Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους"

Transcript

1 Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους Προοίμιο από τον επιστημονικό επιμελητή της έκδοσης Παναγιώτης Κορδούτης «Καμιά προσπάθεια να καταλάβουμε τη συμπεριφορά, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, δεν θα στεφθεί ποτέ από πλήρη επιτυχία μέχρις ότου κατανοήσουμε τις στενές σχέσεις που διαμορφώνουν το θεμέλιο και το περιεχόμενο της ανθρώπινης κατάστασης». Ellen Berscheid και Anne Peplau (1983: 19) Δ εν υφίσταται ούτε μία στιγμή που ο άνθρωπος να μην βρίσκεται έμμεσα ή άμεσα, νοερά ή μη, εντός μίας ή περισσότερων σχέσεων. Ερχόμαστε στον κόσμο λόγω μιας σχέσης και χάρη σ αυτή κάνουμε τα πρώτα μας βήματα. Ο περαιτέρω βίος μας δεν είναι παρά ένα ταξίδι μέσα από σχέσεις, σχέσεις του παιδιού με τους γονείς και τον στενό περίγυρο, με τον φίλο και τον γνωστό, με τον δάσκαλο, με τον εραστή ή την ερωμένη, τον σύζυγο ή τη σύζυγο, τον συνάδελφο Στην εκπνοή του βίου μας αποχωρούμε μέσα από μία σχέση ή μέσα από την επίκλησή της. Ακόμα και πιο ο μονήρης άνθρωπος από επιλογή ή μη, ακόμα κι ο αφοσιωμένος μοναχός φέρει τις σχέσεις εντός του και συνομιλεί μαζί τους μέσα από την άρνηση, την έλλειψή τους ή μέσα από τη σχέση του με εκείνον που θεωρεί ότι σχετίζεται με όλους: τον Θεό. Η ανάγκη των ανθρώπων να δημιουργούν σχέσεις είναι αδήριτη και βαθιά (Baumeister & Leary, 1995). Το μεγαλύτερο μέρος της εν εγρηγόρσει ζωής μας δαπανάται στο σχετίζεσθαι και το μέγιστο μέρος αυτού σε σχέσεις με κοντινούς άλλους. Η κοινωνικότητα της ανθρώπινης ζωής διαποτίζει κάθε φαινόμενο που μπορούν να μελετήσουν οι κοινωνικές και συμπεριφορικές επιστήμες. Κοντινοί άνθρωποι και πιο μακρινοί, το δίκτυο των σχέσεων μέσα στο οποίο ζούμε ασκεί ισχυρή επίδραση στην ψυχολογική και σωματική μας υγεία. Τα βιώματά μας σε επίπεδο γνώσης ή συναισθημάτων είναι κατά βάση απότοκα διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων. Η αντίληψη του εαυτού μας, η αίσθηση αυταξίας, οι αξίες, οι στάσεις, οι προδιαθέσεις και συμπεριφορικές μας τάσεις είναι η συνισταμένη της διαπροσωπικής επιρροής των κοντινών μας ανθρώπων και των ευρύτερών μας σχέσεων. Οι σχέσεις με τους άλλους υπαγορεύουν κατ ουσίαν διεργασίες καθοριστικές για όλες τις κοινωνικές δομές επίσημες και ανεπίσημες, οικονομικές, νομικές και πολιτικές. Ο λαϊκός και λόγιος πολιτισμός απανταχού της Γης, σε όλους τους ιστορικούς χρόνους, συνυφαίνεται στον καμβά των σχέσεων. Αν μάλιστα κανείς, έστω για λίγο, παρακολουθήσει τον δημόσιο λόγο που παράγεται από τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και τα προϊόντα πολιτισμού που καταναλώνονται ως ενημέρωση, ψυχαγωγία ή παιδεία, θα διαπιστώσει ότι οι σχέσεις αποτελούν ακαταπαύστως και καθημερινώς το αντικείμενο της ενασχόλησής τους. Στα ΜΜΕ, με εμμονή, συνήθως κωμική σοβαροφάνεια και κάπως κίβδηλη από την τριβή του θέματος αγωνία, οι άνθρωποι ρωτούν αυτοχρισμένους «ειδικούς» κάθε είδους πώς να δημιουργήσουν μια σχέση, πώς να την συντηρήσουν και να αποφύγουν τη δυσμενή της εξέλιξη, πώς να επιλύσουν τη σύγκρουση κ.ά. Στη χειρότερη περίπτωση, σχολιάζουν τις σχέσεις γνωστών και άγνωστων άλλων, 11

