πρώτο μέρος δεύτερο μέρος τρίτο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "πρώτο μέρος δεύτερο μέρος τρίτο"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τη μελέτη των ισορροπιών μεταξύ της ταχείας προόδου που σημειώνεται στο χώρο της Βιοϊατρικής και των αναγκαίων συνταγματικών μέτρων τόσο στις αλλοδαπές όσο και στην δική μας έννομη τάξη. Το πρώτο μέρος αφιερώνεται στην συνοπτική παρουσίαση των νέων μεθόδων της βιοϊατρικής επιστήμης,ώστε να γίνει κατανοητή η σημασία τους για την επίλυση σοβαρών γενετικών προβλημάτων αλλά και ο κίνδυνος της υπερβολικής επέκτασης του πεδίου εφαρμογής τους,οι προβληματισμοί δηλ. που έχει δημιουρήσει η επανάσταση στον γενετικό τομέα. Οι προσπάθειες νομοθετικής παρέμβασης,σ αυτόν τον τόσο λεπτό από πλευράς ηθικής τομέα,στον διεθνή χώρο αποτελούν το δεύτερο μέρος της μελέτης.καταλήγει δε στο τελευταίο και σημαντικότερο διασυνοριακό εγχείρημα πλαισίωσης των μεθόδων της βιοϊατρικής με κανόνες δικαίου,τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική. Το τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο αφορά στην ελληνική συνταγματική ρύθμιση,ως απόρροια της διεθνόυς υποχρέωσης που ανέλαβε με την υπογραφή της Σύμβασης.Παρατείθεται μια σύντομη ανάλυση του πνεύματος του άρθρου 5 του Συντάγματος και δίνεται έμφαση στη νεοεισαχθείσα(με την αναθεώρηση του 2001) παράγραφο 5 αυτού.

2 ΜΕΡΟΣ Α` ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ Στη σύγχρονη ιατρική χρησιμοποιείται ο όρος υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για να δηλωθούν όλες οι μέθοδοι,με τις οποίες επιτυγχάνεται η σύλληψη και η κυοφορία του εμβρύου χωρίς σεξουαλική επαφή,με τη συνδρομή της ιατρικής επιστήμης.ο όρος αποτελεί μετάφραση αντίστοιχων όρων ξένων γλωσσών:fortplazung, assisted reproduction, procreation medicalement assisteeκ.λ.π. Ο όρος γενετκή τεχνολογία καλύπτει όλες τις μεθόδους, με τις οποίες καθίσταται δυνατή η επέμβαση στην δομή των ευρισκομένων στον πυρήνα του κυττάρου γονιδίων. Σημείο επαφής των σαφώς κεχωρισμένων τεχνικών της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και της γενετικής αποτελεί η δυνατότητα γενετικών επεμβάσεων επί των γενετικών κυττάρων και επί των-εκτός μητρικού σώματος ευρισκομένωνεμβρύων. Οι τεχνικές τεχνητής γονιμοποίησης-δοσμένες με όσο το δυνατόν συνοπτικότερο τρόπο-είναι 1 : Σπερματέγχυση:Πρόκειται για την παλαιότερη μέθοδο επιτεύξεως εγκυμοσύνης χωρίς σεξουαλική επαφή(για πρώτη φορά αναφέρεται ότι πραγματοποιήθηκε επιτυχώς το 1799 στην Αγγλία).Κατά την διαδικασία αυτή το σπέρμα του συζύγου(ομόλογη σπερματέγχυση) ή επιλεγμένου δότη(ετερόλογη σπερματέγχυση) τοποθετείται στον τράχηλο ή στη μήτρα της γυναίκας,με απλή ιατρική μέθοδο ακίνδυνη για την γυναίκα,χωρίς να αλλοιώνεται η ποιότητα του σπέρματος και χωρίς επιπτώσεις στο παιδί που θα γεννηθεί.σημειώνεται πως η ετερόλογη σπερματέγχυση αποτελεί σήμερα τη μόνη μέθοδο πρόκλησης εγκυμοσύνης για το ένα τέταρτο περίπου των ζευγών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα στειρότητος αναγόμενο στο σύζυγο. 1 Κριάρη-Κατράνη Ισμήνη,Βιοϊατρικές εξελίξεις και Σύνταγματικό Δίκαιο

3 Εξωσωματική γονιμοποήση:στη μέθοδο αυτή χρησιμοποιείται το σπέρμα του συζύγου ή του επιλεγμένου δότη για να γονιμοποιήσει νωπά ή κατεψυγμένα ωάρια της συζύγου ή άλλης γυναίκας εκτός του μητρικού σώματος(in petri dish).στη συνέχεια,μετά από περίπου 72 ώρες από την γονιμοποίηση,το γονιμοποιημένο ωάριο μεταφέρεται στη μήτρα της γυναίκας που θα το κυοφορήσει.σήμερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν παγκοσμίως περίπου παιδιά που γεννήθηκαν με την μέθοδο αυτή. Έκπλυση:Κατά την τεχνική αυτή το σπέρμα του συζύγου στείρου ζεύγους χρησιμοποιείται για να γονιμοποιήσει τρίτη γυναίκα,συνήθως με την τεχνική της σπερματέγχυσης.5 ημέρες μετά,χρόνος που απαιτείται για να κατέβει το γονιμοποιημένο ωάριο από την σάλπιγγα στη μήτρα,χωρίς ακόμη να εμφυτευθεί,ξεπλένεται με ειδική μέθοδο η μήτρα της γυναίκας,παραλαμβάνεται το έμβρυο και τοποθετείται στην προετοιμασμένη για τον σκοπό αυτό μήτρα της συζύγου,για περαιτέρω εμφύτευση και ανάπτυξη.η μέθοδος αυτή δεν έχει διαδοθεί και τείνει να καταργηθεί. Μεταφορά γαμετών στις σάλπιγγες ή μεταφορά ζυγωτού στις σάλπιγγες:σύμφωνα με την μέθοδο αυτή οι δύο γαμέτες,σπερματοζωάρια και ωάρια,εισάγονται μέσα στις δύο σάλπιγγες,μέσω λαπαροσκοπήσεως.η ιατρική παρέμβαση επιδιώκει την επιλογή των γαμετών πριν από την γονιμοποιήση και την τοποθέτησή τους μέσα στο φυσικό περιβάλλον που γίνεται η γονιμοποιήση,δηλ.στις σάλπιγγες.η μέθοδος αυτή είναι πολύ σημαντική για τα άτομα,των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν επιτρέπουν προσφυγή στις άλλες ιατρικές τεχνικές. Εγκυμοσύνη μέσω φέρουσας μητέρας ή υποκατάστατης μητέρας:οι δύο αυτές δυνατότητες συνήθως αναφέρονται μαζί,αν και βασίζονται σε διαφορετικές επιστημονικές τεχνικές.στην περίπτωση της φέρουσας μητέρας,τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια των συζύγων γονιμοποιούνται in vitro και εν συνεχεία το συλληφθέν έμβρυο κυοφορείται από τρίτη γυναίκα.η οποία συμφωνεί να το παραδώσει,μετά την γέννησή του,στους φυσικούς του γονείς.στην περίπτωση της υποκατάστατης μητέρας το σπέρμα του συζύγου γονιμοποιεί,συνήθως με σπερματέγχυση αλλά και με εξωσωματική γονιμοποίηση,μια τρίτη γυναίκα,η οποία συμφωνεί να κυοφορήσει το παιδί και να το παραδώσει μετά τον τοκετό στον άνδρα και τη γυναίκα του,η οποία έχει πρόβλημα στειρότητος. Η πρακτική της φέρουσας μητέρας αποτελεί «σημείον αμφιλεγόμενον» ως προς το επιτρεπτό της εφαρμογής της,γεγονός που αποδεικνύει και η διχασμένη νομολογία σε διάφορες χώρες.το σύνολο των θεμάτων δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου,τα οποία

4 μπορούν να δημιουργηθούν λόγω της προσφυγής ατέκνου ζεύγους σε φέρουσα μητέρα αντμετώπισε πρόσφατα το Supreme Court της Καλιφόρνιας.Η απόφαση αυτή αποτελεί την πρώτη απόπειρα αμερικανικού δικαστηρίου να εξερευνήσει αυτά τα κοινονικώς και ηθικώς αχαρτογράφητα ύδατα. Στην υπόθεση αυτή,με ωάρια και σπερματοζωάρια ενός ζεύγους δημιουργήθηκε έμβρυο,το οποίο δόθηκε για κυοφορία σε φέρουσα γυναίκα,επειδή η σύζυγος δε μπορούσε να κυοφορήσει το παιδί για λόγους υγείας.στο συμβόλαιο προβλεπόταν ότι η φέρουσα μητέρα θα ελάμβανε χρηματικό ποσό και ασφάλεια για τις υπηρεσίες της,θα παρέδιδε δε το παιδί μετά τη γέννηση στο ζεύγος,από τους γαμέτες του οποίου είχε δημιουργηθεί,για υιοθεσία και θα παρητείτο των δικαιωμάτων της ως γονέως.λόγω οικονομικών διαφορών μεταξύ του ζεύγους και της φέρουσας μητέρας,η τελευταία αρνήθηκε να παραδώσει το παιδί και ζήτησε να αναγνωρισθεί,βάσει του τοκετόυ,ως η μόνη μητέρα του παιδιού. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα συμβόλαια περί φέρουσας μητέρας δεν αντίκεινται στην συνταγματική απαγόρευση περί ακούσιας δουλείας.το Δικαστήριο έκρινε ότι τέτοιος κίνδυνος δεν μπορούσε να συναχθεί από το συγκεκριμένο συμβόλαιο,στο οποίο δεν υπήρχαν στοχεία σκληρότητος ή εξαναγκασμού.επιπλέον στο συμβόλαιο αναφερόταν ότι μόνο η έγκυος γυναίκα μπορούσε να αποφασίσει σχετικά με το αν θα υποβαλλόταν ή όχι σε άμβλωση. Το ίδιο πνεύμα επικρατέι και στη Μεγ.Βρετανία :η πρακτική δεν θεωρείται παράνομη καθ εαυτήν.η πιθανότητα όμως,ενδεχόμενης καταχρήσεως της μεθόδου και για λόγους απλώς ευκολίας όπως και η εν γένει δυσκολία ρυθμίσεως πολυπλόκων σχέσεων,προκάλεσαν την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την κήρυξη των συμβολαίων τέτοιου είδους ως άκυρων. Σε αντίθεση,ο γερμανικός και αυστριακός νόμος απαγορεύουν τη γονιμοποίηση ωαρίου,ο οποίο θα κυοφορήσει άλλη γυναίκα από εκείνη,από την οποία προέρχεται το ωάριο.σε συμφωνία βρίσκονται και οι οδηγίες της Ελβετική Εταιρείας Ιατρικών Επιστημών,στο δε ελβετικό σύνταγμα η πρακτική απαγορεύται ρητά. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

5 Οι κύριες εφαρμογές της γενετικής τεχνολογίας στον άνθρωπο είναι: Εξέταση του ανθρώπινου γονιδιώματος: Εξέταση των στοιχείων του ανθρώπινου γονιδιώματος σχετικά με την ύπαρξη γονιδίων,τα οποία είναι φορείς κληρονομικών ασθενειώνή στα οποία ανιχνεύεται προδιάθεση για συγκεκρμένη ασθένεια.οι νέες εξετάσεις επιτρέπουν όχι μόνο την εξέταση των χρωμοσωμάτων αλλά και την έπευνα ως προς την ύπαρξη ελαττωματικών γονιδίων,τα οποία ευθύνονται για κληρονομικά μεταβιβαζόμενες ασθένειες. Η βασική συνταγματική προβληματική ως προς τις εξετάσεις αυτές αναφέρεται,πρώτον,στο επιτρεπτό της υποχρεωτικής καθιέρωσης του προ της εμφυτεύσεως του εμβρύου ελέγχου,δεδομένου ότι ελλοχεύει ο κίνδυνος,να ασκηθεί ευγονική πολιτική,δηλαδή πολιτική,η οποία θα επιβάλλει τη γέννηση μόνο τελείων ατόμων.αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή των μη θεωρουμένων «τελείων εμβρύων».δεύτερον ο προβληματισμός εστιάζεται και στην προστασία της ιδωτικής σφαίρας του ατόμου εν σχέσει με τα στοχεία,τα οποία είναι δυνατόν να συλλεγούν βάσει των ιατρικών εξετάσεων και οι οποίες είναι δυνατόν να διεξαχθούν εν γνώσει ή και εν αγνοία του ενδιαφερομένου. Γονιδιακή θεραπεία στα σωματικά κύτταρα : Τα σωματικά κύτταρα δεν μεταβιβάζουν τις ιδιότητές τους στις επόμενες γενεές.οι δυνατότητες θεραπείας,συνεπώς,σε περίπτωση ελαττωματικού σωματικού γονιδίουπ.χ. του μυελού των οστών,περιορίζεται στο συγκεκριμένο άτομο.η θεραπεία συνίσταται στην αντικατάσταση του ασθενούς γονιδίου από ένα υγιές,φυσικό ή συνθετικό.οι πιθανές επιπτώσεις από τις θεραπείες αυτές στην υγεία του ασθενούς ή οι παρενέργειές τους δεν είναι ακόμη εξακριβωμένες. Γονιδιακή θεραπεία στα γεννητικά κύτταρα και σε έμβρυα: Μέσω γενετικών επεμβάσεων στα γεννητικά κύτταρα του ατόμου και στα έμβρυα,των οποίων τα κύτταρα δεν έχουν αρχίσει ακόμη να διαφοροποιούνται είναι δυνατόν να μεταβιβασθούν οι γενετικές ιδότητες στις επόμενες γενεές.συνεπώς τα αποτελέσματα των επεμβάσεων αυτών δεν αναφέρονται πλέον στο συγκεκριμένο άτομο και,υπό την έννοια αυτή,παρουσιάζουν σοβαρότερα προβλήματα από τις επεμβάσεις στα σωματικά κύτταρα.οι θεραπείες αυτές δεν είναι ακόμη πραγματοποιήσιμες. Γενετικές επεμβάσεις: Γενετικές επεμβάσεις είναι θεωρητικά δυνατές στα σωματικά ή στα γεννητικά κύτταρα,ανεξαρτήτως διαγνωστικών-θεραπευτικών στόχων,είτε για

6 σκοπούς βασικής έρευνας,είτε για την καλλιέργεια και ανάπτυξη ορισμένων ιδιοτήτων.αυτού του τύπου οι γενετικές επεμβάσεις είναι μέχρι στιγμής δυνατές στα μικρόβια και,τα φυτά και τα ζώα.δεν υπάρχουν στοιχεία,από τα οποία να προκύπτει,ότι τέτοιου είδους επεμβάσεις είναι αδύνατες στον άνθρωπο. Όπως συνάγεται από τα προεκτεθέντα,από το συνδυασμό των μεθόδων της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και της γενετικής προκύπτει πληθώρα θεμάτων συνταγματικής υφής,σχετικά με την προσωπική ελευθερία(άρθρο 5Σ, 7Σ, 5ΕΣΔΑ),την προστασία της ιδιωτικής σφαίρας (άρθρο 9παρ.1Σ, 8ΕΣΔΑ),τον συνταγματικά κατοχυρωμένο θεσμό της οικογένειας(άρθρο 9παρ.1Σ, 21Σ,8ΕΣΔΑ),την υγεία(άρθρο 5 παρ.5σ),την παιδική ηλικία(άρθρο 21Σ),την προστασία της ζωής(άρθρο 5παρ.2Σ) και της επιστημονικής έρευνας(άρθρο 16παρ.1Σ). ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗΣ Η δημόσια συζήτηση για την κλωνοποιήση μπορεί να άρχισε ουσιαστικά μόλις το 1997 με την ανακοίνωση της γέννησης του πρώτου κλωνοποιημένου προβάτου,της περίφημης Dolly,η μέθοδος ωστόσο της κλωνοποιήσης είχε μια μακρά προϊστορία.η κλωνοποιήση ζώων με τη μορφή της τεχνητής διαίρεσης εμβρύωνήταν κάτι το συνηθισμένο στην επιστημονική κοινότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα.η μέθοδος αυτή κλωνοποίησης δεν άργησε να εφαρμοσθεί και στον άνθρωπο και έτσι το 1993 ανακοινώθηκε σε επιστημονικό συνέδριο η πειραματική κλωνοποίηση ανθρώπινου εμβρύου μέσω της τεχνικής διαίρεσής του.

7 Η επιστήμη της γενετικής δεν περιορίστηκε,όμως,σε αυτή την μέθοδο κλωνοποίησης αλά επεκτάθηκε και στην κλωνοποίηση έμβιων όντων μέσω της μεταφοράς του πυρήνα των κυττάρων:πολύ πριν τη γένηση της Dolly,κατέστη δυνατή η κλωνοποίηση ζώων μέσω της μεταφοράς του πυρήνα εμβρυακών κυττάρων σε ωάριο,από το οποίο είχε αφαιρεθεί ο πυρήνας 2.Και το Φεβρουάριο του 1997 ο εμβρυολόγος Ian Wilmut και οι συνεργάτες του ανακοίνωσαν για πρώτη φορά στην ιστορία της γενετικής επιστήμης την κλωνοποίηση ζώου από τον πυρήνα κυττάρου ενήλικου έμβιου όντος.συγκεκριμένα οι επιστήμονες μετέφεραν τον πυρήνα ενός μαστικού κυττάρου ενήλικου θυληκού προβάτου στο ωάριο ενό άλλου προβάτου και με μια συγκεκριμένη διαδικασία ηλεκτρικών ώσεων δημιούργησαν ένα έμβρυο,το οποίο στη συνέχεια κυοφορήθηκε από ένα άλλο πρόβατο.έτσι γεννήθηκε η Dolly,το πρώτο ζώο το οποίο γεννήθηκε με το ίδιο γεννητικό υλικό με αυτό ενός άλλου ενήλικου ζώου.το γεγονός αυτό αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες επιστημονικές ανακαλύψεις στη σύγχρονη εποχή. Ο πανικός που δημιουργήθηκε στην παγκόσμια κοινή γνώμη εντάθηκε ακόμη περισσότερο από τις δημόσιες εξαγγελίες του αμερικανού επιστήμονα Richard Seed,ο οποίος δήλωσε πρόθυμος να προβεί στην κλωνοποίηση ανθρώπων έχοντας μάλιστα συνάψει τις πρώτες συμβάσεις με ενδιαφερομένους. ΜΕΡΟΣ Β` ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΔΙΕΘΝΗ ΧΩΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΔΙΚΑΙΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 2 Βλαχόπουλος Σπυρίδων,Η κλωνοποίηση στην ελληνική έννομη τάξη σελ.16

8 Η τεχνική της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και η γενετική επιστήμη θέτουν δισεπίλυτα προβλήματα,που επισημαίνονται από διάφορες έννομες τάξεις,καθώς οι καινοτομίες που προωθούν δεν αναφέρονται μόνο στο πεδίο ισχύος συγκεκριμένων θεμελιωδών δικαιωμάτων αλλά επηρεάζουν τις καθόλου αντιλήψεις μιας κοινωνίας ως προς βασικές έννοιες π.χ.της ζωής,της προσωπικής σφαίραςκ.λ.π.θέματα που άπτονται των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου ρυθμίζονται μόνο με νόμο,ο οποίος στα σύγχρονα κράτη δικαίου αποτελεί αναντικατάστατο εργαλείο κοινωνικού ελέγχου των νέων τεχνολογιών. Οι βασικές αρχές της δημοκρατίας σχετικά με τη συμμετοχή του λαού στην άσκηση του νομοθετικού έργου υπηρετούνται,μόνο αν οι καινούριες τεχνολογικές εξελίξεις υιοθετηθούν μετά από έρευνα-εξέταση-αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων τους από τους νόμιμους αντιπροσώπους του λαού.η εκτίμηση πως ο επιστήμονας ειδικός είναι ο πλέον κατάλληλος,λόγω της επιστημονικής του εγκυρότητος,για να καθορίσει τις δυνατότητες μετατροπής του επαναστατικού πειράματος σε ευρείας κατανάλωσης πρακτική,παραβλέπει ότι οι σοβαρές επιστημονικές πρόοδοι επιφέρουν αλλαγές και στην κατανόηση θεμελιωδών αξιών.h κοινοβουλευτική παρέμβαση μέσω της νομοθεσίας περί των τεχνολογικών εξελίξεων και των συνεπειών τους αποτελεί εκπλήρωση της δημοκρατικής επιταγής,κατά την οποία αποτελεί αρμοδιότητα μόνο του κοινοβουλίου να λαμβάνει να λαμβάνει αυτό όλες τις ουσιώδεις αποφάσεις σε βασικούς τομείς...και ιδιαιτέρως στον τομέα άσκησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το Σύνταγμα,πέραν των προφανών κανονιστικών ιδιοτήτων του,αποτελεί και κώδικα αξιών,οι οποίες εκφράζουν τη συνισταμένη τω ηθικών αντιλήψεων και των αξιολογικών κρίσεων δεδομένης κοινωνίας 3.Το συνταγματικό κείμενο δεν αντανακλά μόνο τη βάση της πολιτειακής νομιμότητος αλλά συγχρόνως και της κοινωνικής νομιμότητος. Η ανάγκη προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων έναντι ενδεχόμενης διακινδύνευσής τους,λόγω των μη ελεγχόμενων βιοϊατρικών εξελίξεων,ανεξάρτητα από την προέλευση της προσβολής και την ύπαρξη δογματικών προβλημάτων που υφίστανται σε κάθε χώρα,έχει επισημανθεί και σε ευρωπαϊκο επίπεδο.η Έκθεση της γαλλικής αντιπροσωπείας στην ευρωπαϊκή υπυργκή συνδιάσκεψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα έφερε τον χαρακτηριστικό τίτλο: Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα 3 Κασιμάτη,Σύνταγμα και κοινό δίκαιο:η επίδρασις του Συντάγματος του 1975 επί του ιδιωτικού και δημοσίου Δικαίου σελ.109

9 ανθρώπινα δικαιώματα από τις εξελίφεις της επιστήμης και της τεχνολογίας- Προστασία των ατόμων και της φυσικής και πνευματικής τους ακεραιότητος εν σχέσει με την πρόοδο στους τομείς της βιολογίας,της ιατρικής και της βιοχημείας. Οι δυνατότητες της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε συνδυασμό με τις γονιδιακές θεραπείες δημοιούργησαν φόβους ως προς τις προοπτικές επέμβασης όχι πλέον στο περιβάλλον του ανθρώπου αλλά στον ίδιο τον άνθρωπο.αυτή η κατάστση δημιούργησε και την άμεση ανάγκη αντιδράσεως σε περίπτωση απειλής βασικών δικαιωμάτων εκ μέρους ιδιωτών.η λειτουργία των δικαιωμάτων αυτών δεν περιορίζεται,λοιπόν,από την παραδοσιακή τους έννοια,αλλά ερμηνεύεται βάσει του νέου τους περιεχομένου:της προστασίας του ανθρώπου έναντι των νέων κινδύνων,οι οποίοι δεν οφείλονται πλέον στις αντιδημοκρατικές παρεκκλίσεις του κρατικού μηχανισμού,αλλά στις εγγενείς και δύσκολα προβλεπόμενες δυνατότητες της επιστήμης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΔΙΕΘΝΗ ΧΩΡΟ Αναλογιζόμενες τη σημασία της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων από τους προαναφερόμενους κινδύνους που δημιουργεί η πρόοδος στοο χώρο της βιοϊατρικής,οι έννομες τάξεις πολλών κρατών έλαβαν και ακόμη λαμβάνουν πρωτοβουλία για την πλαισίωση του νέου status quo με συνταγματικές ρυθμίσεις. Οι πρώτες προσπάθειες άρχισαν ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του Η.Π.Α.: Η ελευθερία αναπαραγωγής ή το δικαίωμα στη αυτόνομη αναπαραγωγή θεωρείται ότι συνάγεται από το δικαίωμα αυτοκαθορισμού.το τελευταίο αυτό δικαίωμα δημιουργήθηκε κυρίως μέσω της νομολογίας του Supreme Court.Αρχικά έγινε δεκτό ότι καλύπτει την ιδιωτική σφαίρα του ατόμου,αργότερα όμως η

10 εφαρμογή του επεξετάθηκε στην δυνατότητα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητος και εν συνεχεία στην δυνατότητα αυτοκαθορισμού.οι διαφοροποιήσεις του δικαιώματος αυτού χαρακτηρίζονται από ένα ποιοτικό άλμα:από την προστασία της ιδιωτικής ζωής στην προστασία της ανάπτυξης της προσωπικότητος και στην εξασφάλιση της δυνατότητος αυτοκαθορισμού,δηλ. στην επιδίωξη της ευτυχίας. Η εξέταση της νομολογίας της περιόδου αποδεικνύει ότι το Δικαστήριο δεν θεωρούσε αρχικά ότι η ελευθερία αναπαραγωγής εμπεριέχει και την αξίωση προσφυγής στις μεθόδους τεχνητής γονιμοποίησης.στην θεωρία,αντιθέτως,από εκείνη την εποχή διατυπώθηκε η άποψη ότι θα πρέπει να αναγνωρισθεί θεμελιώδες δικαίωμα προσφυγής στις μεθόδους τεχνητής γονιμοπίησης,συμπεριλαμβανομένης της χρήσεως σπέρματος τρίτου ή των υπηρεσιών της υποκατάστατης μητέρας,εφόσον οι επιθυμίες και τα συμφέροντα αποκτήεως παιδιού με αυτό τον τρόπο είναι ταυτόσημα με εκείνα στην φυσική αναπαραγωγή:και η φυσική και η τεχνητή μέθοδος επιτρέπουν σε ένα ζεύγος να αποκτήσει παιδιά,που είναι βιολογικά εξ αίματος απόγονοι ενός τουλάχιστον από τα μέλη του ζεύγος,και να τα μεγαλώσουν.επισημάνθηκε επίσης ότι τα δικαστήρια θα πρέπει να προστατεύουν το δικαίωμα αποκτήσεως απογόνων,ανεξαρτήτως του τρόπου συλλήψεως,αποδίδοντας περισσότερη σημασία και στους άλλους δεσμούς που δημιουργούνται σε μια οικογένεια,πλην των δεσμών του αίματος,και θεωρώντας ως προστατευόμενο δικαίωμα την ιδιότητα του γονέως,οι δε περιορισμοίο του δικαιώματος θα πρέπει να θεμελιώνονται στην ύπαρξη ενός υπέρτερου κρατικού συμφέροντος και είναι σύμφωνοι με την αρχή της αναλογίας. Ευρώπη: Από το 1985 η νομολογία του ελβετικού ομοσπονδιακού Δικαστηρίου,αντιμετώπιζε την ακόυσια ατεκνία ως ένα σοβαρότατο πρόβλημα,καθώς η επιθυμία για παιδιά αποτελεί στοιχειώδη εκδήλωση της ανάπτυξης της προσωπικότητος και για πολλούς ανθρώπους είναι το κυρίαρχχο στοιχείο που δίνει νόημα στη ζωή τους.η ακούσια ατεκνία αφορά στους ανθρώπους,οι οποίοι εξαιτίας οργανικών λόγων δεν μπορούν να αποκτήσουν παιδιά ή λόγω γενετικών προβλημάτων ή ενδεχομένων προβλημάτων υγείας του παιδιού το αποφεύγουν.ο περιορισμός της δυνατότητος προσφυγής στις τεχνικές της τεχνητής γονομοποίησης προσβάλλει συνεπώς το συνταγματικό τους δικαίωμα της προσωπικής ελευθερίας.στη συνέχεια το Δικαστήριο επισήμανε ότι εφόσον το διαίωμα δεν κατοχυρώνεται ανεπιφύλακατ,το αν επιτρέπονται ή όχι περιορισμοί θα πρέπει να εξετασθεί εν συνδυασμώμε τις μεταβαλλόμενες ηθικές αξίες και τις

11 κοινωνικές συνθήκες,υπό το πρίσμα του γενικού συμφέροντος και της αρχής της αναλογίας.για τον καθορισμό του γενικού συμφέροντος στη συγκεκριμένη περίπτωση θα ληφθεί υπόψη κυρίως η έννοια του συμφέροντος του παιδιού,η οποία αποτελεί κυρίαρχο ρόλο του ελβετικού Οικογενειακού Δικαίου:βασική προϋπόθεση για την ικανοποίηση του συμφέροντος αυτού αποτελέι η ύπαρξη πατέρα,δεδομένου ότι τα παιδιά χωρίς πατέρα ευρίσκονται σε δυσμενέστερη θέση,εν σχέσει προς τα υπόλοιπα,ως προς την ανάληψη των ευθυνών και της φροντίδας ανατροφής και των δαπανών διατροφής τους. Στην γερμανική θεωρία το δικαίωμα αναπαραγωγής,συμπερολαμβανομένης της προσφυγής σε νέες μεθόδους,συνάγεται από το δικαίωμα αναπτύξεως της προσωπικότητος.από το δικαίωμα αυτό,από το οποίο συνάγεται,σε συνδυασμό με την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η κατοχύρωση της ιδιωτικής αυτονομίας και της σεξουαλικής ζωής του ατόμου,συνάγεται επίσης κα το δικαίωμα να αποφασίσει κανείς αν και με ποιούς όρους θα αποκτήσει παιδί.το δικαίωμα αυτό της αναπαραγωγής υπόκειται στους προβλεπόμενους στο άρθρο 2παρ.1 περιορισμούς,δηλ.τη συνταγματική τάξη,τα δικαιώματα των άλλων και τον ηθικό νόμο.υποστηρίζεται πάντως ότι από το δικαίωμα ανάπτυξης της προσωπικότητος δεν είναι είναι δυνατό να συναχθεί αξίωση για χρησιμοποίηση ξένων γαμετών.διατυπώθηκε επίσης και η άποψη ότι το δικαίωμα αναπαραγωγής έχει δύο όψεις:την αρνητική,η οποία συνίσταται στην ελευθερία λήψης αντισυλληπτικών μέσων και στην εκούσια επιλογή της στειρότητος.στα στοιχεία της αρνητικής ελευθερίας ανήκει και η δυνατότητα της γυναίκας να δικόψει την κύηση,ιδίως στην περίπτωση της κοινωνικής ένδειξης.η θετική όψη του δικαιώματος αναπαραγωγής συνίσταται στην αποδοχή όλων των μεθόδων τεχνητής γονιμοποίησης,αφορώντας όμως μόνο στο ζεύγος και με την προϋπόθεση της συναίνεσης και των δύο. Στο άρθρο 13παρ.5 του Human Fertilization and Embryology Act του 1990 στη Μεγ.Βρετανία ορίζεται ότι «μια γυναίκα υποβάλλεται σε θεραπεία,αφού ληφθεί υπόψη η ευμερία των παιδιών που μπορεί να γεννηθούν ως αποτέλεσμα αυτής της θεραπείας και η ευημερία οποιουδήποτε άλλου παιδιού μπορεί να επηρεάζεται από τη γέννηση».

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ(Νόμος 2619/98) Η Σύμβαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τα ανθρώπινα δικαιώμτα και τη βιοϊατρική υπογράφηκε στις 4 Απριλίου 1997 στο Oviedo της Ισπανίας.Η Σύμβαση βρίσκεται σε σύμπνοια με την Παγκόσμια των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γενετικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και τη Σύμβαση για την προστσία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Βασικών Ελευθεριών. Η Σύμβαση αυτή αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου καθώς είναι η πρώτη επίσημη απογραφή των αρχών της βιοηθικής,που δεσμεύει όλες τις χώρες που είναι ικανές να επηρεάσουν τις εξελίξεις.έως τότε στη χώρα μας υπήρχε παντελής έλλειψη σχετικών διατάξεων.αντίστοιχο κενό υπήρχε και στον διεθνή χώρο αφού,παρά τις μεμονωμένες νομοθετικές προσπάθειες αρκετών ευρωπαϊκών χωρών γενική νομοθετική ρύθμιση σχετικά με τα προβλήματα βιοηθικής δεν υπήρχε.χαρακτηριστικό της παγκόσμιας εμβέλειας της Σύμβασης είναι το γεγονός,ότι ενώ αυτή υπογράφηκε στο πλαίσι οτου Συμβουλίου της Ευρώπης συμμετείχαν στις συζητήσεις και μη ευρωπαϊκά κράτη.πιο συγκεκριμένα η

13 Αυστραλία,ο Καναδάς,οι Η.Π.Α.,η Ιαπωνία και το Βατικανό καλούνται να υπογράψουν και να κυρώσουν τη Σύμβαση,σύμφωνα με το άρθρο 33 αυτής. Η εν λόγω σύμβαση αποτελείται από 14 κεφάλαια,τα οποία κατά σειρά περιέχουν διατάξεις σχετικά με:τη συναίνεση,την προσωπική ζωή και το δικαίωμα στην ενημέρωση,το ανθρώπινο γονιδίωμα,την επιστημονική έρευνα,την αφαίρεση οργάνων και ιστών από ζώντα δότη με σκοπό τη μεταμόσχευση,την απαγόρευση οικονομικού οφέλους και την διάθεση τμήματος του ανθρώπινου σώματοςτις ενδεχόμενες παραβιάσεις διατάξεων της Σύμβασης,τη σχέση της τελευταίας με λοιπές διατάξεις,τη δημόσια συζήτηση,την ερμηνεία και παρακολούθηση της Σύμβασης,τα πρωτόκολλα,τροποποιήσεις της και τελικούς όρους αναφορικά με αυτή. Ακρογωνιαία λίθος της Σύμβασης αποτελεί χωρίς αμφιβολία ο σεβασμός στην ανθρώπινη υπόσταση.στο πλαίσιο εξάλλου των ραγδαίων και ανεξέλεγκτων επιστημονικών εξελίξεων στον τομέα της βιοϊατρικής,η προστασία της ανθρώπινης ζωής ανάγεται σε κορυφαία πολιτική επιλογή και σε βασικότατο αγθό το οποίο η Πολιτεία οφείλει με κάθε τρόπο να θέσει υπό την προστασία της. Έτσι τα συμβαλλόμενα μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση θέσπισης όλων των απαραίτητων μέτρων για την προστασία της αξιοπρέπειας και της ανθρώπινης ταυτότητος,καθώς και την υποχρέωση εξασφάλισης του απαιτούμενου σεβασμού προς την ακεραιότητα και γενικά προς όλα τα δικαιώματα και ελευθερίες του πολίτη κατά την εφαρμογή της ιατρικής και της βιοτεχνολογίας 4.Η αρχή του σεβασμού της ανθρώπινης υπόστασης και αξίας αποκτά στο συμβατικό κείμενο τις ακόλουθες εκφάνσεις: Αρχή της συναίνεσης:η αρχή αυτή περιέχεται στο δεύτερο κεφάλαιο της συμβάσεως,που φέρει τον ομώνυμο τίτλο και περιλαμβάνει τα άρθρα 5-9. Όπως στο άρθρο 5,καμία ιατρική παρέμβαση,οποιασδήποτε μορφής,δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί αν δεν έχει προηγηθεί ελεύθερη και μετά από πλήρη ενημέρωση συναίνεση του ενδιαφερομένου. Στα άρθρα που ακολουθούν ρυθμίζεται επίσης η προσταία των ατόμων που βρίσκονται σε αδυναμία να συναινέσουν και όσων πάσχουν από διανοητική διαταραχή,όπως και η αντιμετώπιση επειγουσών καταστάσεων και επιθυμιών που έχουν εκφραστεί εκ των προτέρων. Δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και στην πληροφόρηση σχετικά με θέματα υγείας: 4 Μαυριάς Κ.,το συνταγματικό δικαίωμα ιδιωτικού βίου

14 Όπως ορίζει το άρθρο 10 της Σύμβασης,αποτελεί δικαίωμα όλων ο σεβασμός της προσωπικής τους ζωής σε σχέση με την πληροφόρηση για θέματα υγείας.έτσι είναι αναπόσπατο δικαίωμα του ενδιαφερομένου η πληροφόρηση για την κατάσταση της υγείας του,οφείλει όμως να είναι σεβαστή η τυχόν επιλογή του για μη πληροφόρηση. Απόλυτη απαγόρευση κάθε μορφής διάκρισης για λόγους γενετικής κληρονομιάς,συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης επιλογής φύλου:είναι προφανές ότι οι απαγορεύσεις αυτές συνιστούν περαιτέρω διευκρίνιση της απόλυτης απαγόρευσης των διακρίσεων που επιβάλλεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων(άρθρο 14)αλλά και από τη Σύμβαση του Ο.Η.Ε. του Οι εν λόγω απαγορεύσεις ορίζονται από τα άρθρα 11.12,και 14 σύμφωνα με τα οποία :κάθε διάκριση εις βάρος του ατόμου που βασίζεται στο γενητικό υλικό του θεωρείται απαγορευμένη,γενετικές εξετάσεις που παρέχουν την δυνατότητα πρόβλεψης είναι επιτρεπτές μόνο για λόγους υγείας,ενώ η επιλογή φύλου θεωρείται αυστηρά απαγορευμένη με εξαίρεση την περίπτωση που αποσκοπεί στην αποφυγή φυλοσύνδετης κληρονομικής νόσου. Απαγόρευση επεμβάσεων στον ανθρώπινο γονότυπο,συμπεριλαμβανομένης της απόλυτης απαγόρευσης μεταλλάξεων στις επόμενες γενεές:όπως αναφέρεται στο άρθρο 13 της Σύμβασης,επεμβάσεις που αποσκοπούν στην τροποποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος είναι επιτρεπτές για λόγους προληπτικούς,θεραπευτικούς ή διαγνωστικούς,σε κάθε περίπτωση υπό τον όρο ότι δεν αποσκοπούν στην εισαγωγή οποιασδήποτε τροποποίησης στο γονιδίωμα των απογόνων. Απόλυτη απαγόρευση της οικονομικής εκμετάλλευσης του ανθρώπινου σώματος ή μέρους αυτού:σύμφωνα με το άρθρο 21 το ανθρώπινο σώμα όπως και τμήματα αυτού δεν μπορούν να αποτελούν πηγή οικονομικού οφέλους. Γι αυτό άλλωστε η διάθεση τμήματος του ανθρώπινου σώματος που αφαιρέθηκε κατά την διάρκεια επέμβασης επιτρέπεται μόνο αν γίνεται σύμφωνα με διαδικασίες που αφορούν στην πρέπουσα ενημέρωση και συναίνεση(άρθρο 22).Η ρύθμιση αυτή προφανώς αποβλέπει στον εξοβελισμό του εμπορίου ανθρωπίνων οργάνων.το νομικό καθεστώς των μεταμοσχεύσεων προβλέπεται από τη Σύμβαση αντικείμενο πρωτοκόλλου.(άρθρο 31) 5. 5 «Επιτρέπεται η σύναψη πρωτοκόλλου κατά άρθρο 32,με σκοπό την ανάπτυξη,σε ορισμένους τομείς,των αρχών που περιέχονται στην παρούσα συνθήκη.τα πρωτόκολλα θα είναι ανοιχτά προς υπογραφή για τους υπογράφοντες τη Σύμβαση.Θα υπόκεινται σε επικύρωση,αποδοχή ή έγκριση».

15 Τα επιστημονικά πειράματα σε ανθρώπους επιτρέπονται μόνο υπό συγεκριμένους και περιοριστικά απαριθμημένους όρους και με πλήρη συναίνεση του ενδιαφερομένου:το άρθρο 15 περιέχει το γενικό κανόνα σχετικά με την επιστημονική έρευνα στο πεδίο της Βιολογίας και της Ιατρικής,η οποία διεξάγεται κατ αρχήν ελεύθερα. Κατά το άρθρο 16 η διενέργεια της έρευνας επί προσώπου είναι δυνατή μόνο αν συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: Δεν υπάρχει εναλλακτική δυνατότητα συγκρίσιμης αποτελεσματικότητος Οι κίνδυνοι που διατρέχει το άτομο δεν είναι δυσανάλογα σοβαροί σε σχέση με τα πιθανά ωφελήματα από την έρευνα. Το ερευνητικό πρόγραμμα έχει εγκριθεί από αρμόδιο όργανο μετά από ανεξάρτητη εξέταση της επιστημονικής του αξίας από ομάδες ιατρών ποικίλων ειδικοτήτων. Τ απρόσωπα που αποτελούν το αντικείμενο της έρευνας έχουν ενημερωθεί για τα δικαιώματα και τις εγγυήσεις που προβλέπει ο νόμος για την προστασία τους. Η απαραίτητη συναίνεση έχει δοθεί με τρόπο σαφή,ειδικό και πλήρως τεκμηριωμένο,ενώ είναι ελευθέρως ανακλητή.

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ(απαγορευμένες μορφές κλωνοποίησης) Την υπογράφηκε στο Παρίσι το πρόσθετο πρωτόκολλο στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική,με το οποίο απαγορεύεται η κλωνοποίηση 6 ανθρώπινων όντων.το πρωτόκολλο αυτό συνήφθη συνάμει της διάταξης του άρθρου 31 της Σύμβασης,που παρέχει την δυνατότητα για τη «σύναψη πρωτοκόλλων κατά το άρθρο 2,με σκοπό την ανάπτυξη σε συγκεκριμένους τομείς,των αρχών που περιέχονται στην παρούσα Σύμβαση». Οι ουσιαστικές ρυθμίσεις του εν λόγω Πρωτοκόλλου περιορίζονται σε ένα και μόνο άρθρο,και πιο συγκεκριμένα στο άρθρο 1 αυτού:«κάθε παρέμβαση που έχει ως σκοπό την δημιουργία ενός ανθρώπινου όντος που είνα γενετικώς όμοιο με ένα άλλο ανθρώπινο ον,ζωντανό ή νεκρό,απαγορεύεται.2.για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου,ο όρος ανθρώπινο ον γενετικώς όμοιο με ένα άλλο ανθρώπινο ον,σημαίνει ένα ανθρώπινο ον που μοιράζεται με ένα άλλο το ίδιο σύνολο γονιδίων του πυρήνα».κατ αυτόν τον τρόπο,το εν λόω πρωτόκολλο απαγορεύει μόνο την κλωνοποίηση ανθρώπινων όντων και όχι την κλωνοποίηση μη ανθρώπινων οργανισμών,π.χ. ζώων.η διάταξη του άρθρου 1 του πρωτοκόλλου δεν αποσαφηνίζει όμως,εάν η επιβληθείσα με αυτήν απαγόρευση περιλαμβάνει μόνο την αναπαραγωγική κλωνοποίηση ή και την θεραπευτική,ή ακόμη και την κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων για ερευνητικούς ή θεραπευτικούς σκοπούς. Σε αυτά τα συμπεράσματα η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έφτασε «θεωρώντας ότι η κλωνοποίηση ανθρώπινων όντων μπορεί να γίνει τεχνικώς εφικτή.παρατηρώντας ότι η διαίρεση εμβρύου μπορεί να γίνει με φυσικό τρόπο και μερικές φορές να έχει ως αποτέλεσμα την γέννηση γενετικώς όμοιων διδύμων και εκτιμώντας ότι η 6 Ο όρος κλωνοποίηση έχει πλέον καθιερωθεί στην ελληνική γλώσσα ως μετάφραση του αγγλικού όρου cloning

17 χρησιμοποίηση ανθρώπινων όντων δια της εκούσιας δημιουργίας γενετικώς ομοίων ανθρώπινων όντων δεν συμβαδίζει με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια». ΜΕΡΟΣ Γ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Σε μια κοινωνία όπως η σύγχρονη,όπου επικρατεί η πολυφωνία,όπου δεν υπάρχουν πια γενικές και κοινά αποδεκτές αξιολογικές αρχές,όπου τα όρια της ηθικής είναι συγκεχυμένα και συνεχώς μεταβαλλόμενα,ενώ η πίστη και θρησκεία δεν αντιπροσωπεύουν σε μεγάλο βαθμό τις κρατούσες αντιλήψεις,το Δίκαιο ανάγεται σε μοναδικό σεμείο αναφοράς σχετικά με το γενικά ορθό.καλείται επομένως να θέσει τα όρια στη συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία της επιστημονικής έρευνας. Είναι προφανές πως δεν μπορεί να περιοριστεί ένας ολόκληρος τομέας με το επιχείρημα ότι θα επενέβαινε σε θέματα σχετικά με τη φύση του ανθρώπου,τα οποία η αρχή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας επιβάλλει να παραμείνουν ανέγγιχτα.άλλωστε η ανθρώπινη αξιοπρέπεια πολύ περισσότερο προσβάλλεται αν αφήσουμε έναν ασθενή να πεθάνει,λόγω απαγορεύσεως της γονιδιακής έρευνας και θεραπείας. Από την άλλη πλευρά,βέβαια,η απεριόριστη εφαρμογή κάθε εμφανιζόμενης επιστημονικής μεθόδου δεν μπορεί να επιτραπεί.ο υποβιβασμός του ανθρώπου και της φύσης σε απλά αντικείμενα επιστημονικού πειραματισμού είναι συνταγματικά ανεπίτρεπτος,διαφορετικά οι κοινωνίες θα οδηγούνταν στην βαρβαρότητα και την εκμετάλλευση. Η ανάγκη κοινής αντιμετώπισης του ζητήματος,τουλάχιστον από τα κράτη εκείνα που εμπλέκονται άμεσα στις επιστημονικές εξελίξεις,είναι πρόδηλη.ύστερα από αρκετά χρόνια κατά τα οποία τα ευρωπαϊκά κράτη αρκούνταν στη συμπόρευση προς τις δοθείσες συστάσεις της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης,πραγματοποιήθηε το μεγάλο βήμα,η υπογραφή της Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική.

18 Η εναρμόνιση της ελληνικής έννομης τάξης με τις διεθνείς τάσεις και η κάλυψη του νομοθετικού κενού πραγματοποιήθηκε με την κύρωση της εν λόγω σύμβασης,με την προσθήκη του άρθρου 5παρ.5 στο συνταγματικό κείμενο κατά την αναθεώρηση του 2001 και τέλος με την έκδοση του νεότατου νόμου σχετικά με την ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή. Πριν γίνει αναφορά στην παράγραφο 5,που ασχολείται αποκλειστικά με το θέμα των βιοϊατρικών εξελίξεων,και με σκοπό την καλύτερη κατανόηση του ζητήματος,η μελέτη του ελληνικού συνταγματικού κειμένου θα αρχίσει με τις προηγούμενες δύο παραγράφους,3 και 4. Η παρ.3 του άρθρου 5 του Συντάγματος καθιερώνει την προσωπική ελευθερία stricto sensu,δηλ. τη φυσική,σωματική ελευθερία ενέργειας και κίνησης στο χώρο. Φορείς του δικαιώματος είναι όλα τα φυσικά πρόσωπα,έλληνες ή αλλοδαποί,αφού το ίδιο άρθρο δεν ορίζει διαφορετικά.δε μπορεί να είναι φορείς τα νομικά πρόσωπα,διότι στερούνται φυσικής-σωματικής υπόστασης. Αποδέκτης της αντίστοιχης υποχρέωσης του δικαιώματος είναι κατά κανόνα η κρατική εξουσία,ενώ ενδεχόμενες προσβολές της προσωπικής ελευθερίας από ιδιώτες προβλέπονται κυρίως στον ποινικό κώδικα. Σε στέρηση της προσωπικής ελευθερίας απολήγουν η καταδίωξη,η σύλληψη και η φυλάκιση προσώπου,απαραιτήτως μόνο ύστερα από δικαστική απόφαση.ως φυλάκιση πρέπει να θεωρηθεί η κράτηση σε κλειστό χώρο με επιτήρηση αρμοδίων οργάνων 7,στην οποία υπάγεται η έκτιση ποινής στερητικής της ελευθερίας,προσωρινή κράτηση,προσωποκράτηση,κράτηση ψυχασθενούς κ.λ.π. Το κατ άρθρο 5πρ.3 απαραβίαστο της προσωπικής ελευθερίας σε ό,τι αφορά στον περιορισμό της με οποιονδήποτε άλλο τρόπο εκτός της στέρησης,εξειδικεύεται στην παρ.4.σύμφωνα αυτή επιτρέπεται μεν η θέσπιση με ουσιαστικό νόμο περιορισμών της κίνησης και εγκατάστασης μέσα στην ελληνική επικράτεια,απαγορεύεται όμως η θέσπιση των ως άνω περιορισμών με τη μορφή ατομικών διοικητικών πράξεων. Ο νομοθέτης οφείλει να ορίσει ο ίδιος κατά τρόπο γενικό,σαφή και αντικειμενικό τις προϋποθέσεις,ώστε η έκδοση των οικείων ατομικών πράξεων επιβολής του μέτρου να γίνεταιαπό το δοικητικό όργανο κατά δέσμια αρμοδιότητα και μετά από απλή διαπίστωση της συνδρομής τους.για τον περιορισμό δεν απαιτείται οπωσδήποτε η προηγούμενη έκδοση δικαστικής απόφασης. 7 Δαγτόγλου,Ατομικά Δικαιώματα,Α τόμος

19 Φορείς της ελευθερίας κίνησης,διαμονής και εξόδου από την χώρα καθίστανται και οι αλλοδαποί,εφ όσον βρίσκονται νόμιμα στο έδαφός της. Συμπλήρωμα της προστασίας της προσωπικής ελευθερίας αποτελεί το διακίωμα στην προστασία της υγείας κα της γενετικής ταυτότητος του άρθρου 5παρ.5 που προστέθηκε με τη συνταγματική αναθεώρηση του Είναι προφανές πως αντικείμενο του άρθρου 5παρ.5 εδ.1 δεν είναι το κοινωνικό δικαίωμα στην υγεία,το οποίο άλλωστε προβλέπεται στο άρθρο 21 παρ.3σ,αλλά το ατομικό δικαίωμα στην υγεία 8.η διάταξη αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέχει έδαφος για νομοθετική απαγόρευση γενικά των εφαρμογών της βιοϊατρικής και της σχετικής επιστημονικής έρευνας,αφού κάτι τέτοιο θα ερχόταν σε σύγκρουση με το άρθρο 16 παρ.1 του Συντάγματος,αλλά μόνο ότι απαγορεύει επεμβάσεις που έρχονται σε αντίθεση με κατοχυρωμένη συνταγματικά αξία του ανθρώπου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 O Νόμος 3089/ Εισήγηση του γενικού εισηγητή της πλειοψηφίας,ε.βενιζέλου σε έκθεση της Επιτροπής για την Αναθεώρηση του Συντάγματος σελ.24

20 Μέχρι τη συγκεκριμενοποίηση της νομοθετικής προστασίας,εναπόκειτο στη συνταγματική ερμηνεία να προσδιορίσει τα όρια της νομιμότητος και παρανομίας στον τομέα των βιοϊατρικών επεμβάσεων.έτσι,ρόλο συμπλήρωσης του κενού αυτού επιτελούσαν τα άρθρα 5παρ.1 και 2παρ.1 του προϊσχύσαντος Συντάγματος 9. Την οριστική επίλυση του προβλήματος φαίνεται να επιχείρησε ο νομοθέτης κατά την αναθεώρηση του 2001,με την εισαγωγή της νέας παραγράφου 5 στο άρθρο5,η οποία ορίζει:«καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής του ταυτότητος.νόμος ορίζει τα σχετικά με την προστασία κάθε ανθρώπου έναντι των βιοϊατρικών παρεμβάσεων». Ως υγεία μπορεί να η φυσική,σωματική και πνευματική κατάσταση του ατόμου,που αποτελεί οντολογικά φυσικό αγαθό το οποίο έπεται της ζωής.αντικείμενο συγκεκριμένου άρθρου δεν είναι το κοινωνικό αλλά το ατομικό δικαίωμα της υγείας.η νέα διάταξη απαγορεύει τόσο τις σκόπιμα βλαπτικές της υγείας ενέργειες,όσο και,καταρχήν,την ιατρική επέμβαση ή περίθαλψη χωρίς τη συναίνεση του ασθενόυς. Η προστασία τώρα της γενετικής ταυτότητος 10 συνεπάγεται τουλάχιστον απαγόρευση κάθε προσπάθειας μεταβολής των στοιχείων της χωρίς βούληση του ενδιαφερομένου.η απαγόρευση θα μπορούσε βέβαια νε συναχθεί άμεσα από το άρθρο 2 παρ.1 Σ,ενώ η προσπάθεια κάθε απαγόρευσης μεταβολής των γενετικών στοιχείων ακόμα και όταν ο ενδιαφερόμενος συναινεί,θα μπορούσε να συναχθεί από το συνδυασμό των άρθρων 2 παρ.1 και 5 παρ,5σ. Τα θέματα πάντως αυτά από τη φύση τους δεν επιδέχονται αποτελεσματική αντιμετώπιση στο πλαίσιο της εθνικής τάξης,αφού στην πράξη βιοϊατρικές επεμβάσεις απαγορευμένες στην Ελλάδα μπορούν να πραγματοποιηθούν με μετάβαση του ασθενούς στο εξωτερικό.σε όσο βαθμό άρα το ζήτημα είναι ώριμο για δικαιϊκή ρύθμιση,η ρύθμιση πρέπει κατ ανάγκη να είναι διεθνής 11. Ως πρώτος εκτελεστικός νόμος της εν λόγω συνταγματικής διάταξης ψηφίστηκε ο νόμος 3089/2002,ο οποίος ακολουθώντας πράγματι τις κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική ορίζει τα εξής: Σχετικά με την υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή,αυτή θεωρείται επιτρεπτή μόνο σε περιπτώσεις αδυναμίας απόκτησης τέκνου με φυσικό τρόπο ή ύπαρξης 9 Κατρούγκαλος Γιώργος,Το δικαίωμα στη ζωή και το θάνατο σελ Γενετική ιδιοσυστασία,κληρονομούμενα στοιχεία 11 Ηλιάδου Αικατερίνη,Βιοϊατρική και Ανθρώπινα Δικαιώματα σελ.257

21 σοβαρής μεταδιδόμενης κληρονομικής ασθένειας.η κλωνοποίηση κρίνεται παντελώς απαγορευμένη,ενώ η επιλογή φύλου θεωρείται επιτρεπτή μόνο προς αποφυγή σοβαρής φυλοσύνδετης κληρονομικής νόσου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ύπαρξη συναίνεσης προς τις ιατρικές πράξεις που αποβλέπουν στην υποβοήθηση της ανθρώπινης αναπαραγωγής,ενώ σχετικά με την τεχητή γονιμοποίηση με σπέρμα του συζύγου ή του άνδρα με τον οποίο η γυναίκα ζούσε σε ελεύθερη ένωση εφόσον αυτός έχει πεθάνει,απαιτείται η σωρευτική συνδρμή των παρακάτω προϋποθέσεων: 1.ο εν λόγω άνδρας να έπασχε από ασθένεια που συνδέεται με πιθανό κίνδυνο στειρότητος ή κινδύνου θανάτου του. 2.να είχε συναινέσει εγγράφως με συμβολαιογαρφικό έγγραφο και στη μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση. Ακολούθως ρυθμίζεται το θέμα της φέρουσας μητέρας,τεχνική που επιτρέπεται μετά από δικαστική άδεια και έγγραφη χωρίς αντάλλαγμα συμφωνία των προσώπω που επιθυμούν τέκνο και της γυναίκας που θα το κυοφορήσει. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ Είναι προφανές πως κάποιος θα μπορούσε να εμμέινει στην αποτελεσματικότητα του προϊσχύσαντος συνταγματικού κειμένου,όσο αναφορά στην οριοθέτηση των δυνατοτήτων της Βιοϊατρικής.Πράγματι,διατάξεις όπως αυτή του άρθρου 2παρ.1,21παρ.1, 21παρ.3 και 5 παρ.1,αποτελούν ένα πλαίσιο,το οποίο ερμηνευόμενο με κατάλληλους εκτελεστικούς νόμους,θα εδύνατο να οδηγήσει σε ιδιαίτερα προοδευτικές ρυθμίσεις.

22 Παρ όλα αυτά το συγκεκριμένο ζήτημα δε μπορεί να καλυφθεί από γενικές ρήτρες,ξρίνεται συνεπώς ορθή η νομοθετική παρέμβαση με το άρθρο 5παρ.5.Αυτό όμως δε σημαίνει ότι και η εν λόγω διάταξη δε στερείται ατελειών. Όντως,η διάταξη της παραγράφου 5 δεν κρίνεται επαρκής συνταγματική ρήτρα για τη θεμελίωση των σχετικών συνταγματικών νόμων,καθώς δε μπορεί να ερμηνευθεί αυτοτελώς,χωρίς δηλ. παράλληλη ανάλυση των διατάξεων άλλων άρθρων.όπως αυτής του άρθρου 2παρ.1, 21 παρ.1 και παρ.3, 5παρ.1. Η εισηγητική έκθεση του σχεδίου νόμου περί υποβοηθ θησεως στην ανθρώπινη αναπαραγωγή εσφαλμένως εντοπίζει το νομοθετικό της έρεισμα αποκλειστικά στο άρθρο 5παρ.1,παραγκωνίζοντας τη θεμελιωδέστατη διάταξη περί της ανθρώπινης αξίας. Η εισαγωγή ορισμένων ορθών διατάξεων,όπως η παγόρευση κλωνοποίησης,είναι βέβαια αδύνατο να αμφισβητηθεί. Ζήτημα ωστόσο αντισυνταγματικότητος ενδέχεται να προκύψει ως προς την αποδοχή της μετά θάνατον γονιμοποίησης,λόγω της αποκλειστικής θεμελίωσης στην διάταξη περί προστασίας της προσωπικότητας,καθώς η αναζήτηση νομοθετικού ερείσματος στην τριάδα των άρθρων 2παρ.1, 5 παρ.5, 21 παρ.1, θα υπαγόρευε την εν ζωή γονιμοπίηση του ωαρίου,παρέχοντας έτσι δυνατότητα ανάκλησης.το εν λόγω ζήτημα,όπως άλλωστε και αυτό της παρένθετης ή φέρουσας μητέρας,κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή,προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από πολλούς βουλευτές. Σχετικά με το ζήτημα της φέρουσας μητέρας,σε συνάρτηση με την ιδιαίτερη σημασία της μητρότητος στην ελληνική κοινωνία,αξίζει να παρατεθούν ορισμένοι επιπλέον προβληματισμοί. Προσφυγή στην τεχνική της φέρουσας μητέρας επιτρέπεται όταν η φυσική μητέρα αδυνατεί,για λόγους υγείας κατά κανόνα,να κυοφορήσει το έμβρυο.όπως έχει επισημανθεί από αρκετούς επιστήμονες,αν και το παιδί φέρει τις καταβολές των φυσικών γονέων του,είναι ανπόφευκτο το γεγονός ότι σημαντικές πληροφορίες νευρολογικής,ενδοκρινολογικής και χαρακτηριολογικής φύσεως μεταβιβάζονται από τη γυναίακα που το κυοφόρησε.ο νεοψηφισθείς νόμος δεν απαγορεύει συμφωνίες τέτοιου τύπου,αναγνωρίζοντας ότι το παιδί ανήκει στη γυναίκα που δέχθηκε να το τεκνοποιήσει και όχι στην παρεγγελέα.εναντίον της πρακτικής αυτής εγείρεται πληθώρα ηθικών ενστάσεων.

23 Αξιωσημείωτη είναι μια σχετικά πρόσφατη απόφασξη του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου.Το παράδοξο συνίσταται αφ ενός στη χρήση του όρου «δανεική μητέρα» από το δικαστήριο(όρος τουλάχιστον ανακριβής) και αφ ετέρου στο ότι το δικαστήριο δεν εξέτασε καν το κύρος της συμφωνίας μεταξύ φέρουσας μητέρας και φυσικών γονέων,με τον ισχυρισμό ότι τέτοιου είδους συμφωνίες δεν είναι επιτρεπτές ούτε έγκυρες. Ο νόμος περί ιατρικής υποβοήθησης στην ανθρώπινη αναπαραγωγή στο άρθρο 1464 ΑΚ ορίζει περαιτέρω ότι ως μητέρα αναγνωρίζεται η γενετική μητέρα,παρέχεται όμως προθεσμία 6 μηνών στη φέρουσα μητέρα να αποδείξει,αν έιναι δυνατόν,ότι το παιδί προέρχεται από την ίδια. Παρ όλα τα προβλήματα και διχογνωμίες που έχουν δημιουργηθεί λόγω του πολύπλοκου θέματος που πραγματεύεται ο Νόμος 3089/2002 δεν παύει να είναι το πρώτο βήμα στη νομοθετική ρύθμισή του.δείγμα μάλιστα της μη ωρίμανσης ακόμα του ζητήματος είναι και το γεγονός πως η Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τις μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δεν απέδωσε. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Έχει γίνει κατανοητή η πληθώρα δυνατοτήτων που η Βιοϊατρική και η Γενετική εφοδιάζουν τον άνθρωπο,κατορθώνοντας να επιλύσουν σοβαρότατα και επί αιώνες ανεπίλυτα προβλήματα.παράλληλα όμως οι κίνδυνοι που αυτές οι ριξικέλευθες δυνατότητες επιφυλάσσουν,δημιουργούν επιτακτική ανάγκη για ενεργοποίηση του νομοθέτη ώστε η ελευθερία της επιστημονικής έρευνας να μην μετατραπεί σε ασυδοσία. Έτσι λοιπόν η ελληνική έννομη τάξη ακολουθώντας την διεθνή πρωτοβουλία(σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική)εισήγαγε την παράγραφο 5 στο άρθρο 5 του Συντάγματος και με τον αντίστοιχο εκτελεστικό νόμο προσπάθησε να δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό νομοθετικό πλαίσιο.χωρίς αμφιβολία αυτή η προσπάθεια πρέπει να κριθεί,παρά τις όποιες ελλείψεις,ως ικανοποιητική.

24 Είναι όμως παραπάνω από σίγουρο ότι ο νομοθέτης θα βρεθεί σύντομα ενώπιον σοβαρών προβλημάτων.η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται ο τομέας της Βιοϊατρικής θα καταστήσει παρωχημένες τις ισχύουσες διατάξεις,με αποτέλεσμα την δημιουργία ενός φαύλου κύκλου,όπου τον πρώτο λόγο θα έχουν οι επιστήμονες και τον τελευταίο ο νομοθέτης.

Προπτυχιακή Εργασία. Ηλιάδη Μαρία. Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Προπτυχιακή Εργασία. Ηλιάδη Μαρία. Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Προπτυχιακή Εργασία Ηλιάδη Μαρία Σύνταγμα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ «ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ» Μάθημα : ΑΤΟΜΙΚΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: "ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΙ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ.

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Άρθρο πρώτο Στη θέση των ήδη καταργηµένων µε το άρθρο 17 του Ν. 1329/1983 άρθρων 1455-1460 του Αστικού Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ:Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ:ΝΟΜΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ:2007-2008 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Εργασία με θέμα:βιοιατρική και Σύνταγμα Επιμέλεια: Καψάσκη Ιφιγένεια(Α.Μ.1340200400168)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη

ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη ΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι. ΓΕΝΙΚΑ 1. Το ζήτημα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) παρά το γεγονός ότι απασχολεί τη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου για την «Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή» Ι. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Η αλματώδης ανάπτυξη των ιατρικών μεθόδων που υποβοηθούν την ανθρώπινη αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ

Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Συγκριτική μελέτη για το καθεστώς της παρένθετης μητρότητας στα κράτη μέλη της ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Νοµικής Εφαρµογές ηµοσίου ικαίου (διδάσκοντες: Α. ηµητρόπουλος, Ζ. Παπαϊωάννου) Μερεντίτη Μαρία Α.Μ:1340200000864 Θέµα: ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοϊατρική και Σύνταγμα»

«Βιοϊατρική και Σύνταγμα» ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή: Ν.Ο.Π.Ε Τµήµα: Νοµικής Ακαδ. Έτος: 2005-2006 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ «Βιοϊατρική και Σύνταγμα» Μπαµπαλετάκη Γεωργία (Α.Μ. : 1340200200324) Υπεύθυνος Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Νοµική Σχολή

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Νοµική Σχολή 1 ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Νοµική Σχολή Εφαρµογές ηµοσίου ικαίου Εξάµηνο Η Μητράκου Λιάνα ΑΜ: 1340199900928 «Βιοϊατρική και Σύνταγµα» Υπεύθυνος καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιογραφία... 25 1. Γενικά... 31 2. Φύση - αρχές... 35 3. Θεμελιώδεις έννοιες... 37 4. Έννομες σχέσεις - οικογενειακό δικαίωμα... 41 5. Δικαιώματα... 43 6. Δικαιώματα-καθήκοντα

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 "Προσαρμογή στην Οδηγία 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων" Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1 Πεδίο Εφαρμογής Ο κώδικας αυτός ισχύει για όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες οι οποίες διεξάγονται στο Δ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα!

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα! Ιστορική αναδρομή Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συνδικάτων Δημόσιων Υπηρεσιών (EPSU) αποφάσισε να προβεί στην συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών υπέρ της καθιέρωσης της ύδρευσης ως ανθρώπινου δικαιώματος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Νοµικής Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα Θέµα : Βιοϊατρικές επεµβάσεις και Σύνταγµα Υπεύθυνος καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος Φοιτήτρια: ιάκου ήµητρα

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ για συµµετοχή σε πρόγραµµα έρευνας (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες)

ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ για συµµετοχή σε πρόγραµµα έρευνας (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες) (Τα έντυπα αποτελούνται συνολικά από... σελίδες) Καλείστε να συµµετάσχετε σε ένα ερευνητικό πρόγραµµα. Πιο κάτω (βλ. «Πληροφορίες για Ασθενείς ή/και Εθελοντές») θα σας δοθούν εξηγήσεις σε απλή γλώσσα σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ Τεχνολογική προστασία & ψηφιακή διαχείριση του βιβλίου. ββ Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011, EKEBI Ευαγγελία Βαγενά, ΔΝ, DEA ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ vagena@dsa.gr Από τον Γουτεμβέργιο ως τον Bill

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /..

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 01.09.2015 ΟΜΑΔΑ Α Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΠΡΟΣΟΧΗ: Οι απαντήσεις δίνονται κάτω από κάθε ζήτημα. Δεν επιτρέπεται η χρήση άλλης κόλλας και δεν παραλαμβάνεται παρά

Διαβάστε περισσότερα

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Θέμα : Η απελευθέρωση του ιατρικού επαγγέλματος. Έγκριση των καταστατικών ιατρικών εταψειών από το ΔΙ του ΙΣΑ. Η νέα εγκύκλιος και οι περαιτέρω δυνατότητες. (α)

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15:Γ, 39:Γ, 14:Α, 21:Β, 15:Δ, 11:Δ, 28: I Σ, II Λ, III Σ, IV Σ, V Σ, 41:Β, 29:Α, Β, Γ, 29:Β, 30:Α, 19:Β, 20:Β, 15:Α, 37:Β, 28:Α, 11:Δ, 15:Β, 31:Δ, 32:Γ,

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΤΙΚΟΥ, ΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΘΕΜΑ: Η θεμελίωση της σχέσης γονέα τέκνου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ. 3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.: 2131306609) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗ 26ης Απριλίου 2001 ρ. Henk JOCHEMSEN Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα Ο ρ. Henk Jochemsen (1952) σπούδασε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

Νόµος 2619/1998 (ΦΕΚ Α'132)

Νόµος 2619/1998 (ΦΕΚ Α'132) Νόµος 2619/1998 (ΦΕΚ Α'132) Κύρωση της Σύµβασης του Συµβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και της αξιοπρέπειας του ατόµου σε σχέση µε τις εφαρµογές της βιολογίας και της ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Η προστασία και ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και των πληροφοριών υγείας είναι πρωταρχικής σημασίας για την εταιρεία Outcome Sciences, Inc.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών

Η Οδηγία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995 εξέδωσε Σύσταση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τομέα των τηλεπικοινωνιών,

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΞΕΠΛΥΜΑ ΒΡΟΜΙΚΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Εισαγωγή...5 2. Η επιρροή του αμερικανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000)

ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000) ΝΟΜΟΣ 2819/2000(ΦΕΚ 84 Α /15 Mαρτίου 2000) Άρθρο 7 Εναρμόνιση με την Οδηγία 96/9/ΕΟΚτου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Μαρτίου 1996 σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής:

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Περίληψη Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Το προοίμιο της Σύμβασης Υπενθυμίζει τις Βασικές αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τις σχετικές με τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα