GUT-BRAIN AXIS:Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "GUT-BRAIN AXIS:Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ"

Transcript

1 GUT-BRAIN AXIS:Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ελευθερία Ρώμα Ομότιμη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Γστρεντερολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστημονική Διευθύντρια Παιδογαστρεντερολογικού Τμήματος «Μητέρα»

2 Τα τελευταία χρόνια. qαύξηση λειτουργικών γαστρεντερικών διαταραχών qαδιευκρίνιστη η αιτιολογία πολλών συμπτωμάτων qαύξηση του stress και της κατάθλιψης qμεγάλη αλλαγή στη διατροφή μας

3 Σχέση εγκεφάλου και τροφής Γνωστή από χρόνια όσον αφορά τη συμπεριφορά μας στη σίτιση

4 The Gut Brain Axis q Σύστημα αμφίδρομης επικοινωνίας που συνδέει το γαστρεντερικό με το ΚΝΣ μέσω πολλών οδών που συμμετέχουν νευρικά, ενδοκρινικά και ανοσολογικά κύτταρα q Το εντερικό νευρικό πλέγμα είναι κοντά : ü Στο λεμφικό ιστό (GALT) που παράγει τα 2/3 των ανοσοκυττάρων ü Εντερο-ενδοκρινικά κύτταρα ( 20 ορμόνες) q Η επικοινωνία εντέρου εγκεφάλου με 3 οδούς ü Άμεση νευρική οδό (εντέρου-κνσ) ü Ανοσολογικό σύστημα ü Εντεροενδοκρινικές συνδέσεις q q q q Επιτρέπει στο ΚΝΣ να ρυθμίζει τις γαστρεντερικές λειτουργίες όπως κινητικότητα, έκκριση Στο γαστρεντερικό να στέλνει σήματα πείνας ή δυσφορίας Επηρεάζει την ψυχική διάθεση, τη νόηση και συμπεριφορά στο φαγητό Η εντερική χλωρίδα φαίνεται να παίζει ρόλο στο σενάριο αυτό Cryan and Dinan, 2012), (Julio-Piepe et al., 2013)

5 GUT-BRAIN AXIS : ΣΧΕΣΗ ΕΝΤΕΡΟΥ- ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Πρόσφατα με τις απεικονίσεις του εγκεφάλου διαπιστώθηκε ότι ο άξονας επηρεάζει: Την εγκεφαλική λειτουργία Την εντερική λειτουργία Διατηρεί την ομοιόσταση, ειδικά σε συνθήκες stress The Canadian Journal of Psychiatry /2016, Vol. 61(4)

6 Think Twice: How the Gut's "Second Brain" Influences Mood and Well-Being Το εντερικό νευρικό σύστημα στην κοιλιά μας κάνει πολύ περισσότερα από την επεξεργασία της τροφής που τρώμε! Γιατί;

7 Gut Feelings the "Second Brain" in Our Gastrointestinal Systems There is a super highway between the brain and GI system

8

9 Ρύθμιση των brain-gut πεπτιδίων q Οι αλληλεπιδράσεις εγκεφάλου-εντέρου γίνονται με νευροδιαβιβαστές που βρίσκονται στα ενδοκρινικά κύτταρα του ΚΝΣ και του νευρικού της γαστρεντερικής οδού q Δρουν σαν νευροδιαβιβαστές και ορμόνες που ονομάζονται brain-gut peptides που ρυθμίζουν γαστρεντερικές λειτουργίες q Οι σπουδαιότεροι νευροδιαβιβαστές είναι : ü Διεγερτικοί νευροδιαβιβαστές: Ισταμίνη, 5-ΗΤ, substance P (SP), calcitonin gene-related peptide (CGRP) και corticotropin-releasing factor-related peptide (CRF). ü Αναστασταλτικοί νευροδιαβιβαστές: cholecystokinin (CCK), NO, norepinephrine (NE), and vasoactive peptide (VIP) ü Περίπου 95% of 5-HT (Serotonin) από τα εντεροχρωμαφινικά του εντερικού βλεννογόνου που ρυθμίζουν κινητικότητα και αντίληψη, ρυθμίζει τη φλεγμονή ü Αλλαγές στην 5-HT υπάρχουν στο ευερέθιστο έντερο, ΙΦΝΕ

10 Τροφές πλούσιες σε Τρυπτοφάνη Category Milk and Milk Products Food Traditional milk products, yogurt and soy milk Meat Fish Cheese Fruits Vegetables Nuts Seeds Legumes Grains Mutton, venison, beef liver, calf s liver, chicken breast, turkey breast Halibut, cod, tuna, shrimp, mackerel, salmon, snapper, scallops Cheddar processed cheese, cottage cheese, tofu, gruyere cheese Apples, bananas, blueberries, strawberries, avocados, pineapple, peaches Spinach, mustard greens, asparagus, eggplant, winter squash, green peas, kelp, broccoli, onions, tomatoes, cabbage, cauliflower, mushrooms, cucumbers, potatoes Walnuts, peanuts, cashews, pistachios, chestnuts, almonds Ground flax, sesame, pumpkin, fenugreek, sunflower seeds (roasted) Mung bean, soybeans, kidney beans, lima beans, chickpeas Wheat, brown r

11 ΣΧΕΣΗ ΕΝΤΕΡΟΥ-ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ένας καινούργιος «παίκτης» αξιολογήθηκε τα τελευταία χρόνια Μικροβίωμα q Ρυθμιστής του άξονα εντέρου- εγκεφάλου q Το έντερο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικρόβια (1-10 φορές περισσότερα από τα σωματικά μας κύτταρα) q Επηρεάζει όλη την ανθρώπινη βιολογία q Ρυθμίζει τις αλλαγές στη φυσιολογία όταν υπάρχει stress q Συμπεριφορά q Λειτουργία εγκεφάλου The Canadian Journal of Psychiatry /2016, Vol. 61(4) Ποια είναι η σχέση του με τον εγκέφαλο;

12 Εντερικό μικροβίωμα: Σχέση με το εντερικό νευρικό πλέγμα και ενδοκρινολογικό Εντερικό πλέγμα q Παίζει σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία εντέρου-εγκεφάλου q Άμεση επαφή με τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς στον αυλό q Μεταφέρει πληροφορίες της εντερικής χλωρίδας και εξαρτάται από το είδος των μικροβίων q Ανταποκρίνεται στις αλλαγές της εντερικής χλωρίδας Εντερικό ενδοκρινικό σύστημα q Σχετίζεται με τα μικρόβια μεταβολή της εγκεφαλικής λειτουργίας q Γίνονται μεταβολές των σημάτων του εντερικού ενδοκρινικού στην εντερική δυσβίωση q Αλλάζει την ποικιλία της χλωρίδας q Ενεργοποιεί τον hypothalamic-pituitaryadrenal (HPA) άξονα International Journal of Neuropsychopharmacology, (2016) 19(8): 1 17

13 The Neuro-endocrinological Role of Microbial Glutamate and GABA Signaling Μικροβίωμα Συμβάλλει στην πέψη Βιταμίνες Άμυνα σε παθογόνα (άμεσα και μέσω ανοσολογικού) q Μέσω άξονα εντέρου-εγκεφάλου ρυθμίζει εντερικές και εγκεφαλικές λειτουργίες Ψυχική διάθεση Επίπτωση στη σκέψη ή συναίσθημα Νόηση Συμπεριφορά q Παράγει νευροδραστικά πεπτίδια π.χ. κατεχολαμίνες, ισταμίνη, σεροτονίνη, γλουταμίνη και GABA : υποδοχείς και σηματοδότες, κοινή γλώσσα με το ΚΝΣ q GABA: ο κύριος νευροδιαβιβαστής q Ρυθμίζει το κοιλιακό άλγος και την αντίληψη του πόνου στο ΚΝΣ μέσω των κεντρομόλων οδών Front. Microbiol. 7:1934, 2016

14

15 MICROBIOTA ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ: Ο ΠΡΩΙΜΟΣ ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΤΗ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΖΩΗ Τα βραχείας αλύσου λιπαρά οξέα (SCFA) είναι το τελικό προϊόν της μικροβιακής ζύμωσης κυρίως των πολυσακχαριτών Η απουσία αυτών των ενζύμων αναπληρώνεται από το μικροβίωμα. Η περιεκτικότητα του εντερικού αυλού σε SCFAs τροποποιείται από τις φυτικές ίνες της τροφής, που αυτές με τη σειρά τους επηρεάζουν τη σύσταση της μικροβιακής χλωρίδας. Τα SCFAs εκτός του ότι αποτελούν πηγή ενέργειας στον ξενιστή, έχουν σημαντική επίδραση στην ανοσολογική απάντησή του. Το βουτυρικό τροποποιεί την παραγωγή κυτταροκινών από τα βοηθητικά κύτταρα και συντελεί στην ακεραιότητα του φραγμού του εντερικού επιθηλίου

16 Επικοινωνία Microbiota και εγκεφαλο-εντερικού άξονα στην υγεία και τη νόσο Healthy CNS Under healthy conditions Intact barrier Stress and disease Abnormal behavior and cognion, stress, visceral pain Macrophage Dysbiosis Healthy gut Symbiosis/ισορροπία microbiota:ακέραιος εντερικός φραγμός Gut dysfunction Dysbiosis: υπερανάπτυξη εντεροπαθογόνων βλάβη φραγμού (leaky gut) Pathobionts symbionts SCFAS Neurotransmiter Proinflammatory cytokines

17

18 ΠΙΘΑΝΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΝΟΣΟΥ Η σύστασή του ποικίλλει ανάλογα με γεγονότα κατά την κύηση, τρόπο τοκετού, διατροφής του βρέφους και χρήσης αντιβιοτικών Μετά τη γέννηση η εντερική λειτουργία και ανάπτυξη του ανοσοποιητικού επηρεάζονται σημαντικά από το μικροβίωμα Πρώιμος αποικισμός με το μικροβίωμα μπορεί να επηρεάσει την εμφάνιση νόσου αργότερα (microbial programming) Τα περισσότερα είδη μικροβίων ζουν συμβιωτικά με τον ξενιστή ΣΥΜΒΙΩΣΗ (diversity) ΥΓΕΙΑ ΔΥΣΒΙΩΣΗ ΝΟΣΟΣ

19

20 Βrain gut microbiome axis και ψυχική υγεία q q q Η μικροβιακή χλωρίδα έχει επίπτωση στη νόηση και συμπεριφορές που σχετίζονται με το stress, όπως άγχος, κατάθλιψη Η ψυχολογική εξέλιξη, καθώς επίσης οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες επιδρούν στον άξονα Λειτουργικά γαστρεντερικά συμπτώματα εκφράζουν διαταραχή του άξονα q Οι ψυχολογικές παρεμβάσεις μπορεί να βελτιώσουν την υγεία του άξονα αυτού π.χ. ψυχοθεραπεία για την κατάθλιψη επηρεάζει τη σύσταση και τη λειτουργία του μικροβιώματος Ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει την εντερική χλωρίδα Ικανότητα της μικροβιακής χλωρίδας να επηρεάζει τον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά Soc Personal Psychol Compass. 2017;11:e12309 Μηχανισμός δράσης

21 Σχέση εγκεφάλου με μικροβιακή χλωρίδα και ψυχικές εκδηλώσεις q Πειραματόζωα χωρίς μικροβίωμα υπερβολική αντίδραση του άξονα υποθαλάμου υπόφυσης στο stress, που αναστρέφεται με τον αποικισμό bifidobacteria q Το stress σε έμβρυο-βρέφος ή σε ενηλίκους επηρεάζει το μικροβίωμα Μικροβίωμα q Είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου q Ρυθμίζει σημαντικές επεξεργασίες στον εγκέφαλο όπως π.χ. νευρονογένεση και ενεργοποίηση της νευρογλοίας q Ευοδώνει στρεσσογόνες βλάβες, ειδικά στην νευρολογική ανάπτυξη q Θα υπάρξει δυνατότητα στη νευροεπιστήμη και ψυχιατρική θεραπείας παθήσεων μέσω μικροβιώματος με στόχο τον εγκέφαλο; The Canadian Journal of Psychiatry /2016, Vol. 61(4) Soc Personal Psychol Compass. 2017;11:e12309

22 ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ STRESS, ΦΥΣΙΟΛΟΓΊΑ ΤΟΥ ΞΕΝΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ: ΜΙΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΣΧΕΣΗ Το Stress θεωρείται πρόκληση ή απειλή για τη διαταραχή της ομοιόστασης του οργανισμού q Η διαταραχή της φυσιολογικής ομοιόστασης περιλαμβάνει το οικοσύστημα της γαστρεντερικής οδού αλλαγή στη σύσταση και λειτουργία της εντερικής χλωρίδας. q Σε πειραματόζωα το stress στις μητέρες κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να έχει επίπτωση στην εντερική χλωρίδα και σε άλλα συστήματα στο παιδί της q Σημαντική έμφαση έχει δοθεί στην κοινωνική /συναισθηματική επιβάρυνση μέσω των γονέων για τη μετάδοση του άγχους στο παιδί τους q Το έντονο άγχος μπορεί επίσης να μεταδοθεί όχι μόνο γονιδιακά, αλλά επίσης από το μικροβίωμα κατά την έξοδο του παιδιού από τον κόλπο q Το μικροβίωμα στη συνέχεια έχει επίπτωση στην απάντηση στο stress Kennedy, et al., 2017

23

24 ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ STRESS, ΦΥΣΙΟΛΟΓΊΑ ΤΟΥ ΞΕΝΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ: ΜΙΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΣΧΕΣΗ Το χρόνια stress έχει διαφορετική επίπτωση από το οξύ Οξύ : q Απελευθέρωση κορτιζόλης μέσω του άξονα υποθάλαμοςυπόφυση-επινεφρίδια μηχανισμός προσαρμογής για την άμεση απάντηση στο stress q Προσαρμογή της ανοσοαπάντησης Χρόνιο: q Απορρύθμιση του άξονα υποθάλαμος-υπόφυσηεπινεφρίδια q Απορρύθμιση ανοσίας για ενδο και εξωκυττάρια παθογόνα q Χαρακτηριστικό της δυσλειτουργίας στο stress είναι η αδυναμία καταστολής του Π.χ. στο ευερέθιστο έντερο ( διαταραχή του άξονα the brain gut microbiome) η ενεργοποίηση του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια παραμένει για μακρότερο διεγερμένος από τα φυσιολογικά άτομα q Ενδείξεις ότι τα σήματα gut-brain μεταφέρονται με το πνευμονογαστρικό νεύρο

25 Stress και ανοσολογική απάντηση

26 Η επίδραση του stress στο πεπτικό Το stress επηρεάζει: κινητικότητα έκκριση εντερική ευαισθησία αιματική ροή Τροποποιεί την εντερική χλωρίδα Αυξάνει τη διαπερατότητα Soc Personal Psychol Compass. 2017;11:e12309

27 Κοιλιακά άλγη και γαστρεντερικά προβλήματα ΕΝΤΕΡΙΚΉ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΣΊΑ q Τοπική βλάβη στο έντερο ü Διάταση, ü Φλεγμονή ü Υπερκινητικότητα σε άτομα με : q Στρεσσογόνα ερεθίσματα κατά τη σύλληψη-βρεφική ηλικία q Γενετική προδιάθεση

28 Ποιες είναι οι επιπτώσεις της διαταραχής του άξονα εντέρου-εγκεφάλου;

29 Επιπτώσεις της διαταραχής του άξονα εντέρου-εγκεφάλου q Πεπτικό Προβλήματα στη νεογνική και βρεφική ηλικία (βρεφικοί κολικοί-διαταραχές στη σίτιση βρεφών ) Λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές Κοιλιοκάκη ΙΦΝΕ Λειτουργική δυσκοιλιότητα q Νευρικό σύστημα q Ψυχικές διαταραχές q Αυτισμός q Παχυσαρκία q Διαταραχές συμπεριφοράς εφήβων

30 Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο της μάννας όταν ακούει το μωρό της να κλαίει; Ωκυτοκίνη στον εγκέφαλο της μάνας: αυξημένη για να αντιλαμβάνεται τη δυσφορία του βρέφους επιδρά στον εγκέφαλο και το σώμα της Σχετίζεται με τον τοκετό, το θηλασμό και το δεσμό της με το βρέφος Όταν το βρέφος πεινά και κλαίει: στο γυναικείο εγκέφαλο ο ήχος διακόπτει τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, προκαλεί εγρήγορση στον άνδρα δεν διακόπτεται. ΚΛΑΜΜΑ ΒΡΕΦΟΥΣ Αύξηση των σφυγμών και της αρτηριακής πίεσης Πανικός ή δυσφορία

31 Συμπεριφορά του θηλάζοντος βρέφους: Υπόθεση q Ίσως το μικροβίωμα της μητέρας επηρεάζει τη σύσταση του γάλατος q Επιδρά στη εντερική νευροβιολογία και φυσιολογία του βρέφους, αμέσως ή εμμέσως από το μικροβίωμά του Κλάμμα Θηλαστικές κινήσεις Δραστηριότητα Συναίσθημα Evolution, Medicine, and Public Health [2015]

32 ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΟΜΑΛΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΒΡΕΦΟΥΣ - ΜΑΝΝΑΣ Αν δεν εγκατασταθεί ομαλή σχέση: qυπερβολικό κλάμμα qδιαταραχές ύπνου και σίτισης που αποτελούν πρώϊμα σημεία ψυχικών δυσκολιών στην παιδική ηλικία Popp et al. Child Adolesc Psychiatry Ment Health (2016) 10:21

33 Μητρική ανταπόκριση στο βρέφος q Τα βρέφη κλαίνε φυσιολογικά 1-3 ώρες την ημέρα q Στα βρέφη που κλαίνε συνυπάρχει έντονο stress και κατάθλιψη της μητέρας q Έμφυτη αγριάδα και θυμός στη φωνή της q Η μητρική κατάθλιψη συνδυάζεται με προβλήματα του βρέφους στον ύπνο q Η διάρκεια της γκρίνιας και του κλάμματος και αδυναμία της μητέρας να ηρεμήσει το βρέφος ίσως είναι ενδεικτικά κατάθλιψης της μητέρας PEDIATRICS Volume 131, Number 6, June 2013

34 ΒΡΕΦΙΚΟΙ ΚΟΛΙΚΟΙ πιθανά αίτια Αποτέλεσμα πόνου στο έντερο (αλλεργία στο γάλα, αέρια); Πρόβλημα συμπεριφοράς: Δεν αναπτύχθηκε κατάλληλη σχέση μεταξύ μητέρας και βρέφους GUT-BRAIN AXIS Αποτελούν απλά το ένα άκρο του φυσιολογικού κλάματος Δυσβίωση ερεθίζει τους εντερικούς υποδοχείς : αυξάνει η ευαισθησία στον πόνο Είναι αποτέλεσμα πολλών καταστάσεων που δεν έχουν ακόμα εξακριβωθεί Διαταραχή δεσμού γονιών -παιδιού Προβλήματα στη σχέση γονέων Κακοποίηση παιδιού (shaken baby)

35 Στα φυσιολογικά αναπτυσσόμενα βρέφη q Μερικά ερεθίσματα μπορούν να απελευθερώσουν ενδογενή οπιοειδή που περιλούουν τον εγκέφαλο και καταστέλλουν τον πόνο! q Βοηθά το αρμονικό περιβάλλον σε αυτό μέσω του άξονα; q Ανταποκρίνονται το ίδιο τα βρέφη με κολικούς;

36 Κολικοί :Αντιμετώπιση Οι γονείς χρειάζονται υποστήριξη Καθησύχαση και προσπάθεια μείωσης του Stress που προκαλεί το βρέφος με τους κολικούς Ενημέρωση ότι δεν παθαίνουν κάτι κακό τα βρέφη με τους κολικούς Μερικοί γονείς πιστεύουν ότι το παιδί έχει αλλεργία ή δυσανεξία στο γάλα που παίρνουν Μερικά βρέφη δείχνουν μια μικρή βελτίωση σε γάλα σόγιας ή χωρίς λακτόζη, αλλά.. Αυτό εύκολα οδηγεί σε προοδευτική αλλαγή γαλάτων και οι γονείς βάζουν στο μυαλό τους την ιδέα ότι έχουν άρρωστο βρέφος!!! ΠΡΟΣΟΧΗ όταν αλλάζουμε γάλατα, ίσως κάτι άλλο συμβαίνει..

37 Κώδικας επικοινωνίας παιδιού γονιού στη σίτιση! Κατά το 1 ο έτος αναπτύσσεται η αυτόνομη εσωτερική ρύθμιση της σίτισης Το παιδί αναγνωρίζει πότε πεινά και πότε είναι χορτάτο Κλειδί στην εξέλιξη αυτή είναι : Η ανάπτυξη συστήματος επικοινωνίας γονιού-παιδιού που απαιτεί Το παιδί να δίνει το σήμα της πείνας ή του κορεσμού Ο γονιός ανταποκρίνεται στα σήματα αναλόγως VOL. 49 NO. 4, MAY 2007 BC MEDICAL JOURNAL

38 qκαθιέρωση βασικών κύκλων και ρυθμών ύπνου και εγρήγορσης, σίτισης qδίνει σήματα πείνας qεάν είναι ευερέθιστο ή νυσταγμένο μπορεί να δυσκολέψει η σίτιση qγλώσσα του σώματος: η αλληλεπίδραση γονιού βρέφους γίνεται αμοιβαία π.χ. όταν υπάρχει διαταραγμένη σχέση: Μπορεί το βρέφος να δώσει σήμα πείνας και όταν δει το γονιό, προβλέπει τη σίτιση και σταματά το σήμα της πείνας NO. 4, MAY 2007 BC MEDICAL JOURNAL

39 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Συμμετοχή άξονα εντέρου-εγκεφάλου Προσκόλληση σε συγκεκριμένες τροφές (υπερβολικά λίγες) Επικίνδυνη σίτιση (βίαιη και/ή με καταδίωξη) Ξαφνικό σταμάτημα του φαγητού μετά από οποιοδήποτε συμβάν Προκαταβολική αναγούλα (70%) Καθυστέρηση στην ανάπτυξη

40 Λειτουργικές Γαστρεντερικές Διαταραχές (FGIDs) q Πιο συχνό γαστρεντερολογικό πρόβλημα Ελλάδα παιδιά : 23%, Μεσογειακές χώρες (ESPGHAN): 20.7% Αμερική: 23 %, βρέφη-νήπια 27% q Μορφολογικές βλάβες και διαταραχές της φυσιολογίας q Διαταραχή στην κινητικότητα q Σπλαχνική υπερευαισθησία q Αλλαγές στη βλεννογονική και ανοσολογική λειτουργία q Αλλαγή στο εντερικό μικροβίωμα q Αλλαγή στη λειτουργία του ΚΝΣ q Αλληλεπίδραση εντέρου-εγκεφάλου Drossman Gastroenterology 2016

41

42 Τι προκαλεί τον πόνο στην κοιλιά ; q Παθολογικές συσπάσεις του εντέρου που διεγείρουν «sensitive nerves» q Πόνος από τις φυσιολογικές συσπάσεις για την προώθηση της τροφής ή αέρια q Η αντίληψη του πόνου οφείλεται σε σήματα νεύρων του γαστρεντερικού που επεξεργάζονται από τον εγκέφαλο q Ψυχολογικό stress, άγχος ή κατάθλιψη μπορεί να προκαλέσουν επεισόδια πόνου ή να επηρεάσουν την ερμηνεία του πόνου στον εγκέφαλο q Ασθενείς με ΛΚΑ έχουν αυξημένη ευαισθησία του πόνου στο έντερο αλλά μειωμένη στο δέρμα και οι γονείς ανησυχούν γιατί θεωρούν ότι αντέχουν τον πόνο τα παιδιά τους

43 Λειτουργικά κοιλιακά άλγη και Ψυχική υγεία qπαιδιά με Λειτουργικά κοιλιακά άλγη υποφέρουν συγχρόνως από προβλήματα ψυχικής υγείας όπως άγχος και κατάθλιψη qδεν είναι πάντα σαφές ποιο αρχίζει πρώτο, αλλά υπάρχει αυτο-ανακύκλωση qο πόνος στην κοιλιά αυξάνει το ήδη υπάρχον άγχος, αποφυγή κένωσης εντέρου, δυσκοιλιότητα qπερίπου 62% έχουν άγχος, ενώ 20% οι μάρτυρες Journal of Abnormal Child Psychology. 2013;41: Pediatrics. 2013;132:

44 Βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο των ΛΓΕΔ

45 Επίπτωση των ΛΓΕΔ στην Ελλάδα 13,9% 5,6% 3% 0,88% 0,5% 0,5% 0,5% 0,44% 0,44% Bouzios 2017

46 Θεραπεία Λειτουργικών Γαστρεντερικών Διαταραχών q Συμπτωματική q Συμβουλευτική q Σημαντικό η αποδοχή του πόνου παρά την απουσία οργανικής νόσου q Σπασμολυτικά q Ψυχολογικές θεραπείες όχι γιατί «όλα είναι στο κεφάλι σου» αλλά διότι υπάρχουν ενδείξεις ότι το άγχος και η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία του εντέρου q Συμπεριφορική θεραπεία,που βοηθά παιδιά με άγχος να μη φοβούνται και να ενθαρρύνονται για υγιεινές καταστάσεις π.χ. να πηγαίνουν σχολείο, στην τουαλέτα κτλ. Ελάττωσαν τα λειτουργικά κοιλιακά άλγη. q Οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να βοηθήσει τα αγχώδη παιδιά που έχουν λειτουργική δυσκοιλιότητα q Θεραπεία με αντικαταθλιπτικά βοηθά αρκετούς ενήλικες, αλλά όχι στα παιδιά λόγω των παρενεργειών τους q Οι γονείς να εντοπίζουν μήπως αυτά τα παιδιά έχουν άγχος και κατάθλιψη American Journal of Gastroenterology 2010;105: Canadian Family Physician. 2013;59:263-4.

47 Θεραπεία των λειτουργικών κοιλιακών αλγών ή του ευερεθίστου εντέρου Είναι ίδια στις δύο καταστάσεις : qκαθησύχαση : Η εξήγηση γιατί έχουν πόνο και ότι δεν υπάρχει σοβαρή νόσος συχνά βελτιώνει τον πόνο qδιαιτητικές τροποποιήσεις : Αρκετές φυτικές ίνες, αποφυγή ερεθιστικών τροφών qμείωση του Stress : Σπίτι και σχολείο qφαρμακευτική αγωγή: Αντισπασμωδικά (σπάνια)

48 Acupuncture-moxibustion για τη θεραπεία ευερεθίστου εντέρου Εντερική χλωρίδαδυσβίωση, ROS, κτλ Γαστρεντερική κινητικότητα Βελονισμός μοξοθεραπεία Εντερική υπερευαισθησί α Ανοσολογικό σύστημα Brain-gut axis Νευροενδοκρινι κό σύστημα

49 ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ Δευτεροπαθής (οργανική) Ιδιοπαθής (λειτουργική) 5% 95%

50 Λειτουργική δυσκοιλιότητα και brain gut axis Διαταραχή στους νευροδιαβιβαστές Δυσβίωση Διέγερση συμπαθητικού Αύξηση κατεχολαμινών Υπερινσουλιναιμία Μείωση ghrelin και cholecystokinin Μειωμένη γαστρική-εντερική κινητικότητα

51 Αλληλεπιδράσεις εγκεφάλου εντέρου στην ΙΦΝΕ Ψυχο-νευρο-ενδοκρινο-ανοσολογικός συντονισμός μέσω του brain-gut axis παίζει ρόλο : q Αυτόνομο νευρικό σύστημα q ΚΝΣ q Σύστημα stress system (hypothalamic-pituitary-adrenal axis) q Γαστρ/κό σύστημα corticotropin-releasing q Εντερική απάντηση q εντερικός φραγμός q Μικροβίωμα q Εντερική ανοσολογική απάντηση

52 Celiac Disease, Gut-Brain Axis, and Behavior: Cause,Consequence, or Merely Epiphenomenon? q Κοιλιοκάκη αυτοάνοση εντεροπάθεια λόγω ευαισθησίας στη γλουτένη q Βλάβη στο έντερο q Προσβάλλει ποικίλα συστήματα q Το πιο εντυπωσιακό είναι οι μεταβολές στη συμπεριφορά q Πρόσφατη απώλεια μνήμης q Άγχος q Κατάθλιψη q Διαταραχές του ύπνου q Διαταραχή στη νόηση q Ψύχωση q Ελλειμματική προσοχή q aggressive behavior Επίπτωση στην εγκεφαλική λειτουργία Κλάσματα γλουτένης, ίδια με ενδορφίνες ( gliadorphins ) διαπερνούν τον εντερικό φραγμό και αντιδρούν με τους υποδοχείς ενδορφίνης στον εγκέφαλο Νευροενδοκρινικά σήματα Φλεγμονή Αλλαγή στο μικροβίωμα Fasano, Pediatrics.2017;139(3):e αλλαγές στη συμπεριφορά

53 ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΊΑ Microbiota-Gut-Brain Axis: ρυθμιστής του μεταβολισμού και της όρεξης q Το μικροβίωμα επηρεάζει την όρεξη και την πρόσληψη φαγητού q Ρυθμίζει τη συμπεριφορά μας στη λήψη φαγητού και στις διαταραχές σίτισης και μεταβολισμού q Ψυχογενής ανορεξία είναι βαρειά ψυχιατρική νόσος που συνοδεύεται από δυσβίωση q Η δυσβίωση αυτή προκαλεί άγχος και κατάθλιψη J. Nutr 2017 May;147(5): , Eur Eat Disord Rev 2017 Sep;25(5):

54 Reframing the Teenage Wasteland: Adolescent Microbiota-Gut-Brain Axis q Η εφηβεία είναι η πιο σημαντική περίοδος ανάπτυξης q Ο έφηβος εκτίθεται σε πολύ stress και περιβαλλοντικά ερεθίσματα, που γίνονται σε έδαφος βιολογικών αλλαγών και ανάπτυξης του εγκεφάλου Stress, υποσιτισμός, λίγος ύπνος, αλκοόλ, επιδρούν στο: μικροβίωμα και την ανάπτυξη εγκεφάλου βλαβερή επίδραση στην ψυχική υγεία q Δεν είναι περίεργο γιατί οι ψυχολογικές διαταραχές πρωοεμφανίζονται στην εφηβεία q Ίσως οι ψυχιατρικές διαταραχές οφείλονται σε δυσβίωση q Η διατροφή του έχει επίπτωση στη συμβίωση

55 ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΝΤΕΡΙΚΗ ΧΛΩΡΙΔΑ q Η εντερική χλωρίδα επηρεάζεται άμεσα από τη διατροφή και μεταβάλλεται αναλόγως q Διαφέρει αν προέρχεται από το : ζωικό βασίλειο που αναπτύσσονται μικρόβια που ευνοούν τη φλεγμονή του εντέρου φυτικό βασίλειο που προφυλάσσουν από φλεγμονή Nature.2011 ; 474(7351): Curr Opin Gastroenterol. 2013;29(6):

56 ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΝΤΕΡΙΚΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ Η κακής ποιότητας ή «η δυτικού τύπου δίαιτα» και ιδιαιτέρως η χαμηλή σε φυτικές ίνες μειώνει την ποικιλία των μικροβίων και δεν βοηθά την ανάπτυξη αντιπαθογόνων βακτηριδίων Η εντερική χλωρίδα μπορεί ακόμη και να επηρεάζει τις διαιτητικές συνήθειες προκαλώντας πόθο για τροφές που ευνοούν την ανάπτυξη των μικροβίων, όχι υποχρεωτικά ωφελίμων για τον ξενιστή, και περιορίζουν την μικροβιακή ποικιλία μέσω των διαιτητικών επιλογών Η μεσογειακή δίαιτα έχει ευνοϊκή επίδραση στη μικροβιακή χλωρίδα του ξενιστή και συνεπώς στην υγεία και ευεξία του

57 Βrain gut microbiome axis: Κοινωνική και πολιτιστική προέκταση! q Επηρεάζει την κοινωνική συμπεριφορά του ατόμου q Μπορεί να έχει ευρύτερη κοινωνική και πολιτισμική προέκταση q Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να έχει επίπτωση στην ομογενοποίηση της δίαιτας q Δυτικού τύπου δίαιτα (υδατάνθρακες και επεξεργασμένες τροφές) επηρεάζουν το μικροβίωμα q Διαφορετικό μικροβίωμα ( more diverse) σε πληθυσμούς που διαφέρουν από του δυτικού κόσμου διατροφή q Η διεθνής υπεροχή της δυτικού τύπου δίαιτας μπορεί να έχει επιπτώσεις : q ψυχική υγεία μέσω του άξονα q λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές. WHO(2002), Pingali, 2007, Francisconi et al., 2016).

58 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ q Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι η πιο πολύπλοκη κατασκευή του σύμπαντος q Το εντερικό οικοσύστημα είναι στενός αντίπαλος αλλά και σύμμαχός του q Η κατανόηση πώς αλληλεπιδρούν εγκέφαλος και έντερο αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση του 21 ου αιώνα q Η νέα αυτή ανακάλυψη έχει σημαντική επίπτωση σε ποικίλες ψυχικές, σωματικές και λειτουργικές διαταραχές q Ίσως ανοίξει νέους δρόμους στην αντιμετώπιση των διαταραχών αυτών με στόχο: q το μικροβίωμα q καταστολή των νευροδιαβιβαστών που εκκρίνονται από έντερο και εγκέφαλο λόγω του stress.

59 Ευχαριστώ

60

61

62 Αλληλεπιδράσεις εγκεφάλου εντέρου στο ευερέθιστο έντερο q Το ευερέθιστο έντερο χαρακτηρίζεται από : Κοιλιακό άλγος και αλλαγή των συνηθειών του εντέρου (διάρροια, δυσκοιλιότητα) Ψυχολογική δυσλειτουργία (άγχος, κατάθλιψη) q Εντερική υπερευαισθησία η αιτία του πόνου q Η αλληλεπίδραση του άξονα περιλαμβάνει Την κεντρομόλο ανιούσα οδό και τη φυγόκεντρο κατιούσα Διαταραχή στον εγκέφαλο των somatosensory cortex, insula, amygdala, anterior cingulate cortex και hippocampus Curr Gastroenterol Rep April ; 16(4): 379.

63 CHANGING OUR MINDS, CHANGING OUR GUTS We should mind our microbes and they will mind us Fergus Shanahan, The Unloved Gut (2016, Hekoten International,

64 ΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ qτο μικροβίωμα έχει επίπτωση στην ψυχολογική εικόνα q Επηρεάζει τη συμπεριφορά q Ίσως αλλαγές στο μικροβίωμα ( π.χ. από αντιβιοτικά) q Αλλαγή στη λειτουργία του γαστρεντερικού q Επίπτωση στη σκέψη ή συναίσθημα (Dinan, Stilling, Stanton, & Cryan, 2015)

65 Λειτουργικές Γαστρεντερικές Διαταραχές παιδιών στην Ελλάδα Bouzios 2017

66 Βrain gut microbiome axis: επίδραση στην εγκεφαλική λειτουργία και την ανθρώπινη ψυχολογία. qμπορεί να επηρεάσει το διαπροσωπικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο μέσω του άξονα q Κοινωνική συμπεριφορά qπαιδιά με αυτισμό διαφορετικό μικροβίωμα από τα φυσιολογικά qτο ανοσολογικό μονοπάτι στον brain gut microbiome άξονα μπορεί να μεταφέρει την επίδραση του άξονα στην κοινωνική συμπεριφορά, δεδομένου ότι η παθολογική συμπεριφορά από τις κυτταροκίνες συνοδεύεται από κοινωνική απόσυρση

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων Θεματική Ενότητα 2 Στόχοι: Η κατανόηση, εκ μέρους των φοιτητών, της βιολογικής και φυσιολογικής βάσης των κινήτρων, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

Hormones and GI εντερο-ενδοκρινικά (εντεροχρωμοφινικά ECU κύτταρα)

Hormones and GI εντερο-ενδοκρινικά (εντεροχρωμοφινικά ECU κύτταρα) Hormones and GI 15 τύποι ορμονο-εκκριτικά εντερο-ενδοκρινικά κύτταρα Στο βλεννογόνου: στομάχου, λεπτού και παχέος εντέρου Πολλά εξ αυτών εκκρίνουν μόνο μια ορμόνη Ταυτοποιούνται με τα γράμματα G κύτταρα,

Διαβάστε περισσότερα

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη;

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Σαββίδου Αβρόρα Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Συμπληρωμάτων

Κατηγορίες Συμπληρωμάτων Κατηγορίες Συμπληρωμάτων Σε αυτή την ενότητα, θα εξηγήσουμε τη μέθοδο της Μεταβολομικής Ακαδημίας της Διατροφικής Ιατρικής. Οι μεταβολομικές μελέτες εντόπισαν επτά κατηγορίες κύριων διατροφικών ελλείψεων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Περιεχόμενα Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Γιατί και με ποιό μηχανισμό εμφανίζονται τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Διαβάστε περισσότερα

microbiota microbiome

microbiota microbiome Αριθμός άρθρων στη βάση Pubmed 7000 6000 microbiota 6208 5000 microbiome 5254 4000 3000 2000 1000 1149 1269 0 286 296 152 171 35 36 1 2 3 4 5 1990 2000 2005 2010 2015 A microbe s view of us Skin

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου

Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου Άρθρο του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟY ΤΙΓΓΙΝΑΓΚΑ, MT, CST, MNT Το μεταιχμιακό σύστημα ελέγχει το κύκλωμα του χρόνιου πόνου και των συναισθημάτων, ενώ συνδέεται με τα βαθύτερα τμήματα του

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχικές διαταραχές στην περιγεννητική περίοδο. Δέσποινα Δριβάκου Ψυχολόγος Msc Οικογενειακή θεραπεύτρια

Ψυχικές διαταραχές στην περιγεννητική περίοδο. Δέσποινα Δριβάκου Ψυχολόγος Msc Οικογενειακή θεραπεύτρια Ψυχικές διαταραχές στην περιγεννητική περίοδο Δέσποινα Δριβάκου Ψυχολόγος Msc Οικογενειακή θεραπεύτρια με τον όρο περιγεννητική περίοδος αναφερόμαστε στο χρονικό διάστημα της κύησης, της λοχείας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διατροφική Ιατρική

Εφαρμοσμένη Διατροφική Ιατρική Γλωσσάρι για το Μάθημα της Διατροφικής Ιατρικής Λιπαρά οξέα: περιέχουν μακριές αλυσίδες μορίων που αποτελούν σχεδόν όλο το σύμπλεγμα λιπιδίων τόσο για τα ζωικά όσο και για τα φυτικά λίπη. Αν αποκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Ορέστης Μανούσος Ομοτ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης ΔΙΑΓΝΩΣΗ λοι οι ασθενείς με συμπτώματα από την κάτω κοιλία πρέπει να υποβάλλονται σε λεπτομερή λήψη ιστορικού, επιμελή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΦΥΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπόφυση είναι ένας μεγάλης σημασίας ενδοκρινής αδένας, που ρυθμίζεται από τον υποθάλαμο και βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου, πίσω από τη μύτη και στο ύψος των ματιών, σε μία περιοχή που λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Γιώργος Γιαννακόπουλος, Ειδ. Παιδοψυχίατρος Στρογγυλό Τραπέζι: «Οι διάφορες διαστάσεις της Διασυνδετικής-

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Stress - Ένας εσωτερικός εχθρός

Stress - Ένας εσωτερικός εχθρός Stress - Ένας εσωτερικός εχθρός Η πλειοψηφία των ανθρώπων που ζουν στις αναπτυγμένες χώρες, έχουν αποδεχθεί το stress ως αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας τους. Για παράδειγμα στις Η.Π.Α. το National

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζουμπανέας Διαιτολόγος Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Διευθυντής Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης

Ευάγγελος Ζουμπανέας Διαιτολόγος Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Διευθυντής Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Ευάγγελος Ζουμπανέας Διαιτολόγος Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Διευθυντής Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών «Η δίαιτα δεν προκαλεί διατροφική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ. Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια

ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ. Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ Το πέρασμα από τη χρήση στον εθισμό έχει ασαφή όρια Βασικές έννοιες Εθισμός Μερικές από τις ουσίες που καταναλώνει ο άνθρωπος προκαλούν εθισμό, δηλαδή μεταβάλλουν τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Γαστρεντερικές ορμόνες, νεύρωση & αιμάτωση Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 02/12/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ. Σπήλιος Μανωλακόπουλος

ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ. Σπήλιος Μανωλακόπουλος ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ Σπήλιος Μανωλακόπουλος Εισαγωγή Η συχνότερη πάθηση του ΠΕ στη Δύση 1849, Jean Cruveilhier Ασθένεια του 20 ου αιώνα Το φάσμα ευρύ ασυμπτωματική εως αιμορραγία και φλεγμονή Επιδημιολογία Σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ Κ Α Ρ Α Γ Κ Ι Ο Ζ Ο Γ Λ Ο Υ - Λ Α Μ Π Ο Υ Η Θ Ω Μ Α Η Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς Πρωτεϊνες γάλατος αγελάδος % συνόλου % Καζείνη % Λεύκωμα ορού Ειδική απάντηση % περιπτ. ΑΓΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος

Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο ΓΝΑ 4/10000 άτομα Α:Κ 3:1 70% IQ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1

ΜΠΑΝΑΝΑ. 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 ΜΠΑΝΑΝΑ 16/11/2011 Νομικού Ζωή 1 Ιστορία της μπανάνας Το όνομα της μπανάνας προέρχεται από την αραβική λέξη banan που σημαίνει δάκτυλο. Ευδοκιμεί κυρίως σε τροπικό κλίμα, ενώ η συλλογή της γίνεται ενώ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ & ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ & ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΑΝΑΤΟΜΙΑ & ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΑΞΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗ 1η Εισαγωγή στην κατασκευή του σώματος. Κύτταρα και οργάνωση κυττάρων. Ιστοί του σώματος. Επιθηλιακός ιστός (καλυπτήριο επιθήλιο, αδενικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαχειρίζομαι το στρες, απολαμβάνω τη ζωή!!! Πίζγα Ασπασία, Ψυχολόγος MSc Διαχείριση του Στρες & Προαγωγή Υγείας

Διαχειρίζομαι το στρες, απολαμβάνω τη ζωή!!! Πίζγα Ασπασία, Ψυχολόγος MSc Διαχείριση του Στρες & Προαγωγή Υγείας Διαχειρίζομαι το στρες, απολαμβάνω τη ζωή!!! Πίζγα Ασπασία, Ψυχολόγος MSc Διαχείριση του Στρες & Προαγωγή Υγείας Ας ξεκινήσουμε με ένα σύντομο τεστ Για κάθε δήλωση που συμφωνείτε προσθέτετε 1 βαθμό. 1.

Διαβάστε περισσότερα

To πρόβλημα των βρεφικών κολικών. Γιώτα Καφρίτσα Παιδίατρος-Παιδογαστρεντερολόγος

To πρόβλημα των βρεφικών κολικών. Γιώτα Καφρίτσα Παιδίατρος-Παιδογαστρεντερολόγος To πρόβλημα των βρεφικών κολικών Γιώτα Καφρίτσα Παιδίατρος-Παιδογαστρεντερολόγος Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων Πως αντιμετωπίζονται βρέφη με επίμονο και έντονο κλάμα τους πρώτους μήνες ζωής >2000 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Υποθάλαμος. Γιαρένη Ελευθερία Πουλάκης Ορέστης - Κυριάκος. Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΠΜΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Υποθάλαμος. Γιαρένη Ελευθερία Πουλάκης Ορέστης - Κυριάκος. Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΠΜΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Υποθάλαμος Γιαρένη Ελευθερία Πουλάκης Ορέστης - Κυριάκος Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΠΜΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Δεκέμβριος 2017 Ιστορική αναδρομή Η αρχική αναγνώριση του ρόλου του υποθαλάμου, ως μια περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής

Διατροφικές Διαταραχές. Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Διατροφικές Διαταραχές Στην εργασία αυτή συμμετέχουν: Διάφα Κλεοπάτρα Αντωνοπούλου Χριστίνα Κανονίδης Γιώργος Ορφανίδης Θοδωρής Καραπέτσας Θοδωρής Οι διαταραχές της διατροφής είναι μια ομάδα ψυχοσωματικών

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδανική κατάσταση του ανθρώπινου σώματος αλλάζει, καθώς περνάει από διαφορετικές. φάσεις. Σκεφτείτε πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα μια μέρα.

Η ιδανική κατάσταση του ανθρώπινου σώματος αλλάζει, καθώς περνάει από διαφορετικές. φάσεις. Σκεφτείτε πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα μια μέρα. Οι Φάσεις Θεραπείας Η ιδανική κατάσταση του ανθρώπινου σώματος αλλάζει, καθώς περνάει από διαφορετικές φάσεις. Σκεφτείτε πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα μια μέρα. Παρατηρούμε ότι το πρωί, έχοντας μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ιπποκράτης, Περί διαίτης το πρώτον.

Ιπποκράτης, Περί διαίτης το πρώτον. Ομάδες Τροφίμων Αιμιλία Παπακωνσταντίνου Λέκτορας Διατροφής και Μεταβολισμού Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιπποκράτης, Περί διαίτης το πρώτον. «Πιστεύω

Διαβάστε περισσότερα

Π Α Π Α Γ Ι Α Ν Ν Η Ο.

Π Α Π Α Γ Ι Α Ν Ν Η Ο. ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Παχυσαρκία σημαίνει υπέρμετρη αύξηση του σωματικού λίπους σε ποσοστό τέτοιο, ώστε να δυσχεραί- νει την υγεία του ανθρώπου. Η παιδική & εφηβική παχυσαρκία συνήθως διατηρείται και στην

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ( ΜΟΡΦΟΛΕΙΤΟΥΓΙΚΟΣ ) www.physiology.med.uoa.gr mkoutsil@med.uoa.gr ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ - ΙΣΤΟΙ ΕΚΚΡΙΝΟΝΤΕΣ ΒΙΟΔΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ ΕΧΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ? Ετοιμολογία : είναι ο λόγος για το πάθος, δηλαδή την αρρώστια Ασχολείται με το μηχανισμό και τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθλιψη: ορισμός, συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση, πρόληψη

Κατάθλιψη: ορισμός, συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση, πρόληψη Εσπερινό ΕΠΑΛ Αγρινίου 26-01-2016 Κατάθλιψη: ορισμός, συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση, πρόληψη Παλαιοδήμου Ε., ψυχολόγος Κέντρο Ημέρας για Παιδιά με Αναπτυξιακές Διαταραχές, Εταιρία Ψυχικής Υγείας Παιδιού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία

Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΙΑΚΟΥΜΗ Νοσηλευτικός Λειτουργός Μαία 5 Ιουνίου 2010 1η Ημερίδα Μαιευτικής Ρεφλεξολογία είναι η συμπληρωματική θεραπεία που ασχολείται με τα αντανακλαστικά σημεία στα πέλματα, χέρια, αυτιά με

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Ι Υπερβολικό άγχος;

Μέρος Ι Υπερβολικό άγχος; Μέρος Ι Υπερβολικό άγχος; Η Ellie δεν είχε καλή επίδοση στο µάθηµα Φυσιολογίας παρά τις προσπάθειές της: µελέτησε πριν και µετά τις παραδόσεις, διάβασε και καθαρόγραψε τις σηµειώσεις της, Μελέτησε µε την

Διαβάστε περισσότερα

«Άγχος στην εφηβεία και ο ρόλος των γονέων»

«Άγχος στην εφηβεία και ο ρόλος των γονέων» «Άγχος στην εφηβεία και ο ρόλος των γονέων» ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΓΟΝΕΩΝ N. ΣΜΥΡΗΣ 15.11.2017 Ελένη K. Τζαβέλα, MSc. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεύτρια Επιστημονική συνεργάτης της Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η συνέχεια εξέλιξη της Ιπποκράτειου διατροφής στην σημερινή εποχή.

Είναι η συνέχεια εξέλιξη της Ιπποκράτειου διατροφής στην σημερινή εποχή. ΟΡΘΟΜΟΡΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΟΡΘΟΜΟΡΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Είναι η συνέχεια εξέλιξη της Ιπποκράτειου διατροφής στην σημερινή εποχή. Τα μόνα συστατικά, τα οποία ο οργανισμός χρησιμοποιεί εδώ και εκατομμύρια χρόνια για να

Διαβάστε περισσότερα

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα );

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ή SIBO Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); Θα μπορούσε απλώς να είναι μια εντερική βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης (2010). ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗ

Γιάννης Θεοδωράκης (2010). ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗ Γιάννης Θεοδωράκης (2010). ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗ Πολύ συχνά, τα άτομα, παρατηρώντας τους άλλους, εντοπίζουν υπερβολές και ακρότητες στις συμπεριφορές τους. Παρατηρούν υπερβολές στους χώρους της εργασίας.

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παπαβαγγέλης Χρήστος Πρόεδρος Πανελληνίου Συλλόγου Νοσοκομειακών Διαιτολόγων MSc Clinical Nutrition Νοσοκομειακός Διαιτολόγος ΓΝΑ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ»

Παπαβαγγέλης Χρήστος Πρόεδρος Πανελληνίου Συλλόγου Νοσοκομειακών Διαιτολόγων MSc Clinical Nutrition Νοσοκομειακός Διαιτολόγος ΓΝΑ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» Παπαβαγγέλης Χρήστος Πρόεδρος Πανελληνίου Συλλόγου Νοσοκομειακών Διαιτολόγων MSc Clinical Nutrition Νοσοκομειακός Διαιτολόγος ΓΝΑ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής ΠΡΩΙΝΟ 1 ποτήρι γάλα 1,5%

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας Το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) αποτελεί τη συχνότερη λειτουργική κλινική οντότητα στη γαστρεντερολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Άννα Παπαγεωργίου PhD, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος,Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Πρόεδρος της Κοινωνικής Συνεταιριστικής

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η διατροφή των εφήβων επηρεάζει την ψυχολογία τους; Εργασία της μαθήτριας Εύας Λεμονά. Τμήμα Γ 1 Γυμνασίου. Επιβλέπων καθηγητής: Δ.

Πώς η διατροφή των εφήβων επηρεάζει την ψυχολογία τους; Εργασία της μαθήτριας Εύας Λεμονά. Τμήμα Γ 1 Γυμνασίου. Επιβλέπων καθηγητής: Δ. Πώς η διατροφή των εφήβων επηρεάζει την ψυχολογία τους; Εργασία της μαθήτριας Εύας Λεμονά Τμήμα Γ 1 Γυμνασίου Επιβλέπων καθηγητής: Δ.Μανωλάς Σχολικό Έτος:2015-2016 Μεταβλητές της έρευνας Η έρευνα αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχογενής Νευρική Ανορεξία έχει δύο τύπους:

Η Ψυχογενής Νευρική Ανορεξία έχει δύο τύπους: ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Η λέξη «ανορεξία» είναι παραπλανητική. Η Ψυχογενής Νευρική Ανορεξία δεν είναι διαταραχή της όρεξης αφού η όρεξη δεν προσβάλλεται παρά μόνο στην πορεία της νόσου. Πρόκειται, μάλλον, για

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Γαλανάκου Ευτυχία, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος, Χημικός Α.Π.Θ.

Γράφει: Γαλανάκου Ευτυχία, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος, Χημικός Α.Π.Θ. Γράφει: Γαλανάκου Ευτυχία, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος, Χημικός Α.Π.Θ. Πολλές φορές υπάρχει σύγχυση όταν ένα τρόφιμο μας δημιουργεί προβλήματα κατά την κατανάλωση του και ανάλογα με τα συμπτώματα που παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο Η αξιοθαύμαστη πολυπλοκότητα του ανθρώπινου μυαλού και το «προϊόν» του, η φαινομενικά απλή, καθημερινή ανθρώπινη συμπεριφορά, εκλαμβάνονται από τους ανθρώπους ως δεδομένα Πρόκειται για κάτι λογικό να συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο

Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Γράφει: Αλεξία Θωμοπούλου MSc, Διατροφολόγος- Κλινική Διαιτολόγος, Ειδική στον καρκίνο Η αντιμετώπιση του ογκολογικού ασθενή είναι μια περίπλοκη υπόθεση διότι εκτός από την κύρια θεραπεία (είτε χημειοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ. Νατάσα Βασιλάκη, Μ.Α., Πτυχιούχος Κλινικής Ψυχολογίας

Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ. Νατάσα Βασιλάκη, Μ.Α., Πτυχιούχος Κλινικής Ψυχολογίας Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ Νατάσα Βασιλάκη, Μ.Α., Πτυχιούχος Κλινικής Ψυχολογίας 1 Γιατί είναι απαραίτητη η πρόληψη; Συνέπειες των ψυχικών παθήσεων: Χάνονται ζωές (αυτοκτονίες, τροχαία) Χάνονται πολλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 96ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11303 Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν

Διαβάστε περισσότερα