2 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 12 γνωματεύοντας για τις επιλογές τους ως εμπειρογνώμονες. Βεβαίως, πρόκειται απλώς για διασκεδαστικές παραστάσεις που στόχο έχουν να κρατήσουν το ενδιαφέρουν του κοινού με κάτι που όλοι γνωρίζουν πως εκ των προτέρων συναρπάζει. Οι απαντήσεις που παίρνουν οι άνθρωποι στα πλαίσιά τους όχι μόνο δεν έχουν καμιά βάση στη σύγχρονη θεωρία και έρευνα για τις σχέσεις, όχι μόνο δεν ενημερώνουν και δεν επιμορφώνουν, αλλά ανακυκλώνουν κοινοτυπίες επιτείνοντας υπάρχοντες μύθους (συχνά αδιέξοδους), αυξάνοντας τη σύγχυση και ίσως την αγωνία των ανθρώπων για ζητήματα που όντως αφορούν τη ζωή τους. Από την άλλη μεριά, θα πρέπει να ομολογηθεί ότι δικαίως οι άνθρωποι αναζητούν απαντήσεις από εκεί που πιστεύουν ότι μπορεί εύκολα να τις πάρουν. Παρά τις ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν υπάρχει ευρέως διαδεδομένος επιστημονικός λόγος για τα ζητήματα αυτά στην πατρίδα μας, στον οποίο θα μπορούσε κανείς να στραφεί για απαντήσεις, ούτε έχει γίνει κοινή συνείδηση ότι τα θέματα αυτά αποτελούν το αντικείμενο ενός ακμάζοντος επιστημονικού κλάδου της Ψυχολογίας: της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων. Πριν μιλήσουμε για την ίδια την επιστήμη της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων, σκόπιμο είναι να ορίσουμε το αντικείμενό της: τη σχέση. Αν και όλοι μπορούμε να δείξουμε μια σχέση ή να βεβαιώσουμε ότι έχουμε μία κάποια σχέση, δεν είναι τόσο απλό να ορίσουμε τη σχέση σε αρκετά αφηρημένο επίπεδο, ώστε να περιγράφονται κατά το δυνατόν όλες οι σχέσεις ως προσεχές γένος. Ένας υψηλής αφαίρεσης ορισμός, γενικότερα αποδεκτός από την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων, ανήκει στον H.H. Kelley (1983) και ορίζει ότι στενή διαπροσωπική σχέση υφίσταται όταν δύο άνθρωποι ασκούν ο ένας στον άλλον ισχυρή, συχνή και πολυποίκιλη επίδραση για μακρό χρονικό διάστημα. Ο ορισμός λέει ότι οι δύο αυτοί άνθρωποι επηρεάζουν ο ένας τη συμπεριφορά και ευεξία του άλλου. Οι πράξεις δηλαδή του καθενός έχουν συνέπειες αφενός για τις πράξεις που επιλέγει ο άλλος και αφετέρου για την έκβαση θετική ή αρνητική που θα έχουν οι πράξεις αυτές. Η συνέπεια των πράξεων του ενός θα είναι για τον άλλο βίωμα ευτυχίας ή δυστυχίας, χαράς ή πόνου; Γιατί όμως οι άνθρωποι βρίσκονται σε σχέσεις; Διότι διασφαλίζουν μέσα από αυτές την ανταλλαγή με τον άλλο πολύτιμων υλικών ή αφηρημένων αγαθών καταβάλλοντας βεβαίως γι αυτά κόστος. Τα ανταλλασσόμενα αγαθά έχουν υψηλή αξία, ενίοτε δε και μοναδικότητα, εφόσον είναι αποκλειστικά απότοκα σχέσεων, δεν μπορούν δηλαδή να τα αποκτήσουν τα άτομα εκτός σχέσεων. Σχέση, λοιπόν, σημαίνει ότι τα εμπλεκόμενα σε αυτήν άτομα βρίσκονται σε κατάσταση ισχυρής αλληλεξάρτησης. Η αλληλεξάρτηση υπαγορεύει τους όρους και τα όρια εντός των οποίων τα άτομα μπορούν να κινηθούν για να δώσουν και να πάρουν αγαθά μέσα στη σχέση. Ο έλεγχος αυτός βιώνεται υποκειμενικά από τα μέλη της σχέσης ως βαθμός εξάρτησης του ενός από τον άλλο και ως σύγκλιση ή απόκλιση συμφερόντων, ως συντονισμός και συνταύτιση στις αλληλεπιδράσεις ή ως σύγκρουση. Ποιες είναι όμως οι συγκεκριμένες σχέσεις που απασχολούν την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων; Πολλές εμπειρικές μελέτες εξετάζουν ειδικές μορφές σχέσεων (π.χ. βλ. το σχετικό Β Μέρος του παρόντος βιβλίου «Μορφές σχέσεων»). Οι εμπειρικές μελέτες που αφορούν τις ανεπίσημες ερωτικές σχέσεις και τον γάμο είναι κοινές (ιδιαίτερα μάλιστα στον παρόντα τόμο) και οι μελέτες των φιλικών σχέσεων με άτομα του ιδίου φύλου είναι λιγότερο συχνές. Πρόθεση των επιστημόνων που ασχολούνται με τις σχέσεις είναι οι θεωρίες και τα εμπειρικά τους ευρήματα να βρίσκουν εφαρμογή σε όλο το εύρος των σχέσεων, να περιγράφουν τις σημαντικές διεργασίες σε όλες τις σχέσεις που περιλαμβάνει ο προαναφερθείς ευρύς ορισμός του Kelley. Τούτο σημαίνει ότι θα πρέπει να βρίσκουν εφαρμογή σε φιλίες και ερωτικές σχέσεις ποικίλλουσας εγγύτητας, σε σχέσεις ατόμων της ίδιας ομάδας, σε γείτονες και συνεργάτες, σε δυάδες, όπως η σχέση δασκάλου-μαθητή, ασθενή-γιατρού, προϊστάμενου-υφιστάμενου, αλλά βεβαίως και σε σχέσεις οικογενειακές, γονέων και παιδιών, ανάμεσα σε ξαδέλφια, αδέρφια και παιδιά. Τα ευρήματα και οι διεργασίες της επιστήμης των σχέσεων αφορούν, λοιπόν, οποιαδήποτε σχέση μεταξύ ατόμων, κατά την οποία ασκείται ισχυρή, συχνή και ποικίλη επιρροή για εκτεταμένη περίοδο χρόνου.

3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Ενώ οι σχέσεις πάντα ήταν και είναι πανταχού παρούσες, δεν συνέβαινε το ίδιο με την επιστημονική ενασχόληση μαζί τους. Μολονότι, δεν είναι του παρόντος η πλήρης αναδρομή στην ιστορία της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων (για εκτενή ανασκόπηση βλ. Berscheid, 2004) ή της Διαπροσωπικής Ψυχολογίας γενικότερα (για εκτενή ανασκόπηση βλ. Strack & Horowitz, 2011), οφείλουμε στον αναγνώστη μία σύντομη και επιλεκτική έστω αναφορά σε αυτήν και τις κύριες προσεγγίσεις της. Παραδόξως, γενικότερα οι επιστήμες, και ειδικότερα η Ψυχολογία, άργησαν να ασχοληθούν με τη στενή διαπροσωπική σχέση, όπως ήδη παρατηρούσε ο Η. Harlow από το 1958 (Barnes & Sternberg, 1997), πράγμα άξιο διερεύνησης από την Κοινωνιολογία και Ιστορία της Επιστήμης. Αν και έκτοτε οι κλάδοι της Ψυχολογίας (π.χ. Κλινική, Αναπτυξιακή, Γνωστική) ασχολήθηκαν με τη διαπροσωπική σχέση, όπως άλλωστε και άλλες επιστήμες (π.χ. Κοινωνιολογία, Ανθρωπολογία, Βιολογία), συστηματικότερα ασχολήθηκε μαζί τους κατεξοχήν η Κοινωνική Ψυχολογία (Berscheid, 1985, 2004). Μέχρι τη δεκαετία του 1970, η σχετική κοινωνιοψυχολογική έρευνα επικεντρωνόταν στους παράγοντες που προξενούσαν διαπροσωπική έλξη στα αρχικά στάδια ανάπτυξης της σχέσης. Το κύριο χαρακτηριστικό των ερευνών αυτών ήταν η αθεωρητικότητα, εξαιτίας της οποίας τα σχετικά ευρήματα παρουσίαζαν αποσπασματικότητα. Ανάμεσα στον κατάλογο των ασύνδετων μεταβλητών που επηρέαζαν την έλξη ήταν η ομοιότητα, η χωρική εγγύτητα, η φυσική ελκυστικότητα κ.ά. (Berscheid, 1985 Reis & Rusbult, 2004: 3). Κατά τη δεκαετία του 1980, υπήρξε στροφή προς το σύνολο φαινόμενο της σχέσης. Αναζητήθηκαν κριτήρια προσδιορισμού των φαινομενολογικών της ενοτήτων, όπως η ανάπτυξη, η συντήρηση και η διάλυσή της, και εξετάστηκαν οι πολύπλοκες διεργασίες που υπεισέρχονται σε αυτές (π.χ. Duck, 1997, 1998 Levinger, 1980 Fletcher, 2002: 4). Αναμφίβολα, τη στροφή αυτή επηρέασε η εργασία των Raush & Gottman κατά τη δεκαετία του 1970 (Gottman, 1994), οι οποίοι ερεύνησαν για πρώτη ίσως φορά (Fletcher, 2002), χρησιμοποιώντας παρατήρηση και άλλες μετρήσεις, τις δυαδικές αλληλεπιδράσεις παντρεμένων ζευγαριών. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν εάν τυχόν κάποια συμπεριφορικά πρότυπα αλληλεπιδράσεων μπορούσαν να προβλέψουν ικανοποίηση από τον γάμο. Η όλη προσπάθεια αλλά ειδικότερα η μεθοδολογική τους προσέγγιση ενέπνευσε άλλους κοινωνικούς ψυχολόγους. Το σπουδαιότερο, ωστόσο, ήταν ότι έκτοτε παγιώθηκε η αντίληψη πως η παρατήρηση και μέτρηση της δυαδικής αλληλεπίδρασης σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα έχει πολλά να προσφέρει στην κατανόηση της σχέσης. Την ίδια δεκαετία, το ενδιαφέρον του Rubin (1973) αλλά και άλλων (Lee, 1973) για τον έρωτα και την αγάπη ως μετρήσιμες θεωρητικές συλλήψεις άρχισε να επηρεάζει και να αποφέρει καρπούς, δημιουργώντας ρεύμα προσέγγισης της έννοιας αυτής και των συγγενών της (π.χ., Sternberg & Barnes, 1988 Sternberg & Weiss, 2006, βλ. επίσης ειδικό αφιέρωμα στην «αγάπη» του περιοδικού Personal Relationships, 3, 1996). Η προσέγγιση των θεωριών κοινωνικής ανταλλαγής και αλληλεξάρτησης στις στενές σχέσεις. Το έργο που άσκησε μεγάλη επιρροή, εισάγοντας τη συστηματικότερη μέχρι τότε κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση στη στενή διαπροσωπική σχέση, αυτή της αλληλεξάρτησης, ήταν το βιβλίο των Kelley et al. (1983), με τίτλο Close Relationships. Ο H.H. Κelley στο έργο αυτό συστηματοποιεί και επικεντρώνει στη στενή σχέση πρότερες ιδέες του (Kelley, Kelley & Thibaut, 1978) για τη δομή και λειτουργία της διαπροσωπικής σχέσης, βασισμένες στην κοινωνιολογική έννοια της «κοινωνικής ανταλλαγής». Ο αξεπέραστος, λόγω της υψηλής του αφαίρεσης, ορισμός της στενής διαπροσωπικής σχέσης από το παραπάνω έργο, τον οποίο παραθέσαμε προηγουμένως, σηματοδοτεί την προσέγγιση ενός ολόκληρου ρεύματος στον χώρο αυτό, που συνεχίζει τη ροή του μέχρι σήμερα (Rusbult & Van Lange, 2003). Στο πλαίσιο του ρεύματος της «κοινωνικής ανταλλαγής», αναπτύχθηκαν διάφορες θεωρίες, όπως η θεωρία της ενίσχυσης (Homans, 1974), της αλληλεξάρτησης (Cramer, 1998), της επένδυσης (Rusbult, 1983), της διαπροσωπικής ανταλλαγής σεξουαλικής ικανοποίησης (Lawrance & Byers, 1995) και της ισοτιμίας (Walster, Berscheid, & Walster, 13

4 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ). Θεμελιώδης αρχή όλων είναι ότι το άτομο ως μέλος δυάδας εμπλέκεται σε πολυποίκιλες διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις προκειμένου να επηρεάσει τον άλλο, για να επιτύχει την καλύτερη δυνατή απολαβή ως προς τα ανταλλασσόμενα αγαθά, τη μεγιστοποίηση δηλαδή του προσωπικού του οφέλους και τη μείωση της ζημίας. Η αρχή αυτή καθιστά την όλη προσέγγιση προσφυή για τη μελέτη των στενών διαπροσωπικών σχέσεων, διότι α) οι άνθρωποι επιδιώκουν να εμπλακούν και να διατηρήσουν τις σχέσεις αυτές προκειμένου να διασφαλίζουν απολαβές που προκύπτουν αποκλειστικά στο πλαίσιό τους ή που δεν παράγονται με την ίδια ποιότητα και ευχέρεια εκτός αυτών (Kordoutis, 2004) και β) διότι τα τεκταινόμενα στις σχέσεις αυτές, σε κάθε επίπεδο, συμπεριλαμβανόμενου του σεξουαλικού (Kirkendall & Libby, 1996 Sprecher, 1998), είναι προϊόν διαπροσωπικής επιρροής. Εάν ήθελε κανείς να επισημάνει το κοινό επιστημολογικό χαρακτηριστικό των θεωριών κοινωνικής ανταλλαγής εν σχέσει προς άλλες θεωρίες διαπροσωπικών σχέσεων, θα έλεγε ότι ασχολούνται με το τι συμβαίνει μεταξύ των ατόμων στη σχέση (Reis & Rusbult, 2004) και συνεπεία του ίδιου του σχετίζεσθαι (π.χ. εξαιτίας της αναλογίας αγαθών που συνεισφέρονται-εισπράττονται από κάθε σύντροφο ή του ύψους των ανταμοιβών) παρά με τα άτομα καθαυτά. Η προσέγγιση έχει κατορθώσει να διαφωτίσει ζητήματα όπως η ικανοποίηση, η συναισθηματική επικοινωνία, η αντοχή των σχέσεων (στον χρόνο, στην αντιξοότητα), η δέσμευση, η απιστία, η εμπιστοσύνη, η σύγκρουση και η επίλυσή της, ο συντονισμός στη σχέση και η αυτοθυσία. Η θεωρία της κοινωνικής ανταλλαγής και κοινωνικής αλληλεξάρτησης διεκδικεί σχεδόν τον τίτλο της μεγαθεωρίας στον χώρο των διαπροσωπικών σχέσεων. Το επιστημονικό όμως πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων γνωρίζει πραγματική άνθηση τα τελευταία χρόνια, παράγοντας συνεισφορές θεωρητικά και μεθοδολογικά τόσο σύνθετες και φιλόδοξες που ορισμένοι μιλούν για «νέα επιστήμη» (Fletcher, 2002: 4) ή «επιστήμη των σχέσεων» (Reis & Rusbult, 2004: 2 Berscheid, 2004)). Έτσι, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τρεις ακόμα μεγαθεωρητικές προσεγγίσεις, που δείχνουν να έχουν παρόμοια εμβέλεια, αφήνοντας όμως αρκετές μεμονωμένες προσεγγίσεις «μεσαίου θεωρητικού βεληνεκούς» εκτός περιγραφής, όπως για παράδειγμα τη θεωρία εγγύτητας (Lauren - ceau, Feldman Barrett &, Pietromonaco, 2004), της αυτοδιεύρυνσης (Aron & Aron, 2000), του προκοινωνικού προσανατολισμού (Clark & Mills, 2004) και της αυτοπαρουσίασης (Leary & Miller, 2000). Πρόκειται για τις μεγαθεωρητικές προσεγγίσεις της θεωρίας της εξέλιξης, της θεωρίας του δεσμού και των γνωστικών δομών ή απλολαϊκών θεωριών για τη σχέση. Η πρώτη έχει παλαιούς, σταθερούς και συνεχιζόμενους δεσμούς με την Κοινωνική Ψυχολογία (Buss, 1996 Baumeister, 2001α, β). Η δεύτερη είναι μεν καθαρά κοινωνιοψυχολογική, αλλά προέρχεται από την Αναπτυξιακή Ψυχολογία και επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδιαφέρον για τον ρόλο των προδιαθεσιακών ατομικών παραγόντων και διαφορών στη σχέση. Η τρίτη έχει σαφή γνωστικοκοινωνιοψυχολογικό χαρακτήρα, αποτελώντας όμως περισσότερο ένα ευρύ θεωρητικό πλαίσιο με προοπτική θεωρίας παρά πραγματική θεωρία. Η προσέγγιση της θεωρίας της εξέλιξης ασχολείται με τον ρόλο των εγγενών βιολογικών στοιχείων στη διαμόρφωση της συγχρονικής συμπεριφοράς (Buss & Kenrick, 1998). Από τη σκοπιά αυτή, εάν μια συγκεκριμένη ανθρώπινη συμπεριφορική τάση (π.χ. ένας τρόπος του σκέπτεσθαι ή του πράττειν) έχει γενετική βάση, θα τείνει να εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο σε κάθε επερχόμενη γενεά ανθρώπων, στον βαθμό που ενισχύει την καλή προσαρμογή και ευεξία (δηλαδή την πιθανότητα επιτυχούς αναπαραγωγής). Όσον αφορά τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις ειδικότερα, η θεωρία αυτή, κατά πρώτο λόγο, εξηγεί τη βιολογική αξία της ανταλλακτικής συμπεριφοράς των ανθρώπων, της αλληλεξάρτησης και της συνεργασίας (Kenrick & Trost, 2000) υποθέτοντας ότι αποτελούν τρόπους διασφάλισης της ευεξίας και προσαρμοστικότητας όσων γενετικά ή κατ επιλογήν εντάσσονται στον κύκλο των «δικών». Διαφορές στις συνεισφορές και απολαβές που προκύπτουν για τα άτομα σε εν δυνάμει ή πραγματικές σχέσεις παράγουν προσαρμοστικές συμπεριφορές που επιλέγονται

5 ΠΡΟΟΙΜΙΟ ανάλογα με την αξία επιβίωσης και επιτυχίας που έχουν τόσο για το άτομο όσο και για τον κύκλο των αλληλεξαρτώμενων «δικών» του ανθρώπων. Έτσι, εξηγούνται επαρκώς ορισμένα από τα λεγόμενα «πρωτογονικά» συστατικά στοιχεία της στενής διαπροσωπικής σχέσης, όπως η επιλογή ερωτικού συντρόφου, η ερωτική αποκλειστικότητα, οι ανταγωνιστικές και συγκρουσιακές συμπεριφορές (π.χ. η ζήλια, ο ενδοφυλικός ανταγωνισμός), οι ποικίλες απατηλές στρατηγικές προσέλκυσης ερωτικών συντρόφων και η απιστία, τα πρότυπα ανατροφής παιδιών και οι πιο σκοτεινές πλευρές της σχέσης, όπως η σεξουαλική και ενδοοικογενειακή βία. Η προσέγγιση της θεωρίας της εξέλιξης, κατά δεύτερο λόγο, εξηγεί ορισμένες από τις πιο βασικές διαφορές μεταξύ των φύλων ως προς την αξία και το νόημα της σεξουαλικότητας στη στενή διαπροσωπική σχέση. Το σεξ, κατά την εξελικτική προσέγγιση, έχει διαφορετική εντελέχεια και άρα ανταλλακτική αξία για κάθε φύλο. Για τον άνδρα αποτελεί αγαθό υψηλής αξίας, το οποίο επιζητείται με επίταση αυτό καθαυτό, για λόγους μεγιστοποίησης της διασποράς των γονιδίων του. Για τη γυναίκα, αποτελεί αγαθό που πρέπει να διαθέσει-ανταλλάξει με οικονομία και σύνεση, αφενός προκειμένου να διατηρήσει την υψηλή για τον άνδρα αξία του, αφετέρου για να εξασφαλίσει από αυτόν την επένδυση άυλων (π.χ. ενδιαφέρον, συναίσθημα, χρόνο, κοινωνική θέση) και υλικών πόρων στη δυαδική τους σεξουαλική σχέση, πράγμα απαραίτητο για τη συντήρηση της ίδιας κατά τη μακρά διάρκεια της κύησης και μακροπρόθεσμα των παιδιών της. Οι παραπάνω εξηγητικές θέσεις έχουν αξιοποιηθεί προσφυώς από κοινωνικούς ψυχολόγους, που ενδιαφέρονται να ερμηνεύσουν με τον περιεκτικότερο και απλούστερο δυνατό τρόπο την πολυπλοκότητα των φαινομένων της στενής διαπροσωπικής σχέσης, ιδίως των διαφυλικών. Ο Baumeister (2001α, β) συγκεκριμένα στη θεωρία του περί «ερωτικής πλαστικότητας» αλλά και ο Fletcher (2002: 52-72, 212), θεωρούν ότι η εξελικτική ανάγκη διαχείρισης του σεξουαλικού αγαθού από τη γυναίκα για την πραγματοποίηση του απώτερου στόχου της εξηγεί γιατί τείνει να επενδύει με νόημα τις σχέσεις περισσότερο από ό,τι ο άνδρας. Ο Baumeister (2001α) περαιτέρω προτείνει ότι η ισχύς που διαθέτει η γυναίκα να παρέχει κατ οικονομίαν το σεξουαλικό αγαθό εξηγεί την ελεγκτική-κανονιστική διάθεση του άνδρα έναντι της σεξουαλικής της συμπεριφοράς και την όλη, μεροληπτική για το φύλο της, κοινωνική θεσμοθέτηση της σεξουαλικότητάς της. Η προσέγγιση της θεωρίας του δεσμού, χωρίς να παραγνωρίζει τον ρόλο του γενετικού υπόβαθρου στη σύναψη διαπροσωπικών σχέσεων, εστιάζει περισσότερο στον ρόλο που παίζουν οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις της ενήλικης ζωής (βλ. Cassidy & Shaver, 1999, για συλλογή άρθρων που ανασκοπούν σχετική θεωρία και έρευνα). Η προσέγγιση ενσωμάτωσε τις θεωρητικές αρχές και την ερευνητική εμπειρία των Bowlby και Ainsworth κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 για τη σύναψη δεσμού του κύριου προσώπου φροντίδας με το βρέφος. Η θεωρία προτείνει ότι οι άνθρωποι κατά τη γέννηση φέρουν γενετική προδιάθεση για την εκτέλεση προγραμματισμένων συμπεριφορών δημιουργίας σχέσης, δεσμού, με το πρόσωπο που συμβαίνει να έχει τη φροντίδα τους (συνήθως με τη μητέρα τους). Η απόκριση του προσώπου αυτού στις συμπεριφορές τους και οι αλληλεπιδράσεις που ακολουθούν, εγκαθιστούν στο γνωστικό σύστημα του παιδιού προσδοκίες για το σχετίζεσθαι, γνωστές ως «ύφος σύναψης δεσμού». Κατά την ενήλικη ζωή, οι προσδοκίες αυτές εμμέσως ή αμέσως επηρεάζουν τα φαινόμενα της στενής διαπροσωπικής σχέσης, η οποία τις ενεργοποιεί λόγω της εγγενούς αναλογίας που παρουσιάζει το περιβάλλον της προς αυτό της σχέσης παιδιού-προσώπου φροντίδας (Zeifman & Hazan, 2000). Η χρήση του «ύφους σύναψης δεσμού» για την κατανόηση των συμπεριφορών που σχετίζονται με τη στενή διαπροσωπική σχέση μάς έδωσε πειστικές ως ένα βαθμό ερμηνείες για τους λόγους που ορισμένοι άνθρωποι τείνουν να νιώθουν ασφαλείς στις σχέσεις τους δείχνοντας εμπιστοσύνη στον σύντροφο, ενώ άλλοι νιώθουν ανασφαλείς. Μας έδειξε επίσης γιατί μία άλλη μερίδα ανθρώπων αντιμετωπίζει τις σχέσεις σαν κάτι δυσάρεστο, γεμάτο κινδύνους και άρα αποφευκτέο. Το ερμηνευτικό αυτό σχήμα και οι ψυ- 15

6 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 16 χολογικές αρχές που το στηρίζουν είναι ικανές να ερμηνεύσουν πολυποίκιλες σχεσιακές συμπεριφορές, όπως η αγάπη, η σεξουαλικότητα, η διερευνητική σεξουαλική συμπεριφορά, η αυτοπεποίθηση, η ενσυναίσθηση, η θλίψη αλλά και η ψυχική υγεία, που όπως είναι γνωστό γενικότερα επηρεάζεται από τα τεκταινόμενα της στενής διαπροσωπικής σχέσης αλλά και την αντίληψή τους από το άτομο (Reis & Rusbult, 2004: 4 Reis & Patrick, 1996: 523). Η προσέγγιση των γνωστικών δομών ή απλολαϊκών θεωριών εστιάζει στον ρόλο της λεγόμενης κοινωνικής νόησης (γνωστικές διεργασίες, αποδόσεις αιτίου, σχήματα κ.λπ.), της κοινωνικής σκέψης (στάσεις, πεποιθήσεις, μύθοι, κοινωνικές αναπαραστάσεις κ.λπ.) και των συναισθημάτων στη στενή διαπροσωπική σχέση. Οι γνωστικές κοινωνικές αυτές δομές θεωρείται ότι απαρτίζουν τα περιεχόμενα των σχέσεων. Ορισμένα εξ αυτών είναι περισσότερο σταθερά στον χρόνο, ενώ άλλα είναι επικαιρικά. Άλλα πάλι είναι είτε πολιτισμικά καθολικά είτε πολιτισμικά ποδηγετημένα. Πάντως, όλα τα περιεχόμενα των σχέσεων είναι κοινωνικά διαμοιρασμένα (Fletcher, 2002 Hen - drick & Hendrick, 1997). Χαρακτηριστική έμφαση δίνεται στην περιγραφή των δομών, χωρίς εντούτοις να παραμελείται η μελέτη της δυναμικής συσχέτισής τους με βαρύνουσες για τη μοίρα των σχέσεων προσωπικές συναγωγές, όπως οι αξιολογήσεις, προσδοκίες, προβλέψεις, συμπεριφορικές προθέσεις και συμπεριφορές-αποφάσεις στη σχέση. Οι γνωστικές δομές των σχέσεων έχουν μελετηθεί υπό ποικίλα ονόματα, όπως «σχεσιακά σχήματα» (Baldwin, 1992 Baldwin, 1995), «απλολαϊκές» και «άρρητες θεωρίες» (Fle - tcher, 2002: Fletcher & Thomas, 1996), «ενορατικές θεωρίες» (Knee, 1998), «πρότυπα αγάπης» (Kelley, 1983 Hendrick & Hen drick, 1986 Lee, 1973), «νοητικές αναπαραστάσεις» (Fitzsimons & Bargh, 2003), «τριγωνική θεωρία της/του αγάπης/έρωτα» (Sternberg, 1988) και «ιστορίες αγάπης/έρωτα» (Sternberg, Hojjat, & Barnes, 2001). Στην Ελλάδα, η επιστήμη των διαπροσωπικών σχέσεων μόλις πρόσφατα έχει αποκτήσει ερείσματα στον πανεπιστημιακό χώρο και έχει δειλά αρχίσει να αναπτύσσει προσβάσεις προς τον δημόσιο λόγο. Αξίζει να αναφέρει κανείς ότι στις προσπάθειες εισαγωγής του γνωστικού αυτού αντικειμένου από τον γράφοντα, πρώτα στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ σε μεταπτυχιακό επίπεδο ( ) και κατόπιν στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου, σε προπτυχιακό επίπεδο (2007-), η ανταπόκριση των φοιτητών ήταν και είναι ενθουσιώδης, θέτοντας δύσκολες προκλήσεις για τη διδασκαλία. Παρά τη γνήσια αγωνία των νέων ανθρώπων για τις σχέσεις, το άρρητο πλαίσιο που επιβάλλει ο δημόσιος λόγος των μέσων ενημέρωσης και οι ούτως ή άλλως επικρατούντες μύθοι περί σχέσεων εκφράζονται με πακτωλό ερωτήσεων, οι οποίες με επιμονή επιζητούν όχι απαντήσεις αλλά συνταγές ζωής Βεβαίως, ο επιστημονικός λόγος, από τη φύση του, δεν δύναται να παράξει τις στέρεες, ασπρόμαυρες και μονολιθικές συνταγές που επιζητούνται μπορεί όμως να διδάξει όσους ενδιαφέρονται ότι προέχει η βαθύτερη κατανόηση του ζητήματος που απασχολεί. Η επιζήτηση λύσεων ή απαντήσεων στα περί σχέσεων ερωτήματα έπονται και τότε μόνο μπορούν να είναι αποτελεσματικά και χρήσιμα εφόσον και στον βαθμό που υπήρξε καλή κατανόηση των ερωτημάτων. Είναι σημαντικό επομένως να τίθενται με κατάλληλο τρόπο ερωτήματα, ώστε να επιτυγχάνεται, καταρχήν, η βαθύτερη κατανόηση του ζητήματος. Είναι απαραίτητο να εξοπλίζεται ο ερωτών με έννοιες εκλεπτυσμένες και διαφοροποιημένες και επιπλέον να κατανοεί το πλαίσιο εντός του οποίου θέτει το ερώτημα. Οι δύο αυτές προϋποθέσεις διασφαλίζουν ότι το ερώτημα θα ξεπερνά τη μικρή ή μεγάλη ιδιωτική και προσωπική αγωνία και θα αφορά πραγματικά όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, τις αγωνίες όλων, εκφρασμένες σε επίπεδο δημόσιο και νηφάλιο. Εάν δε ο ερωτών ενδιαφέρεται να δοκιμάσει τις δυνάμεις του ως ερευνητής στα θέματα αυτά, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των φοιτητών και μεταπτυχιακών φοιτητών, θα πρέπει να διαθέτει και τις δημόσια περιγράψιμες και αναπαράξιμες μεθόδους για την επιζήτηση απαντήσεων στα ερωτήματα των σχέσεων. Για τους παραπάνω λόγους πιστεύουμε ότι το παρόν βιβλίο είναι σημαντικό, γιατί βοηθά ουσιαστικά τον γενικά ενδιαφερόμενο για τις σχέσεις αναγνώστη αλλά και τον εξειδικευόμενο

7 ΠΡΟΟΙΜΙΟ ερευνητή να μάθει να θέτει ερωτήματα για τις σχέσεις. Εκτός αυτού, κομίζει διαυγή επιστημονικό λόγο σε μία περιοχή γνώσης όπου κυριαρχεί κάθε άλλου είδους λόγος και μάλιστα ήκιστα διαυγής πλην του επιστημονικού. Είναι επίσης ελάχιστα τα βιβλία στη γλώσσα μας που θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι καλύπτουν το πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων με τρόπο σφαιρικό και συστηματικό όσο το παρόν. Οι λίγες εκδόσεις που υπάρχουν αν και ενδιαφέρουσες και εξίσου σημαντικές με την παρούσα συνήθως εξειδικεύονται σε μία συγκεκριμένη περιοχή των διαπροσωπικών σχέσεων (π.χ. φιλία, δεσμός, επικοινωνία), στηρίζονται σε συγκεκριμένη θεωρία για τις σχέσεις ή υιοθετούν πολύ ειδική θεωρητική οπτική έναντι αυτών. Αντιθέτως, το παρόν βιβλίο πραγματεύεται μεγάλο εύρος σχέσεων και το πράττει βασιζόμενο σε βιβλιογραφικές πηγές που δεν περιορίζονται από θεωρητικά και μεθοδολογικά σύνορα, αλλά χρησιμοποιεί ποικίλη βιβλιογραφία και φαινομενικά αντιθετικές μεθόδους (ποσοτικές και ποιοτικές, παραδοσιακές θετικιστικές μελέτες και μελέτες από τον χώρο της Κριτικής Ψυχολογίας και Λογοανάλυσης), για να μας δώσει μία όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη πλην όμως ευσύνοπτη και καλοργανωμένη ανάγνωση της θεωρίας και της έρευνας για τις διαπροσωπικές σχέσεις, που έχει αφήσει αδιαμφισβήτητο αποτύπωμα στη γνώση. Βεβαίως, η γνώση δεν είναι στατική σε κανέναν τομέα του επιστητού και η αξία των πηγών περιορίζεται από τον χρόνο και τις συνοδοιπόρες επιστημονικές εξελίξεις. Δεν έχουν την αυταπάτη οι επιμελητές και συγγραφείς του βιβλίου ότι προσφέρουν κλασική γνώση, ωστόσο, αδιαμφισβήτητα προσφέρουν ένα χρήσιμο και ανθεκτικό στον χρόνο πλαίσιο κατανόησης για τις στενές σχέσεις, γιατί θέτουν με τρόπο συστηματικό, στέρεο και απλό τα βασικά ζητήματα που απασχολούν και θα συνεχίσουν να απασχολούν την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων: ορίζουν και διασαφηνίζουν τις βασικές έννοιες, ταξινομούν τα ερευνητικά ερωτήματα, τις σύστοιχες θεωρίες, την υποστηρικτική τους βιβλιογραφία και φυσικά τα ευρήματα, τις εξηγήσεις και τις ερμηνείες. Κρίνουν και αξιολογούν κάνοντας προβολές της θεωρίας και της έρευνας στον χρόνο. Με λίγα λόγια, ο άπειρος με το πεδίο των διαπροσωπικών σχέσεων γενικά μορφωμένος αναγνώστης, χάρη στο βιβλίο, εξοικειώνεται με την όλη επιστημονική αυτή περιοχή αποκτώντας επιπλέον τη δεξιότητα να θέτει ο ίδιος καλώς διαμορφωμένα και ενημερωμένα ερωτήματα, εφόσον οι συγγραφείς τού δίνουν τα θεωρητικά, πλαισιακά και μεθοδολογικά κλειδιά κάθε ερωτήματος, είτε αυτό αφορά, επί παραδείγματι, τις σχέσεις φιλίας των παιδιών και των εφήβων, είτε τις ανεπίσημες ερωτικές σχέσεις των ενηλίκων και τον γάμο είτε τον χωρισμό και τη μονογονεϊκή οικογένεια. Περισσότερο και από τον γενικά μορφωμένο αναγνώστη, ο μορφωμένος στην Ψυχολογία αναγνώστης, προπτυχιακός και μεταπτυχιακός φοιτητής και ερευνητής, χάρη στο βιβλίο αυτό, θα έχει την ευκαιρία να οργανώσει και να συστηματοποιήσει τη σκέψη του γύρω από ακριβέστερα θεωρητικά και ερευνητικά ερωτήματα, εποικοδομώντας σε αυτά, εφόσον οι συγγραφείς έχουν φροντίσει κάθε κεφάλαιο να διανοίγει δρόμους και να δίνει τα σχετικά εργαλεία για περαιτέρω έρευνα και θεωρητική δημιουργία. Κατά τον ίδιο τρόπο, μπορεί να επωφεληθεί και ο επαγγελματίας κλινικός ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής ή σύμβουλος. Οι διαπροσωπικές σχέσεις αποτελούν μείζον θέμα για τους επαγγελματίες αυτούς, αν όχι το μείζον θέμα. Όλα τα κεφάλαια καταλήγουν ή εμπεριέχουν συζήτηση ή ακόμα και προτάσεις για την εφαρμογή των θεωριών και των ευρημάτων που αφορούν ζητήματα, όπως π.χ. η κατάθλιψη στις σχέσεις, η επιθετικότητα στις σχέσεις ή η απώλεια των σχέσεων, στην κλινική και θεραπευτική πράξη. Ως προς το κείμενο και τη ροή του, ο επιμελητής οφείλει πολλά στους μεταφραστές του παρόντος βιβλίου Μαρία Μπερή, Σπύρο Σταματάκη και Έρρικα Τσιτιμάκη, οι οποίοι με επιμονή και επινοητικότητα προσπάθησαν και ξεπέρασαν τους πολλούς σκοπέλους που θέτει η μετάφραση ενός επιστημονικού κειμένου, κάνοντας τη δουλειά του επιστημονικού επιμελητή ευκολότερη. Κατά την απόδοση της ορολογίας, παρά το ότι προσπαθήσαμε κατά το δυνατόν να υιοθετήσουμε ήδη καθιερωμένους στην ελληνική ψυχολογική βιβλιογραφία όρους, χρειάστηκε να επινοήσουμε πολλούς, διότι για τα ζητήματα των διαπροσωπικών σχέσεων που απασχολούν 17

8 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 18 το βιβλίο δεν υπήρχε επαρκές γλωσσικό προηγούμενο. Σε ορισμένες, λίγες, περιπτώσεις, ο επιμελητής παρεμβάλλει στο κείμενο για τη διαύγεια του νοήματος επεξηγήσεις μέσα σε αγκύλες. Η κα Χρύσα Ξενάκη με τις φιλικές της ενθαρρυντικές προτροπές και τη συστηματική εργασία της και οι εκδόσεις «ΠΕΔΙΟ» δημιούργησαν το κατάλληλο γόνιμο περιβάλλον για την πραγματοποίηση του εκδοτικού αυτού εγχειρήματος και τους ευχαριστώ. Βιβλιογραφία Aron, A. & Aron, E. (2000). Self-expansion mo - tivation and including others in the self. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Baldwin, Μ. (1992). Relational schemas and the processing of social information. Psychological Bulletin, 112(3), Baldwin, Μ. (1995). Relational schemas and cognition in close relationships, Journal of Social and Personal Relationships, 12, Barnes, Μ. L. & Sternberg, R.J. (1997). A hierarchical model of love and its prediction of satisfaction in close relationships. In R.J. Sternberg, & M. Hojjat (Eds.). Satisfaction in close relationships (pp.). New York: The Guilford Press. Baumeister, R. (2001α). Gender difference in erotic plasticity: the female sex drive as socially flexible and responsive. In R.F. Baumeister (Ed.). Social psychology and human sexuality (pp ). Philadelphia, PA: Psychology Press, Taylor & Francis. Baumeister, R. (2001β). Social psychology, social exchange, and sexuality. In R.F. Baumeister (Ed.). Social psychology and human sexuality (pp. 1-24). Philadelphia, PA: Psychology Press. Taylor & Francis Group. Baumeister, R. F. & Leary, M.R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation, Psycho - logical Bulletin, 117, Berscheid, Ε. (1985). Interpersonal attraction. In G. Lindzey, & E. Aronson (Eds.). The handbook of social psychology (3rd ed., pp ). New York: Random House. Berscheid, Ε. (2004). The greening of a relationship science. In H. Reis, & C.E. Rusbult (Eds.). Close relationships (pp ). New York and Hove: Psychology Press. Starck, S. & Horowitz, M.L. (2011). Introduction. In L. M. Horowitz and S. Strack, Handbook of interpersonal psychology. Theory, research, assessment and therapeutic interventions (p. 1-13). Hoboken, N.J.: Wiley Buss, D. (1996). The evolutionary psychology of human social strategies. In E.T. Higgins, & A.W. Kruglanski (Eds.). Social psychology. Handbook of basic principles (pp. 3-38). New York: Guilford Press. Buss, D. M., & Kenrick, D. T. (1998). Evolutionary social psychology. In D.T. Gilbert, S.T. Fiske, & G. Lindzey (Eds.). Handbook of social psychology (4th ed., Vol. 2, pp ). Boston: McGraw Hill. Cassidy, J. & Shaver, P. R. (1999). Handbook of attachment: Theory, research and clinical applications. New York: Guilford. Clark, Μ. S., & Mills, J. (2004). Interpersonal attra - ction in exchange and communal relationships. In H. Reis, & C.E. Rusbult (Eds.). Close rela - tionships (pp ). New York: Psychology Press. Cramer, D. (1998). Close relationships: the study of love and friendship. London: Arnold. Duck, S.W. (1998). Human relationships. London: Sage. Duck, St. (Εd.) (1997). Handbook of personal rela - tionships: theory, research, and interventions. Chichester, New York: John Wiley & Sons. Fitzsimons, G. & Bargh, J. (2003). Thinking of you: Nonconscious pursuit of interpersonal goals associated with relationship partners, Journal of Personality and Social Psychology, 84(1), ς Fletcher, G. (2002). The new science of intimate relationships. Massachusetts: Blackwell Publi - shing. Fletcher, G. J., & Thomas, G. (1996). Close rela - tionships lay theories: Their structure and function. In G.J. Fletcher, & J. Fittness (Eds.). Knowledge structures in close relationships: A social psychological approach (pp. 3-24). New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers. Gottman, J. M. (1994). What predicts divorce? The relationship between marital processes and marital outcomes. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.

9 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Hendrick, C. & Hendrick, S. S. (1986). A theory and method of love, Journal of Personality and Social Psychology, 40, Hendrick, S. & Hendrick, C. (1997). Love and satisfaction. In R.J. Sternberg and M. Hojjat (Eds.). Satisfaction in close relationships (pp ). New York: The Guilford Press. Homans, G. C. (1974). Social behavior: its elementary forms. New York: Harcout Brace Jovanovich. Kelley, H. H. (1979). Personal relationships: Their structures and processes. Hillsdale, NJ: Erlbaum. Kelley, H. H. & Thibaut, J.W. (1978). Interpersonal relations: A theory of interdependence. New York: Wiley. Kelley, H. H., Berscheid, E. Christensen, A. Harvey, J. H., Huston, T. L., Levinger, G. McClintock, E. Peplau, L. A., & Peterson, D. R. (Eds.) (1983). Close relationships. New York: W. H. Freeman. Kelley, Η. Η. (1983). Love and commitment. In H. H. Kelley, E. Berscheid, A. Christensen, J. H. Harvey, T. L. Huston, G. Levinger, E. McClinton, L. A. Peplau, & D. R. Peterson (Eds.). Close relationships (pp ). Kenrick, D. T., & Trost, M. R. (2000). An evolutionary per spective on human relationships. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp. 9-36). New York: Wiley. Kirkendall, L. & Libby, R. W. (1996). Interpersonal relationships-crux of the sexual renaissance, Journal of Social Issues, 22, Knee, C. R. (1998). Implicit theories of relation - ships: assessment and prediction of romantic relationships initiation, coping and longevity, Journal of Personality and Social Psychology, 74, Kordoutis, P. (2004). Interpersonal conflict. In C. Spielberger (Ed.). Encyclopedia of applied psychology (pp ). San Diego, CA: Academic Press. Laurenceau, J. P., Feldman Barrett, L., & Pietromonaco, P. R. (2004). Intimacy as an interpersonal process: The importance of self disclosure, partner disclosure and perceived partner responsiveness in interpersonal exchanges. In H. Reis, & C. R. Rusbult (Eds.). Close relationships (pp ). New York and Hove: Psychology Press. Lawrence, K. & Byers, E. S. (1998). Interpersonal exchange model of sexual satisfaction questionnaire. In C. M. Davis, W. L. Yarber, R. Bauserman, G. Schreer, & S. L. Davis (Eds.). Handbook of sexually related measures (pp ). Thousand Oaks, CA: Sage. Leary, M. & Miller, R. S. (2000). Self-presentational perspectives on personal relationships. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Lee, J. A. (1973). The colors of love. Don Mills, Ontario: New Press. Levinger, G. (1980). Toward the analysis of close relationships, Journal of Experimental Social Psychology, 16, Reis, H. T., & Rusbult, C. E. (Eds.) (2004). Close relationships. New York: Psychology Press. Reis, Η. & Patrick, B. (1996). Attachment and intimacy: component process. In E. T. Higgins, & A. W. Kruglanski (Eds.). Social Psychology. Handbook of basic principles (pp ). New York: The Guilford Press. Rubin, Z. (1973). Liking and loving: an invitation to social psychology. New York: Holt, Rinehart, & Winston. Rusbult, C. E. (1983). A longitudinal test of the investment model: The development (and deterioration) of satisfaction and commitment in heterosexual involvements, Journal of Personality and Social Psychology, 45, Rusbult, C. E., & Van Lange, P. (2003). Interdepen - dence, interaction and relationships, Annual Review of Psychology, 54, Sprecher, S. (1998). Social exchange theories and sexuality, The Journal of Sex Research, 35, Sternberg, R. J., & Barnes, M. L. (1988). The psychology of love. London: Yale University Pres Sternberg, R. J. & Weiss, K. (2006). The new psy - chology of love. London: Yale University Press Walster, E. Berscheid, E. & Walster, G. W. (1973). New directions in equity research, Journal of Personality and Social Psychology, 25, Zeifman, D. & Hazan, C. (2000). A process model of adult attachment formation. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Sternberg, R. J., Hojat, M., Barnes, M. L. (2001). Empirical aspects of a theory of love as a story, European Journal of Personality, 15, Sternberg, R.J. (1988). The triangle of love. New York: Basic Books. 19

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Παναγιώτης Κορδούτης Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Ψυχολογία των διαπροσωπικών σχέσεων I: συστατικά δομή και διεργασίες της στενής διαπροσωπικής σχέσης Απαιτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµιστικοί παράγοντες (moderators) της αποτελεσµατικότητας της επαφής

Ρυθµιστικοί παράγοντες (moderators) της αποτελεσµατικότητας της επαφής 64 Αναθεωρηµένη υπόθεση της επαφής: Όσο κι αν εκ πρώτης όψεως οι παραπάνω απόψεις για τις συνθήκες που οδηγούν σε γενίκευση των θετικών αποτελεσµάτων της επαφής φαίνονται µη συµβατές µεταξύ τους, η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας Πέμπτη, 1 Νοεμβρίου Ώρα Ολυμπιακό Μουσείο 18.00-19.00 Εγγραφή 19.00-20.30 Τελετή έναρξης Χαιρετισμοί Τιμητική εκδήλωση προς τιμήν της Καθηγήτριας κυρίας Μ. Μαλικιώση-Λοϊζου Εναρκτήρια ομιλία της τιμώμενης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Καμηλέρη Ράνια: Ψυχολόγος, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, MSc, Στέλεχος/Σύμβουλος Γραμμής SOS 15900 Υποέργο 5 με τίτλο: «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (SOS)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας

Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Παναγιώτα Μεταλλίδου Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας & Μαρία Πλατσίδου Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Μεταλλίδου, Π., & Πλατσίδου, Μ. (2004). Μαθησιακά στυλ και προτιµώµενες στρατηγικές λύσης προβληµάτων. Στο: Ν. Μακρής & εσλή,. (Επιµ.Εκδ.), Η γνωστική ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές. Εύη Κυράνα

Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές. Εύη Κυράνα Γνωριμία με τις ψυχοσεξουαλικές θεραπείες Εύη Κυράνα Από τον Φρόυντ στους PDE5i Ψυχαναλυτική προσέγγιση Αρχή 20 αιώνα 60 s Κεντρική ιδέα: εσωτερικές συγκρούσεις παιδικής ηλικίας Αιτία σεξουαλικών προβλημάτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές διαφορές στη σύναψη δεσμού και σεξουαλικότητα. Άννα Θεμελή και Παναγιώτης Κορδούτης. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Ατομικές διαφορές στη σύναψη δεσμού και σεξουαλικότητα. Άννα Θεμελή και Παναγιώτης Κορδούτης. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σύναψη δεσμού και σεξουαλικότητα 1 Tρέχων τίτλος: ΣΥΝΑΨΗ ΔΕΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ Ατομικές διαφορές στη σύναψη δεσμού και σεξουαλικότητα Άννα Θεμελή και Παναγιώτης Κορδούτης Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Στρεσογόνοι παράγοντες σε Ελληνίδες εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα.

Στρεσογόνοι παράγοντες σε Ελληνίδες εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα. Στρεσογόνοι παράγοντες σε Ελληνίδες εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα. Σκοπός της εργασίας: Να δώσει στον τεχνικό ασφάλειας ένα πρακτικό και αποτελεσματικό εργαλείο προκειμένου να εκτιμήσει ευκολότερα τον

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Ε Λ Ε Ν Η Κ Α Ρ Α Υ Ι Α Ν Ν Η, P S Y. D. Ε Γ Γ Ε Γ Ρ Α Μ Μ Ε Ν Η Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ο Σ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Σ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment)

Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) Προειδοποιητικοί κανόνες (Considerations before judgment) της έσποινας Γιαννακοπούλου Ένα ευαίσθητο κεφάλαιο, που φαίνεται ότι δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από τους ασκούντες την Ωριαία, είναι οι προειδοποιητικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011 Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: α) Πτυχιούχοι Τμημάτων Α.Ε.Ι. εσωτερικού και ισοτίμων ιδρυμάτων του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. Διδάσκων: Κωνσταντίνος Στεφανίδης

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. Διδάσκων: Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΗΥ-464 ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Διδάσκων: Κωνσταντίνος Στεφανίδης Διδακτικές Μονάδες: 4 Προαπαιτούμενα:

Διαβάστε περισσότερα