ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ"

Transcript

1 ΦΡΗΤΕΣ ΕΙΚΝΕΣ ΤΥ ΔΙΝΥΣΙΥ ΤΥ ΕΚ ΦΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΥ ΤΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ Αντικείμενο της παρούσης μελέτης είναι μια σειρά δεκαέξι ανυπόγραφων φορητών εικόνων του Διονυσίου του εκ Φουρνά και του εργαστηρίου του τις οποίες εντοπίσαμε σωζόμενες στον ναό της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου της πόλεως των Σερρών (εικ. 1). Πρόκειται για πέντε δεσποτικές εικόνες μεγάλων διαστάσεων: του αγίου Νικολάου (εικ. 19), του α γίου Αθανασίου (εικ. 21), του αγίου Αντωνίου (εικ. 18), της αγίας Μαρίνας (εικ. 17) και του αγίου Γεωργίου (εικ. 22), όπως και για δώδεκα εικόνες επιστυλίου Μεγάλης Δεήσεως μικρών διαστάσεων με τους δώδεκα αποστόλους (εικ. 2). ι παραπάνω εικόνες, πλην της αγίας Μαρίνας, βρίσκονται στο σημερινό νεώτερο τέμπλο του ναού, ενώ η εικόνα της αγίας Μαρίνας είναι τοποθετημένη σε προσκυνητάριο στον νάρθηκα. Μια άλλη εικόνα του αγίου Βασιλείου εκτίθεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης, αλλά προέρχεται, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Στρατή, από τον ναό της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου 1. Αντίθετα ο Παπαγεωργίου 2 αναφέρει ότι η εικόνα του αγίου Βασιλείου προέρχεται α πό ομώνυμο με την εικόνα ναό που ήταν κτισμένος πλησίον του ναού της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου, αλλά είναι άγνωστος ο χρόνος καταστροφής του. ι εικόνες αυτές, όπως σημειώνει και ο Στρατής, οι οποίες το 1924 βρίσκονταν στον ναό της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου, διασώθηκαν από τον εμπρησμό των Βουλγάρων το 191 και τη νέα εισβολή τους κατά το 1916/18, καθόσον ο ναός δεν πυρπολήθηκε. Φωτογραφίες των εικόνων του αγίου Αντωνίου, του αγίου Αθανασίου, του αγίου Νικολάου και της αγίας Μαρίνας έχουν δημοσιευθεί από τον πρωτοπρεσβύτερο Παναγιώτη Κουτσίδη. πρωτοπρεσβύτερος, στον πολύτιμο και χρήσιμο οδηγό για τον ναό Η παρούσα μελέτη υπήρξε αντικείμενο ανακοίνωσης μου στο Διεθνές Συνέδριο των Σερρών τον Απρίλιο του Ε. Στρατής, «Διασωθείσαι χριστιανικαί αρχαιότητες Σερρών», ΔΧΑΕ, περ. Β', τ. Α' (1924) 56. ι διαστάσεις της εικόνας, οι οποίες είναι οι αυτές με των άλλων εικόνων επιβεβαιώνουν τη μαρτυρία του Στράτη, βλ. σ Π. Παπαγεωργίου, Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί τας Σέρρας και η Μονή Ιωάννου τον Προδρόμου, Θεσσαλονίκη , σσ Πρωτ. Π. Κουτσίδης, ιερός ναός των Αγίων Μαρίνας και Αντωνίου Σερρών, Σέρρες 2002, σα 41,4, 44,45,55.

2 98 E. Ν. Τσιγαρίδας των Αγίων Μαρίνας και Αντωνίου, αναφέρει ότι οι εικόνες αυτές είναι μεταγενέστερες των άλλων εικόνων του τέμπλου, δηλαδή του Χριστού, της α γίας Μαρίνας και της Παναγίας, οι οποίες χρονολογούνται στα 1827 και 182 και είναι έργα του ζωγράφου Κυριαζή από τον Αίνο της Ανατολικής Θράκης 4. Επομένως, θεωρεί εσφαλμένα ότι οι εικόνες, τις οποίες εμείς αποδίδουμε στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά, είναι μεταγενέστερες του 182. Η εικόνα, επίσης, του αγίου Βασιλείου (105x6,5 εκ.), που βρίσκεται σήμερα στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Μητροπόλεως, δημοσιεύεται στον σχετικό κατάλογο 5. Η εικόνα αυτή χρονολογείται σωστά στις αρχές του 18ου αι., αλλά δεν συνδέεται με τη δραστηριότητα κανενός επωνύμου ζωγράφου της περιόδου. Ειδικότερα, οι εικόνες της Μεγάλης Δεήσεως (εικ. -14) του τέμπλου του ναού της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου, μια σύνθεση εσχατολογικού χαρακτήρα, που εισάγεται ως συστατικό στοιχείο του τέμπλου από τον 10ο αι. και καθιερώνεται από τον 12ο αι., συγκροτούν ένα σύνολο δώδεκα εικόνων στις οποίες εικονίζονται οι δώδεκα απόστολοι 6. Από τη σύνθεση λείπουν ο Χριστός, η Παναγία και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Τα τρία αυτά πρόσωπα απαρτίζουν, όπως είναι γνωστό, το κεντρικό θέμα της Δεήσεως, όπου ο Χριστός εικονίζεται μετωπικά, ενώ η Παναγία και ο Πρόδρομος τον πλαισιώνουν εκατέρωθεν, δεόμενοι, σε στάση τριών τετάρτων. ι δώδεκα απόστολοι διατάσσονται σε δύο ομάδες οι οποίες ανά έξι, πλαισίωναν το κεντρικό θέμα της Δεήσεως, η οποία, όπως είπαμε, δεν σώζεται. Αριστερά της Δεήσεως εικονίζονται ο απόστολος Πέτρος (εικ. ), ο Ιωάννης ο Θεολόγος (εικ. 4), ο Λουκάς (εικ. 5), ο Ιάκωβος (εικ. 6), ο Θωμάς (εικ. 7) και ο Ανδρέας (εικ. 8), ενώ από δεξιά ο απόστολος Παύλος (εικ. 9), ο Ματθαίος (εικ. 10), ο Μάρκος (εικ. 11), ο Βαρθολομαίος (εικ. 12), ο Σίμων (εικ. 1) και ο Φίλιππος (εικ. 14). ι απόστολοι εικονίζονται σε προτομή με στροφή του σώματος προς το κεντρικό θέμα της Δεήσεως, πλην του αποστόλου Ανδρέα, ο οποίος εικονίζεται μετωπικά. ι επικεφαλής των δύο ο μάδων των αποστόλων Πέτρος και Παύλος κρατούν αντίστοιχα ανοιχτό, ε νεπίγραφο κώδικα και κλειστό ειλητάριο, ενώ οι τέσσερις ευαγγελιστές α νοιχτούς κώδικες ευαγγελίου. ι λοιποί απόστολοι κρατούν κλειστά ειλητάρια, ενώ με το δεξί, εφόσον είναι ελεύθερο, ευλογούν. 4. Πα τον ζωγράφο αυτόν βλ. Μ. Χατζηδάκης - Ε. Δράκοπουλου, Έλληνες ζωγράφοι μετά την άλωση, τ. 2, Αθήνα 1997, σ Γκερέκος - Α. Κανλής, Θησαυροί της Ι. Μητροπόλεως Σερρών και Νίγρίτης. Το Εκκλησιαστικό Μουσείο, Σέρρες 1998, αρ. 17, σσ Τις σωζόμενες εικόνες στο τέμπλο του ναού μου τις υπόδειξε ο κ. Γιώργος Φουστέρης, θεολόγος και διδάκτορας βυζαντινής αρχαιολογίας, τον οποίο και ευχαριστώ. Ευχαριστώ, επίσης, τον κ. Αλέξανδρο Αναγνωστόπουλο, θεολόγο και υποψήφιο διδάκτορα, για τη φωτογράφιση των εικόνων που παρουσιάζουμε.

3 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 99 Από εικονογραφική άποψη οι απόστολοι ακολουθούν καθιερωμένους τύπους. Ειδικότερα οι τρεις ευαγγελιστές, πλην του Λουκά, εικονίζονται να κρατούν ανοιχτούς κώδικες, ενώ οι λοιποί απόστολοι απεικονίζονται με κλειστά ειλητάρια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απεικόνιση του αποστόλου Λουκά τη στιγμή που ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας βρεφοκρατούσας. Η απεικόνιση του αποστόλου Λουκά ως ζωγράφου της Θεοτόκου, ο οποίος στο Μηνολόγιο του Βασιλείου του Β' αναφέρεται ως «ιατρός την τέχνην και ζωγράφος», απορρέει από την παράδοση της Εκκλησίας 7. Την παράδοση αυτή έχει καταγράψει την τρίτη δεκαετία του 18ου αι. ο Διονύσιος α πό τον Φουρνά των Αγράφων, ο οποίος μάλιστα τον χαρακτηρίζει ως εισηγητή της ζωγραφικής φορητών εικόνων και πρότυπο όλων των βυζαντινών ζωγράφων 8. χαρακτηρισμός, λοιπόν, από την παράδοση της Εκκλησίας του ευαγγελιστή Λουκά ως του πρώτου ζωγράφου ο οποίος απεικόνισε τον ενσαρκωμένο Χριστό με τη Θεοτόκο συνέβαλε σε απεικονίσεις του ιδίου τη στιγμή που ζωγραφίζει την Παναγία με το βρέφος. Μια από τις πρώτες απεικονίσεις του συγκεκριμένου θέματος στη βυζαντινή ζωγραφική, απαντά στο δεύτερο μισό του 14ου αι. στο Mateice ( ) της μεσαιωνικής Σερβίας 9. Ωστόσο, το θέμα αυτό καθιερώνεται κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο τόσο σε τοιχογραφίες, όσο και σε φορητές εικόνες 10. Από καλλιτεχνική άποψη οι μορφές των αποστόλων της Μεγάλης Δεήσεως, που έχουν έντονο σωματικό πλάτος και όγκο και πρόσωπα σαρκώδη που στηρίζονται σε στιβαρό λαιμό έχουν ως πρότυπα μορφές από τον ναό του Πρωτάτου (γύρω στα 1290). Έτσι, οι απόστολοι Πέτρος και Παύλος, οι οποίοι είναι στραμμένοι προς το κέντρο της σύνθεσης της Δεήσεως, εικονίζονται σε προτομή κρατώντας μισάνοιχτο ειλητάριο ο Πέτρος και ένα σύ- 7. Για το θέμα αυτό βλ. σχετικά Michele Β acci, Il perielio dell'evangelista. Sria delle immagini sacre attribuite a san Luca, Piza 1998* Μ. Σιώτου, Ιστορία και θεολογία των ιερών εικόνων, Αθήνα , σ. 81 κ.ε. Michele Bacci, «Με τον χρωστήρα του ευαγγελιστή Λουκά», Μήτηρ Θεού, Αθήνα 2000, σ. 82 (στο εξής: Μήτηρ Θεού). 8. Διονυσίου του εκ Φουρνά, Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης, Α. Παπαδόπουλος- Κεραμεύς (επιμ.), εν Αγία Πετρούπολη 1909, σσ. 1,5. 9. R. Hamman-Mac Lean - Η. Hallensleben, Die Monumentalmalerei in Serbien und Makedonien vom 11. bis zum 14. Jahrhundert, Giessen 196, εικ. στη σ. 107* Bacci, Μήτηρ Θεού, ό.π., σ. 89 σημ. 19 για παλαιότερα παραδείγματα του εικονογραφικού αυτού θέματος βλ. D. Klein, Lucas als Maler der Maria. Ikonographie der Lucas - Madonna, Αμβούργο 19, σσ και Ν. Χατζηδάκη, «Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας», Λομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρης, Ηράκλειο 1990, σ Βλ. σχετικά παραδείγματα Χατζηδάκη, ό.π., σσ Α. Τούρτα, Ot ναοί τον Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίου Μηνά στο Μονοοένορι, Αθήνα 1991, σσ * Α. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales de l'église de la Transfiguration à Veltsista (1568) en Epire et l'atelier des peintres Kondaris, Ioannina , σσ

4 100 E. Ν. Τσιγαρίδας νολο κλειστών ειληταρίων ο Παύλος, ως συγγραφέας των επιστολών. Στην εικονογραφία, στον τύπο της μορφής και στον τρόπο απόδοσης του σώματος και του προσώπου έχουν τα παράλληλα τους στις ομώνυμες μορφές του Πρωτάτου (εικ. 15,16) 11. Επίσης, ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος (εικ. 4) και ο απόστολος Λουκάς (εικ. 5), - παρά το γεγονός ότι ακολουθούν διαφορετικούς εικονογραφικούς τύπους από αυτούς του Πρωτάτου - στο σαρκωμένο, αυλακωμένο από τις ρυτίδες πρόσωπο με το εύρος του σωματικού όγκου παραπέμπουν και πάλι στον ζωγράφο του Πρωτάτου και μάλιστα στις αντίστοιχες μορφές των α ποστόλων 12. Στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά και στο εργαστήριο του αποδίδουμε, ό πως είπαμε, άλλες έξι εικόνες μεγάλων διαστάσεων, την εικόνα της αγίας Μαρίνης (100x6 εκ.) (εικ. 17), την εικόνα του αγίου Νικολάου (100x68 εκ.) (εικ. 19), την εικόνα του αγίου Αντωνίου (100x68 εκ.) (εικ. 18), την εικόνα του αγίου Βασιλείου (100x64 εκ.) (εικ. 20), την εικόνα του αγίου Αθανασίου (100x68 εκ.) (εικ. 21) και την εικόνα του αγίου Εεωργίου (εικ. 22). Στην εικόνα της αγίας Μαρίνας (εικ. 17) η αγία εικονίζεται σε προτομή μετωπικά, κρατώντας τον σταυρό του μαρτυρίου. Στον τύπο του προσώπου, που είναι πλατύ και εύσαρκο, και στα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά ο καλλιτέχνης έχει υπόψει του το πρόσωπο της ένθρονης Παναγίας του Πρωτάτου 1. Στην εικόνα του αγίου Νικολάου (εικ. 19) ο άγιος εικονίζεται σε προτομή, μετωπικά, ενδεδυμένος με την αρχιερατική ενδυμασία. Με το δεξί χέρι ευλογεί και με το αριστερό κρατάει κλειστό κώδικα. Τον πλαισιώνουν ο Χριστός και η Παναγία, οι οποίοι εικονίζονται στο ύψος των ώμων του αγίου μικρογραφικά, κρατώντας κλειστό κώδικα και μαφόριο αντίστοιχα. Από καλλιτεχνική άποψη ο άγιος Νικόλαος με το πλατύ, εύρωστο σώμα, τον φυσιογνωμικό τύπο με το σκαμμένο από την πνευματική άσκηση πρόσωπο και την ένταση του βλέμματος έχει ως άμεσο πρότυπο τον άγιο Νικόλαο του Πρωτάτου 14. Στην εικόνα του αγίου Αντωνίου (εικ. 18) ο άγιος φέρει αργυρά επένδυση του 19ου αι., που αφήνει ακάλυπτο μόνο το πρόσωπο. Εικονίζεται σε προτομή, μετωπικά, κρατώντας στο αριστερό χέρι ανοιχτό ειλητάριο, ενώ με το δεξί ευλογεί. Τα προσωπογραφικά και τεχνικά χαρακτηριστικά στην α ϊ 1. Ε. Ν. Τσιγαρίδας, «Μανουήλ Πανσέληνος ο κορυφαίος ζωγράφος της εποχής των Παλαιολόγων», Μανουήλ Πανσέληνος εκ τον ιερού ναού τον Πρωτάτον, Θεσσαλονίκη 200, εικ. 8, Ό.π., εικ. 0,, Ό.π., εικ Ό.π., εικ. 99,100.

5 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 101 πόδοση του προσώπου με τη γραμμική φωτοσκίαση στη διαγραφή των επί μέρους όγκων και ρυτίδων και την ένταση του βλέμματος παραπέμπουν και πάλι σε μορφές από τον ναό του Πρωτάτου, όπως είναι ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός και ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος 15. Στην εικόνα του αγίου Βασιλείου (εικ. 20) ο άγιος εικονίζεται στηθαίος, μετωπικός, ενδεδυμένος την ιερατική ενδυμασία. Με το αριστερό χέρι κρατάει κλειστό κώδικα, ενώ με το δεξί ευλογεί. Το πλατύ, ρωμαλέο σώμα και τα προσωπογραφικά χαρακτηριστικά, εξαιρουμένης της μακριάς γενειάδας, παραπέμπουν και πάλι σε μορφές από τον ναό του Πρωτάτου, όπως είναι ο άγιος Γεώργιος ο Δεκαπολίτης 16. Στην εικόνα του αγίου Αθανασίου (εικ. 21) ο άγιος εικονίζεται στηθαίος, μετωπικός, ενδεδυμένος με ιερατική ενδυμασία. Με το αριστερό χέρι κρατάει κλειστό κώδικα, ενώ με το δεξί ευλογεί. Το σώμα του, όπως και στους προηγούμενους αγίους, είναι εύρωστο με εντυπωσιακό πλάτος, ενώ το πρόσωπο με την πλατιά γενειάδα αποδίδεται με τεχνική που ακολουθεί πιστά τρόπους οικείους στη ζωγραφική του Πανσέληνου στον ναό του Πρωτάτου 17. Από τις Σέρρες προέρχεται, πιθανότατα, και μια εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (119x81εκ.), που βρίσκεται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη - Κρύπτη του ναού του Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι στη Σόφια (εικ. 2) 18. Η εικόνα αυτή χρονολογείται στον 18ο αι., χωρίς όμως να συνδέεται με το έργο του Διονυσίου. Ωστόσο, μετά από προσεκτική εξέταση της έχουμε τη γνώμη ότι αυτή παρουσιάζει στενή εικονογραφική και καλλιτεχνική συνάφεια με άλλες εικόνες του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου που φιλοτέχνησε ο Διονύσιος από τον Φουρνά ή αποδίδονται σ' αυτόν και σώζονται στο Κουτλουμουσιανό Κελλί του Τίμιου Προδρόμου στις Καρυές (1711) 19, στο καθολικό της Μονής Καρακάλλου (1722) 20, στη Μονή Ζωγράφου 21, στον 15. Τσιγαρίδας, ό.π., εικ. 129, Ό.π., εικ Ό.π., εικ. 99,100, National Art Gallery. Old Bulgarian Art Collection. The Crypt, Sofia 1999, αρ Α. Ξυγγόπουλος, «Τέσσερις φορητές εικόνες του Διονυσίου», Ελληνικά 10 (198/2) 278 (στο εξής: «Τέσσερις φορητές εικόνες») Γ. Κακαβάς, «Το τέμπλο του παρεκκλησίου του Τίμιου Προδρόμου στο κελλί του Διονυσίου του εκ Φουρνά στις Καρυές», Αντίφωνον. Αφιέρωμα στον καθηγητή Ν. Β. Δρανοάκη, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 184, εικ. 1, Ιερομόναχος Αναστάσιος, Ιερόν Κοντλουμουσιανόν Κελλίον Τίμιου Προδρόμου, Καρυές, Άγιον Όρος 1996, σ. 28 (έγχρωμη εικόνα του αγίου Ιωάννου Προδρόμου)* Post Byzantium: The Greek Renaissance, Athens 2002, σ E. Ν. Τσιγαρίδας, «Άγνωστες φορητές εικόνες του Φράγκου Κατελάνου και του Διονυσίου του εκ Φουρνά στο Αγιον Όρος», Μακεδόνικα ΚΘ' (1994) Μ. Enev, Mount Athos. Zograf Monastery, Sofia 1994, εικ. 427, όπου δημοσιεύεται έγχρωμη φωτογραφία της εικόνας. Enev τη χρονολογεί λανθασμένα στον 17ο αι. και, συνεπώς, δεν τη συνδέει με την καλλιτεχνική δραστηριότητα του Διονυσίου.

6 102 E. Ν. Τσιγαρίδας ναό της Μεταμορφώσεως στον Φουρνά των Αγράφων (177) 22 και στο Βυζαντινό Μουσείο της Αρχιεπισκοπής στη Λευκωσία της Κύπρου 2. Έτσι, η εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, που σήμερα βρίσκεται στην Κρύπτη του ναού του Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι στη Σόφια, έ χουμε τη γνώμη ότι είναι αναμφισβήτητα έργο του Διονυσίου του εκ Φουρνά. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να βρισκόταν αρχικά σε ναό της πόλεως των Σερρών απ' όπου εκλάπη από τους Βουλγάρους το 191 ή Ωστόσο, η περίπτωση η εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, που βρίσκεται στη Σόφια, να ανήκει στο ίδιο σύνολο με τις εικόνες που παρουσιάζουμε πρέπει, μάλλον, να αποκλειστεί λόγω διαφοράς στις διαστάσεις. Η εικόνα του αγίου Ιωάννου Προδρόμου στη Σόφια έχει διαστάσεις 119x81εκ., ενώ οι διαστάσεις των εικόνων που σώζονται στον ναό της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου κυμαίνονται από 100x6 εκ. έως 100x68 εκ. Η τάση επιστροφής, που έχει επισημανθεί στις εικόνες του ναού των Αγίων Μαρίνας και Αντωνίου, και αντιγραφής του έργου του ζωγράφου Πανσελήνου είναι συνειδητή, καθώς μαρτυρείται σε χειρόγραφα που περιέχουν ανώνυμες «ερμηνείες της ζωγραφικής», εγχειρίδια δηλαδή που περιέχουν πρακτικές οδηγίες γύρω από την τεχνική της ζωγραφικής. Στις ερμηνείες αυτές βρίσκει κανείς συχνά την προτροπή προς τους μαθητευόμενους αγιογράφους να αναζητήσουν «εκ του περίφημου Μανουήλ του Πανσελήνου τινά αρχέτυπα» και «να κοπιάσουν εις αυτά ικανόν καιρόν». Στις αρχές του 18ου αι. επώνυμος εκφραστής, αντιπροσωπευτικός προς την κατεύθυνση αυτή ζωγράφος, είναι ο αγιορείτης ιερομόναχος Διονύσιος από το χωριό Φουρνά των Αγράφων 24. Διονύσιος έχοντας υπόψη παλαι- 22. Ξυγγόπουλος, «Τέσσερις φορητές εικόνες», ό.π., σ. 4, εικ.. 2. Πρόκειται για αδημοσίευτη εικόνα την οποία αποδίδουμε στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά. Η φωτογραφία της εικόνας οφείλεται στον εκλεκτό συνάδελφο Αθανάσιο Παπαγεωργίου, τον οποίο και από τη θέση αυτή ευχαριστώ. 24. Βλ. σχετικά Κ. Θ. Δημαράς, «Θεοφάνους του εξ Αγράφων. Βίος Διονυσίου του εκ Φουρνά», Ελληνικά 10 ( ) 249 κ.ε.* Α. Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα ιστορίας της θρησκευτικής ζωγραφικής μετά την άλωσιν, Αθήναι 1957, σσ (στο εξής: Σχεδίασμα)' Α. Ξυγγόπουλος, «Διονύσιος από τον Φουρνά», Νέα Εστία 74 (196) * Μ. Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την άλωση, τ. 1, Αθήνα 1987, σσ ,276, όπου και η προγενέστερη βιβλιογραφία. Γενικά για το θέμα της επιστροφής κατά τον 18ο αι. στη ζωγραφική του 1ου-14ου αι. βλ. Ε. Ν. Τσιγαρίδας, «ι τοιχογραφίες του ναού της Νέας Παναγίας Θεσσαλονίκης και το κίνημα επιστροφής του 18ου αι. στην παράδοση της τέχνης της "Μακεδόνικης Σχολής"», ΚΖΔημήτρια, ΣΤ Επιστημονικό Συμπόσιο «Χριστιανική Θεσσαλονίκη: θωμανική περίοδος , Β'», Ιερά Μονή Βλατάδων 9-11 Νοεμβρίου 1992, Θεσσαλονίκη, Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης, 1994, σσ , εικ (στο εξής: «ι τοιχογραφίες»)* Ε. Κυριακούδης, «Η μνημειακή ζωγραφική στη Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος το 18ο αι.: Αισθητικές αναζητήσεις και τεχνοτροπικά ρεύματα», Θεσσαλονικέων πόλις 4 (2001) ' Ε. Ν. Τσιγαρίδας, «Καλλιτεχνικές τάσεις στην τέχνη των φορητών εικόνων του 18ου-19ου αι. στο Άγιον Όρος», Πρακτικά

7 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 10 ότερα εγχειρίδια ζωγραφικής, συνέθεσε ανάμεσα στα , με τη βοήθεια του λόγιου μαθητού του, του αγιογράφου και ιερομόναχου Κυρίλλου Φωτεινού από τη Χίο, ένα εγχειρίδιο αγιογραφίας, τη γνωστή Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης, που εξέδωσε στα 1909 ο Παπαδόπουλος-Κεραμεύς 25. Η Ερμηνεία του Διονυσίου περιέχει οδηγίες τεχνικού και εικονογραφικού περιεχομένου, που έχουν ληφθεί από παλαιότερα εγχειρίδια, εμπλουτισμένη με εκτενείς περιγραφές των σκηνών της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, μαρτυρίων αγίων κ.ά. Στην Ερμηνεία που συνέθεσε ο Διονύσιος συμβουλεύει τους υποψηφίους μαθητές στην τέχνη της αγιογραφίας και τους παρακινεί να μιμηθούν, και να αντιγράψουν το έργο του Πανσέληνου. Χαρακτηριστικά σημειώνει 26 κάμε καί σύ καθώς καί ημείς καί Ιδες μετά ταντα να ενρης εκ τον περίφημου Μανονήλ τον Πανσελήνον τινά αρχέτυπα καί κοπίασε εις αυτά ίκανόν καιρόν, σχεδιάζοντας με τον τρόπον όπου θέλομεν σε έρμηνενση παρέμπροσθεν, εως ου να καταλάβης τα μέτρα τούτον και σχήματα. 'Έπειτα υπάγε εις τάς ύπ' αύτοϋ είκονισθείσας εκκλησίας να έβγάλης άνθίβολα, καθώς θέλομεν σε έρμηνεύση. ίδιος, μάλιστα, αναφερόμενος στον εαυτό του, λέγει ότι έμαθε την τέχνη της ζωγραφικής στο Άγιον Όρος σπουδάζοντας παιδιόθεν και μιμούμενος κατά το δυνατόν μοι τον εκ Θεσσαλονίκης δίκην σελήνης λάμψαντα κυρ Μανουήλ τον Πανσέληνον από τ ε τας είκονισθείσας παρ' αύτοϋ ιεράς εικόνας τ ε και περικαλλεϊς ναούς εν τω άγιωνύμω όρει του Άθω- όστις (ο Πανσέληνος) και λάμπων ποτέ εις την ζωγραφικήν ταύτην επιστήμην ωσάν ή χρυσολαμπροκίνητος σελήνη ύπερηκόντισε και κατεκάλυψε με την θαυμαστήν τέχνην του όλους τους παλαιούς και νέους ζωγράφους, ώς τον δείχνουσι σαφέστατα αϊ εν τοίχοις καί πίναξιν νπ' αύτοϋ είκονισθεΐσαι εικόνες 27. Διονύσιος ως αγιογράφος, ακολουθώντας πιστά τις παραπάνω οδηγίες, μας άφησε ένα σημαντικό αριθμό φορητών εικόνων που σώζονται στο Κελλί του Τιμίου Προδρόμου στις Καρυές 28, όπου και εμόνασε, στο Πρωτάτο 29, Συμποσίου «Ζητήματα Μεταβυζαντινής ζωγραφικής στη μνήμη του Μανόλη Χατζηδάκη», Αθήνα 2002, σσ (στο εξής: «Καλλιτεχνικές τάσεις») Γ. Κακαβάς, «Λεύκωμα ζωγραφικών έργων του Διονυσίου του εκ Φουρνά», Διονύσιος ο εκ Φουρνά και το έργο του, 250 έτη από την εκδημία του, (Καρπενήσι 1996), Αθήνα 200, σσ (στο εξής: «Λεύκωμα ζωγραφικών έργων»). 25. Διονυσίου του εκ Φουρνά, ό.π., σ. 6 σημ. 24. Βλ. επίσης, Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα, ό.π., σσ Διονυσίου του εκ Φουρνά, ό.π., σ Ό.π, σ Βλ. στην παρούσα μελέτη σ. 101 σημ Στο Πρωτάτο έχουν εντοπιστεί δύο εικόνες, του Χριστού Παντοκράτορα και της

8 104 E. Ν. Τσιγαρίδας στη Μονή Κουτλουμουσιου 0, στη Μονή Καρακάλλου 1, στη Μονή Αγίου Παύλου 2, στη Μονή Δοχειαριου, στη Μονή Ζωγράφου 4, στην Κύπρο 5, στο Μουσείο της Κρύπτης του Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι στη Σόφια 6, στον Φουρνά των Αγράφων 7, στο Μουσείο Κανελλοπούλου Αθηνών 8 κ.ά. Παναγίας δηγήτριας. Τσιγαρίδας, «OL τοιχογραφίες» ό.π., σ. 66, εικ. 41* Κειμήλια Πρωτάτου, τ. Β', Άγιον Όρος 2004, σσ Στη Μονή Κουτλουμουσιου σώζονται δύο εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά, του Χριστού Παντοκράτορος και της Παναγίας δηγήτριας, οι οποίες μπορούν να α ποδοθούν στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά και το εργαστήριο του. Έγχρωμη απεικόνιση βλ. ρθοδοξία - Ελληνισμός. Πορεία στην τρίτη χιλιετία, τ. Β', Άγιον Όρος, Έκδοση Ιεράς Μονής Κουτλουμουσιου, 1996, πίν. στη σσ. 14, Στο καθολικό της Μονής Καρακάλλου σώζονται τέσσερις εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά, οι ακόλουθες: η Σύναξη των αποστόλων, ο Χριστός Παντοκράτωρ, η Παναγία δηγήτρια και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, βλ. Τσιγαρίδας, «Καλλιτεχνικές τάσεις», ό.π., σσ Μάλιστα, η εικόνα της Συνάξεως των δώδεκα αποστόλων είναι ενυπόγραφο έργο του Διονυσίου του εκ Φουρνά, χρονολογημένο στα 1722 (χειρ εντελούς Διονυσίου ιερομόναχου του εξ Αγράφων). Επίσης, στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος και στο Σκευοφυλάκιο της Μονής έχουμε εντοπίσει άλλες τέσσερις εικόνες που μπορούν να αποδοθούν στον Διονύσιο εκ Φουρνά και το εργαστήριο του. Πρόκειται για την εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα της Παναγίας δηγήτριας στο παρεκκλήσιο και για τις εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα και του Ιωάννη του Προδρόμου σε προτομή στο Σκευοφυλάκιο. 2. Στη Μονή Αγίου Παύλου τρεις εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα, της Παναγίας δηγήτριας και της Σταυρώσεως αποδίδονται στον Διονύσιο εκ Φουρνά ή πιθανότατα στο εργαστήριο του, Μ. Βασιλάκη, «Εικόνες 18ος-19ος αι.», Ιερά Μονή Αγίου Παύλου, Άγιον Όρος 1998, σσ , εικ. 82, 8, 84'Athos. Monastic Life on the Holy Mountain, Helsinki 2005, A.28, A.29, σσ (E. N. Tsigaridas).. Στη Μονή Δοχειαριου μια εικόνα της Παναγίας Γοργοεπηκόου του 1726 έχουμε τη γνώμη ότι είναι έργο του Διονυσίου του Φουρνά. Ιερομόναχος Φιλόθεος Δοχειαρίτης, «Η θαυματουργική εικόνα της Παναγίας Γοργοεπηκόου», Παρουσία Ι. Μονής Δοχειαριου, Άγιον Όρος 2001, σ. 200, εικ.. 4. Στη Μονή Ζωγράφου έχουμε εντοπίσει μια εικόνα του Ιωάννου του Προδρόμου, η οποία έχουμε τη γνώμη ότι αποδίδεται στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά, βλ. Enev, ό.π., εικ Η εικόνα αυτή χρονολογείται λανθασμένα από τον Enev στον 17ο αι. 5. Βλ. ό.π., σημ Βλ. ό.π., σημ Στον ναό της Μεταμορφώσεως του Φουρνά των Αγράφων Ευρυτανίας σώζονται τέσσερις ενυπόγραφες εικόνες του Διονυσίου του , προερχόμενες από το καθολικό της Ζωοδόχου Πηγής, οι ακόλουθες: Ιησούς Χριστός Μέγας Αρχιερεύς, Ζωοδόχος Πηγή, Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, απόστολοι Πέτρος και Παύλος, βλ. Ξυγγόπουλος, «Τέσσερις φορητές εικόνες», ό.π., σσ. 1-7, εικ Αλλες τέσσερις εικόνες εκ των οποίων τρεις σώζονται στον ναό της Μεταμορφώσεως στον Φουρνά (Ιησούς Χριστός Μέγας Αρχιερεύς, Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα, Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος) και μια στους Δομιανούς Ευρυτανίας (Κοίμηση Θεοτόκου) αποδίδονται στον Διονύσιο, βλ. Κακαβάς, «Λεύκωμα ζωγραφικών έργων», ό.π., σ Μπορούμε, επίσης, να προσθέσουμε στα α ποδιδόμενα έργα του Διονυσίου δύο εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου Ρεντίνας, μια κεφαλή του Χριστού και ένα Αγιο Μανδήλιο (;) Κακαβάς, αυτ. 8. Μια εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα του Μουσείου Κανελλοπούλου αποδίδεται επίσης στον Διονύσιο, βλ. Κακαβάς, «Λεύκωμα ζωγραφικών έργων», ό.π., σ. 611.

9 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 105 Στην καλλιτεχνική δραστηριότητα του Διονυσίου και μελών του εργαστηρίου του εντάσσουμε και τις εικόνες που παρουσιάσαμε. Ειδικότερα, οι φυσιογνωμικοί τύποι και οι καλλιτεχνικοί τρόποι των εικόνων του ναού της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου παρουσιάζουν στενή συγγένεια με ενυπόγραφες εικόνες του Διονυσίου, όπως είναι η εικόνα των Δώδεκα αποστόλων στη Μονή Καρακάλλου, έργο του 1722, και η οποία, όπως είδαμε, ε ντάσσεται σ' ένα μεγαλύτερο σύνολο φορητών εικόνων του ιδίου καλλιτέχνη που σώζονται στη Μονή. Έτσι, από τις εικόνες της Μεγάλης Δεήσεως η εικόνα του αγίου Ανδρέου (εικ. 8,24) στον φυσιογνωμικό τύπο, στον τρόπο αποδόσεως του προσώπου και στο εκφραζόμενο αυστηρό ήθος παρουσιάζει έντονη σχέση με τον απόστολο Ανδρέα (εικ. 25) από την εικόνα των Δώδεκα αποστόλων της Μονής Καρακάλλου. Ωστόσο, ο απόστολος Πέτρος (εικ ), όπως και ο Ανδρέας, ο Θωμάς (εικ ), ο Αουκάς (εικ. 0-1) κ.ά. από τη Μεγάλη Δέηση του ναού, παρά τον κοινό φυσιογνωμικό τύπο, εμφανίζονται γραμμικότεροι στην τεχνική εκτέλεση, με διαφορετική χρωματική κλίμακα στα ρούχα και ποιοτικά κατώτεροι, συγκριτικά με τις ομώνυμες μορφές από την εικόνα των αγίων αποστόλων της Μονής Καρακάλλου. Μάλιστα, σε ορισμένες εικόνες της Μεγάλης Δεήσεως, όπως του αποστόλου Παύλου (εικ. 2-), του αποστόλου Ματθαίου (εικ. 4-5), του α ποστόλου Σίμωνα (εικ. 1), ο ανώνυμος καλλιτέχνης στον φυσιογνωμικό τύπο, στα τεχνικά χαρακτηριστικά και στην καλλιτεχνική ποιότητα διαφοροποιείται ριζικά από τις αντίστοιχες μορφές της εικόνας της Μονής Καρακάλλου 9. Η σύγκριση των αποστόλων της Μεγάλης Δεήσεως με τους αποστόλους της ενυπόγραφης εικόνας του Διονυσίου της Μονής Καρακάλλου δείχνουν ότι οι εικόνες της Μεγάλης Δεήσεως εντάσσονται στο εργαστήριο του Διονυσίου, αλλά είναι καλλιτεχνικά άνισες. Φαίνεται, μάλιστα, ότι έχουν εκτελεστεί από δύο καλλιτέχνες του εργαστηρίου ανισοβαρούς καλλιτεχνικού ε πιπέδου. ίδιος ο Διονύσιος έχουμε τη γνώμη ότι εξετέλεσε μόνο τις δεσποτικές εικόνες του ναού, δηλαδή τις εικόνες της αγίας Μαρίνας, του αγίου Νικολάου, του αγίου Αθανασίου, του αγίου Αντωνίου, του αγίου Βασιλείου και του αγίου Γεωργίου. Ανακεφαλαιώνοντας, μπορούμε να πούμε ότι οι εικόνες του ναού των Αγίων Μαρίνης και Αντωνίου, που παρουσιάσαμε, είναι έργο του ιερομόναχου και ζωγράφου Διονυσίου από τον Φουρνά των Αγράφων και των συνεργατών του και έχουμε τη γνώμη ότι χρονολογούνται την περίοδο Η διαπίστωση αυτή ισχύει, εφόσον βέβαια οι εικόνες αυτές στο πρόσωπο δεν έ χουν δεχτεί νεώτερη επιζωγράφηση.

10 106 E. Ν. Τσιγαρίδας 174, δηλαδή μετά τη φιλοτέχνηση των εικόνων της Μονής Καρακάλλου το 1722 και πριν από την αναχώρηση του Διονυσίου από τον Άγιον Όρος το 174. Από απόψεως τέχνης κατατάσσονται σε ένα καλλιτεχνικό ρεύμα που εμφανίζεται στις αρχές του 18ου αι. στο Άγιον Όρος. Στο ρεύμα αυτό αναγνωρίζεται η τάση επιστροφής σε τύπους και τρόπους της ζωγραφικής του τέλους του 1ου αι. και των αρχών του 14ου αι. και κυρίως στη ζωγραφική του Πανσέληνου, στο πρόσωπο του οποίου η παράδοση προσγράφει όλη σχεδόν τη μνημειακή ζωγραφική του 14ου αι. που σώζεται στο Άγιον Όρος. Το φαινόμενο αυτό της επιστροφής, που εμφανίζεται και σε άλλες μορφές της μεταβυζαντινής τέχνης του 18ου αι., επισημαίνεται όχι μόνο στη μνημειακή ζωγραφική, αλλά και σε φορητές εικόνες με προτίμηση στις α πεικονίσεις του Χριστού, της Παναγίας, του αγίου Νικολάου, του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου κ.ά. Γνωστοί επώνυμοι εκφραστές της καλλιτεχνικής αυτής τάσης στο πρώτο τέταρτο του 18ου αι. είναι ο Διονύσιος ο εκ Φουρνά και ο Δαβίδ από τη Σελενίτζα, ενώ πρόσφατα, βάσει επιγραφικών στοιχείων, συνδέσαμε τις τοιχογραφίες του παρεκκλησίου του Αγίου Δημητρίου της Μονής Βατοπαιδίου με τον άγνωστο μέχρι τώρα, αλλά κορυφαίο καλλιτέχνη, τον Κοσμά από τη νήσο Αήμνο 40. Η κίνηση αυτή, που εμφανίζεται στον χώρο του Αγίου Όρους, με βάση τα αποτελέσματα της μέχρι τώρα έρευνας βρίσκει περιορισμένη απήχηση σε εκτός του Αγίου Όρους περιοχές. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι τα ζωγραφικά εκτός του Αγίου Όρους σύνολα της καλλιτεχνικής αυτής τάσης έ χουν εντοπισθεί σε μεγάλα, κυρίως, αστικά κέντρα της Μακεδονίας, όπως στη Θεσσαλονίκη, την Καστοριά, καθώς και τη Μοσχόπολη της σημερινής Αλβανίας. Με τη μελέτη μας αυτή ο χώρος εμφάνισης του καλλιτεχνικού αυτού ρεύματος επεκτείνεται και στην πόλη των Σερρών. γεωγραφικός περιορισμός του καλλιτεχνικού αυτού φαινομένου στον χώρο του Αγίου Όρους και σε ναούς μεγάλων αστικών κέντρων της Μακεδονίας και της σημερινής Αλβανίας οφείλεται πιθανότητα στη λογιότητα των ζωγράφων και συνεπώς στον λόγιο χαρακτήρα της ζωγραφικής, που απευθύνεται σε μορφωμένο κύκλο αστών, κληρικών και μοναχών. Ε. Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ 40. Ε. Ν. Τσιγαρίδας, «Περί της μη σωζόμενης κτητορικής επιγραφής του παρεκκλησίου του Αγίου Δημητρίου της Μονής Βατοπαιδίου», Λαμπηοών. Αφιέρωμα στη μνήμη της Ντ. Μονρίκη, Αθήνα 200, σσ , εικ. 1-4.

11 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 107 ΕΠΙΜΕΤΡ Μέσα στο 2006 δημοσιεύθηκαν δύο νέες μελέτες, με τις οποίες δημοσιοποιούνται έργα του Διονυσίου στο Άγιον Όρος και την Κύπρο, ορισμένα εκ των οποίων αναφέρονται στην παρούσα μελέτη. μοναχός Πατάπιος Καυσοκολυβίτης δημοσίευσε επτά άγνωστες εικόνες σωζόμενες στη Σκήτη των Καυσοκαλυβίων του Αγίου Όρους. Από τις εικόνες αυτές τρεις εικόνες, του Χριστού Παντοκράτορος, της Παναγίας δηγήτριας και του Ιωάννου του θεολόγου στην Καυσοκαλυβίτικη Καλύβη του Αγίου Ιωάννου του θεολόγου στο Αγιον Όρος, τρεις άλλες εικόνες της Φιλοξενίας του Αβραάμ, του Χριστού Παντοκράτορος και της Παναγίας δηγήτριας σώζονται στον Κοιμητηριακό ναό της Σκήτης των Καυσοκαλυβίων, ενώ μια εικόνα της Βαϊοφόρου απόκειται στην Εικονοθήκη του Κυριακού των Καυσοκαλυβίων, βλ. σχετικά Μοναχός Πατάπιος Καυσοκαλυβίτης, «Μεταβυζαντινή τέχνη στη Σκήτη Κουσοκαλυβίων», Πρακτικά Β'Διεθνούς Συμποσίου, «Άγιον Όρος. Πνευματικότητα και ρθοδοξία - Τέχνη», θεσσαλονίκη, Ε.Μ.Σ., 2006, σσ , εικ. 19,20,22,24,26,27,28. Η Αγγελική Στρατή σε δημοσίευμα της αποδίδει την εικόνα του αγίου Βασιλείου, που εκτίθεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο Σερρών, αλλά όπως είπαμε, προέρχεται από τον ναό της Αγίας Μαρίνας και Αγίου Αντωνίου Σερρών στον Διονύσιο από τον Φουρνά (βλ. στην παρούσα μελέτη σσ. 98, 101, εικ. 20). Δημοσιεύει, επίσης, δύο εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα και της Παναγίας δηγήτριας σωζόμενες στο Παρεκκλήσιο του Ιωάννου του θεολόγου στη Μονή Καρακάλλου (βλ. στην παρούσα μελέτη σ. 104, σημ. 1): βλ. σχετικά Α. Στρατή, «Αγνωστες φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά στις Σέρρες και στο Αγιον Όρος», Δώρον. Τιμητικός τόμος στον καθηγητή Νίκο Νικονάνο, θεσσαλονίκη 2006, σσ. 6-65, εικ Πρόσφατα δημοσιεύθηκε και η εικόνα του Ιωάννου του Προδρόμου του Βυζαντινού Μουσείου του Ιδρύματος του αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ στη Αευκωσία, την οποία αποδώσαμε στον Διονύσιο τον εκ Φουρνά, βλ. σχετικά: Athos. Monastic Life on the Holy Mountain, Κατάλογος Έκθεσης, Helsinki 2006, σ. 24, αρ

12 108 SUMMARY E. N. Tsigaridas, Portable Ins by Dionysios offournas in Serres. The hieromonk Dionysios of Fournas in the Agrafa, who was born c. 1670, was the theoretical exponent of the artistic trend that returned the art of the Paleologues. Between 1728 and 17, he also wrote the Painter's Manual and was at the same time working as a painter both of murals and of portable ins. The subject of this paper is a number of unsigned portable ins by Dionysios of Fournas and his workshop which are located on the templon of St Marina and St Anny Church in Serres. Specifically, they are four despotic ins of St Nilas, St Athanasios, St Anthony and St Marina, and twelve epistyle ins of the Great Deesis with the twelve apostles. An in of St Basil, which is exhibited in the Ecclesiastical Museum of Serres Dioces, belongs the same group and it is a work of the same painter. These ins, which are ascribed on the basis of artistic criteria Dionysios of Fournas, were painted in the first quarter of the 18th century and represent the artistic trend that sought return and py the art of the supreme painter of the Paleologean period, Manuel Panselinos, who painted the freses in the Church of Protan (c. 1290) at Karyes on Mount Athos.

13 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 109 Γ ;> II S S ε-δ

14 110 E. Ν. Τσιγαρίδας Γ5',\ *τ;ν>-τϊ

15 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 111 :?* % Εικ.. απόστολος Πέτρος από το επιστνλιο της Μεγάλης Αεήσεως τον ναού της Αγίας Μαρίνας και τον Αγίον Αντωνίον. Fig.. St apostle Peter from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

16 112 E. Ν. Τσιγαρίδας ELK. 4. ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος από το επιοτνλιο της Μεγάλης Αεήσεως τον ναού της Αγίας Μαρίνας και τον Αγίον Αντωνίον. Fig. 4. Evangelist St John the Theologian from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

17 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 11 j B Li J w f LI â N J Εικ. 5. ευαγγελιστής Λουκάς από το επιοτύλιο της Μεγάλης Δεήσεως του ναού της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου. Fig. 5. Evangelist St Luke from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

18 114 E. Ν. Τσιγαρίδας Εικ. 6. απόστολος Ιάκωβος από το επιστνλιο της Μεγάλης Δεήσεως τον ναού της Αγίας Μαρίνας και τον Αγίον Αντωνίον. Fig. 6. St apostle Jab from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

19 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά Εικ. 7. απόστολος Θωμάς από το επιστύλιο της Μεγάλης Δεήσεως τον ναού της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Αντωνίου. Fig. 7. St apostle Thomas from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

20 116 E. Ν. Τσιγαρίδας ELK. 8. απόστολος Ανδρέας από το επιστνλιο της Μεγάλης Δεήσεως τον ναού της Αγίας Μαρίνας και τον Αγίον Αντωνίον. Fig. 8. St apostle Andreas from the epistyle of Great Deisis of St Marina and St Anthony Church.

21 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά Й 4?» ч р 1л << S ч о -< t Ş Ln Ln - ь* ν ί> ο Ln 4 V??> 4 g ϊζ Ln ι? <u 0 >" «5 E5, s ** Κ il Co 2 4 S ο a-a C.=2 - S q S/ ON ** cs Ί? u

22 118 E. Ν. Τσιγαρίδας "s Q/ Έ ö eş # ö Ρ ι γελιστη εήσεως >. y ş 2 ь S \ >4 5Γ s ì? 4 Q Q İS gelisi Sı sis of S Ss» gq * 2 ο. ν Й s υ

23 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 119 (D 8 I Ln 4 g S5- Ь ο * s sj й U> "< s b v o Ln - 4 S?> 4 o > ο Ь* Ln <ъ s; QH 2 CO ο.a CL -Й Q 2» «δ/ 5 Κ Й S t b* *~*~ïi&* - % x~: ο g O v fc v Lr> ë 4 «ο ö Ln - b* > g Ln v? 4 ş S * l*s> Ln ö epistyle Anthony «δ S.il *- ** q S/ Й «й psi U й o

24 120 E. Ν. Τσιγαρίδας

25 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 121. ο g 4 S οό?> ο δ Ö S/ I vg Ln 4?> I s ο s-5 sa 1 S. <з»5* Q/ V a g > ο Q/ g S/ δ/ Ln «sı -S ΰ аз Κ t Ln 4 g Ln - g s Q Sİ - & *c i «ï «

26 122 E. Ν. Τσιγαρίδας колл 9, HP θίί ELK. 19. άγιος Νικόλαος στο τέμπλο τον ναού της Αγίας Μαρίνας και τον Αγίον Αντωνίον. Fig. 19. St Nicholas from the templon of St Marina and St Anthony Church.

27 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 12 U-U Εικ. 20. άγιος Βασίλειος στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών. Fig. 20. St Basil from the Ecclesiastical Museum of the Holy Metropole of Serres.

28 124 E. Ν. Τσιγαρίδας r *-û&ês \ì a» нши 1 16 Q/ J2 su Co CM >

29 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 125 Εικ. 2. Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος στην Κρύπτη τον ναού τον Αγίον Αλεξάνορον Νέβσκι στη Σόφια. Fig. 2. St John the Forerunner from the Crypt of St Alexander Nevski Church at Sofia.

