Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. apm@chem.auth.gr, conm@chem.auth."

Transcript

1 ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΞΗΣ ΜΙΚΡΟΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΤΗ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ. Μ.Γ.Κωτσοβός, Α. Ι.Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στη παρούσα εργασία, παρουσιάζεται η κατασκευή ενός εκπαιδευτικού μικροαντιδραστήρα εκχύλισης οργανικών ενώσεων, από στερεές πρώτες ύλες (μήτρες), με χρήση υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα ως διαλύτου εκχύλισης. Η εργασία εντάσσεται στην Πράσινη Χημεία και η προοπτική της συσκευής αυτής, είναι να παρουσιάσει στους μαθητές της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κατά την διάρκεια των εργαστηριακών μαθημάτων τους, έναν πρωτόγνωρο γι αυτούς τρόπο κατανόησης βασικών τεχνικών της Χημείας, όπως π.χ. η εκχύλιση, από τη σκοπιά της προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου, αλλά και να ερεθίσει την φαντασία τους και να διεγείρει τη δημιουργικότητά τους. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, στο να παρουσιάζει η εν λόγω συσκευή ένα πλήθος ιδιοτήτων, που να επιτρέπουν την εύκολη μεταφορά της (μικρό μέγεθος) και την ασφαλή χρήση της, ως εργαλείου εκπαιδευτικών πειραμάτων. Θεωρήσαμε επίσης σκόπιμο, να δώσουμε στους καθηγητές της μέσης εκπαίδευσης, αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο (φοιτητή ή ερευνητή), μία καλή βάση δεδομένων, τόσο για την συμβατική εκχύλιση, όσο και για την υπερκρίσιμη εκχύλιση, αλλά και ένα σημαντικό όγκο πληροφοριών για τα υπερκρίσιμα ρευστά και το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα κατά κύριο λόγο. Η Πράσινη Χημεία προτείνει και χρησιμοποιεί αντιδράσεις χωρίς διαλύτες ή διαλύτες που είναι μη τοξικοί, φιλικοί προς το περιβάλλον και μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, όπως το νερό, οι υπερκρίσιμοι διαλύτες και οι ιοντικοί διαλύτες. Οι χρησιμοποιούμενοι διαλύτες είναι συνήθως οι πτητικοί οργανικοί διαλύτες και οι χλωριωμένοι διαλύτες, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια τείνουν να αντικατασταθούν από το Υπερκρίσιμο Διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο εισήχθη από τον DeSimone, δεν είναι τοξικό, ανακυκλώνεται και επαναχρησιμοποιείται. Η Πράσινη Χημεία κατάφερε να χρησιμοποιήσει το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, ως εναλλακτικό διαλύτη, φιλικό προς το περιβάλλον, με ποικίλες εφαρμογές στην οργανική σύνθεση, στη κατάλυση, στη βιοκατάλυση, σε πολυμερισμούς, στη νανοτεχνολογία, στο στεγνό καθάρισμα των ρούχων, αλλά κατά κύριο λόγο στην εκχύλιση φυτικών και ζωικών πρώτων υλών, στη Βιομηχανία τροφίμων και στην Φαρμακευτική Βιομηχανία. 1

2 Οι αλλαγές στήν περιβαλλοντική νομοθεσία και στις οικονομικές εκτιμήσεις, επέβαλαν βελτίωση των διεργασιών ανάκτησης των εκχυλιζομένων ουσιών και των διαλυτών. Επίσης η διαθεσιμότητα στο εμπόριο αρκετών εναλλακτικών διαλυτών, παρέχει την δυνατότητα αποφυγής της τεράστιας ρύπανσης, την οποία προκαλούν οι συμβατικοί τοξικοί οργανικοί διαλύτες, και ως εκ τούτου η μελέτη νέων οικολογικών Πράσινων διαλυτών, όπως είναι το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα είναι συνεχής και εκτεταμένη. Καθοριστικός παράγων στη διαδικασία εκχύλισης είναι ο χρησιμοποιούμενος διαλύτης, ο οποίος θα πρέπει [1] και [2]: Να διαλύει εκλεκτικά την επιθυμητή οργανική ουσία Να μην αντιδρά με αυτήν Να απομακρύνεται εύκολα Να ανακτάται εύκολα Να ανακυκλώνεται Να μην είναι εύφλεκτος και τοξικός Υπό κανονικές συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης, κάθε αέριο συμπιεζόμενο μετατρέπεται σε υγρό [3]. Επίσης για κάθε αέριο υπάρχει μία χαρακτηριστική θερμοκρασία πάνω από την οποία είναι αδύνατο να υγροποιηθεί, όσο μεγάλη πίεση και αν ασκηθεί. Η θερμοκρασία αυτή λέγεται κρίσιμη θερμοκρασία T c και η αντίστοιχη πίεση που απαιτείται για την υγροποίηση του, λέγεται κρίσιμη πίεση P c. Ο όγκος που καταλαμβάνει ένα mole του αερίου, όταν βρίσκεται υπό την κρίσιμη πίεση και την κρίσιμη θερμοκρασία λέγεται κρίσιμος όγκος V c. Σχήμα 1. Διάγραμμα φάσεων και κρίσιμο σημείο του διοξειδίου του άνθρακα σε άξονες P-T Το ανωτέρω διάγραμμα φάσεων του διοξειδίου του άνθρακα, απεικονίζεται σε άξονες πίεσης και θερμοκρασίας, P-Τ. Στο διάγραμμα αυτό διακρίνεται η καμπύλη ζέσεως, που ορίζει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συνυπάρχουν η αέρια και η υγρή φάση και το κρίσιμο σημείο, στο οποίο σταματά και εξαφανίζεται ο διαχωρισμός μεταξύ των δύο φάσεων. Η κάθετη διάστικτη γραμμή είναι η κρίσιμη ισόθερμη για Τ=Τ c. Κάθε σημείο της καμπύλης ζέσεως έχει συντεταγμένες που αποτελούν τις κοινές τιμές της πίεσης και της θερμοκρασίας τόσο της αέριας, όσο και της υγρής φάσης. 2

3 Eάν υγρό διοξείδιο του άνθρακα θερμανθεί ισοβαρώς υπό πίεση μεγαλύτερη της κρίσιμης, διαστέλλεται και μεταπίπτει σε μία κατάσταση τύπου πυκνού αερίου χωρίς όμως να συμβεί αλλαγή φάσης, που ονομάζεται υπερκρίσιμη κατάσταση (γαλάζια περιοχή του σχήματος 1). Οι Andrews και Van der Waals ονόμασαν το φαινόμενο αυτό Συνέχεια των καταστάσεων [5]. Το ρευστό με κατάλληλες διαμορφώσεις της πίεσης και της θερμοκρασίας, μετασχηματίζεται μεταξύ μίας κατάστασης που εμφανίζει πυκνότητα υγρού και μίας που εμφανίζει πυκνότητα αερίου, χωρίς να μεσολαβεί μία πραγματική διεπιφάνεια. Οσο περισσότερο μάλιστα απέχει μία υπερκρίσιμη ισόθερμη από το κρίσιμο σημείο, τόσο ευκολότερα μπορεί κανείς να επιτύχει επιθυμητές πυκνότητες του ρευστού με κατάλληλες, ήπιες διαμορφώσεις της πίεσης και της θερμοκρασίας. Στην υπερκρίσιμη περιοχή του διοξειδίου του άνθρακα μπορούν λοιπόν να επιτευχθούν ενδιάμεσες επιλεκτικές τιμές πυκνότητος που δεν είναι διαθέσιμες στις υποκρίσιμες συνθήκες, γεγονός που αποτελεί το μυστικό της επιτυχίας των εκχυλίσεων με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα. Το σχεδιάγραμμα του σχήματος 2, κρίνεται το ορθότερο για την πραγματική απεικόνιση των ισόθερμων του διοξειδίου του άνθρακα τόσο για την υποκρίσιμη όσο και για την υπερκρίσιμη περιοχή του. Το κρίσιμο σημείο απεικονίζεται με την γαλάζια κουκίδα. Οι ισόθερμες που βρίσκονται αρκετά μακριά από το κρίσιμο σημείο, στους 50 0 C π.χ. ομοιάζουν πολύ με αυτές των τελείων αερίων. Σχήμα 2. Διάγραμμα ισόθερμων του διοξείδιου του άνθρακα σε άξονες P-V Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιώντας ένα μόνο ρευστό, το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, έχω ουσιαστικά στην διάθεσή μου μία πλειάδα διαλυτών, διαμορφώνοντας απλώς τις συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας του συγκεκριμένου ρευστού. Τι κερδίζει κανείς χρησιμοποιώντας υπερκρίσιμα ρευστά; 3

