτωση, γεγονός που βελτιώνει τις ποσότητες ανάκτησης των επιθυμητών ουσιών. 9

10 Κατασκευή της διάταξης μικροεκχύλισης Είναι αυτονόητο, ότι σε όλες τις μορφές εκχύλισεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, είτε σε εργαστηριακό είτε σε βιομηχανικό επίπεδο, επειδή η εγκατάσταση λειτουργεί σε συνθήκες υψηλών πιέσεων, το προαπαιτούμενο είναι η ύπαρξη πλήρους ασφάλειας λειτουργίας, πολύ δε περισσότερο στην δική μας περίπτωση που η συσκευή προορίζεται για πειράματα επίδειξης με ακροατήριο μαθητές ή ακόμη καλύτερα φοιτητές. Όλα τα υλικά που χρησιμοποιήσαμε για την κατασκευή, που θα περιγραφούν αναλυτικά στη συνέχεια, είναι Αμερικανικής προέλευσης από τα καλύτερα της αγοράς, με υψηλούς συντελεστές ασφαλείας. Ο θάλαμος εκχύλισης (αντιδραστήρας) δέχεται πιέσεις 130 bar, όλα δε τα υπόλοιπα όργανα μέτρησης και εξαρτήματα συνδεσμολογίας αντέχουν σε πιέσεις από 300 έως 400 bar. Το βασικό σκεπτικό μας, που καθόρισε και την μορφή λειτουργίας της συσκευής, ήταν αφ ενός μεν να υπάρχει η δυνατότητα πραγματοποίησης ενός στοιχειώδους πειράματος εκχύλισης, μέσω της οποίας θα μπορεί να απομονωθεί ένα αιθέριο έλαιο από ένα φυτικό δείγμα, π.χ. φλούδα πορτοκαλιού, που θα τοποθετηθεί στον θάλαμο εκχύλισης, αφ ετέρου δε να μπορεί να λειτουργεί η συσκευή με τον ελάχιστο δυνατό εξοπλισμό σε όργανα, καθαρά για λόγους περιορισμού του κόστους της κατασκευής. Ο βασικός σκελετός της συσκευής περιλαμβάνει: 1. Φιάλη αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα 2. Για λόγους κόστους, η συσκευή δεν περιλαμβάνει αντλία (συμπιεστή). 3. Κυλινδρικό θάλαμο εκχύλισης, στον οποίο θα διοχετεύεται απευθείας το διοξείδιο του άνθρακα από την φιάλη αποθήκευσης και μέσα στον οποίο θα τοποθετείται το δείγμα της φυτικής μήτρας, εισαγόμενο από την κάτω οπή του θαλάμου. 5. Οργανο μέτρησης και ρύθμισης της θερμοκρασίας. 6. Βαλβίδα ασφαλείας, με δυνατότητα ρύθμισης της τιμής της πίεσης. 7. Μανόμετρο πίεσης (γλυκερίνης), που μετρά την πίεση εντός του θαλάμου εκχύλισης. 8. Εμβαπτιζόμενο υδροστάτη, ο οποίος μετράει εσωτερικά την θερμοκρασία του θαλάμου και ταυτόχρονα δίνει εντολή στον μετρητή θερμοκρασίας. 9. Ανοξείδωτες βάνες εισόδου εξόδου του αερίου, με βιδωτά στελέχη (πύρους), για προστασία κατά την εκτόνωση και ανοξείδωτα εξαρτήματα συνδεσμολογίας. 10. Ηλεκτρολογικό κουτί, Ολλανδικής προέλευσης, ηλεκτροστατικής βαφής, ανθεκτικό σε διαβρώσεις, με ενσωματωμένο ρελέ προστασίας, για την παροχή ρεύματος που βάζει σε λειτουργία την θερμική αντίσταση. 11. Ανοξείδωτο σωληνάκι μικρής διατομής, μέσω του οποίου θα γίνεται η εκτόνωση του διαλύματος υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα διαλυτής ουσίας. 12. Δεν υπάρχει διαχωριστήρας για λόγους κόστους. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σε εγκαταστάσεις ή συσκευές που λειτουργούν σε υψηλές πιέσεις είναι η πρόκληση κάποιου πιθανού ατυχήματος από αιφνίδια διαροή του κλειστού κυκλώματος του αερίου. Οι συνήθως χρησιμοποιούμενες πιέσεις στις 10

11 εκχυλίσεις με το διοξείδιο του άνθρακα κυμαίνονται στη συγκεκριμένη συσκευή, από 55 bar έως 120 bar. Οι πιέσεις αυτές φαίνονται σχετικά μικρές, συγκριτικά με τις πιέσεις των 400 έως 650 bar που χρησιμοποιούν οι βιομηχανικοί εκχυλιστήρες, αλλά δεν παύει τα νούμερα αυτά να είναι προκλητικά, όσον αφορά την ασφάλεια κατά την διάρκεια των πειραμάτων μας. Η ευθύνη λοιπόν για την κατασκευή μίας τέτοιας συσκευής, μεγάλης επικινδυνότητας, αποτελεί μία πρόκληση που πρέπει βεβαίως να συνδυασθεί και με λειτουργική επιτυχία της συσκευής. Τα εξαρτήματα κατασκευής της συγκεκριμένης συσκευής λοιπόν, επελέγησαν να πληρούν σε άριστο βαθμό τις δύσκολες αυτές προδιαγραφές, αποτελούμενα από υλικά άριστης ποιότητας και κατασκευαστικής αξιοπιστίας, προϊόντα εταιριών με μεγάλη εμπειρία στο είδος τους. Η συσκευή μας πλήρως συναρμολογημένη, φωτογραφήθηκε και παρουσιάζεται παρακάτω: Το κοστολόγιο έχει συμπιεστεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό, όχι στον τομέα της ασφάλειας, αλλά μόνον στο εύρος των πειραματικών δυνατοτήτων της συσκευής. Οι περικοπές περιέλαβαν ουσιαστικά το κόστος του αεροσυμπιεστή (αντλίας), διότι ο τύπος των αντλιών που συνήθως χρησιμοποιούνται σε εργαστηριακού επιπέδου εκχυλίσεις, είναι αυτός των αντλιών με σύριγγες, που έχουν αυξημένο αρχικό κόστος αγοράς αλλά και υψηλό κόστος συντήρησης λόγω της συνεχούς ανάγκης ψύξης των κεφαλών τους, από την συνεχή υπερθέρμανσή τους κατά την συμπίεση του διοξειδίου του άνθρακα, ώστε αυτό να αποκτήσει τις υπερκρίσιμες τιμές πίεσης που είναι αναγκαίες για τα πειράματα. Το συνολικό κόστος της συσκευής ανήλθε στο ποσό των 1450 ευρώ, ενώ υπάρχει και το κόστος μηνιαίας ενοικίασης μίας φιάλης αποθήκευσης που κυμαίνεται γύρω στα 40 ευρώ, για φιάλες όγκου 4 m 3. Αναλυτικά το κόστος κάθε επιμέρους εξαρτήματος της συσκευής είναι: 11

12 1. Κυλινδρικός θάλαμος εκχύλισης 650 ευρώ 2. Γραμμική θερμική αντίσταση Ενδεικτικός ρυθμιστής θερμοκρασίας Βαλβίδα ασφαλείας Μανόμετρο πίεσης Εμβαπτιζόμενος υδροστάτης Βάνες εισόδου εξόδου Ηλεκτρολογικό κουτί Ρακόρ και συστολές Καλώδιο, ρελέ και παρελκόμενα 60 Σύνολο 1450 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι εκχυλίσεις με εκχυλιστικό μέσο το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, παρουσιάζουν μία σειρά πλεονεκτημάτων και επιβάλλουν ορισμένους περιορισμούς. Τα σοβαρά πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική προστασία και την μειωμένη ρύπανση των προϊόντων που λαμβάνονται με υπερκρίσιμη εκχύλιση. Επιπλέον, οι ιδιότητες του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα μπορούν να διαμορφώνονται με τροποποίηση των εφαρμοζομένων τιμών θερμοκρασίας και πίεσης κατά την εκχύλιση, γεγονός που επιτρέπει την επιλεκτική εκχύλιση επιθυμητών ουσιών. Η ταχύτητα διάχυσης του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα είναι πολύ μεγαλύτερη της αντιστοίχου των οργανικών διαλυτών, επομένως η εκχύλιση με το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα συντελείται ταχύτερα. Συγκριτικά οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα κυμαίνονται χρονικά από 10 έως 60 λεπτά, ενώ για τις εκχυλίσεις με οργανικούς διαλύτες απαιτούνται από 60 λεπτά έως μία εβδομάδα. Επιπλέον το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα δεν παρουσιάζει επιφανειακή τάση, το δε ιξώδες του είναι κατά πολύ χαμηλότερο του αντιστοίχου των οργανικών διαλυτών, με αποτέλεσμα να μπορεί να διαπεράσει κάθε μήτρα με μικροπόρους, πράγμα αδύνατο για τους κοινούς οργανικούς διαλύτες. Ως μειονεκτήματα μπορούν να αναφερθούν το σχετικά υψηλό κόστος λειτουργίας και η πιθανή χρήση τροποποιητών. Οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα απαιτούν υψηλές πιέσεις, ως εκ τούτου υψηλό κόστος κατασκευής και ασφαλούς λειτουργίας των εγκαταστάσεων, συγκριτικά με τις συμβατικές εκχυλίσεις με οργανικούς διαλύτες. Αυτό έχει ως συνέπεια, την επιλεκτική εφαρμογή τους μόνον σε περιπτώσεις που παρουσιάζουν σημαντικά πλεονεκτήματα, οικονομικά και περιβαλλοντικά. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένωση μη πολική, έτσι από μόνο του δεν μπορεί πάντα να χρησιμοποιηθεί ως διαλύτης για όλες τις ενώσεις, ιδιαιτέρως δε για τις πολικές διαλυτές οργανικές ουσίες. Αναγκαστικά λοιπόν επιδιώκεται η χρήση τροποποιητών που αυξάνουν την πολικότητά του, άρα και τον αριθμό των ουσιών που μπορούν να εκχυλιστούν. Συνήθης τροποποιητής, ειδικά στον τομέα τροφίμων, αποτελεί η αιθανόλη που βοηθάει στην εκχύλιση πολικών επιθυμητών συστατικών, αλλά παράλληλα μειώνει τα πλεονεκτήματα χρήσης ενός διαλύτη που είναι αέριο σε κανονικές συνθήκες, όπως είναι το διοξείδιο του άνθρακα. Αυτή λοιπόν η στοιχειώδης πειραματική κατασκευή, πιστεύουμε ότι θα λειτουργήσει ως σκαπανέας για τον πολλαπλασιασμό και άλλων προσπαθειών κατασκευής, που θα οδηγήσουν πλέον στην καθιέρωση εργαστηριακών πειραμάτων στα σχολικά εργαστήρια και στα Εργαστηριακά Κέντρα Φυσικών Επιστημών, άμεσα συνδεδεμένων με την φιλοσοφία της Πράσινης Χημείας. 12

13 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Σημειώσεις Πειραματικής Οργανικής Χημείας Α. Γενικό Μέρος Αργυρόπουλος, Βαρέλλα, Κουτούλη, Λίτινας, Μαλαμίδου, Μαρούλης, Σπυρούδης, Τσολερίδης, Χατζηαντωνίου, Χατζημιχαλάκης Θεσσαλονίκη Εργαστηριακός οδηγός Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Φ. Χατζημιχαλάκη Θεσσαλονίκη Φυσικοχημεία πρώτου κύκλου Δ. Γιαννακουδάκη Θεσσαλονίκη Chemical separations Εγκυκλοπαίδεια. 5. NATO ASI (Α και Β τόμος) Supercritical Fluids Kemer, Turkey Green chemistry using liquid and supercritical carbon dioxide Joseph M. DeSimone, William Tumas New York Green Organic Chemistry Kenneth M. Doxsee, James E. Hutchison New York Supercritical fluid extraction and chemicals from biomass with supercritical fluids A. Demirba Department of Science Education, Fatih Education Faculty, Karadeniz Technical University, P.K. 216, Akçaabat, Trabzon, Turkey. 9. Supercritical and near-critical CO2 in green chemical synthesis and processing Eric J. Beckman Department of Chemical Engineering, University of Pittsburgh, Pittsburgh, PA 15260, USA. 10. T. Baysal and D.A.J. Starmens, J. Supercrit. Fluids 14 (1999), p E. Reverchon, G.D. Porta and D. Gorgoglione, Flavour Fragr. J. 12 (1997), p. 37 Cited By in Scopus (9). 12. M. Hamburger, D. Baumann and S. Adler, Phytochem. Anal. 15 (2004), p A. Brachet, S. Cherkaoui, P. Christen, J.Y. Gauvrit, P. Lanteri and J.L. Veuthey, Analusis 27 (1999), p Praxair Material Data Safety Sheet, P-4574-H, May, D.R. Lide, (Ed.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, seventysixth ed., CRC, Boca Raton, FL, 1996, Chapter G. Anitescu, C. Doneanu and V. Radulescu, Flavour Fragr. J. 12 (1997), p V. Illes, H.G. Daood, S. Perneczki, L. Szokonya and M. Then, J. Supercrit. Fluids 17 (2000), p M.J. Cocero and J. Garcia, J. Supercrit. Fluids 20 (2001), p J.L. Kendall, J.L. Young and J.M. DeSimone. Chem. Rev. 99 (1999). 13

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών.

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών. 1. ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η εκχύλιση είναι μία από τις πιο συνηθισμένες τεχνικές διαχωρισμού και βασίζεται στην ισορροπία κατανομής μιας ουσίας μεταξύ δύο φάσεων, που αναμιγνύονται ελάχιστα μεταξύ τους. Η ευρύτητα στη

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας. Εργαστήριο Χημείας Laboratory of Chemistry

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας. Εργαστήριο Χημείας Laboratory of Chemistry Εργαστήριο Οργανικής Χημείας Laboratory of Chemistry ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνοι Εργαστηρίου: Πέτρος Α. Ταραντίλης, Αναπλ. Καθηγητής Χρήστος Παππάς, Επίκ. Καθηγητής Υπεύθυνοι Ομάδων: Αν. Καθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. 1 ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. Οι ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου για ζεστό νερό χρήσης, ήταν η αρχική αιτία της επινόησης των εναλλακτών θερμότητας. Στους εναλλάκτες ένα θερμαντικό

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 6932 946778 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ Περιεχόμενα 1. Όρια καταστατικής εξίσωσης ιδανικού αερίου 2. Αποκλίσεις των Ιδιοτήτων των πραγματικών αερίων από τους Νόμους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

[6] Να επαληθευθεί η εξίσωση του Euler για (i) ιδανικό αέριο, (ii) πραγματικό αέριο

[6] Να επαληθευθεί η εξίσωση του Euler για (i) ιδανικό αέριο, (ii) πραγματικό αέριο [1] Να βρεθεί ο αριθμός των ατόμων του αέρα σε ένα κυβικό μικρόμετρο (κανονικές συνθήκες και ιδανική συμπεριφορά) (Τ=300 Κ και P= 1 atm) (1atm=1.01x10 5 Ν/m =1.01x10 5 Pa). [] Να υπολογισθεί η απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Τράπεζα θεμάτων Β Θέμα ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ 16111 Στο πιο κάτω διάγραμμα παριστάνονται τρεις περιπτώσεις Α, Β και Γ αντιστρεπτών μεταβολών τις οποίες

Διαβάστε περισσότερα

Εκχύλιση Υποβοηθούμενη από Μικροκύματα. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής

Εκχύλιση Υποβοηθούμενη από Μικροκύματα. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Micro-Wave Assisted Extraction, MWAE Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Συμβατικές τεχνικές εκχύλισης μειονεκτήματα: 1. Απαιτούν μεγάλο όγκο οργανικού διαλύτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΡΩΤΟΥ ΟΡΙΑΚΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΑΚΙΝΗΤΗ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΕΠΙΠΕΔΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Σκοπός της άσκησης Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση γίνεται μελέτη του Στρωτού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α Θέµα ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία των ιδανικών αερίων, η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κεφάλαιο Πρόλογος i Κατάλογος Σχημάτων και Εικόνων v Ενότητα 1: Εισαγωγή 1-1 1.1 Το μαθηματικό πρότυπο: ισοζύγια και άλλες σχέσεις. 1-1 1.2 Αριστοποίηση 1-2 1.3 Αλλαγή κλίμακας (scale

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ - B ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

3 Μετάδοση Θερμότητας με Φυσική Μεταφορά και με Ακτινοβολία

3 Μετάδοση Θερμότητας με Φυσική Μεταφορά και με Ακτινοβολία 3 Μετάδοση Θερμότητας με Φυσική Μεταφορά και με Ακτινοβολία 3.1 Εισαγωγή Η μετάδοση θερμότητας, στην πράξη, γίνεται όχι αποκλειστικά με έναν από τους τρεις δυνατούς μηχανισμούς (αγωγή, μεταφορά, ακτινοβολία),

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Εισαγωγή ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Ο Ρώσος βοτανολόγος M.S. Tswett χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τη χρωματογραφία για τον διαχωρισμό διαφόρων φυτικών χρωστικών με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ενότητα 3: Ασκήσεις στη Θερμοδυναμική. Κυρατζής Νικόλαος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ

Θερμοδυναμική. Ενότητα 3: Ασκήσεις στη Θερμοδυναμική. Κυρατζής Νικόλαος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ Θερμοδυναμική Ενότητα 3: Ασκήσεις στη Θερμοδυναμική Κυρατζής Νικόλαος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Απορρόφηση Αερίων. 1. Εισαγωγή

Απορρόφηση Αερίων. 1. Εισαγωγή 1. Εισαγωγή Απορρόφηση Αερίων Πρόκειται για διαχωρισμό συστατικών από μείγμα αερίου με τη βοήθεια υγρού διαλύτη. Κινητήρια δύναμη είναι η διαφορά διαλυτότητας στο διαλύτη. Στη συνέχεια θα ασχοληθούμε με

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ (Ασκήσεις πράξης) ΙΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ - ΕΡΓΟ

Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ (Ασκήσεις πράξης) ΙΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ - ΕΡΓΟ ΙΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ - ΕΡΓΟ 1. Να υπολογιστεί η πυκνότητα του αέρα σε πίεση 0,1 MPa και θερμοκρασία 20 ο C. (R air =0,287 kj/kgk) 2. Ποσότητα αέρα 1 kg εκτελεί τις παρακάτω διεργασίες: Διεργασία 1-2: Αδιαβατική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από Ερωτήσεις Ανάπτυξης 1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός του στοιχείου Χ 2. Δίνεται 40 Ca. Βρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Υποθέστε ότι ο ρυθμός ροής από ένα ακροφύσιο είναι γραμμική συνάρτηση της διαφοράς στάθμης στα δύο άκρα του ακροφυσίου.

Υποθέστε ότι ο ρυθμός ροής από ένα ακροφύσιο είναι γραμμική συνάρτηση της διαφοράς στάθμης στα δύο άκρα του ακροφυσίου. ΕΡΩΤΗΜΑ Δίνεται το σύστημα δεξαμενών του διπλανού σχήματος, όπου: q,q : h,h : Α : R : οι παροχές υγρού στις δύο δεξαμενές, τα ύψη του υγρού στις δύο δεξαμενές, η διατομή των δεξαμενών και η αντίσταση ροής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Η Επιστήμη της Θερμοδυναμικής ασχολείται με την ποσότητα της θερμότητας που μεταφέρεται σε ένα κλειστό και απομονωμένο σύστημα από μια κατάσταση ισορροπίας σε μια άλλη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση?

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Περιεχόµενο & Χρησιµότητα Καλώς ήλθατε στο µάθηµα της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΝΑΙ..ΝΑΙ...ΝΑΙ.!! Σε τι διαφέρει από τα άλλα µαθήµατα της κατεύθυνσης??? Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ!

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2. Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ.

ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2. Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ. ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2 Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ. Παναγιώτου Τμήμα Χημικών Μηχανικών. Εργαστήριο Φυσικής Χημείας. Πολυτεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Ο «TRANSCRITICAL» ΨΥΚΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ CO2

Ο «TRANSCRITICAL» ΨΥΚΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ CO2 6--5 Ο «TRANSCRITICAL» ΨΥΚΤΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ CO2 Στα συνηθισμένα ψυκτικά ρευστά, η απόρριψη θερμότητας γίνεται υπό σταθερά θερμοκρασία, που είναι η θερμοκρασία συμπύκνωσης του ψυκτικού ρευστού. Όπως φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 6: Ισορροπία φάσεων συστήματος πολλών συστατικών αμοιβαία διαλυτότητα Βασιλική Χαβρεδάκη Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3 2. Μετρήσεις... 5 3. Επεξεργασία Μετρήσεων...

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης Γενικά, όταν έχουμε δεδομένα συγκέντρωσης-χρόνου και θέλουμε να βρούμε την τάξη μιας αντίδρασης, προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τα δεδομένα σε εξισώσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ

1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1 1 IΔΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ 1.1 ΓΕΝΙΚΑ Θα αρχίσουμε τη σειρά των μαθημάτων της Φυσικοχημείας με τη μελέτη της αέριας κατάστασης της ύλης. Η μελέτη της φύσης των αερίων αποτελεί ένα ιδανικό μέσο για την εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόρρηση Ισορροπίας Φάσεων. Υψηλές Πιέσεις

Πρόρρηση Ισορροπίας Φάσεων. Υψηλές Πιέσεις Πρόρρηση Ισορροπίας Φάσεων Υψηλές Πιέσεις 1 Ισορροπία Φάσεων Η βασική εξίσωση για όλους τους υπολογισμούς ισορροπίας φάσεων ατμού-υγρού είτε σε υψηλές είτε σε χαμηλές πιέσεις είναι η ισότητα των τάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

(Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου )

(Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου ) Δυνάμεις διπόλου διπόλου (Από το βιβλίο Γενική Χημεία των Ebbing, D. D., Gammon, S. D., Εκδόσεις Παπασωτηρίου ) Τα πολικά μόρια μπορούν να έλκονται αμοιβαία μέσω δυνάμεων διπόλου διπόλου. Η δύναμη διπόλου

Διαβάστε περισσότερα

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar)

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar) Τµήµα Χηµείας Μάθηµα: Φυσικοχηµεία Ι Εξέταση: Περίοδος Σεπτεµβρίου -3 (7//4). Σηµειώστε µέσα στην παρένθεση δίπλα σε κάθε µέγεθος αν είναι εντατικό (Ν) ή εκτατικό (Κ): όγκος (Κ), θερµοκρασία (Ν), πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές. Εργαστηριακή Ασκηση. Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή

Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές. Εργαστηριακή Ασκηση. Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή Ε.Μ. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕIΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡIΟ ΘΕΡΜIΚΩΝ ΣΤΡΟΒIΛΟΜΗΧΑΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΡΕΥΣΤΩΝ Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές Εργαστηριακή Ασκηση Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή Κ. Μαθιουδάκη Καθηγητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ-ΕΚΧΥΛΙΣΗ

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ-ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Οι περισσότερες τεχνικές της χημικής ανάλυσης απαιτούν το διαχωρισμό της προς προσδιορισμό ουσίας (αναλυτής-analyte) από ένα μίγμα διαφορετικών συστατικών τα οποία παρεμποδίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Στόχοι των δραστηριοτήτων. Οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να: αναφέρουν διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε τη θερμοκρασία διαπιστώσουν πειραματικά ότι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Τράπεζα θεμάτων Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ 16111 Ένα παιδί κρατάει στο χέρι του ένα μπαλόνι γεμάτο ήλιο που καταλαμβάνει όγκο 4 L (σε πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις

ΓΓ/Μ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ. Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις ΓΓ/Μ2 05-06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 2ο: Υδρογονάνθρακες Πετρέλαιο Προϊόντα από υδρογονάνθρακες Αιθανόλη - Ζυμώσεις 140 ΧΗΜΕΙΑ: Υδρογονάνθρακες- Πετρέλαιο - Προιόντα από υδρογονάνθρακες - Αιθανόλη

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Σημειώσεις για τα σχολεία Τεχνικής Κατάδυσης 1.1 AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Βασικές έννοιες και Αρχές Νίκος Καρατζάς www.aquatec.gr Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς : 1. Να αναγνωρίζεις ότι το φαινόμενο της διάλυσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Φυγοκεντρική αντλία 3η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Φυγοκεντρική αντλία 3η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Φυγοκεντρική αντλία 3η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι ο υπολογισμός της πραγματικής χαρακτηριστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ γ = C p / C v ΤΟΥ ΑΕΡΑ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ γ = C p / C v ΤΟΥ ΑΕΡΑ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ γ = C p / C v ΤΟΥ ΑΕΡΑ (με λογάριθμο) Α. ΣΤΟΧΟΙ Η εξοικείωση με τη χρήση απλών πειραματικών διατάξεων. Η εξοικείωση σε μετρήσεις θερμοκρασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι ΦΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι Ενότητα 6 η - Β ΜΕΡΟΣ ΔΙΑΛΜΑΤΑ Όνομα καθηγητή: ΕΑΓΓΕΛΙΟ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στόχος (): Κατανόηση των εννοιών: υγρά διαλύματα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία Κεφάλαιο 7 Θερμοκρασία Θερμοδυναμική Η θερμοδυναμική περιλαμβάνει περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία ή η κατάσταση ενός συστήματος μεταβάλλονται λόγω μεταφοράς ενέργειας. Η θερμοδυναμική ερμηνεύει με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ

ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ Α.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τ.Τ. ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ 8 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ Σκοπός του πειράματος είναι να μελετηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής

Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης Extraction and Distillation Techniques Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης Φυτικό Υλικό Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΨΥΞΗΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ. ΑΠΟ ΟΞΕΑ, ΝΕΡΟ, ΛΑΔΙΑ κ.λπ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΨΥΞΗΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ. ΑΠΟ ΟΞΕΑ, ΝΕΡΟ, ΛΑΔΙΑ κ.λπ ΣΥΣΚΕΥΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΨΥΞΗΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΟΞΕΑ, ΝΕΡΟ, ΛΑΔΙΑ κ.λπ ΑΠΛΟ ΚΑΙ ΞΕΚΑΘΑΡΟ 1. Σύστημα ψύξης υπό καθαρισμό 2. Βάση & κυρίως μηχανή 3. Εξωτερική φιάλη απόρριψης λαδιού 4. Φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία. Γενική Χημεία. Χημεία

Θεωρία. Γενική Χημεία. Χημεία Θεωρία Εργαστη- Γενική ριακές Χημεία Ασκήσεις Γενική Χημεία Αντωνία Χίου Επίκουρη Καθηγήτρια Η κατανόηση του υλικού κόσμου και Στόχοι των βασικών αρχών που τον διέπουν. Στο πλαίσιο ασο αυτό μελετώνται

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ)

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ) ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ) Νίκος Μ. Κατσουλάκος Μηχανολόγος Μηχανικός Ε.Μ.Π., PhD, Msc ΜΑΘΗΜΑ 2-1 ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΕΡΙΩΝ Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Φάσεις μιας καθαρής ουσίας

Φάσεις μιας καθαρής ουσίας Αντικείμενο μαθήματος: ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι ΚΑΘΑΡΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. Διαδικασίες αλλαγής φάσης. P-v, T-v, και P-T διαγράμματα ιδιοτήτων και επιφάνειες P-v-T Καθαρών ουσιών. Υπολογισμός θερμοδυναμικών ιδιοτήτων από πίνακες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Θερμοδυναμική. Απόκλιση από την Ιδανική Συμπεριφορά Θερμοδυναμική ισορροπία Καταστατικές εξισώσεις

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Θερμοδυναμική. Απόκλιση από την Ιδανική Συμπεριφορά Θερμοδυναμική ισορροπία Καταστατικές εξισώσεις ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Θερμοδυναμική Απόκλιση από την Ιδανική Συμπεριφορά Θερμοδυναμική ισορροπία Καταστατικές εξισώσεις Διδάσκων : Καθηγητής Γ. Φλούδας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

6 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΣΥΝΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

6 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΣΥΝΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑEI ΠΕΙΡΑΙΑ(ΤΤ) ΣΤΕΦ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ-ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΕΡΓ. ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 6 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΣΥΝΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΡΟΗ ΣΕ ΑΓΩΓΟ Σκοπός της άσκησης Σκοπός της πειραματικής

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10. και

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10. και ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10 ορισμός : Ισόθερμη, ονομάζεται η μεταβολή κατά τη διάρκεια της οποίας η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ. Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ. Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ Εργαστηριακή Άσκηση 1 Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή Η μέτρηση της θερμοκρασίας είναι μια σημαντική ασχολία για τους μηχανικούς παραγωγής γιατί είναι, συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ Ι ΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 1: ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ Ι ΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Εργαστηριακή άσκηση 1: ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ Ι ΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ Τροποποίηση της διαδικασίας η οποία περιγράφεται στον εργαστηριακό οδηγό (Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου)

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Θερμοδυναμική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Θερμοδυναμική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Θερμοδυναμική Αδιαβατικές μεταβολές στην ατμόσφαιρα - Ασκήσεις Αδιαβατικών μεταβολών (2ο φυλλάδιο) Διδάσκων : Καθηγητής Γ. Φλούδας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα 1η ενότητα 1. Εναλλάκτης σχεδιάζεται ώστε να θερμαίνει 2kg/s νερού από τους 20 στους 60 C. Το θερμό ρευστό είναι επίσης νερό με θερμοκρασία εισόδου 95 C. Οι συντελεστές συναγωγής στους αυλούς και το κέλυφος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ.1 Εισαγωγή Αντικείµενο της συµπύκνωσης είναι κατά κύριο λόγο η αποµάκρυνση νερού, µε εξάτµιση, από ένα υδατικό διάλυµα που περιέχει µια ή περισσότερες διαλυµένες ουσίες,

Διαβάστε περισσότερα

4ο Εργαστήριο: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ

4ο Εργαστήριο: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ 4ο Εργαστήριο: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ Συστήματα θέρμανσης Στόχος του εργαστηρίου Στόχος του εργαστηρίου είναι να γνωρίσουν οι φοιτητές: - τα συστήματα θέρμανσης που μπορεί να υπάρχουν σε ένα κτηνοτροφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Υψηλές Τάσεις Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ - Εργαστήριο Θερμοδυναμικής & Φαινομένων Μεταφοράς Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Γεωργία Παππά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Αντλία σε σειρά και παράλληλη σύνδεση 4η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Αντλία σε σειρά και παράλληλη σύνδεση 4η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Αντλία σε σειρά και παράλληλη σύνδεση 4η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 04 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι να μελετηθεί η παροχή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόματη ρύθμιση αποστακτικών στηλών

Αυτόματη ρύθμιση αποστακτικών στηλών Αυτόματη ρύθμιση αποστακτικών στηλών Στόχοι-Αναγκαιότητα Παραγωγή προϊόντων επιθυμητών προδιαγραφών και ποσοτήτων Ασφάλεια εγκατάστασης (όρια πίεσης και θερμοκρασίας) Διατήρηση λειτουργικών συνθηκών (αποφυγή

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid)

Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid) CO 2 - FW Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid) ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ #DOC 2013/CO2/FWR/Rev. 1.0 ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένα άοσμο, άχρωμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα