Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα μιας σχέσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα μιας σχέσης"

Transcript

1 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 1 Γρηγόρης Καραφύλλης* Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα μιας σχέσης Abstract Philosophy and Children: Starkness and openness of a relationship In my announcement, I examine and revise Philosophy in terms of its existence and functionality for the children. More exactly posed, I want to enforce the attitude which is in favour of the children s ability to philosophize or to express themselves philosophically. I try to raise arguments which derive from the social and primarily the educational reality and fortify the existence of a well-tuned relation between these two factors. Children philosophize according to their own level of intellectual ability and through a mode which differs from the one used by the grownups, who have primarily to comprehend concepts. Children live in the same world with the grownups and therefore they have to perceive and comprehend this particular world in order to exist in terms of communication. This can be done and it is surely done. Nevertheless, that thing which should not be pursued and naturally it is impossible to happen it is the demand for the children to understand the intellectual world of the grownups. For many people, this consists in a stalemate and is translated as an inability on behalf of the children to philosophize. According to our fore mentioned thoughts, this is an attitude which we do not accept. On the contrary, we invest in the children s ability to philosophize * Ο Γρηγόρης Καραφύλλης είναι Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

2 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 2 1. Εισαγωγή Στην εισήγησή μου επανεξετάζω το πλαίσιο ύπαρξης και λειτουργίας της φιλοσοφίας για παιδιά. Ακριβέστερα, αποπειρώμαι να ενισχύσω τη θέση που τάσσεται υπέρ της δυνατότητας των παιδιών να φιλοσοφούν ή να εκφράζονται φιλοσοφικά. Προς ενίσχυση της θέσης αυτής, θα επιχειρήσω να επιστρατεύσω επιχειρήματα από το πεδίο της νοητικής συγκρότησης των παιδιών, αλλά και από το πεδίο της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, επιχειρήματα που θα δυναμοποιήσουν την ύπαρξη μιας εύρυθμης σχέσης μεταξύ των δύο εξεταζόμενων παραγόντων. Τα παιδιά φιλοσοφούν στο δικό τους επίπεδο και με άλλο τρόπο, διαφορετικό 1 από εκείνον των μεγάλων που πρέπει πρωτίστως να κατανοούν έννοιες. Τα παιδιά ζουν στον ίδιο κόσμο με τους ενήλικες και άρα, για να υπάρχουν επικοινωνιακά, πρέπει να προσλαμβάνουν και να καταλαβαίνουν τον συγκεκριμένο κόσμο. Αυτό μπορεί να γίνει και ασφαλώς γίνεται. Εκείνο όμως που δεν πρέπει να επιδιώκεται και είναι αδύνατον φυσικά να γίνει είναι η απαίτηση να κατανοούν τα παιδιά τον νοητικό κόσμο των μεγάλων. Αυτό συνιστά για πολλούς το αδιέξοδο και μεταφράζεται ως αδυναμία των παιδιών να φιλοσοφούν. Θέση την οποία εμείς, κατά τον παραπάνω συλλογισμό μας, δεν ασπαζόμαστε, αλλά τουναντίον επενδύουμε στη δυνατότητα του φιλοσοφείν των παιδιών. Σύμφωνα λοιπόν με τη σειρά που θέσαμε τα ζητήματα, πρέπει να εξετάσουμε αρχικά το περιεχόμενο των εύχρηστων όρων που αποδίδουν αυτή την ιδιαίτερη φιλοσοφική δραστηριότητα των παιδιών. Oι όροι 2 φιλοσοφία για παιδιά (philosophy for children) και φιλοσοφίες των παιδιών (children s philosophy), μαζί με τους επιπρόσθετους και ενδιάμεσους όρους φιλοσοφία με παιδιά (philosophy with children) και φιλοσοφία της παιδικής ηλικίας (philosophy of childhood), όπως τονίσαμε και σε προηγούμενη εργασία μας 3 είναι τέσσερεις όροι που θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν ολόκληρο το περιεχόμενο της συγκεκριμένης δραστηριότητας. Ειδικότερα όμως η φιλοσοφία για παιδιά 4 και η φιλοσοφία με παιδιά 5 αναφέρονται στο φιλοσοφείν των παιδιών, συμπεριλαμβάνοντας όχι μόνο τα θέματα αλλά και τα εργαλεία και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται. Εδώ τίθενται φιλοσοφικά ερωτήματα στα οποία τα παιδιά συμμετέχουν και δεν είναι απλοί αποδέκτες, συνεισφέροντας στη μεταφορά της συνολικής πρακτικής της φιλοσοφίας. Οι δύο δραστηριότητες που περιγράφονται στους εν λόγω όρους εγγίζουν αυτό που θα μπορούσε να αποτιμηθεί ως αποτέλεσμα μιας φιλοσοφίας που αναφέρεται στην παιδική ηλικία και ως φιλοσοφικές δυνατότητες και προσεγγίσεις των παιδιών. Ο 1 Βλ. J. Haynes (2009), σσ Πρβ. και V. Quinn (1977). 2 Στην αγγλική, από όπου αντλήθηκαν οι όροι αυτοί, υπάρχει η εξής αντιστοιχία: Philosophy for Children (P4C) ή Philosophy with Children (PwC), Children s Philosophies και Philosophy of Childhood. 3 Γρ. Καραφύλλης (2002), σσ ( ). 4 Η Philosophy for Children συνδέεται κυρίως με την πρωτοβουλία του Matthew Lipman. H έρευνα και η προσφορά του φιλοσόφου αυτού είναι καθοριστική. Βλέπε τις βασικές του προσεγγίσεις: M. Lipman ( , pp ) και Lipman M., Sharp A.M. & Oscanyan F.S. ( ). 5 Η Philosophy with Children συνδέεται με τον Gareth Matthews. Βασικές του εργασίες είναι: G. Matthews ( ).

3 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 3 τρίτος τώρα όρος, η φιλοσοφία της παιδικής ηλικίας 6, είναι μια φιλοσοφία της κατηγορίας εκείνης που χαρακτηρίζεται από πρακτικές ιστορικά και κοινωνικά θεσμοθετημένες, όπως είναι στην προκειμένη περίπτωση η παιδική ηλικία. Τέλος οι φιλοσοφίες των παιδιών 7 επιτρέπουν την εμφάνιση και την έκφραση της φωνής των παιδιών σε διάφορες φιλοσοφικές διαστάσεις. Κατά την εκτίμησή μας, οι παραπάνω οριοθετήσεις συμπεριλαμβάνουν κάθε πλευρά και παράμετρο του εξεταζόμενου ζητήματος και μας επιτρέπουν να προχωρήσουμε περαιτέρω στις διασυνδέσεις του φιλοσοφείν των παιδιών με άλλες απαραίτητες και προαπαιτούμενες νοητικές λειτουργίες. 2. Η διαμόρφωση της σκέψης στην παιδική ηλικία Η πρώτη, λοιπόν, επισήμανση που απαιτείται είναι η προβολή της σταθερής αρχής ότι η δυνατότητα των παιδιών να φιλοσοφούν συνδέεται αναπόσπαστα με τη διαμόρφωση και τη συγκρότηση της σκέψης και ειδικότερα με την ικανότητά τους να σχηματίζουν έννοιες. Η de facto αποδοχή αυτής της πιστοποιημένης αρχής είναι αναγκαία και αναγκαστική προϋπόθεση, για να δείξουμε και να αποδείξουμε στη συνέχεια το αναμφίβολο της ικανότητας των παιδιών να σχηματίζουν και να διατυπώνουν και φιλοσοφικές έννοιες. Είναι, λοιπόν, πρωταρχικώς απαραίτητο να προβούμε στη διάκριση και την οριοθέτηση της σκεπτικής διαδικασίας κατά την παιδική ηλικία. Στο πεδίο αυτό θεωρούμε κοινό τόπο τον καθορισμό των χρονικών ορίων στα οποία πραγματώνεται η διεργασία συγκρότησης της παιδικής σκέψης και τα οποία συναρθρώνονται από τα αρχικά στάδια της νοητικής ανάπτυξης του παιδιού έως την ολοκλήρωση της εφηβείας. Υπερβαίνοντας όμως την αρχή και το τέλος της διαδικασίας αυτής, αναφερόμαστε και εμμένουμε κυρίως στο μεσαίο στάδιο, στο οποίο έχει σημειωθεί η απαραίτητη ανάπτυξη, εννοώντας ότι οι ανώτερες και υψηλότερες νοητικές λειτουργίες της λογικής και συλλογιστικής ικανότητας έχουν φτάσει σε ένα στάδιο ικανοποιητικής διαμόρφωσης, η οποία εξασφαλίζει τη συγκρότηση απλοϊκών εννοιών καθώς και τη σχετική ταξινόμησή τους. Τα νοητικά αυτά χαρακτηριστικά της συναφούς ικανότητας αποκτούν συστηματικό χαρακτήρα και το επίπεδο αυτό εμφαίνεται στην ίδια τη σκεπτική διεργασία, αλλά πιστοποιείται κυρίως από την προφάνεια της εκφοράς της διά του λόγου 8. Αυτό που επιτυγχάνεται επακριβώς στο στάδιο αυτό, στο στάδιο της μεσότητας της παιδικής ηλικίας, που είναι η ηλικία των 12 ετών, θα μπορούσαμε, με σχετική ασφάλεια, να πούμε ότι είναι η ολοκλήρωση των νοητικών διεργασιών και η απόκτηση της ικανότητας του παιδιού να συνδέει πραγματικές συνθήκες της υλικής ζωής με την αφηρημένη νοητική σύλληψη και απόδοσή τους. Η εξασφάλιση αυτής της ικανότητας καθιστά στο εξής τυπική τη διαδικασία συνθήκη-νοητική απόδοση ως συνειρμική ικανότητα, και για το λόγο αυτό οι έννοιες δεν προϋποθέτουν πλέον χωροχρονικά συμβάντα ως αναγκαίες συνθήκες για την εν συνεχεία απόκτηση της αφηρημένης έκφρασής τους, αλλά αυτή έχει γίνει ήδη μια τυπική και ταυτοχρόνως ουσιαστική συνειρμική διαδικασία, ένας μηχανισμός που δεν απαιτεί κάθε φορά συγκεκριμένες συνδέσεις συμβάντων-νοητικών αποδόσεων. Τουτέστιν, οι έννοιες έχουν αποκτήσει πλέον μια ανεξαρτησία ως προς τις υλικές και πραγματικές συνθήκες των συμβάντων και γεγονότων από τα οποία γεννήθηκαν ή από τα οποία απέδωσαν και μπορούν να λειτουργούν, νοητικά πλέον και μόνον, σε 6 Βλ. εδώ τις θέσεις του D. Kennedy ( ). 7 Kohan, Walter (1999), p J. Piaget (1979), σ. 22.

4 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 4 υποθετικές συνθήκες νοητικής διεργασίας, αποδείχνοντας έτσι την ολοκλήρωση της κανονιστικής τους λειτουργίας. Η διαδικασία, την οποία περιγράψαμε παραπάνω, ανήκει και ακολουθεί σε γενικές γραμμές τη θεωρία των σταδίων, η οποία, κατά τη γνώμη μας, είναι ικανή και επαρκής για να δείξει τη διαμόρφωση της εννοιακής ικανότητας των παιδιών. Ασφαλώς η διαδικασία αυτή της διαμόρφωσης μπορεί να ακολουθεί διάφορα μοντέλα. Εμείς θα εμμείνουμε σε ένα από τα πιο ισχυρά, όπως είναι το μοντέλο του Vygotsky 9, χάριν παραδείγματος. Κατά το μοντέλο αυτό, η διαμόρφωση της παιδικής σκέψης συνδέεται αναγκαστικά με την αναγκαιότητα της διαρκούς αναβάθμισης της γνωσιακής ικανότητας του παιδιού, δηλαδή διαμόρφωση και αναβάθμιση βαίνουν με εσωτερική συνοχή, θα λέγαμε μάλιστα ότι συνυφαίνονται και λειτουργούν μέσα στο πλέγμα των δεδομένων, τα οποία επισυμβαίνουν ως διαρκείς αλλαγές και οριοθετούν το σχετικό πεδίο. Ο παράγοντας αυτός των αλλαγών, που είναι κοινότοπος ως προς την αποδοχή του, αποδεικνύει την ισχύ των δεδομένων διά του πειραματικού ελέγχου, αφού μπορεί να μας δείξει τη διαφορετική ταυτότητα των ίδιων πραγμάτων μέσα στο πεδίο και υπό την εξάρτηση άλλων συνθηκών. Αλλά και το ίδιο το παιδί μαθαίνει και μπορεί να εκπαιδευθεί στις συγκεκριμένες διαδικασίες απόκτησης διά του παραδείγματος ή της επανάληψης και παρατήρησης των δεδομένων σχετικής ικανότητας ή τη διόρθωσή της, συνδέοντας πραγματικά και νοητικά στοιχεία και κατόπιν συνδέοντας μόνο νοητικά στοιχεία και καταστάσεις. Εξελιξιμότητα, λοιπόν, της νοητικής διαδικασίας και πιστοποίησή της με την εναλλαγή πραγματικών δεδομένων, ενώ η ίδια διαδικασία αποκτά ένα υψηλότερο επίπεδο, αποχωριζόμενη από την παράσταση των πραγματικών δεδομένων και επιτυγχάνοντας τη νοητικότητα αυτόνομα. Άρα, μέσα από την περιγραφόμενη σταδιακότητα, αν συνοψίσουμε όλες αυτές τις λειτουργίες, μπορούμε να έχουμε τη γενική φόρμα μέσα στην οποία σχηματίζεται και συγκροτείται η παιδική σκέψη 10. Η υπέρβαση των πραγματικών συνθηκών και η συνειρμική λειτουργία των εννοιών και των νοητικών καταστάσεων συνιστούν ένα ανώτερο επίπεδο. Πριν την ολοκλήρωση όμως αυτή, πρέπει να επισημάνουμε και να ορίσουμε ότι η διαδικασία ανωτατοποίησης της νοητικής διεργασίας θεμελιώνεται αρχικά και στη σύνδεση των πραγματικών συνθηκών με τις εμπειρίες που αποκτά το παιδί στην καθημερινή ζωή και οι οποίες, κατά κάποιο τρόπο, διαμορφώνουν μια διαισθητική αντίληψη για τον κόσμο. Αυτή η αντίληψη δεν ταυτίζεται με την επιστημονική 11, αλλά βοηθάει τα παιδιά, μέσα από τι συσσωρευόμενες εμπειρίες να αποκτούν σχετικές πεποιθήσεις και να συγκροτούν μία στοιχειώδη και γενική αντίληψη (θεωρία!) για τον κόσμο, όπως ενδεικτικά είναι αυτή για τα φυσικά φαινόμενα. Ασφαλώς, δεν μπορούμε να έχουμε, πέραν της γενικής, και συγκεκριμένες εξηγήσεις επί συγκεκριμένων θεμάτων, γιατί οι γενικές αυτές οντολογικές πεποιθήσεις των παιδιών είναι ανεπαρκείς ακόμη και απαιτούν την αναβάθμισή τους. Καταλήγουμε όμως να πούμε ότι η συμπερίληψη όλων των παραπάνω στοιχείων εντάσσονται σε μια άτυπη λογική των παιδιών που αγνοούν ακόμη τους λογικούς κανόνες, αλλά μαθαίνουν και έχουν μάθει από τις συνθήκες και τις εμπειρίες να τους ακολουθούν Πρβλ. L.S. Vygotsky (1962, orig. pub. 1934), pp Βλ. N. Hayes (1994), pp Σ. Βοσνιάδου - W.F. Brewer (2004), σ Άλλοι ερευνητές δεν αποδέχονται τέτοια ικανότητα των παιδιών, υποστηρίζοντας ότι σκέψη και στοιχειώδης νοημοσύνη δεν μπορούν να συμβαδίσουν, αλλά ότι απαιτείται μια υψηλή νοημοσύνη και η σκέψη προϋποθέτει τον κανονιστικό και λειτουργικό χαρακτήρα της λογικής (R.S. Nickerson, D.N. Perkins & E.E. Smith (1985), pp F.C. Barlett (1958), pp Παρ όλα αυτά όμως η σκέψη και ο στοχασμός, όπως δείχνει η εμπειρία, είναι δυνατά: J. Haynes (2009), σσ Ακόμη, για τη

5 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 5 3. Η θεμελίωση της Φιλοσοφίας για Παιδιά Μετά την επαρκή παρουσίαση του ζητήματος της συγκρότησης της σκέψης κατά την παιδική ηλικία μάς επιτρέπεται να προχωρήσουμε στο θέμα της παιδικής ικανότητας για διατύπωση φιλοσοφικών εννοιών. Η πλέον συστηματική ενασχόληση με το ζήτημα αυτό και η αντίστοιχη συνεισφορά ανήκει στον Αμερικανό Matthew Lipman, τον οποίο, βιβλιογραφικά, αναφέραμε και σε προηγούμενα σημεία της εργασίας μας. Αυτό που ερεύνησε αποτελεσματικά και περιέγραψε φιλοσοφικά ο εν λόγω καθηγητής ήταν η δυνατότητα των παιδιών για ανάπτυξη και διατύπωση σκέψεων που δομούνται με βάση τον ορθό λόγο. Ο Lipman δίνει έναν ορισμό 13 της φιλοσοφίας, ο οποίος συμπεριλαμβάνει και τα κριτήρια του φιλοσοφείν, υποστηρίζοντας δηλαδή ότι «η φιλοσοφία είναι ο κλάδος ο οποίος συσχετίζεται όχι μόνο με την εξεύρεση, αλλά και με την καθιέρωση των κριτηρίων βάσει των οποίων σκεφτόμαστε». Ο συγκεκριμένος ορισμός για την ταυτότητα της φιλοσοφίας έχει ισχύ και για το φιλοσοφείν των παιδιών, γιατί και εδώ προβαίνουμε στη διερεύνηση της δυνατότητας να χρησιμοποιούν κριτήρια στοχασμού που θα βοηθήσουν το παιδί να απαντήσει σε ζητήματα και να λύσει προβλήματα που αντιμετωπίζει με ποικίλους τρόπους μέσα στο ζωτικό του περιβάλλον 14. Τη στοχαστική λειτουργία που βαίνει θεμελιωνόμενη στην αναπτυσσόμενη λογικότητα ως κατάσταση ισχύος του ορθού λόγου οφείλουμε να την εκλάβουμε ως μία νοητική δραστηριότητα, ως μία διεργασία της σκέψης, η οποία τεχνικά απαιτεί ερευνητικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο ασκείται ο διάλογος 15 των παιδιών, μέσα δηλαδή στο σχολικό περιβάλλον, και μέσα από τη διαδικασία αυτή να κατατάξουμε τις προκύπτουσες και χρησιμοποιούμενες έννοιες σε κατηγορίες 16. Η εννοιακή αυτή δυνατότητα των παιδιών, την οποία αναλύουμε, μπορεί να βρει υποστήριξη και επίρρωση και στις απόψεις του Piaget, από όπου συμπεραίνεται ότι είναι εξακριβωμένη η δυνατότητα του φιλοσοφείν στα παιδιά των τελευταίων τάξεων του δημοτικού σχολείου (ηλικίας 7-11 ετών), τα οποία μπορούν να επιτελέσουν λογικές πράξεις και να σχηματίσουν αφηρημένες λογικές έννοιες 17. Δηλαδή, η γνωσιακή ικανότητα επιτρέπει όχι μόνο το σχηματισμό φιλοσοφικών εννοιών, αλλά και την αντιμετώπιση προβλημάτων που απαιτούν φιλοσοφικό στοχασμό και φιλοσοφικές απαντήσεις ή έχουν απλώς φιλοσοφική προέκταση, όπως ενδεικτικά είναι οι θεμελιώδεις έννοιες και αξίες ελευθερία, δικαιοσύνη και ισότητα, για να μείνουμε σε έναν αποτυπωμένο ιστορικό και κοινωνικό φορμαλισμό. Επιστρέφοντας όμως στον Lipman, πρέπει να τονίσουμε ότι οι έρευνές του επεκτάθηκαν περαιτέρω και απέδειξαν ότι η ικανότητα των παιδιών για το φιλοσοφείν πραγματώνεται στην ηλικία των και κυρίως στην ηλικία ετών. Το ηλικιακό αυτό status αντιστοιχίζεται με το στάδιο που ο Piaget αποκαλεί στάδιο των αφηρημένων τυπικών λειτουργιών, γιατί είναι ένα στάδιο πνευματικής ωριμότητας των παιδιών κατά το οποίο αυτά αποκτούν και διαθέτουν την ικανότητα του φιλοσοφείν, του φιλοσοφικού στοχασμού. Οι θέσεις του Lipman και οι αντιλήψεις του Piaget μας επιτρέπουν να θεωρήσουμε ως επαρκή την ικανότητα των παιδιών των παραπάνω ηλικιών και ιδιαίτερα της μεσότητας των χρονών για συγκρότηση των εννοιών βλ. την ανάλυση του μυθιστορήματος του M. Lipman ( ) καθώς και M. Lipman (2001), No. 2, p M. Lipman ( ), p M. Lipman, ibid., p G. Matthews (1978), p A.M. Sharp and L.J. Splitter (2007), σ Βλ. A. Giddens ( ), p. 88.

6 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 6 την πρόσληψη και κατανόηση φιλοσοφικών εννοιών, η οποία πειραματικά μπορεί να γίνεται και στο πλαίσιο μιας σχολικής τάξης η οποία θεωρείται ως επιστημονική κοινότητα διερεύνησης Οριοθετήσεις - Προτάσεις Διευκρινίσαμε μέχρι εδώ τη δομική σχέση της διατύπωσης των φιλοσοφικών εννοιών με τις έννοιες εν γένει και πρωτίστως με την ανάπτυξη της σκέψης των παιδιών. Οι ενδεχόμενες επιφυλάξεις που μπορούν να γεννηθούν αναφέρονται στο κατά πόσον η φιλοσοφία, εν γένει, έχει τη δυνατότητα να συμβάλλει στην ανάπτυξη της παιδικής σκέψης. Έτσι, επαναθέτουμε για συζήτηση τον υπότιτλο της παρούσας εργασίας. Προτείνουμε, λοιπόν, η συνέχεια και η ολοκλήρωση της συζήτησης να κινηθεί στο πλαίσιο της επιβοήθησης ή της παρεμπόδισης της παιδικής σκέψης που υποδηλώνουν οι έννοιες δυσκαμψία 19 και ανοικτότητα. Με την πρώτη εννοούμε την έλλειψη ευλυγισίας, αλλά και την ακαμψία και ειδικότερα την ύπαρξη μιας σχέσης, μόνον εξωτερικής, δύο μεγεθών που δεν συντίθενται, αλλά υπάρχουν ξεχωριστά ή που υπεισέρχονται μεν το ένα στο άλλο, αλλά η συνύπαρξη αυτή παραμένει εξωτερική και προβληματική. Αντίθετα, η ανοικτότητα σημαίνει την ευκαμψία και την οργανική συνύπαρξη και αφήνει ανοικτό το χώρο για περαιτέρω σύνθεση των δύο εννοιών. Είναι προφανές ότι η περαιτέρω συζήτηση αφορά το επίπεδο και τις δυσκολίες πρόσληψης και κατανόησης των φιλοσοφικών εννοιών, γιατί, από τη στιγμή που λύσαμε το ζήτημα της διαμόρφωσης της παιδικής σκέψης και της ικανότητας για διατύπωση εννοιών, αυτό που μένει είναι ένα τεχνικό πρόβλημα, δηλαδή το επίπεδο της διατύπωσης των εννοιών και όχι πλέον η ικανότητα. Στο σημείο αυτό παρουσιάζεται η πρώτη δυσκαμψία, που επικεντρώνεται στη δυσκολία ότι δεν μπορούμε να έχουμε μία γλωσσική δίοδο επικοινωνίας ανεξαρτήτως ηλικίας ή την ίδια δίοδο για όλες τις ηλικίες. Γι αυτό, πρέπει να ακολουθήσουμε την οδό της απλής λογικής: δηλαδή, να χρησιμοποιήσουμε έναν φιλοσοφικό λόγο και μια γλωσσική έκφραση που να αντιστοιχούν στο επίπεδο της δυνατότητας των παιδιών για τη σχετική κατανόησή τους. Εννοούμε να κάνουμε και για τις φιλοσοφικές ό,τι κάνουμε και για τις άλλες επιστημονικές ή μη έννοιες: να προσαρμόσουμε το περιεχόμενό τους στο νοητικό επίπεδο των παιδιών και να χρησιμοποιήσουμε χρηστικούς γλωσσικούς όρους. Εξυπακούεται, ασφαλώς, ότι δεν θα δεχθούμε την απόρριψη της ικανότητας των παιδιών να κατανοούν φιλοσοφικές έννοιες, επειδή δεν είναι σε θέση να χειρίζονται σύνθετους φιλοσοφικούς όρους και να κατανοούν υψηλές έννοιες, αντίστοιχες των ενηλίκων. Αντίθετα, δεχόμαστε την ικανότητά τους στο πεδίο αυτό, αρκεί να προσλαμβάνουν στο δικό τους επίπεδο, τα ίδια πραγματικά και νοητικά φαινόμενα, που δεν εμφανίζονται με την εννοιακή συνθετότητα και το εννοιακό βάθος που έχουν στους ενήλικες. Έτσι, αυτή η δυσκαμψία στην αποδοχή της ικανότητας των παιδιών να φιλοσοφούν υπερβαίνεται, και αντιλαμβανόμαστε πληρέστερα μιαν ανοικτότητα της παιδικής φιλοσοφικής σκέψης που επιτρέπει τη διαρκώς ανανεούμενη και αναπροσαρμοζόμενη ικανότητά τους να φιλοσοφούν. Στο πεδίο της τεχνικής διαδικασίας η ικανότητα αυτή των παιδιών μπορεί να οργανωθεί ως ακολούθως: κατ αρχήν να εισαχθεί η φιλοσοφία ως μάθημα στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτό βέβαια απαιτεί τη γενική αποδοχή της ικανότητας των παιδιών για φιλοσοφική σκέψη, κάτι που βρίσκει διαρκώς και μεγαλύτερη 18 M. Lipman (2002), p Εδώ με την έννοια της δυσκολίας του φιλοσοφείν, βλ. R. Kitchener (1990), pp. 427, J. White (1992), p. 75. Πρβλ. και το εισαγωγικό σημείωμα του J. Wilson (1992), p. 17.

7 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 7 ανταπόκριση. Η εισαγωγή αυτή της φιλοσοφίας πρέπει να είναι δοκιμαστική και πιλοτική ως μάθημα επιλογής, αν είναι δυνατόν, για να εξαχθούν μετά από έναν κύκλο διδασκαλίας τα απαραίτητα συμπεράσματα. Νωρίτερα, βέβαια, απαιτείται η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που θα αναλάβουν αυτό το έργο μέσα από έναν κύκλο σεμιναρίων. Η αποτίμηση των συμπερασμάτων πρέπει να γίνει από την ομάδα των εκπαιδευτικών που δίδαξαν το μάθημα σε συνεργασία και υπό την εποπτεία φιλοσόφων της παιδείας που ασχολούνται ειδικότερα με τη φιλοσοφία για παιδιά. Είναι προφανές ότι για την αποτελεσματική διδασκαλία 20 απαιτείται η παραγωγή εξειδικευμένου εκπαιδευτικού και διδακτικού υλικού. Σ αυτό απαραίτητα θα συμπεριλαμβάνεται μία σειρά κειμένων 21 κατάλληλων για την ηλικία και την τάξη που διδάσκεται το μάθημα. Είναι αναγκαίο για την καλλιέργεια και την ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης και της ικανότητας του φιλοσοφείν, αλλά πρωτίστως για την αυτενέργεια των μαθητών, τα κείμενα αυτά να εμπεριέχουν ενδεικτικούς φιλοσοφικούς διαλόγους από τους οποίους θα εξάγονται και θα κατανοούνται οι φιλοσοφικές έννοιες, αφαιρουμένων των πραγματικών στοιχείων στα οποία στηρίζονται (για παράδειγμα ο μύθος του Θησέα) 22. Ο φιλοσοφικός διάλογος είναι ένα ισχυρό μέσο πρόσληψης και κατανόησης φιλοσοφικών εννοιών, αλλά μπορούν να υπάρξουν και άλλες μορφές φιλοσοφικής εκπαίδευσης και φιλοσοφικών πρακτικών, τις οποίες μία ερευνητική και εκπαιδευτική ομάδα μπορεί να σχεδιάσει και να προτείνει την ένταξή τους στο πρόγραμμα φιλοσοφικής εκπαίδευσης των παιδιών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - Barlett, F.C., Thinking: An experimental and social study, Allen & Unwin, London Giddens, A., Sociology, Polity Press in association with Blackwell Publishers Ltd., London (Ελλην. μτφρ. A. Giddens, Κοινωνιολογία, μτφρ. και επιμέλεια: Δ. Τσαούσης, Gutenberg, Αθήνα 2002). - Hayes, N., Foundations of Psychology - An Introductory Text, Routledge, London (Ελλην. μτφρ., N. Hayes, Εισαγωγή στην Ψυχολογία, Α Τόμος, μτφρ. Γ. Σπανούδης - Κ. Σύρμαλη, επιμ. Α. Κωσταρίδου-Ευκλείδη, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1998). - Haynes, Joanna, Τα παιδιά ως φιλόσοφοι, πρόλ.-μτφρ. Γ. Τζαβάρας, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα Καραφύλλης, Γρ., «Φιλοσοφία για παιδιά και φιλοσοφίες των παιδιών», ανάτυπο από τον τ. Σχολική Γνώση και Διδασκαλία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, Ιωάννινα 2002, σσ Kennedy, D., «The Hermeneutics of Childhood», Philosophy Today, 36.1 (1992), pp Kennedy, D., «Review to Matthews». The Philosophy of Childhood (1994), in Thinking, 12. 2, pp Kitchener, Richard, «Do Children think philosophically?», Metaphilosophy, Vol. 21, (1990), N. 4, pp Kohan, Walter, «What Can Philosophy and Children Offer Each Other»? in Thinking, The Journal of Philosophy for Children, Vol. 1 (1999), N. 4, pp Lipman, Matthew, Mark, Institute for the Advancement of Philosophy for Children, Montclair State University, Upper Montclair, New Jersey Lipman, M., Harry Stottlemeier s Discovery, Institute for the advancement of philosophy for children, Upper Montclair, N.J Βλ. ενδεικτικά, Έ. Θεοδωροπούλου (2002). 21 M. Lipman ( ). 22 G. Matthews (1984), pp

8 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, «Φιλοσοφία και παιδιά. Δυσκαμψία και ανοικτότητα» 8 - Lipman M., «Thinking Skills Fostered by Philosophy for Children», in J.W. Segal, F. Chipman & R. Glaser, Thinking and Learning Skills, Vol. 1, Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, N.J. 1985, pp Lipman, M., «Response to Professor Kitchener», Metaphilosophy, 21, 4, (1990), pp Lipman, M., Thinking in Education, Cambridge University Press, New York Lipman, M., «Developing Philosophies of Childhood», in M. Lipman (ed.), Thinking Children and Education, Kendall/Hant, Dubuque Lipman, M., «On Children s Philosophical Style», in Thinking: The Journal of Philosophy for Children, Vol. 14, (1998), No. 2, pp Lipman, M., «Dialogue from sixth grade philosophy class» reported in Thinking, Vol. 3, (2001), N. 2, pp Lipman, M., Philosophy goes to School, 2 nd edition, Temple University Press, Philadelphia Lipman, M., Thinking in Education, Cambridge University Press, Cambridge Lipman M., Sharp A.M. & Oscanyan F.S., Philosophy in the Classroom, Temple University Press, Philadelphia Matthews, Gareth, «The child as natural philosopher», in M. Lipman and A.M. Sharp (eds.), Growing up with Philosophy, Temple University Press, Philadelphia 1978, pp Matthews, G., Philosophy and the young child, Cambridge MA Harvard University Press Matthews, G., Dialogues with children, Cambridge MA - Harvard University Press Matthews, G., «Childhood: the recapitulation mode», in M. Lipman (ed.), Thinking Children and Education, Kendall/Hunt, Montclair Matthews, G., The Philosophy of Childhood, Cambridge MA - Harvard University Press Nickerson, R.S., Perkins D.N. & Smith, E.E., The teaching of thinking, Erlbaum, Hillsdale, N.J Piaget J., Ψυχολογία και Παιδαγωγική, (επιµ. Τ. Ανθούλιας, µτφρ. Α. Βερβερίδης), εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα Quinn V., Critical Thinking in Young Minds, David Fluton, London Sharp A.M. and Splitter L.J., Φιλοσοφία για Παιδιά, Το Κουκλονοσοκομείο και Δίνοντας νόημα στον κόσμο, μτφρ. - εισαγ. - σημ.: Έ. Θεοδωροπούλου, Εκδόσεις Ατραπός, Αθήνα Θεοδωροπούλου, Έ., «Διδάσκοντας Φιλοσοφία στα Παιδιά», στην ηλεκτρονική παρουσίαση των πρακτικών του 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Παιδαγωγικής Εταιρίας Ελλάδας, με τίτλο «Ελληνική Παιδαγωγική και Εκπαιδευτική Έρευνα», Αθήνα, 7-9 Νοεμβρίου 2002, στο http//www.pee.gr (24/03/2010). - Βοσνιάδου Σ. - Brewer W.F., «Νοητικά Μοντέλα της Γης: Μια Έρευνα για την Εννοιολογική Αλλαγή στην Παιδική Ηλικία», στο Γνωσιακή Ψυχολογία, Ψυχολογικές Μελέτες και Δοκίμια, Επιμέλεια: Σ. Βοσνιάδου, Gutenberg, Αθήνα Vygotsky, L.S., Thought and Language, Wiley, New York (1962, orig. pub. 1934). (Ελλην. μτφρ. L. Vygotsky, Σκέψη και Γλώσσα, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1988). - White, J., «The Roots of Philosophy», in: A.P. Griffiths (ed.), The Impulses of Philosophise, Cambridge University Press, Campridge Wilson, John, «Philosophy for Children: a note of warning», Thinking 10, 1 (1992), pp

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 3: Η ανάπτυξη της σκέψης του παιδιού Η γνωστική-εξελικτική θεωρία του J. Piaget Μέρος ΙI Θέματα διάλεξης Το στάδιο ανάπτυξης της συγκεκριμένης λογικής σκέψης Tο στάδιο ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σ. ΛΑΠΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 13: Σκέψη

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 13: Σκέψη Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 13: Σκέψη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοπός ενότητας Εισαγωγή στις βασικές διεργασίες της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 1. Οι ψηφιακές τεχνολογίες ως γνωστικά εργαλεία στην υποστήριξη της διδασκαλίας και της μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η

Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας» Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Γενικές επιμορφώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών 1ο Κεφάλαιο Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστημονικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικοί φορείς και εκπαιδευτικοί της πράξης μέσω συνεδρίων

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Βασίλειος Κωτούλας vaskotoulas@sch.gr h=p://dipe.kar.sch.gr/grss Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Η Δομή της εισήγησης 1 2 3 Δυο λόγια για Στόχοι των Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής Διδακτική της Πληροφορικής: Ερευνητικές προσεγγίσεις στη μάθηση και τη διδασκαλία Μάθημα επιλογής B εξάμηνο, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 9: Θεωρίες Εννοιολογικής Ανάπτυξης

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 9: Θεωρίες Εννοιολογικής Ανάπτυξης Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 9: Θεωρίες Εννοιολογικής Ανάπτυξης Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στον τρόπο με τον

Διαβάστε περισσότερα

Συζητώντας για το κομμάτι που λείπει και την ολοκλήρωση: φιλοσοφικές συζητήσεις στο σχολείο με τη βοήθεια της λογοτεχνίας

Συζητώντας για το κομμάτι που λείπει και την ολοκλήρωση: φιλοσοφικές συζητήσεις στο σχολείο με τη βοήθεια της λογοτεχνίας Συζητώντας για το κομμάτι που λείπει και την ολοκλήρωση: φιλοσοφικές συζητήσεις στο σχολείο με τη βοήθεια της λογοτεχνίας Ουρανία Μαρία Βεντίστα * & Μαρίτα Παπαρούση ** * Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Durham

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μ. Εργαζάκη Μ ά θ η μ α 1: «Ε ι σ α γ ω γ ή»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μ. Εργαζάκη Μ ά θ η μ α 1: «Ε ι σ α γ ω γ ή» ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Μ. Εργαζάκη Μ ά θ η μ α 1: «Ε ι σ α γ ω γ ή» Τα σημερινά μας θέματα Το περίγραμμα του μαθήματος η ερευνητική περιοχή της «Διδακτικής της Βιολογίας»

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορική και Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Συνύπαρξη και παιδαγωγική πρακτική. Τάσος Μικρόπουλος Ιωάννα Μπέλλου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Πληροφορική και Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Συνύπαρξη και παιδαγωγική πρακτική. Τάσος Μικρόπουλος Ιωάννα Μπέλλου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πληροφορική και Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Συνύπαρξη και παιδαγωγική πρακτική Τάσος Μικρόπουλος Ιωάννα Μπέλλου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πληροφορική και ΤΠΕ Η Πληροφορική και οι Τεχνολογίες της

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00

Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής. Περιγραφή μαθήματος. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Παρασκευή 17:00-20:00 email: gpalegeo@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της Πληροφορικής" εννοούμε τη μελέτη,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Η διερευνητική διδακτική προσέγγιση στην ανάπτυξη και την αξιολόγηση της κριτικής σκέψης των μαθητών Σταύρος Τσεχερίδης Εισαγωγή Παρά την ευρεία αποδοχή της άποψης ότι η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 1: Εισαγωγή στην γνωστική ανάπτυξη

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 1: Εισαγωγή στην γνωστική ανάπτυξη Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 1: Εισαγωγή στην γνωστική ανάπτυξη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Ορισμός της σκέψης των παιδιών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη. Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη. Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Μέση παιδική ηλικία Γνωστική ανάπτυξη Ανάπτυξη του παιδιού ΙΙ Καλλιρρόη Παπαδοπούλου- Λήδα Αναγνωστάκη ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Βασική βιβλιογραφία Craig,J. & Baucum, D. (2007) Η Ανάπτυξη του Ανθρώπου. Αθήνα: Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2008 2009 Η εταιρεία συμβούλων εκπαίδευσης & σταδιοδρομίας EMPLOY σας κοινοποιεί την διοργάνωση της επιστημονικής ημερίδας με θέμα Χαρισματικά και ταλαντούχα παιδιά θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 11: Επίλυση Προβλημάτων

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 11: Επίλυση Προβλημάτων Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 11: Επίλυση Προβλημάτων Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Επισκόπηση της διαδικασίας επίλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής

Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής Ουσιώδες χαρακτηριστικό της αισθητικής αγωγής είναι η ενίσχυση της ικανότητας των ανθρώπων να συλλαμβάνουν νοήματα που παρέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 8 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky

Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky Γνωστική Ανάπτυξη Ενότητα 5: Η Kοινωνικοπολιτισμική Θεωρία του Lev Vygotsky Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας στα παιδιά το λεξιλόγιο της σκέψης

Μαθαίνοντας στα παιδιά το λεξιλόγιο της σκέψης Μαθαίνοντας στα παιδιά το λεξιλόγιο της σκέψης Μπιρμπίλη Μαρία, Λέκτορας Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπ/σης ΑΠΘ Καμπέρη Ελένη, Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Θεωρείται πια δεδομένο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών

Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Αναλυτικό Πρόγραμμα Μαθηματικών Σχεδιασμός... αντιμετωπίζει ενιαία το πλαίσιο σπουδών (Προδημοτική, Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο), είναι συνέχεια υπό διαμόρφωση και αλλαγή, για να αντιμετωπίζει την εξέλιξη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα

Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 1 Η ΜΕΣΩ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Φρειδερίκη ΜΠΑΤΣΑΛΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη ΣΕΛΛΑ Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα Στο: Γλωσσολογικές έρευνες για την Ελληνική Ι, Πρακτικά του 5 ου

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 651 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart

Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart Θεμελίωση της Παιδαγωγικής επιστήμης Pestalozzi- Herbart Το 19ο αιώνα θεμελιώνεται η Παιδαγωγική επιστήμη Με το διδακτικό και θεωρητικό έργο των μεγάλων παιδαγωγών: Pestalozzi και κυρίως του Herbart Johan

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 31

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή µαθήµατος: ΜΑΘΗΣΗ

Περιγραφή µαθήµατος: ΜΑΘΗΣΗ Περιγραφή µαθήµατος: ΜΑΘΗΣΗ 15.10.08: Εισαγωγή στην έννοια της µάθησης. Παρουσίαση βασικών αρχών θεωρίας του Συµπεριφορισµού. Έννοιες κλασικής και συντελεστικής ή λειτουργικής εξάρτησης, Εφαρµογές των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Ειδίκευση: Ειδική Αγωγή. Ύλη εισαγωγικών εξετάσεων για το μάθημα Παιδαγωγική Ψυχολογία

Ειδίκευση: Ειδική Αγωγή. Ύλη εισαγωγικών εξετάσεων για το μάθημα Παιδαγωγική Ψυχολογία Ειδίκευση: Ειδική Αγωγή Ύλη εισαγωγικών εξετάσεων για το μάθημα Παιδαγωγική Ψυχολογία 1. Νοημοσύνη 1.1. Έννοια και ορισμός της νοημοσύνης 1.2. Αρχές και θεωρίες της νοητικής ανάπτυξης του ανθρώπου 1.2.1.

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 3

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Στάσεις απέναντι στα Μαθηματικά Τι σημαίνουν τα μαθηματικά για εσάς; Τι σημαίνει «κάνω μαθηματικά»;

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.

Περιγραφή μαθήματος. Εαρινό εξάμηνο 2009-2010. Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail. Μάθημα: Διδακτική της Πληροφορικής I Εαρινό εξάμηνο 2009-2010 Διδάσκων: Παλαιγεωργίου Γ. Διαλέξεις: Δευτέρα 14:00-18:00 email: gpalegeo.teaching@gmail.com Περιγραφή μαθήματος Με τον όρο "Διδακτική της

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές μεθοδολογίες σε σύγχρονα τεχνολογικά περιβάλλοντα

Διδακτικές μεθοδολογίες σε σύγχρονα τεχνολογικά περιβάλλοντα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτικές μεθοδολογίες σε σύγχρονα τεχνολογικά περιβάλλοντα Ενότητα 3: Πρότυπα Διδασκαλίας 1 Βασιλική Μητροπούλου-Μούρκα Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Α Θ Α Ν Α Σ Ι Ο Σ Ι. Κ Α Λ Α Μ ΑΤΑ Σ Δ Ι Δ Α Σ Κ Ω Ν Σ Τ Ο Ε. Π. Π Α Ι. Κ. Α Σ Π Α Ι Τ Ε Π Α ΡΑ Ρ Τ Η Μ Α Β. Α Ι ΓΑ Ι Ο Υ - Μ Υ Τ Ι Λ Η Ν Η D E A Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Α Π Θ / Δ ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός και φύση της σκέψης. Ορισμός και χαρακτηριστικά της σκέψης σε αντιδιαστολή προς άλλες γνωστικές λειτουργίες. Μεθοδολογικές ιδιαιτερότητες της

Ορισμός και φύση της σκέψης. Ορισμός και χαρακτηριστικά της σκέψης σε αντιδιαστολή προς άλλες γνωστικές λειτουργίες. Μεθοδολογικές ιδιαιτερότητες της 1 Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Πέτρος Ρούσσος Αντικείμενο του μαθήματος (1) Ορισμός και φύση της σκέψης. Ορισμός και χαρακτηριστικά της σκέψης σε αντιδιαστολή προς άλλες γνωστικές λειτουργίες. Μεθοδολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Νικολιδάκη * Τα διαφορετικά ερεθίσματα και οι πιθανοί τρόποι προσέγγισής τους στο χώρο της Φιλοσοφίας για παιδιά

Σοφία Νικολιδάκη * Τα διαφορετικά ερεθίσματα και οι πιθανοί τρόποι προσέγγισής τους στο χώρο της Φιλοσοφίας για παιδιά ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΙΔΑΚΗ, «Τα διαφορετικά ερεθίσματα» 1 Σοφία Νικολιδάκη * Τα διαφορετικά ερεθίσματα και οι πιθανοί τρόποι προσέγγισής τους στο χώρο της Φιλοσοφίας για παιδιά Abstract The different stimuli used

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα του μεταπτυχιακού φοιτητή Μαρκάτου Κωνσταντίνου Α.Μ.: 011/08 Επιβλέπων: Αν. Καθηγητής Άρης Κουτούγκος Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ος κύκλος (Μαθήματα 1-3): Περιεχόμενο και βασικός

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Τίτλος του μαθήματος: Κωδικός αριθμός του μαθήματος: Εκπαίδευση Αξιών και περιβάλλον. Ζητήματα Εφαρμοσμένης Ηθικής X4 Τύπος του μαθήματος: Εξάμηνο: Αριθμός απονεμόμενων πιστωτικών Υποχρεωτικό Χειμερινό

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη

Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη Ενότητα 9 Θεωρίες Αναδιοργάνωσης των Γνώσεων σε Ειδικούς τομείς Ελευθερία Ν. Γωνίδα

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη

Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εξελικτική Ψυχολογία: Κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη Ενότητα 4 Η Θεωρία του J. Piaget: Βασικές Αρχές και Κριτική Θεώρηση Ελευθερία Ν. Γωνίδα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ

Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Διδακτική της Πληροφορικής ΙΙ Ομάδα Γ Βότσης Ευστάθιος Γιαζιτσής Παντελής Σπαής Αλέξανδρος Τάτσης Γεώργιος Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αρχάριοι προγραμματιστές Εισαγωγή Προβλήματα Δυσκολίες Διδακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Κιουτσιούκη Δήμητρα, 485 Τελική δραστηριότητα Φάση 1 :Ατομική μελέτη 1. Πώς θα περιγράφατε το ρόλο της τεχνολογίας στην εκπαιδευτική καινοτομία; Οι Web

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο: δημιουργώντας κίνητρα μάθησης

Διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο: δημιουργώντας κίνητρα μάθησης Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διεθνείς κι Ευρωπαϊκές Πολιτικές στην Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Έρευνα» Μάθημα: Εκπαίδευση, Κατάρτιση, Αγορά Εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 3 η Θεματική ενότητα: Ανάλυση μεθοδολογίας ερευνητικής εργασίας Σχεδιασμός έρευνας: Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 1. APPLE, M. Ιδεολογία και αναλυτικά προγράµµατα, µετφρ. αρβέρη, Τ., Εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1986.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 1. APPLE, M. Ιδεολογία και αναλυτικά προγράµµατα, µετφρ. αρβέρη, Τ., Εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1986. 232 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ 1. APPLE, M. Ιδεολογία και αναλυτικά προγράµµατα, µετφρ. αρβέρη, Τ., Εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1986. 2. LIEGOIS, J, R. «Οι όροι ανάπτυξης του παιδαγωγικού υλικού για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 1: Εισαγωγικές Επισημάνσεις Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη

Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Ι: Αξιοποίηση βασικών θεωρητικών εννοιών στην εκπαιδευτική πράξη Ενότητα 4: J. Bruner: η διερευνητική ανακαλυπτική μάθηση Μαρία Σφυρόερα Σχολή Επιστημών της Αγωγής Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις»

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

επιστημονική ημερίδα: εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ

επιστημονική ημερίδα: εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ επιστημονική ημερίδα: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Επιστημονική Επιμέλεια: Δρ Εμμανουηλίδου

Διαβάστε περισσότερα

()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$

()#µ*&+,-./ (0)1#2345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ !"µ#$%&#' ()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ 8"4&%2#' (&91-#5$!.µ"#5-"#/ (0)1#2":4: (;7$.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου»

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟ ΕΓΚΡΙΣΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» Πρόσκληση

Διαβάστε περισσότερα

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών 3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα συνοπτικά περιγράμματα των μαθημάτων που διδάσκονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, είτε αυτά προσφέρονται από το τμήμα που είναι

Διαβάστε περισσότερα