4 Αποτελεί χαρακτηριστική ιδιότητα του υπερκρίσιμου ρευστού η μεταβλητή του πυκνότητα. Επειδή τα υπερκρίσιμα ρευστά είναι πολύ συμπιέσιμα γύρω από την περιοχή του κρίσιμου σημείου, μικρές μεταβολές στην πίεση και στην θερμοκρασία επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στην πυκνότητα, γεγονός που επιτρέπει και σε άλλες βασικές ιδιότητες του ρευστού να διαμορφωθούν παράλληλα και αυτές. Μία από τις σημαντικότερες ιδιότητες που επηρεάζονται είναι η ικανότητα διαλυτότητας του ρευστού. Η διαλυτότητα μίας ουσίας στο υπερκρίσιμο ρευστό τείνει να αυξηθεί με αύξηση της πυκνότητας του ρευστού υπό σταθερή θερμοκρασία. Δεδομένου ότι η πυκνότητα αυξάνεται με την πίεση, η διαλυτότητα τείνει επίσης να αυξηθεί με την πίεση. Η σχέση με τη θερμοκρασία είναι λίγο πιό περίπλοκη. Υπό σταθερή πυκνότητα, η διαλυτότητα θα αυξηθεί με τη θερμοκρασία. Εντούτοις, κοντά στο κρίσιμο σημείο, η πυκνότητα μπορεί να μειωθεί αισθητά με μια μικρή αύξηση στη θερμοκρασία. Επομένως, κοντά στην κρίσιμη θερμοκρασία, η διαλυτότητα μειώνεται συχνά με αύξηση της θερμοκρασίας, μετά όμως αυξάνεται πάλι. Οσον αφορά στις κινητικές τους ιδιότητες, oμοιάζουν με αυτές των αερίων. Οι ταχύτητες διάχυσής τους είναι τουλάχιστον μία έως δύο τάξεις μεγέθους υψηλότερες, των αντιστοίχων των υγρών, με αποτέλεσμα να πραγματοποιείται με μεγάλη ταχύτητα η εκχύλιση των επιθυμητών ουσιών από τις στερεές μήτρες. Οι ταχύτητες διάχυσης αυξάνονται με τη θερμοκρασία, με τη μεγαλύτερη μεταβολή να συμβαίνει λίγο πάνω από την κρίσιμη θερμοκρασία [4] και [5]. Επίσης τα ιξώδη τους είναι σχεδόν τόσο χαμηλά όσο των αερίων και αυτό τους εξασφαλίζει βελτιωμένα χαρακτηριστικά ροής. Τα ιξώδη αυξάνονται με αύξηση απλά της πίεσης. Η δε επιφανειακή τάση τους ουσιαστικά είναι μηδενική, λόγω μη ύπαρξης διεπιφάνειας μεταξύ υγρής και αέριας φάσης. Οι ιδιότητες αυτές τους επιτρέπουν να διαπερνούν εύκολα οποιαδήποτε στερεή δομή με μικροπόρους. Τέλος η υψηλή πτητικότητα των υπερκρίσιμων ρευστών υπό κανονικές συνθήκες, επιτρέπει τον εύκολο διαχωρισμό τους από τα εκχυλίσματα, με απλή μείωση της πίεσης του συστήματος μετά την εκχύλιση. Επομένως τα υπερκρίσιμα ρευστά παρουσιάζουν χαρακτηριστικά τόσο των αερίων όσο και των υγρών. Αποκτούν ιδιότητες μεταφοράς μάζας της αέριας κατάστασης και παράλληλα διαλυτικές ικανότητες της υγρής κατάστασης, όταν η πυκνότητά τους έχει λάβει τις μέγιστες τιμές της. Η διαλυτική ικανότητα ενός υπερκρίσιμου ρευστού αυξάνεται καθώς αυξάνεται η πυκνότητά του. Αντιστρόφως ελαττώνοντας την πυκνότητά του, είτε με ελάττωση της πίεσης είτε με αύξηση της θερμοκρασίας, επιτυγχάνεται διαχωρισμός του υπερκρίσιμου ρευστού και της διαλυμένης ουσίας. Με συνδυασμό θερμοκρασίας και πίεσης μπορούμε να διαχωρίσουμε τα συστατικά πολύ περίπλοκων μιγμάτων. Μπορούμε να συνοψίσουμε τις χαρακτηριστικές ιδιότητες των υπερκρίσιμων ρευστών στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Χαρακτηριστικές ιδιότητες υπερκρίσιμων ρευστών Πυκνότητα Kg/m 3 ) Ιξώδες (cp) Διάχυση (mm 2 /s) Αέρια Υπερκρίσιμα ρευστά Υγρά

5 Από τα ευρέως χρησιμοποιούμενα αέρια, το διοξείδιο του άνθρακα είναι εύκολο να φτάσει στις κρίσιμες συνθήκες του. Είναι επίσης ανέξοδο, μη πολικό, μη τοξικό, άφλεκτο, και εύκολα μπορεί κάποιος να το συλλέξει σε μεγάλη καθαρότητα [4] και [6] και [9]. Το διοξείδιο του άνθρακα λόγω των χαμηλών κρίσιμων δεδομένων του υπερτερεί των υπολοίπων ρευστών και έχει πλέον καθιερωθεί στις υπερκρίσιμες διεργασίες. Μόνο δύο ρευστά παρουσιάζουν χαμηλότερες κρίσιμες πιέσεις από το διοξείδιο του άνθρακα, το προπάνιο και το αιθάνιο, ωστόσο μειονεκτούν στο ότι είναι εύφλεκτα. Τέλος, το υπερκρίσιμο νερό παρουσιάζει ορισμένα ανταγωνιστικά στοιχεία λόγω της μη τοξικότητάς του και της αφθονίας του, αλλά υστερεί φανερά λόγω των πολύ υψηλών κρίσιμων δεδομένων του. Η κρίσιμη πίεσή του είναι 7.29 MPa, η κρίσιμη θερμοκρασία του είναι K, και η θερμοκρασία εξάτμισης στους 294 K είναι μόνον MJ/Kg. Το υγρό διοξείδιο του άνθρακα είναι μη πολικό ρευστό και κάτω από διαμορφωμένες μετρίου μεγέθους υπερκρίσιμες συνθήκες η συμπεριφορά του ομοιάζει με αυτή του εξανίου. Σε διαφορετικές υπερκρίσιμες συνθήκες, η πυκνότητά του, η πολικότητά του και η διαλυτική του ικανότητα είναι περίπου αυτή που παρουσιάζει ένα διφασικό σύστημα πεντανίου σε βενζόλιο. Το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα στις κανονικές πιέσεις μπορεί να διαχωρισθεί εύκολα από την διαλυτή ουσία, με μηδενική ή και ελάχιστη μείωση της εφαρμοζόμενης πίεσης, λόγω της υψηλής αστάθειας που παρουσιάζει, γεγονός που μεταφράζεται σε ενεργειακή αποταμίευση και επάρκεια ασφαλείας. Το διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα κατά τη χρήση του στις χημικές διεργασίες, τόσο σε θέματα ασφαλείας, όσο και σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Είναι άφλεκτο και αυτό αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα ασφαλείας στη χρήση του ως διαλύτου. Είναι επίσης άφθονο στη φύση με TLV = 5000 ppm (κατώτατη οριακή τιμή για την αερομεταφερόμενη συγκέντρωση στους Κ, στην οποία θεωρείται ότι όλοι οι εργαζόμενοι μπορούν να εκτίθενται καθημερινά χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις για την υγεία τους), άρα λιγότερο τοξικό από άλλους οργανικούς διαλύτες (π.χ. η ακετόνη παρουσιάζει TLV = 750 ppm, το πεντάνιο TLV = 600 ppm, το χλωροφόρμιο TLV = 10 ppm ) [43] και [44]. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι επίσης σχετικά αδρανές, ιδιότητα που του προσδίδει άλλο ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τις χημικές διεργασίες και το περιβάλλον, διότι σπάνια σχηματίζονται παραπροϊόντα εξ αιτίας δευτερευουσών αντιδράσεων του διοξειδίου του άνθρακα με τα αντιδρώντα. Ακόμη ένα σοβαρό πλεονέκτημα του διοξειδίου του άνθρακα σε θέματα ασφαλείας διαδικασιών είναι ο καταλυτικός ρόλος του στην καταστολή εκρηκτικότητας αερίων μιγμάτων, στα οποία συμμετέχει και αυτό. Επειδή η τάση των ατμών του διοξειδίου του άνθρακα σε θερμοκρασία δωματίου είναι μεγαλύτερη των 60 bar, η χρήση του σε μία βιομηχανική διεργασία απαιτεί έναν εξοπλισμό υψηλής πίεσης, ο οποίος κατά τη χρήση του μπορεί να παρουσιάσει κάποιες πιθανότητες επικινδυνότητας, συγκριτικά με το αν η διαδικασία γινόταν υπό πίεση μίας ατμόσφαιρας. Το διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει μία χαμηλή διηλεκτρική σταθερά με τιμή περίπου 1.5 στην υγρή κατάσταση, το δε υπερκρίσιμο παρουσιάζει τιμές κυμαινόμενες από 1.1 έως 1.5 εξαρτώμενες από την πυκνότητα. Αυτή η χαμηλή τιμή 5

6 της διηλεκτρικής σταθεράς αποτελεί μειονέκτημα για τις διαδικασίες. Ορισμένες αντιδράσεις για παράδειγμα, απαιτούν πολικούς διαλύτες για καλύτερες αποδόσεις. Επίσης, η χαμηλή διηλεκτρική σταθερά συνεπάγεται χαμηλή διαλυτική ικανότητα, γι αυτό η διαλυτότητα στο διοξείδιο του άνθρακα απαιτεί υψηλότερες πιέσεις για ορισμένες κατηγορίες διαλυτών ουσιών, απ ότι στα περισσότερα πολικά συμπιέσιμα ρευστά, όπως είναι για παράδειγμα το φθοροφόρμιο το οποίο παρουσιάζει μία διηλεκτρική σταθερά με τιμή περίπου 10. Αφ ετέρου η θερμοδυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ του διοξειδίου του άνθρακα και των μη πολικών ομάδων του μεθυλενίου δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή, γι αυτό το λόγο και το αιθάνιο αποτελεί καλύτερο διαλύτη για τους υδρογονάνθρακες απ ότι το διοξείδιο του άνθρακα. Η εκχύλιση με υπερκρίσιμα ρευστά, αποτελεί μία αναλυτική μέθοδο απόσπασης οργανικών ουσιών από ετερογενείς στερεές ή ημιστερεές μήτρες όπως το έδαφος, τα φυτικά υλικά, τα τρόφιμα, και γενικά τα βιολογικά υλικά, στην οποία γίνεται χρήση κάποιου υπερκρίσιμου ρευστού ως διαλύτου. Η τεχνική αυτή μπορεί να μειώσει κατά πολύ το χρονικό διάστημα προετοιμασίας των δειγμάτων και η απόσπαση των επιθυμητών ουσιών μπορεί να γίνει με αποτελεσματικότερο τρόπο από τις κλασσικές μεθόδους, διότι οι ιδιότητες των υπερκρίσιμων ρευστών μπορούν να βελτιώσουν κατά πολύ την απόδοση της εκχύλισης και την ταχύτητά της. Εχει πλέον αποδειχθεί, ότι χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό ισοβαρών μεταβολών της θερμοκρασίας και ισόθερμων μεταβολών της πίεσης, είναι δυνατό να μεταβεί μία ποσότητα καθαρού διοξειδίου του άνθρακα από την υγρή στην αέρια κατάσταση δια μέσου της υπερκρίσιμης περιοχής χωρίς να υποστεί μία μεταβολή φάσης. Η συνέπεια αυτού του φαινομένου απεικονίζεται στο σχήμα 3. Σχήμα 3. Σχεδιάγραμμα της πυκνότητας του καθαρού υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα συναρτήσει της πίεσης σε ποικίλες θερμοκρασίες. Το σκιασμένο πεδίο αποτελεί την περιοχή υπερκρίσιμης εκχύλισης και χρωματογραφίας Για θερμοκρασίες υψηλότερες ή ίσες της κρίσιμης, παρατηρούνται δύο σημαντικά γεγονότα. Το πρώτο είναι ότι η πυκνότητα αυξάνεται κατά συνεχή τρόπο, αυξανομένης της πίεσης. Εάν, σαν μία πρώτη προσέγγιση, θεωρηθεί ως δεδομένο ότι η διαλυτική ικανότητα ενός διαλύτη είναι ανάλογη της πυκνότητάς του, είναι φανερό ότι η ικανότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα να διαλύσει μία ουσία 6

7 μπορεί να ρυθμισθεί και μάλιστα σε ένα ευρύ φάσμα τιμών, μεταβάλλοντας την εξωτερικά εφαρμοζόμενη πίεση στο σύστημα. Η ακόλουθη ημιεμπειρική σχέση συνδέει την πυκνότητα του υπερκρίσιμου διοξείδιου του άνθρακα με την παράμετρο διαλυτότητας (δ) του Hildebrand δ = 0.47 P c 1/2 ρ (Σχέση 1) όπου, ρ η πυκνότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα η οποία εξαρτάται άμεσα, όπως ειπώθηκε, από την θερμοκρασία και την πίεση. Η πυκνότητα ενός υπερκρίσιμου ρευστού και η παράμετρος διαλυτότητας (δ) Hildebrand, αυξάνονται αυξανομένης της πίεσης, όπως φαίνεται στο σχήμα 4. Σχήμα 4. Σχεδιάγραμμα της πυκνότητας του υπερκρισίμου διοξειδίου του άνθρακα συναρτήσει των ισόθερμων πίεσης και των παραμέτρων διαλυτότητας Μία υπερκρίσιμη εκχύλιση μπορεί να θεωρηθεί ως μία διαδικασία τεσσάρων σταδίων : (α) εκρόφηση της διαλυτής ουσίας από τη μήτρα και μεταφορά της προς την επιφάνεια της μήτρας με (β) διαδοχικές διαχύσεις υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα μέσα στη μήτρα, (γ) διαλυτοποίηση της επιθυμητής ουσίας στο υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, και (δ) συμπαράσυρση της ουσίας μαζί με το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα εκτός του θαλάμου (αντιδραστήρα) εκχύλισης. Κάθε στάδιο της διαδικασίας πρέπει να βελτιστοποιηθεί προσεκτικά προκειμένου να επιτευχθούν οι προδιαγραφές των ποσοτήτων ανάκτησης (συγκεντρώσεων), και της επαναληπτικότητας της ανάκτησης της επιθυμητής ουσίας. Τις περισσότερες φορές, το πρώτο στάδιο παραμένει το δυσκολότερο να ελεγχθεί, δεδομένου ότι οι αλληλεπιδράσεις διαλυτής ουσίας - μήτρας είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Η φυσική δομή της μήτρας είναι κρίσιμης σπουδαιότητας, δεδομένου ότι η απόδοση της εκχύλισης συσχετίζεται άμεσα με τη δυνατότητα του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα να διασκορπισθεί μέσα στη μήτρα. Για τον λόγο αυτό, οι συνθήκες εκχύλισης της ίδιας ομάδας ελαίων μπορούν να διαφέρουν από μια μήτρα σε άλλη. 7

8 Οι εκχυλίσεις αιθερίων ελαίων, φυτικών φαρμακευτικών ουσιών, καθώς και η κατεργασία τροφίμων και γενικά προϊόντων βιομάζας, αποτελούν διεργασίες διαχωρισμού και καθαρισμού συστατικών υψηλού κόστους. Εκείνο που καθορίζει σε τελική ανάλυση το ποσοστό εκτέλεσης μίας εκχύλισης, είναι οι περιορισμοί στη μεταφορά μάζας. Επειδή το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει ταχύτητα διάχυσης μία τάξη μεγέθους υψηλότερη από την αντίστοιχη των υγρών, και ιξώδες μία τάξη μεγέθους χαμηλότερο από το αντίστοιχο των υγρών, είναι φανερό ότι προσφέρει πολύ καλύτερα χαρακτηριστικά μεταφοράς μάζας συγκριτικά με τους συμβατικούς υγρούς διαλύτες. Ποσοτικά οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα περατώνονται γενικά σε λεπτά, ενώ στις εκχυλίσεις με υγρούς διαλύτες απαιτούνται αρκετές ώρες έως ημέρες. Είναι φανερό, ότι το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα παρουσιάζει μία σειρά χημικών ιδιοτήτων, που του επιτρέπουν να καθιερωθεί ως μία αξιόπιστη εναλλακτική λύση διαλύτου, με μεγάλη διαλυτική ικανότητα και ταυτόχρονα αγνή συμπεριφορά προς το περιβάλλον. Το σημαντικότερο είναι, ότι η χρήση του ικανοποιεί επτά από τις Αρχές της Πράσινης Χημείας. Το διοξείδιο του άνθρακα προτείνεται ως εναλλακτική λύση διαλύτη Αρχή1,2 Είναι μη τοξικός διαλύτης Αρχή 4 Ευρίσκεται άφθονο στη φύση Αρχή 7 Παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια με την χρήση του Αρχή12 Μειώνει τις ενεργειακές απαιτήσεις Αρχή 3 Εμφανίζει χαμηλές απώλειες ως διαλύτης Αποδίδει προϊόντα ελεύθερα από διαλύτη Αρχή 5 Εχει φθηνό κόστος Παρέχει υψηλής ποιότητας λαμβανόμενα εκχυλίσματα Προσφέρει εύκολο διαχωρισμό διαλύτη-εκχυλίσματος λόγω της πτητικότητάς του Παρουσιάζει υψηλά ποσοστά μεταφοράς μάζας, άρα μειώνει τον χρόνο εκχύλισης Εξασφαλίζει ήπια κατεργασία των φυσικών προϊόντων (απαραίτητη στα τρόφιμα) Προσφέρει επιλεκτικότητα εκχυλισμάτων λόγω της μεταβλητής πυκνότητάς του στην υπερκρίσιμη κατάσταση ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Όπως γνωρίζουμε από τη βιβλιογραφία η εκχύλιση με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα εννοιολογικά είναι απλή στην εκτέλεσή της. Χρησιμοποιείται μία αντλία που τροφοδοτεί έναν θάλαμο εκχύλισης (αντιδραστήρα εκχύλισης), με διοξειδίο του άνθρακα μίας καθορισμένης τιμής πίεσης. Ο θάλαμος εκχύλισης θερμαίνεται μέσω κάποιου θερμαντήρα, σε θερμοκρασία υψηλότερη της κρίσιμης θερμοκρασίας του διοξειδίου του άνθρακα. Κατά την διάρκεια της εκχύλισης οι επιθυμητές ουσίες αποχωρίζονται από το κύριο σώμα της μήτρας και διαλυτοποιούνται μέσα στο υπερκρίσιμο ρευστό. Εν συνεχεία, το διάλυμα επιθυμητών ουσιών-υπερκρίσιμου διοξείδιου του άνθρακα διοχετεύεται μέσω ενός μειωτού πίεσης προς ένα δοχείο συλλογής (διαχωριστής), το οποίο ευρίσκεται σε συνθήκες ατμοσφαιρικής πίεσης, όπου και συλλέγεται το επιθυμητό εκχύλισμα. Το 8

9 διοξείδιο του άνθρακα μπορεί έπειτα να ψυχθεί, να επανασυμπιεσθεί και να ανακυκλωθεί, ή να εκτονωθεί στην ατμόσφαιρα. Σχήμα 5. Θεμελειώδες διάγραμμα τυπικού συστήματος εκχύλισης με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα 1. Φιάλη υγρού διοξειδίου του άνθρακα 2. Αντλία 3. Μείκτης 4. Θάλαμος εκχύλισης-αντιδραστήρας 5. Περιοχή θέρμανσης 6. Μειωτής πίεσης 7. Δοχείο συλλογής-διαχωριστής Μία βασική εγκατάσταση υπερκρίσιμης εκχύλισης απεικονίζεται στο σχήμα 5. Αυτή αποτελείται συνίσταται από μία κυλινδρική φιάλη, στην οποία το διοξείδιο του άνθρακα ευρίσκεται σε υγρή κατάσταση υπό πίεση 50 bar και θερμοκρασία C. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι εκχύλισης με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα. Η κρύα χαμηλής πίεσης εκχύλιση, συντελείται με άντληση από μία δεξαμενή, ψυχρού διοξειδίου του άνθρακα θερμοκρασίας 2 0 C έως 12 0 C, το οποίο κατόπιν συμπιέζεται στα 55 έως 105 bar και ακολούθως διαποτίζει κάποια φυτική στερεή μήτρα. H εκχύλιση με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα αντιθέτως, περιλαμβάνει την θέρμανση του αερίου στους 34 0 C και εν συνεχεία την συμπίεσή του στα 75 bar. Ανάλογα με το είδος της ουσίας που θέλουμε να εκχυλίσουμε και το είδος της στερεής φυτικής μήτρας, οι συνηθέστερες συνθήκες πίεσης κυμαίνονται από 400 έως 650 bar [4] και [5]. Οσον αφορά τον τρόπο διέλευσης του διοξειδίου του άνθρακα πάνω από την προς εκχύλιση φυτική μήτρα, εφαρμόζονται δύο τρόποι, ο στατικός και ο δυναμικός τρόπος. Σύμφωνα με τον στατικό τρόπο, μία συγκεκριμένη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα αφού διαμορφωθεί σε καθορισμένες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας, διοχετεύεται στον θάλαμο εκχύλισης (αντιδραστήρα), και αφήνεται εκεί ώστε να διαποτίσει στατικά το δείγμα, να διαχυθεί εντός αυτού και να διαλυτοποιήσει την επιθυμητή ουσία. Με την μέθοδο αυτή, η μήτρα διαποτίζεται βαθύτερα αλλά η έλλειψη γραμμικής ταχύτητας, ελαττώνει κάπως την ταχύτητα διάχυσης άρα επαυξάνει τον χρόνο αποπεράτωσης της εκχύλισης και μειώνει την απόδοση της εκχύλισης. Σύμφωνα με τον δυναμικό τρόπο, υπάρχει συνεχής ροή διοξειδίου του άνθρακα πάνω από το δείγμα με αποτέλεσμα την βελτίωση της απόδοσης της εκχύλισης των περισσοτέρων αιθερίων ελαίων. Συνήθως στα πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια, εφαρμόζεται συνδυασμός 10 έως 20 λεπτών στατικής εκχύλισης και κατόπιν μίας δυναμικής εκχύλισης 25 έως 45 λεπτών ανά περίπτωση, γεγονός που βελτιώνει τις ποσότητες ανάκτησης των επιθυμητών ουσιών. 9

10 Κατασκευή της διάταξης μικροεκχύλισης Είναι αυτονόητο, ότι σε όλες τις μορφές εκχύλισεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, είτε σε εργαστηριακό είτε σε βιομηχανικό επίπεδο, επειδή η εγκατάσταση λειτουργεί σε συνθήκες υψηλών πιέσεων, το προαπαιτούμενο είναι η ύπαρξη πλήρους ασφάλειας λειτουργίας, πολύ δε περισσότερο στην δική μας περίπτωση που η συσκευή προορίζεται για πειράματα επίδειξης με ακροατήριο μαθητές ή ακόμη καλύτερα φοιτητές. Όλα τα υλικά που χρησιμοποιήσαμε για την κατασκευή, που θα περιγραφούν αναλυτικά στη συνέχεια, είναι Αμερικανικής προέλευσης από τα καλύτερα της αγοράς, με υψηλούς συντελεστές ασφαλείας. Ο θάλαμος εκχύλισης (αντιδραστήρας) δέχεται πιέσεις 130 bar, όλα δε τα υπόλοιπα όργανα μέτρησης και εξαρτήματα συνδεσμολογίας αντέχουν σε πιέσεις από 300 έως 400 bar. Το βασικό σκεπτικό μας, που καθόρισε και την μορφή λειτουργίας της συσκευής, ήταν αφ ενός μεν να υπάρχει η δυνατότητα πραγματοποίησης ενός στοιχειώδους πειράματος εκχύλισης, μέσω της οποίας θα μπορεί να απομονωθεί ένα αιθέριο έλαιο από ένα φυτικό δείγμα, π.χ. φλούδα πορτοκαλιού, που θα τοποθετηθεί στον θάλαμο εκχύλισης, αφ ετέρου δε να μπορεί να λειτουργεί η συσκευή με τον ελάχιστο δυνατό εξοπλισμό σε όργανα, καθαρά για λόγους περιορισμού του κόστους της κατασκευής. Ο βασικός σκελετός της συσκευής περιλαμβάνει: 1. Φιάλη αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα 2. Για λόγους κόστους, η συσκευή δεν περιλαμβάνει αντλία (συμπιεστή). 3. Κυλινδρικό θάλαμο εκχύλισης, στον οποίο θα διοχετεύεται απευθείας το διοξείδιο του άνθρακα από την φιάλη αποθήκευσης και μέσα στον οποίο θα τοποθετείται το δείγμα της φυτικής μήτρας, εισαγόμενο από την κάτω οπή του θαλάμου. 5. Οργανο μέτρησης και ρύθμισης της θερμοκρασίας. 6. Βαλβίδα ασφαλείας, με δυνατότητα ρύθμισης της τιμής της πίεσης. 7. Μανόμετρο πίεσης (γλυκερίνης), που μετρά την πίεση εντός του θαλάμου εκχύλισης. 8. Εμβαπτιζόμενο υδροστάτη, ο οποίος μετράει εσωτερικά την θερμοκρασία του θαλάμου και ταυτόχρονα δίνει εντολή στον μετρητή θερμοκρασίας. 9. Ανοξείδωτες βάνες εισόδου εξόδου του αερίου, με βιδωτά στελέχη (πύρους), για προστασία κατά την εκτόνωση και ανοξείδωτα εξαρτήματα συνδεσμολογίας. 10. Ηλεκτρολογικό κουτί, Ολλανδικής προέλευσης, ηλεκτροστατικής βαφής, ανθεκτικό σε διαβρώσεις, με ενσωματωμένο ρελέ προστασίας, για την παροχή ρεύματος που βάζει σε λειτουργία την θερμική αντίσταση. 11. Ανοξείδωτο σωληνάκι μικρής διατομής, μέσω του οποίου θα γίνεται η εκτόνωση του διαλύματος υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα διαλυτής ουσίας. 12. Δεν υπάρχει διαχωριστήρας για λόγους κόστους. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σε εγκαταστάσεις ή συσκευές που λειτουργούν σε υψηλές πιέσεις είναι η πρόκληση κάποιου πιθανού ατυχήματος από αιφνίδια διαροή του κλειστού κυκλώματος του αερίου. Οι συνήθως χρησιμοποιούμενες πιέσεις στις 10

11 εκχυλίσεις με το διοξείδιο του άνθρακα κυμαίνονται στη συγκεκριμένη συσκευή, από 55 bar έως 120 bar. Οι πιέσεις αυτές φαίνονται σχετικά μικρές, συγκριτικά με τις πιέσεις των 400 έως 650 bar που χρησιμοποιούν οι βιομηχανικοί εκχυλιστήρες, αλλά δεν παύει τα νούμερα αυτά να είναι προκλητικά, όσον αφορά την ασφάλεια κατά την διάρκεια των πειραμάτων μας. Η ευθύνη λοιπόν για την κατασκευή μίας τέτοιας συσκευής, μεγάλης επικινδυνότητας, αποτελεί μία πρόκληση που πρέπει βεβαίως να συνδυασθεί και με λειτουργική επιτυχία της συσκευής. Τα εξαρτήματα κατασκευής της συγκεκριμένης συσκευής λοιπόν, επελέγησαν να πληρούν σε άριστο βαθμό τις δύσκολες αυτές προδιαγραφές, αποτελούμενα από υλικά άριστης ποιότητας και κατασκευαστικής αξιοπιστίας, προϊόντα εταιριών με μεγάλη εμπειρία στο είδος τους. Η συσκευή μας πλήρως συναρμολογημένη, φωτογραφήθηκε και παρουσιάζεται παρακάτω: Το κοστολόγιο έχει συμπιεστεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό, όχι στον τομέα της ασφάλειας, αλλά μόνον στο εύρος των πειραματικών δυνατοτήτων της συσκευής. Οι περικοπές περιέλαβαν ουσιαστικά το κόστος του αεροσυμπιεστή (αντλίας), διότι ο τύπος των αντλιών που συνήθως χρησιμοποιούνται σε εργαστηριακού επιπέδου εκχυλίσεις, είναι αυτός των αντλιών με σύριγγες, που έχουν αυξημένο αρχικό κόστος αγοράς αλλά και υψηλό κόστος συντήρησης λόγω της συνεχούς ανάγκης ψύξης των κεφαλών τους, από την συνεχή υπερθέρμανσή τους κατά την συμπίεση του διοξειδίου του άνθρακα, ώστε αυτό να αποκτήσει τις υπερκρίσιμες τιμές πίεσης που είναι αναγκαίες για τα πειράματα. Το συνολικό κόστος της συσκευής ανήλθε στο ποσό των 1450 ευρώ, ενώ υπάρχει και το κόστος μηνιαίας ενοικίασης μίας φιάλης αποθήκευσης που κυμαίνεται γύρω στα 40 ευρώ, για φιάλες όγκου 4 m 3. Αναλυτικά το κόστος κάθε επιμέρους εξαρτήματος της συσκευής είναι: 11

12 1. Κυλινδρικός θάλαμος εκχύλισης 650 ευρώ 2. Γραμμική θερμική αντίσταση Ενδεικτικός ρυθμιστής θερμοκρασίας Βαλβίδα ασφαλείας Μανόμετρο πίεσης Εμβαπτιζόμενος υδροστάτης Βάνες εισόδου εξόδου Ηλεκτρολογικό κουτί Ρακόρ και συστολές Καλώδιο, ρελέ και παρελκόμενα 60 Σύνολο 1450 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι εκχυλίσεις με εκχυλιστικό μέσο το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, παρουσιάζουν μία σειρά πλεονεκτημάτων και επιβάλλουν ορισμένους περιορισμούς. Τα σοβαρά πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική προστασία και την μειωμένη ρύπανση των προϊόντων που λαμβάνονται με υπερκρίσιμη εκχύλιση. Επιπλέον, οι ιδιότητες του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα μπορούν να διαμορφώνονται με τροποποίηση των εφαρμοζομένων τιμών θερμοκρασίας και πίεσης κατά την εκχύλιση, γεγονός που επιτρέπει την επιλεκτική εκχύλιση επιθυμητών ουσιών. Η ταχύτητα διάχυσης του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα είναι πολύ μεγαλύτερη της αντιστοίχου των οργανικών διαλυτών, επομένως η εκχύλιση με το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα συντελείται ταχύτερα. Συγκριτικά οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα κυμαίνονται χρονικά από 10 έως 60 λεπτά, ενώ για τις εκχυλίσεις με οργανικούς διαλύτες απαιτούνται από 60 λεπτά έως μία εβδομάδα. Επιπλέον το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα δεν παρουσιάζει επιφανειακή τάση, το δε ιξώδες του είναι κατά πολύ χαμηλότερο του αντιστοίχου των οργανικών διαλυτών, με αποτέλεσμα να μπορεί να διαπεράσει κάθε μήτρα με μικροπόρους, πράγμα αδύνατο για τους κοινούς οργανικούς διαλύτες. Ως μειονεκτήματα μπορούν να αναφερθούν το σχετικά υψηλό κόστος λειτουργίας και η πιθανή χρήση τροποποιητών. Οι εκχυλίσεις με υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα απαιτούν υψηλές πιέσεις, ως εκ τούτου υψηλό κόστος κατασκευής και ασφαλούς λειτουργίας των εγκαταστάσεων, συγκριτικά με τις συμβατικές εκχυλίσεις με οργανικούς διαλύτες. Αυτό έχει ως συνέπεια, την επιλεκτική εφαρμογή τους μόνον σε περιπτώσεις που παρουσιάζουν σημαντικά πλεονεκτήματα, οικονομικά και περιβαλλοντικά. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένωση μη πολική, έτσι από μόνο του δεν μπορεί πάντα να χρησιμοποιηθεί ως διαλύτης για όλες τις ενώσεις, ιδιαιτέρως δε για τις πολικές διαλυτές οργανικές ουσίες. Αναγκαστικά λοιπόν επιδιώκεται η χρήση τροποποιητών που αυξάνουν την πολικότητά του, άρα και τον αριθμό των ουσιών που μπορούν να εκχυλιστούν. Συνήθης τροποποιητής, ειδικά στον τομέα τροφίμων, αποτελεί η αιθανόλη που βοηθάει στην εκχύλιση πολικών επιθυμητών συστατικών, αλλά παράλληλα μειώνει τα πλεονεκτήματα χρήσης ενός διαλύτη που είναι αέριο σε κανονικές συνθήκες, όπως είναι το διοξείδιο του άνθρακα. Αυτή λοιπόν η στοιχειώδης πειραματική κατασκευή, πιστεύουμε ότι θα λειτουργήσει ως σκαπανέας για τον πολλαπλασιασμό και άλλων προσπαθειών κατασκευής, που θα οδηγήσουν πλέον στην καθιέρωση εργαστηριακών πειραμάτων στα σχολικά εργαστήρια και στα Εργαστηριακά Κέντρα Φυσικών Επιστημών, άμεσα συνδεδεμένων με την φιλοσοφία της Πράσινης Χημείας. 12

13 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Σημειώσεις Πειραματικής Οργανικής Χημείας Α. Γενικό Μέρος Αργυρόπουλος, Βαρέλλα, Κουτούλη, Λίτινας, Μαλαμίδου, Μαρούλης, Σπυρούδης, Τσολερίδης, Χατζηαντωνίου, Χατζημιχαλάκης Θεσσαλονίκη Εργαστηριακός οδηγός Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Φ. Χατζημιχαλάκη Θεσσαλονίκη Φυσικοχημεία πρώτου κύκλου Δ. Γιαννακουδάκη Θεσσαλονίκη Chemical separations Εγκυκλοπαίδεια. 5. NATO ASI (Α και Β τόμος) Supercritical Fluids Kemer, Turkey Green chemistry using liquid and supercritical carbon dioxide Joseph M. DeSimone, William Tumas New York Green Organic Chemistry Kenneth M. Doxsee, James E. Hutchison New York Supercritical fluid extraction and chemicals from biomass with supercritical fluids A. Demirba Department of Science Education, Fatih Education Faculty, Karadeniz Technical University, P.K. 216, Akçaabat, Trabzon, Turkey. 9. Supercritical and near-critical CO2 in green chemical synthesis and processing Eric J. Beckman Department of Chemical Engineering, University of Pittsburgh, Pittsburgh, PA 15260, USA. 10. T. Baysal and D.A.J. Starmens, J. Supercrit. Fluids 14 (1999), p E. Reverchon, G.D. Porta and D. Gorgoglione, Flavour Fragr. J. 12 (1997), p. 37 Cited By in Scopus (9). 12. M. Hamburger, D. Baumann and S. Adler, Phytochem. Anal. 15 (2004), p A. Brachet, S. Cherkaoui, P. Christen, J.Y. Gauvrit, P. Lanteri and J.L. Veuthey, Analusis 27 (1999), p Praxair Material Data Safety Sheet, P-4574-H, May, D.R. Lide, (Ed.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, seventysixth ed., CRC, Boca Raton, FL, 1996, Chapter G. Anitescu, C. Doneanu and V. Radulescu, Flavour Fragr. J. 12 (1997), p V. Illes, H.G. Daood, S. Perneczki, L. Szokonya and M. Then, J. Supercrit. Fluids 17 (2000), p M.J. Cocero and J. Garcia, J. Supercrit. Fluids 20 (2001), p J.L. Kendall, J.L. Young and J.M. DeSimone. Chem. Rev. 99 (1999). 13

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. 1 ΕΝΑΛΛΑΚΤΕΣ ΜΠΟΪΛΕΡ ΖΕΣΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗΣ Μέρος 1 ο. Οι ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου για ζεστό νερό χρήσης, ήταν η αρχική αιτία της επινόησης των εναλλακτών θερμότητας. Στους εναλλάκτες ένα θερμαντικό

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α Θέµα ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία των ιδανικών αερίων, η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΡΩΤΟΥ ΟΡΙΑΚΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΑΚΙΝΗΤΗ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΕΠΙΠΕΔΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Σκοπός της άσκησης Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση γίνεται μελέτη του Στρωτού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση?

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Περιεχόµενο & Χρησιµότητα Καλώς ήλθατε στο µάθηµα της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΝΑΙ..ΝΑΙ...ΝΑΙ.!! Σε τι διαφέρει από τα άλλα µαθήµατα της κατεύθυνσης??? Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ!

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από

1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από Ερωτήσεις Ανάπτυξης 1. Το στοιχείο Χ έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός του στοιχείου Χ 2. Δίνεται 40 Ca. Βρείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2. Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ.

ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2. Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ. ΕΚΧΥΛΙΣΗ ΕΛΑΙΟΚΑΡΠΟΥ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΑΣ ΜΕ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΟ CO 2 Ι. Τσιβιντζέλης, Α. Χριστοδουλάκης, Χ. Λάμπρου, Δ. Μισοπολινού- Τάταλα και Κ. Παναγιώτου Τμήμα Χημικών Μηχανικών. Εργαστήριο Φυσικής Χημείας. Πολυτεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές. Εργαστηριακή Ασκηση. Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή

Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές. Εργαστηριακή Ασκηση. Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή Ε.Μ. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕIΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡIΟ ΘΕΡΜIΚΩΝ ΣΤΡΟΒIΛΟΜΗΧΑΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΡΕΥΣΤΩΝ Mάθημα: Θερμικές Στροβιλομηχανές Εργαστηριακή Ασκηση Μέτρηση Χαρακτηριστικής Καμπύλης Βαθμίδας Αξονικού Συμπιεστή Κ. Μαθιουδάκη Καθηγητή

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Σημειώσεις για τα σχολεία Τεχνικής Κατάδυσης 1.1 AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Βασικές έννοιες και Αρχές Νίκος Καρατζάς www.aquatec.gr Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10. και

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10. και ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ 1. Δώστε τον ορισμό τον τύπο και το διάγραμμα σε άξονες P v της ισόθερμης μεταβολής. σελ. 10 ορισμός : Ισόθερμη, ονομάζεται η μεταβολή κατά τη διάρκεια της οποίας η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid)

Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid) CO 2 - FW Fire Suppression Systems Συστήματα Πυρόσβεσης CO2 με Ηλεκτροβαλβίδα (Solenoid) ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ #DOC 2013/CO2/FWR/Rev. 1.0 ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ένα άοσμο, άχρωμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα 1η ενότητα 1. Εναλλάκτης σχεδιάζεται ώστε να θερμαίνει 2kg/s νερού από τους 20 στους 60 C. Το θερμό ρευστό είναι επίσης νερό με θερμοκρασία εισόδου 95 C. Οι συντελεστές συναγωγής στους αυλούς και το κέλυφος

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ - Εργαστήριο Θερμοδυναμικής & Φαινομένων Μεταφοράς Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Γεωργία Παππά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ.1 Εισαγωγή Αντικείµενο της συµπύκνωσης είναι κατά κύριο λόγο η αποµάκρυνση νερού, µε εξάτµιση, από ένα υδατικό διάλυµα που περιέχει µια ή περισσότερες διαλυµένες ουσίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΛΕΣ οι απαντήσεις να δοθούν στις σελίδες του εξεταστικού δοκιμίου το οποίο θα επιστραφεί.

2. ΟΛΕΣ οι απαντήσεις να δοθούν στις σελίδες του εξεταστικού δοκιμίου το οποίο θα επιστραφεί. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ OIKΙΑΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Υψηλές Τάσεις Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων

BIO OXIMAT. Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων BIO OXIMAT Ολοκληρωμένο Σύστημα Καθαρισμού Υγρών Αποβλήτων Και Ανάκτησης Νερού Πλύσης Για Πλυντήρια Οχημάτων Περιγραφή συστήματος BIO OXIMAT Το σύστημα BIO OXIMAT KP του οίκου ENEKA ACTIVA είναι μια ολοκληρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 550 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Καλογερόπουλος Νίκος Χημικός, Επιμορφωτής Ενδοσχολικής Επιμόρφωσης nkaloger@sch.gr Γάτσιος Γιάννης Φυσικός, Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 7: Φυγοκέντριση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Αρχή λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΡΧΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Προβλήματα μεταφοράς θερμότητας παρουσιάζονται σε κάθε βήμα του μηχανικού της χημικής βιομηχανίας. Ο υπολογισμός των θερμικών απωλειών, η εξοικονόμηση ενέργειας και ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

E. ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ. 2. Β2.26 Με ποιόν τρόπο αποβάλλεται θερµότητα κατά τη λειτουργία της µηχανής του αυτοκινήτου;

E. ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ. 2. Β2.26 Με ποιόν τρόπο αποβάλλεται θερµότητα κατά τη λειτουργία της µηχανής του αυτοκινήτου; E. ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ 1. Β2.25 Θερµική µηχανή είναι, α) το τρόλεϊ; β) ο φούρνος; γ) το ποδήλατο; δ) ο κινητήρας του αεροπλάνου; Επιλέξτε τη σωστή απάντηση. 2. Β2.26 Με ποιόν τρόπο αποβάλλεται θερµότητα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ. Δ. Ασλανίδου, Κ. Τσιόπτσιας, Κ. Παναγιώτου

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ. Δ. Ασλανίδου, Κ. Τσιόπτσιας, Κ. Παναγιώτου Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ Δ. Ασλανίδου, Κ. Τσιόπτσιας, Κ. Παναγιώτου Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, 54006 Θεσσαλονίκη Ι. Καραπαναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ ΥΠΟΕΡΓΟΥ 04. " Εκπαίδευση Υποστήριξη - Πιλοτική Λειτουργία "

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ ΥΠΟΕΡΓΟΥ 04.  Εκπαίδευση Υποστήριξη - Πιλοτική Λειτουργία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΒΑΛΑΣ Επιχειρησιακό Πρόγραµµα "Ψηφιακή Σύγκλιση" Πράξη: "Εικονικά Μηχανολογικά Εργαστήρια", Κωδικός ΟΠΣ: 304282, ΣΑΕ 3458 «Η Πράξη συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΤΡΙΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@hem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓENIKA Θερµική κατεργασία είναι σύνολο διεργασιών που περιλαµβάνει τη θέρµανση και ψύξη µεταλλικού προϊόντος σε στερεά κατάσταση και σε καθορισµένες θερµοκρασιακές και χρονικές συνθήκες.

Διαβάστε περισσότερα

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 )

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) ( σελ. 10 11 ΜΕΚ ΙΙ ) από φυσική Μια μεταβολή ονομάζεται : Ισόθερμη, εάν κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο)

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ενότητα 3 : Γεωργικός Ελκυστήρας Σύστημα Ψύξεως Δρ. Δημήτριος Κατέρης Εργαστήριο 3 ο ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΞΗΣ Σύστημα ψύξης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Ονοματεπώνυμο:Κυρκιμτζής Γιώργος Σ.Τ.Ε.Φ. Οχημάτων - Εξάμηνο Γ Ημερομηνία εκτέλεσης Πειράματος : 12/4/2000 Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Με τον όρο χρωματογραφία εννοούμε ένα πλήθος τεχνικών διαχωρισμού που βασίζονται στη διαφορετική κατανομή των συστατικών ενός μίγματος μεταξύ μια κινητής και μιας στατικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση

Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση Φύλλο Ιδιοτήτων Προϊόντος Έκδοση: 20/04/2012 Κωδικός: 2012.03.07.080 Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση Περιγραφή Προϊόντος Το είναι πολύ χαμηλού ιξώδους, ελαστική πολυακρυλική

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΡΑΥΛΙΚΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά

1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά 1 Aπώλειες θερμότητας - Μονωτικά 1.1 Εισαγωγή Όταν ένα ρευστό ρέει μέσα σ' έναν αγωγό και η θερμοκρασία του διαφέρει από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, τότε μεταδίδεται θερμότητα: από το ρευστό προς

Διαβάστε περισσότερα

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ.

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ. Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απάντ. σε σημειώσεις από τα ΜΕΚ ΙΙ ή την φυσική Να δώστε τους ορισμούς των πιο κάτω μεταβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣYΜΠYΚΝΩΣΗΣ ΣΕΙΡΑ VICTRIX. Επιτοίχιοι λέβητες συμπύκνωσης θέρμανσης & οικιακού νερού

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣYΜΠYΚΝΩΣΗΣ ΣΕΙΡΑ VICTRIX. Επιτοίχιοι λέβητες συμπύκνωσης θέρμανσης & οικιακού νερού ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣYΜΠYΚΝΩΣΗΣ ΣΕΙΡΑ VICTRIX Επιτοίχιοι λέβητες συμπύκνωσης θέρμανσης & οικιακού νερού ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΣΗ Σειρά VICTRIX Επιτοίχιοι λέβητες συμπύκνωσης, κλειστού θαλάμου καύσης

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΗΕ ΑΕ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Α ΜΗΕ ΑΕ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Α ΜΗΕ ΑΕ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΡΟΧΗΛΑΤΗΣ ΜΟΝΑ ΑΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΕΞΑΦΘΟΡΙΟΥΧΟΥ ΘΕΙΟΥ ( SF6 ) Α. ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ 1. Η παραπάνω µονάδα θα έχει σαν κύριο σκοπό:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές απόψεις σχετικά µε την δηµιουργία κενού

Περιβαλλοντικές απόψεις σχετικά µε την δηµιουργία κενού Περιβαλλοντικές απόψεις σχετικά µε την δηµιουργία κενού Περίληψη Πολλά στάδια εργασίας σε ένα εργαστήριο απαιτούν τη χρήση κενού. Για τη δηµιουργία κενού αφ ενός µπορεί να χρησιµοποιηθεί µια υδραεραντλία

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις.

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περίληψη Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος που προκαλείται από την παροχή ηλεκτρικής ή θερµικής ενέργειας είναι ιδιαίτερα σηµαντική.

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΟΣ VENTURI. Σχήμα 1. Διάταξη πειραματικής συσκευής σωλήνα Venturi.

ΑΓΩΓΟΣ VENTURI. Σχήμα 1. Διάταξη πειραματικής συσκευής σωλήνα Venturi. Α.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τ.Τ. ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ 7 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΓΩΓΟΣ VENTURI ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Σκοπός της άσκησης είναι η κατανόηση της χρήσης της συσκευής

Διαβάστε περισσότερα

http://remote.physik.tu-berlin.de/

http://remote.physik.tu-berlin.de/ Εργαστήριο: Remote Farm (Απομακρυσμένη Φάρμα) http://remote.physik.tu-berlin.de/ Τα εξ αποστάσεως πειράματα είναι περιβάλλοντα ρεαλιστικά, κατασκευασμένα στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Βερολίνου, με όλες

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ.

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Θεσσαλίας Βασικές Έννοιες Δειγματοληψία Η δειγματοληψία αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

. ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ

. ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ . ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 1. Σε µια ισόθερµη µεταβολή : α) Το αέριο µεταβάλλεται µε σταθερή θερµότητα β) Η µεταβολή της εσωτερικής ενέργειας είναι µηδέν V W = PV ln V γ) Το έργο που παράγεται δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Η ψύξη είναι σήµερα η πιο διαδοµένη µέθοδος διατήρησης των ευπαθών προϊόντων, όπως είναι τα τρόφιµα. Η επιστήµη της Βιοµηχανικής Ψύξης έχει σήµερα ξεχωριστή θέση και παίζει σηµαντικό ρόλο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΥΚΝΩΤΕΣ ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗΣ Ή ΚΑΤΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΣΤΙΒΑ ΑΣ

ΣΥΜΠΥΚΝΩΤΕΣ ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗΣ Ή ΚΑΤΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΣΤΙΒΑ ΑΣ Στην προκειµένη περίπτωση, µια φυγοκεντρική αντλία ωθεί το υγρό να περάσει µέσα από τους σωλήνες µε ταχύτητες από 2 µέχρι 6 m/s. Στους σωλήνες υπάρχει επαρκές υδροστατικό ύψος, ώστε να µην συµβεί βρασµός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό φορτίο και προκαλούν αυξηµένα περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Κοιτάσματα Κάθε κοίτασμα φυσικού αερίου περιέχει και βαρύτερους υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή, οι οποίοι κατά την εξόρυξη ξη συλλέγονται για να αποτελέσουν τα λεγόμενα υγρά φυσικού αερίου

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Το παρόν εγχειρίδιο έχει στόχο την επαγγελματική επιμόρφωση. Η τελευταία διαφέρει από την ακαδημαϊκή εκπαίδευση, στο ότι πρέπει στο μικρότερο δυνατό χρόνο να αποδώσει «χειροπιαστά» οφέλη. Ο επιμορφωθείς

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς

AquaTec 1.2. Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων. Νίκος Καρατζάς AquaTec 1.2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Βασικές Αρχές Μεταφοράς Αερίων Νίκος Καρατζάς 2 Φυσική και φυσιολογία των Καταδύσεων Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό έτος 2012-2013 Πελόπιο, 30 Μαΐου 2013

Σχολικό έτος 2012-2013 Πελόπιο, 30 Μαΐου 2013 Σχολικό έτος 0-03 Πελόπιο, 30 Μαΐου 03 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡIΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 03 ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤ. ΚΑΙ ΤΕΧ. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΕΣ: ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ Ε., ΧΙΩΤΕΛΗΣ Ι. ΘΕΜΑ. Να σημειώσετε

Διαβάστε περισσότερα