30 126 E. Ν. Τσιγαρίδας Ln v Q/oo Ό Ln "* X CO Lr> S5" V* g CO 4 Q/ CO 4 CO 00 bô Ş *> t c

31 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 127 g Q/ ч со è / Ln Ι ο Q/ V-Г) «ο Κ ν* b ο Ό ϊ-η Q/ ч со Ö Q/ О ч Η. St S Q 1 I S i ο 5 δ > * ΣΝ Κ s S s ο Q jb 4 >.1 İS

32 128 E. Ν. Τσιγαρίδας щ Рж 4 4 Ö I φ Ln 'S t\.b.ş t\ w 2, CO ο oo <N Ş λεπτομέρ apostle T> oo <N ь

33 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 129

34 10 E. Ν. Τσιγαρίδας ίο 55 g / ч со ι- CO Ь> 4 i / Lr> 4 55~ ч о Ş v g i «O H s S o s / v CO θ α /?> CO v ή.ο > Ή «" & Q 6 Q S 1 Q s ъ. s ο < 1 CO κ»-ч su 1 Co S s Ъ. s <ъ κ.öfd -isi

35 Φορητές εικόνες του Διονυσίου του εκ Φουρνά 11 Φ Ь> 5-4 ΰ O/ ν ο ss S5- g / s Ln 55- о ч Ь> b b ν - ο Ьн so «É?. i ΐ 4 ' ι ζύ ч Q/*s со Q/ CO -< Й b/d ο ьо ε? I 2 ο S i s ο İ52 " δ *2 & ΓΝ 4 Q 4 СО ο δ >ч.1 tti 10

ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ *

ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ * ΕΥΘΥΜΙΟΣ Ν. ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ * Αντικείμενο της παρούσης μελέτης είναι μια σειρά δεκαέξι ανυπόγραφων φορητών εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 297-304 ΑΘΗΝΑ 2006 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ: Εισηγητής :Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ1

ΣΤΟΧΟΙ: Εισηγητής :Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ1 ΣΤΟΧΟΙ: 1. Σπουδή στα χαρακτηριστικά των δύο τεχνοτροπιών. 2. Προβολή αντιπροσωπευτικών έργων των δύο σχολών. 3. Εστίαση στο Πρωτάτο αγίου Όρους και στη Μονή Σταυρονικήτα. 4. Εστίαση στον Άγιο Νικόλαο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Από Ι1^ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ μέχρι 15^ Σεπτεμβρίου 2015 ΣΑΒΒΑΤΟ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Ώρα 7-10 π.μ. Η τελετή της Προόδου

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ*

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* Ή Μονή Παντοκράτορος1, έβδομη στην ίεραρχική τάξη των Άγιορείτικων μονών, βρίσκεται στη ΒΑ πλευρά τής χερσονήσου τοϋ Άθω (πίν. 1 α). Κτισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ Με απόφαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου (συνεδρίαση 29-10-2013), πραγματοποιήθηκαν δύο μονοήμερες Εκπαιδευτικές Εκδρομές στις οποίες συμμετείχαν

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα, με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Οι τελειόφοιτοι μαθητές του Σχολείου μας πραγματοποίησαν από 13 μέχρι 17

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΥΚΑ ΑΣ Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò 16 &17 Ìáñôßïõ 2006 Συνδιοργάνωση: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λευκάδας Σύλλογος Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά.

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά. APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ :ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΤΕΧΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ 2310 991119 2394025980 e-mail: tsompanistp@past.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ*

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* Οι έρευνες που έγιναν, κυρίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, στη ζωγραφική τόσο του νεότερου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη α. Γράμματα, επιστήμες, τεχνολογία Φιλοσοφία Κυριάρχησε η χριστιανική σκέψη. Ήταν γνωστή όμως και η αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Η Δυτική Ευρώπη γνώρισε

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Παρασκευή, 14 Μαΐου 2010 Πρωινή Συνεδρίαση ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) ΔΧΑΕ 33 (2012) 405-418 Νανώ Χατζηδάκη Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Στo άρθρο εξετάζεται η ιδιαίτερη διάδοση του θέματος του ευαγγελιστή

Διαβάστε περισσότερα

Post Collection, Collection. fax: 210 3212849 & 210 3218761. 210 3211405 ( Post Collection )

Post Collection, Collection. fax: 210 3212849 & 210 3218761. 210 3211405 ( Post Collection ) , Post Collection,. Post Collection,!!,,.,,,. fax: 210 3212849 & 210 3218761,,!... : 210 3211405 ( Post Collection ) 210 3353680 & 687 ( ). 2 Κασετίνες Πολυτελείας Οι εκπτώσεις πραγματοποιούνται στις αναγραφόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ*

Η ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* Η ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ* Πριν από τη διαπραγμάτευση του θέματος αυτού θεωρούμε χρήσιμη την παράθεση, σε συντομία,

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΓΑΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΓΑΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΓΑΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Γεώργιος Τσιγάρας γεννήθηκε το 1959 στην Πάτρα, όπου ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Σπούδασε Θεολογία στη Θεσσαλονίκη (1977-1981) και Βυζαντινολογία στη Βιέννη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ 6 OO ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ 4 OO ΑΓΓΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 6 OO ΑΔΑΜΙΔΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΒΡΑΑΜ 3 OO ΑΛΕΒΙΖΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ

ΑΓΓΕΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ 6 OO ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ 4 OO ΑΓΓΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 6 OO ΑΔΑΜΙΔΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΒΡΑΑΜ 3 OO ΑΛΕΒΙΖΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΟ ΑΓΓΕΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ 6 OO ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ 4 OO ΑΓΓΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 6 OO ΑΔΑΜΙΔΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΒΡΑΑΜ 3 OO ΑΛΕΒΙΖΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 7 OO ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΖΩΙΤΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΠΑΤΙΧΕΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ-ΜΟΥΣΕΙΟ & ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ «5 Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Θέμα: «Η ΛΕΜΕΣΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ:

ΔΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΠΑΤΙΧΕΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ-ΜΟΥΣΕΙΟ & ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ «5 Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Θέμα: «Η ΛΕΜΕΣΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: ΔΗΜΟΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΠΑΤΙΧΕΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ-ΜΟΥΣΕΙΟ & ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ «5 Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Θέμα: «Η ΛΕΜΕΣΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: ΠΡΟΣΩΠΑ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ, ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΘΕΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΛΓΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ SCHAERBEEK 293, rue du Progrès - 1030 Schaerbeek. Email: paroisse.schaerbeek@gmail.com Τηλ. : 02-201.19.38. Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΚΟΧ.Π ΚΟΧ.Π. 13.605/1/2013

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΚΟΧ.Π ΚΟΧ.Π. 13.605/1/2013 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΑΞΗΣ: «ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΩ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Page 2 of 6

Περιεχόµενα. Page 2 of 6 Περιεχόµενα Page 2 of 6 Περιεχόµενα Τεύχος Οκτωβρίου Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου Ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας Ιερά Μονή Προυσού Διώρυγα της Κορίνθου Ιερά Μονή Κοιµήσεως της Θεοτόκου 2 3 3 4 4 5 5 Page

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι.

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Κωνσταντίνος ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 37-56 ΑΘΗΝΑ 2004 Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα