Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους"

Transcript

1 Οι στενές σχέσεις και η επιστήμη τους Προοίμιο από τον επιστημονικό επιμελητή της έκδοσης Παναγιώτης Κορδούτης «Καμιά προσπάθεια να καταλάβουμε τη συμπεριφορά, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, δεν θα στεφθεί ποτέ από πλήρη επιτυχία μέχρις ότου κατανοήσουμε τις στενές σχέσεις που διαμορφώνουν το θεμέλιο και το περιεχόμενο της ανθρώπινης κατάστασης». Ellen Berscheid και Anne Peplau (1983: 19) Δ εν υφίσταται ούτε μία στιγμή που ο άνθρωπος να μην βρίσκεται έμμεσα ή άμεσα, νοερά ή μη, εντός μίας ή περισσότερων σχέσεων. Ερχόμαστε στον κόσμο λόγω μιας σχέσης και χάρη σ αυτή κάνουμε τα πρώτα μας βήματα. Ο περαιτέρω βίος μας δεν είναι παρά ένα ταξίδι μέσα από σχέσεις, σχέσεις του παιδιού με τους γονείς και τον στενό περίγυρο, με τον φίλο και τον γνωστό, με τον δάσκαλο, με τον εραστή ή την ερωμένη, τον σύζυγο ή τη σύζυγο, τον συνάδελφο Στην εκπνοή του βίου μας αποχωρούμε μέσα από μία σχέση ή μέσα από την επίκλησή της. Ακόμα και πιο ο μονήρης άνθρωπος από επιλογή ή μη, ακόμα κι ο αφοσιωμένος μοναχός φέρει τις σχέσεις εντός του και συνομιλεί μαζί τους μέσα από την άρνηση, την έλλειψή τους ή μέσα από τη σχέση του με εκείνον που θεωρεί ότι σχετίζεται με όλους: τον Θεό. Η ανάγκη των ανθρώπων να δημιουργούν σχέσεις είναι αδήριτη και βαθιά (Baumeister & Leary, 1995). Το μεγαλύτερο μέρος της εν εγρηγόρσει ζωής μας δαπανάται στο σχετίζεσθαι και το μέγιστο μέρος αυτού σε σχέσεις με κοντινούς άλλους. Η κοινωνικότητα της ανθρώπινης ζωής διαποτίζει κάθε φαινόμενο που μπορούν να μελετήσουν οι κοινωνικές και συμπεριφορικές επιστήμες. Κοντινοί άνθρωποι και πιο μακρινοί, το δίκτυο των σχέσεων μέσα στο οποίο ζούμε ασκεί ισχυρή επίδραση στην ψυχολογική και σωματική μας υγεία. Τα βιώματά μας σε επίπεδο γνώσης ή συναισθημάτων είναι κατά βάση απότοκα διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων. Η αντίληψη του εαυτού μας, η αίσθηση αυταξίας, οι αξίες, οι στάσεις, οι προδιαθέσεις και συμπεριφορικές μας τάσεις είναι η συνισταμένη της διαπροσωπικής επιρροής των κοντινών μας ανθρώπων και των ευρύτερών μας σχέσεων. Οι σχέσεις με τους άλλους υπαγορεύουν κατ ουσίαν διεργασίες καθοριστικές για όλες τις κοινωνικές δομές επίσημες και ανεπίσημες, οικονομικές, νομικές και πολιτικές. Ο λαϊκός και λόγιος πολιτισμός απανταχού της Γης, σε όλους τους ιστορικούς χρόνους, συνυφαίνεται στον καμβά των σχέσεων. Αν μάλιστα κανείς, έστω για λίγο, παρακολουθήσει τον δημόσιο λόγο που παράγεται από τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και τα προϊόντα πολιτισμού που καταναλώνονται ως ενημέρωση, ψυχαγωγία ή παιδεία, θα διαπιστώσει ότι οι σχέσεις αποτελούν ακαταπαύστως και καθημερινώς το αντικείμενο της ενασχόλησής τους. Στα ΜΜΕ, με εμμονή, συνήθως κωμική σοβαροφάνεια και κάπως κίβδηλη από την τριβή του θέματος αγωνία, οι άνθρωποι ρωτούν αυτοχρισμένους «ειδικούς» κάθε είδους πώς να δημιουργήσουν μια σχέση, πώς να την συντηρήσουν και να αποφύγουν τη δυσμενή της εξέλιξη, πώς να επιλύσουν τη σύγκρουση κ.ά. Στη χειρότερη περίπτωση, σχολιάζουν τις σχέσεις γνωστών και άγνωστων άλλων, 11

2 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 12 γνωματεύοντας για τις επιλογές τους ως εμπειρογνώμονες. Βεβαίως, πρόκειται απλώς για διασκεδαστικές παραστάσεις που στόχο έχουν να κρατήσουν το ενδιαφέρουν του κοινού με κάτι που όλοι γνωρίζουν πως εκ των προτέρων συναρπάζει. Οι απαντήσεις που παίρνουν οι άνθρωποι στα πλαίσιά τους όχι μόνο δεν έχουν καμιά βάση στη σύγχρονη θεωρία και έρευνα για τις σχέσεις, όχι μόνο δεν ενημερώνουν και δεν επιμορφώνουν, αλλά ανακυκλώνουν κοινοτυπίες επιτείνοντας υπάρχοντες μύθους (συχνά αδιέξοδους), αυξάνοντας τη σύγχυση και ίσως την αγωνία των ανθρώπων για ζητήματα που όντως αφορούν τη ζωή τους. Από την άλλη μεριά, θα πρέπει να ομολογηθεί ότι δικαίως οι άνθρωποι αναζητούν απαντήσεις από εκεί που πιστεύουν ότι μπορεί εύκολα να τις πάρουν. Παρά τις ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν υπάρχει ευρέως διαδεδομένος επιστημονικός λόγος για τα ζητήματα αυτά στην πατρίδα μας, στον οποίο θα μπορούσε κανείς να στραφεί για απαντήσεις, ούτε έχει γίνει κοινή συνείδηση ότι τα θέματα αυτά αποτελούν το αντικείμενο ενός ακμάζοντος επιστημονικού κλάδου της Ψυχολογίας: της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων. Πριν μιλήσουμε για την ίδια την επιστήμη της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων, σκόπιμο είναι να ορίσουμε το αντικείμενό της: τη σχέση. Αν και όλοι μπορούμε να δείξουμε μια σχέση ή να βεβαιώσουμε ότι έχουμε μία κάποια σχέση, δεν είναι τόσο απλό να ορίσουμε τη σχέση σε αρκετά αφηρημένο επίπεδο, ώστε να περιγράφονται κατά το δυνατόν όλες οι σχέσεις ως προσεχές γένος. Ένας υψηλής αφαίρεσης ορισμός, γενικότερα αποδεκτός από την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων, ανήκει στον H.H. Kelley (1983) και ορίζει ότι στενή διαπροσωπική σχέση υφίσταται όταν δύο άνθρωποι ασκούν ο ένας στον άλλον ισχυρή, συχνή και πολυποίκιλη επίδραση για μακρό χρονικό διάστημα. Ο ορισμός λέει ότι οι δύο αυτοί άνθρωποι επηρεάζουν ο ένας τη συμπεριφορά και ευεξία του άλλου. Οι πράξεις δηλαδή του καθενός έχουν συνέπειες αφενός για τις πράξεις που επιλέγει ο άλλος και αφετέρου για την έκβαση θετική ή αρνητική που θα έχουν οι πράξεις αυτές. Η συνέπεια των πράξεων του ενός θα είναι για τον άλλο βίωμα ευτυχίας ή δυστυχίας, χαράς ή πόνου; Γιατί όμως οι άνθρωποι βρίσκονται σε σχέσεις; Διότι διασφαλίζουν μέσα από αυτές την ανταλλαγή με τον άλλο πολύτιμων υλικών ή αφηρημένων αγαθών καταβάλλοντας βεβαίως γι αυτά κόστος. Τα ανταλλασσόμενα αγαθά έχουν υψηλή αξία, ενίοτε δε και μοναδικότητα, εφόσον είναι αποκλειστικά απότοκα σχέσεων, δεν μπορούν δηλαδή να τα αποκτήσουν τα άτομα εκτός σχέσεων. Σχέση, λοιπόν, σημαίνει ότι τα εμπλεκόμενα σε αυτήν άτομα βρίσκονται σε κατάσταση ισχυρής αλληλεξάρτησης. Η αλληλεξάρτηση υπαγορεύει τους όρους και τα όρια εντός των οποίων τα άτομα μπορούν να κινηθούν για να δώσουν και να πάρουν αγαθά μέσα στη σχέση. Ο έλεγχος αυτός βιώνεται υποκειμενικά από τα μέλη της σχέσης ως βαθμός εξάρτησης του ενός από τον άλλο και ως σύγκλιση ή απόκλιση συμφερόντων, ως συντονισμός και συνταύτιση στις αλληλεπιδράσεις ή ως σύγκρουση. Ποιες είναι όμως οι συγκεκριμένες σχέσεις που απασχολούν την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων; Πολλές εμπειρικές μελέτες εξετάζουν ειδικές μορφές σχέσεων (π.χ. βλ. το σχετικό Β Μέρος του παρόντος βιβλίου «Μορφές σχέσεων»). Οι εμπειρικές μελέτες που αφορούν τις ανεπίσημες ερωτικές σχέσεις και τον γάμο είναι κοινές (ιδιαίτερα μάλιστα στον παρόντα τόμο) και οι μελέτες των φιλικών σχέσεων με άτομα του ιδίου φύλου είναι λιγότερο συχνές. Πρόθεση των επιστημόνων που ασχολούνται με τις σχέσεις είναι οι θεωρίες και τα εμπειρικά τους ευρήματα να βρίσκουν εφαρμογή σε όλο το εύρος των σχέσεων, να περιγράφουν τις σημαντικές διεργασίες σε όλες τις σχέσεις που περιλαμβάνει ο προαναφερθείς ευρύς ορισμός του Kelley. Τούτο σημαίνει ότι θα πρέπει να βρίσκουν εφαρμογή σε φιλίες και ερωτικές σχέσεις ποικίλλουσας εγγύτητας, σε σχέσεις ατόμων της ίδιας ομάδας, σε γείτονες και συνεργάτες, σε δυάδες, όπως η σχέση δασκάλου-μαθητή, ασθενή-γιατρού, προϊστάμενου-υφιστάμενου, αλλά βεβαίως και σε σχέσεις οικογενειακές, γονέων και παιδιών, ανάμεσα σε ξαδέλφια, αδέρφια και παιδιά. Τα ευρήματα και οι διεργασίες της επιστήμης των σχέσεων αφορούν, λοιπόν, οποιαδήποτε σχέση μεταξύ ατόμων, κατά την οποία ασκείται ισχυρή, συχνή και ποικίλη επιρροή για εκτεταμένη περίοδο χρόνου.

3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Ενώ οι σχέσεις πάντα ήταν και είναι πανταχού παρούσες, δεν συνέβαινε το ίδιο με την επιστημονική ενασχόληση μαζί τους. Μολονότι, δεν είναι του παρόντος η πλήρης αναδρομή στην ιστορία της Ψυχολογίας των Διαπροσωπικών Σχέσεων (για εκτενή ανασκόπηση βλ. Berscheid, 2004) ή της Διαπροσωπικής Ψυχολογίας γενικότερα (για εκτενή ανασκόπηση βλ. Strack & Horowitz, 2011), οφείλουμε στον αναγνώστη μία σύντομη και επιλεκτική έστω αναφορά σε αυτήν και τις κύριες προσεγγίσεις της. Παραδόξως, γενικότερα οι επιστήμες, και ειδικότερα η Ψυχολογία, άργησαν να ασχοληθούν με τη στενή διαπροσωπική σχέση, όπως ήδη παρατηρούσε ο Η. Harlow από το 1958 (Barnes & Sternberg, 1997), πράγμα άξιο διερεύνησης από την Κοινωνιολογία και Ιστορία της Επιστήμης. Αν και έκτοτε οι κλάδοι της Ψυχολογίας (π.χ. Κλινική, Αναπτυξιακή, Γνωστική) ασχολήθηκαν με τη διαπροσωπική σχέση, όπως άλλωστε και άλλες επιστήμες (π.χ. Κοινωνιολογία, Ανθρωπολογία, Βιολογία), συστηματικότερα ασχολήθηκε μαζί τους κατεξοχήν η Κοινωνική Ψυχολογία (Berscheid, 1985, 2004). Μέχρι τη δεκαετία του 1970, η σχετική κοινωνιοψυχολογική έρευνα επικεντρωνόταν στους παράγοντες που προξενούσαν διαπροσωπική έλξη στα αρχικά στάδια ανάπτυξης της σχέσης. Το κύριο χαρακτηριστικό των ερευνών αυτών ήταν η αθεωρητικότητα, εξαιτίας της οποίας τα σχετικά ευρήματα παρουσίαζαν αποσπασματικότητα. Ανάμεσα στον κατάλογο των ασύνδετων μεταβλητών που επηρέαζαν την έλξη ήταν η ομοιότητα, η χωρική εγγύτητα, η φυσική ελκυστικότητα κ.ά. (Berscheid, 1985 Reis & Rusbult, 2004: 3). Κατά τη δεκαετία του 1980, υπήρξε στροφή προς το σύνολο φαινόμενο της σχέσης. Αναζητήθηκαν κριτήρια προσδιορισμού των φαινομενολογικών της ενοτήτων, όπως η ανάπτυξη, η συντήρηση και η διάλυσή της, και εξετάστηκαν οι πολύπλοκες διεργασίες που υπεισέρχονται σε αυτές (π.χ. Duck, 1997, 1998 Levinger, 1980 Fletcher, 2002: 4). Αναμφίβολα, τη στροφή αυτή επηρέασε η εργασία των Raush & Gottman κατά τη δεκαετία του 1970 (Gottman, 1994), οι οποίοι ερεύνησαν για πρώτη ίσως φορά (Fletcher, 2002), χρησιμοποιώντας παρατήρηση και άλλες μετρήσεις, τις δυαδικές αλληλεπιδράσεις παντρεμένων ζευγαριών. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν εάν τυχόν κάποια συμπεριφορικά πρότυπα αλληλεπιδράσεων μπορούσαν να προβλέψουν ικανοποίηση από τον γάμο. Η όλη προσπάθεια αλλά ειδικότερα η μεθοδολογική τους προσέγγιση ενέπνευσε άλλους κοινωνικούς ψυχολόγους. Το σπουδαιότερο, ωστόσο, ήταν ότι έκτοτε παγιώθηκε η αντίληψη πως η παρατήρηση και μέτρηση της δυαδικής αλληλεπίδρασης σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα έχει πολλά να προσφέρει στην κατανόηση της σχέσης. Την ίδια δεκαετία, το ενδιαφέρον του Rubin (1973) αλλά και άλλων (Lee, 1973) για τον έρωτα και την αγάπη ως μετρήσιμες θεωρητικές συλλήψεις άρχισε να επηρεάζει και να αποφέρει καρπούς, δημιουργώντας ρεύμα προσέγγισης της έννοιας αυτής και των συγγενών της (π.χ., Sternberg & Barnes, 1988 Sternberg & Weiss, 2006, βλ. επίσης ειδικό αφιέρωμα στην «αγάπη» του περιοδικού Personal Relationships, 3, 1996). Η προσέγγιση των θεωριών κοινωνικής ανταλλαγής και αλληλεξάρτησης στις στενές σχέσεις. Το έργο που άσκησε μεγάλη επιρροή, εισάγοντας τη συστηματικότερη μέχρι τότε κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση στη στενή διαπροσωπική σχέση, αυτή της αλληλεξάρτησης, ήταν το βιβλίο των Kelley et al. (1983), με τίτλο Close Relationships. Ο H.H. Κelley στο έργο αυτό συστηματοποιεί και επικεντρώνει στη στενή σχέση πρότερες ιδέες του (Kelley, Kelley & Thibaut, 1978) για τη δομή και λειτουργία της διαπροσωπικής σχέσης, βασισμένες στην κοινωνιολογική έννοια της «κοινωνικής ανταλλαγής». Ο αξεπέραστος, λόγω της υψηλής του αφαίρεσης, ορισμός της στενής διαπροσωπικής σχέσης από το παραπάνω έργο, τον οποίο παραθέσαμε προηγουμένως, σηματοδοτεί την προσέγγιση ενός ολόκληρου ρεύματος στον χώρο αυτό, που συνεχίζει τη ροή του μέχρι σήμερα (Rusbult & Van Lange, 2003). Στο πλαίσιο του ρεύματος της «κοινωνικής ανταλλαγής», αναπτύχθηκαν διάφορες θεωρίες, όπως η θεωρία της ενίσχυσης (Homans, 1974), της αλληλεξάρτησης (Cramer, 1998), της επένδυσης (Rusbult, 1983), της διαπροσωπικής ανταλλαγής σεξουαλικής ικανοποίησης (Lawrance & Byers, 1995) και της ισοτιμίας (Walster, Berscheid, & Walster, 13

4 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ). Θεμελιώδης αρχή όλων είναι ότι το άτομο ως μέλος δυάδας εμπλέκεται σε πολυποίκιλες διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις προκειμένου να επηρεάσει τον άλλο, για να επιτύχει την καλύτερη δυνατή απολαβή ως προς τα ανταλλασσόμενα αγαθά, τη μεγιστοποίηση δηλαδή του προσωπικού του οφέλους και τη μείωση της ζημίας. Η αρχή αυτή καθιστά την όλη προσέγγιση προσφυή για τη μελέτη των στενών διαπροσωπικών σχέσεων, διότι α) οι άνθρωποι επιδιώκουν να εμπλακούν και να διατηρήσουν τις σχέσεις αυτές προκειμένου να διασφαλίζουν απολαβές που προκύπτουν αποκλειστικά στο πλαίσιό τους ή που δεν παράγονται με την ίδια ποιότητα και ευχέρεια εκτός αυτών (Kordoutis, 2004) και β) διότι τα τεκταινόμενα στις σχέσεις αυτές, σε κάθε επίπεδο, συμπεριλαμβανόμενου του σεξουαλικού (Kirkendall & Libby, 1996 Sprecher, 1998), είναι προϊόν διαπροσωπικής επιρροής. Εάν ήθελε κανείς να επισημάνει το κοινό επιστημολογικό χαρακτηριστικό των θεωριών κοινωνικής ανταλλαγής εν σχέσει προς άλλες θεωρίες διαπροσωπικών σχέσεων, θα έλεγε ότι ασχολούνται με το τι συμβαίνει μεταξύ των ατόμων στη σχέση (Reis & Rusbult, 2004) και συνεπεία του ίδιου του σχετίζεσθαι (π.χ. εξαιτίας της αναλογίας αγαθών που συνεισφέρονται-εισπράττονται από κάθε σύντροφο ή του ύψους των ανταμοιβών) παρά με τα άτομα καθαυτά. Η προσέγγιση έχει κατορθώσει να διαφωτίσει ζητήματα όπως η ικανοποίηση, η συναισθηματική επικοινωνία, η αντοχή των σχέσεων (στον χρόνο, στην αντιξοότητα), η δέσμευση, η απιστία, η εμπιστοσύνη, η σύγκρουση και η επίλυσή της, ο συντονισμός στη σχέση και η αυτοθυσία. Η θεωρία της κοινωνικής ανταλλαγής και κοινωνικής αλληλεξάρτησης διεκδικεί σχεδόν τον τίτλο της μεγαθεωρίας στον χώρο των διαπροσωπικών σχέσεων. Το επιστημονικό όμως πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων γνωρίζει πραγματική άνθηση τα τελευταία χρόνια, παράγοντας συνεισφορές θεωρητικά και μεθοδολογικά τόσο σύνθετες και φιλόδοξες που ορισμένοι μιλούν για «νέα επιστήμη» (Fletcher, 2002: 4) ή «επιστήμη των σχέσεων» (Reis & Rusbult, 2004: 2 Berscheid, 2004)). Έτσι, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τρεις ακόμα μεγαθεωρητικές προσεγγίσεις, που δείχνουν να έχουν παρόμοια εμβέλεια, αφήνοντας όμως αρκετές μεμονωμένες προσεγγίσεις «μεσαίου θεωρητικού βεληνεκούς» εκτός περιγραφής, όπως για παράδειγμα τη θεωρία εγγύτητας (Lauren - ceau, Feldman Barrett &, Pietromonaco, 2004), της αυτοδιεύρυνσης (Aron & Aron, 2000), του προκοινωνικού προσανατολισμού (Clark & Mills, 2004) και της αυτοπαρουσίασης (Leary & Miller, 2000). Πρόκειται για τις μεγαθεωρητικές προσεγγίσεις της θεωρίας της εξέλιξης, της θεωρίας του δεσμού και των γνωστικών δομών ή απλολαϊκών θεωριών για τη σχέση. Η πρώτη έχει παλαιούς, σταθερούς και συνεχιζόμενους δεσμούς με την Κοινωνική Ψυχολογία (Buss, 1996 Baumeister, 2001α, β). Η δεύτερη είναι μεν καθαρά κοινωνιοψυχολογική, αλλά προέρχεται από την Αναπτυξιακή Ψυχολογία και επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδιαφέρον για τον ρόλο των προδιαθεσιακών ατομικών παραγόντων και διαφορών στη σχέση. Η τρίτη έχει σαφή γνωστικοκοινωνιοψυχολογικό χαρακτήρα, αποτελώντας όμως περισσότερο ένα ευρύ θεωρητικό πλαίσιο με προοπτική θεωρίας παρά πραγματική θεωρία. Η προσέγγιση της θεωρίας της εξέλιξης ασχολείται με τον ρόλο των εγγενών βιολογικών στοιχείων στη διαμόρφωση της συγχρονικής συμπεριφοράς (Buss & Kenrick, 1998). Από τη σκοπιά αυτή, εάν μια συγκεκριμένη ανθρώπινη συμπεριφορική τάση (π.χ. ένας τρόπος του σκέπτεσθαι ή του πράττειν) έχει γενετική βάση, θα τείνει να εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο σε κάθε επερχόμενη γενεά ανθρώπων, στον βαθμό που ενισχύει την καλή προσαρμογή και ευεξία (δηλαδή την πιθανότητα επιτυχούς αναπαραγωγής). Όσον αφορά τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις ειδικότερα, η θεωρία αυτή, κατά πρώτο λόγο, εξηγεί τη βιολογική αξία της ανταλλακτικής συμπεριφοράς των ανθρώπων, της αλληλεξάρτησης και της συνεργασίας (Kenrick & Trost, 2000) υποθέτοντας ότι αποτελούν τρόπους διασφάλισης της ευεξίας και προσαρμοστικότητας όσων γενετικά ή κατ επιλογήν εντάσσονται στον κύκλο των «δικών». Διαφορές στις συνεισφορές και απολαβές που προκύπτουν για τα άτομα σε εν δυνάμει ή πραγματικές σχέσεις παράγουν προσαρμοστικές συμπεριφορές που επιλέγονται

5 ΠΡΟΟΙΜΙΟ ανάλογα με την αξία επιβίωσης και επιτυχίας που έχουν τόσο για το άτομο όσο και για τον κύκλο των αλληλεξαρτώμενων «δικών» του ανθρώπων. Έτσι, εξηγούνται επαρκώς ορισμένα από τα λεγόμενα «πρωτογονικά» συστατικά στοιχεία της στενής διαπροσωπικής σχέσης, όπως η επιλογή ερωτικού συντρόφου, η ερωτική αποκλειστικότητα, οι ανταγωνιστικές και συγκρουσιακές συμπεριφορές (π.χ. η ζήλια, ο ενδοφυλικός ανταγωνισμός), οι ποικίλες απατηλές στρατηγικές προσέλκυσης ερωτικών συντρόφων και η απιστία, τα πρότυπα ανατροφής παιδιών και οι πιο σκοτεινές πλευρές της σχέσης, όπως η σεξουαλική και ενδοοικογενειακή βία. Η προσέγγιση της θεωρίας της εξέλιξης, κατά δεύτερο λόγο, εξηγεί ορισμένες από τις πιο βασικές διαφορές μεταξύ των φύλων ως προς την αξία και το νόημα της σεξουαλικότητας στη στενή διαπροσωπική σχέση. Το σεξ, κατά την εξελικτική προσέγγιση, έχει διαφορετική εντελέχεια και άρα ανταλλακτική αξία για κάθε φύλο. Για τον άνδρα αποτελεί αγαθό υψηλής αξίας, το οποίο επιζητείται με επίταση αυτό καθαυτό, για λόγους μεγιστοποίησης της διασποράς των γονιδίων του. Για τη γυναίκα, αποτελεί αγαθό που πρέπει να διαθέσει-ανταλλάξει με οικονομία και σύνεση, αφενός προκειμένου να διατηρήσει την υψηλή για τον άνδρα αξία του, αφετέρου για να εξασφαλίσει από αυτόν την επένδυση άυλων (π.χ. ενδιαφέρον, συναίσθημα, χρόνο, κοινωνική θέση) και υλικών πόρων στη δυαδική τους σεξουαλική σχέση, πράγμα απαραίτητο για τη συντήρηση της ίδιας κατά τη μακρά διάρκεια της κύησης και μακροπρόθεσμα των παιδιών της. Οι παραπάνω εξηγητικές θέσεις έχουν αξιοποιηθεί προσφυώς από κοινωνικούς ψυχολόγους, που ενδιαφέρονται να ερμηνεύσουν με τον περιεκτικότερο και απλούστερο δυνατό τρόπο την πολυπλοκότητα των φαινομένων της στενής διαπροσωπικής σχέσης, ιδίως των διαφυλικών. Ο Baumeister (2001α, β) συγκεκριμένα στη θεωρία του περί «ερωτικής πλαστικότητας» αλλά και ο Fletcher (2002: 52-72, 212), θεωρούν ότι η εξελικτική ανάγκη διαχείρισης του σεξουαλικού αγαθού από τη γυναίκα για την πραγματοποίηση του απώτερου στόχου της εξηγεί γιατί τείνει να επενδύει με νόημα τις σχέσεις περισσότερο από ό,τι ο άνδρας. Ο Baumeister (2001α) περαιτέρω προτείνει ότι η ισχύς που διαθέτει η γυναίκα να παρέχει κατ οικονομίαν το σεξουαλικό αγαθό εξηγεί την ελεγκτική-κανονιστική διάθεση του άνδρα έναντι της σεξουαλικής της συμπεριφοράς και την όλη, μεροληπτική για το φύλο της, κοινωνική θεσμοθέτηση της σεξουαλικότητάς της. Η προσέγγιση της θεωρίας του δεσμού, χωρίς να παραγνωρίζει τον ρόλο του γενετικού υπόβαθρου στη σύναψη διαπροσωπικών σχέσεων, εστιάζει περισσότερο στον ρόλο που παίζουν οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις της ενήλικης ζωής (βλ. Cassidy & Shaver, 1999, για συλλογή άρθρων που ανασκοπούν σχετική θεωρία και έρευνα). Η προσέγγιση ενσωμάτωσε τις θεωρητικές αρχές και την ερευνητική εμπειρία των Bowlby και Ainsworth κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 για τη σύναψη δεσμού του κύριου προσώπου φροντίδας με το βρέφος. Η θεωρία προτείνει ότι οι άνθρωποι κατά τη γέννηση φέρουν γενετική προδιάθεση για την εκτέλεση προγραμματισμένων συμπεριφορών δημιουργίας σχέσης, δεσμού, με το πρόσωπο που συμβαίνει να έχει τη φροντίδα τους (συνήθως με τη μητέρα τους). Η απόκριση του προσώπου αυτού στις συμπεριφορές τους και οι αλληλεπιδράσεις που ακολουθούν, εγκαθιστούν στο γνωστικό σύστημα του παιδιού προσδοκίες για το σχετίζεσθαι, γνωστές ως «ύφος σύναψης δεσμού». Κατά την ενήλικη ζωή, οι προσδοκίες αυτές εμμέσως ή αμέσως επηρεάζουν τα φαινόμενα της στενής διαπροσωπικής σχέσης, η οποία τις ενεργοποιεί λόγω της εγγενούς αναλογίας που παρουσιάζει το περιβάλλον της προς αυτό της σχέσης παιδιού-προσώπου φροντίδας (Zeifman & Hazan, 2000). Η χρήση του «ύφους σύναψης δεσμού» για την κατανόηση των συμπεριφορών που σχετίζονται με τη στενή διαπροσωπική σχέση μάς έδωσε πειστικές ως ένα βαθμό ερμηνείες για τους λόγους που ορισμένοι άνθρωποι τείνουν να νιώθουν ασφαλείς στις σχέσεις τους δείχνοντας εμπιστοσύνη στον σύντροφο, ενώ άλλοι νιώθουν ανασφαλείς. Μας έδειξε επίσης γιατί μία άλλη μερίδα ανθρώπων αντιμετωπίζει τις σχέσεις σαν κάτι δυσάρεστο, γεμάτο κινδύνους και άρα αποφευκτέο. Το ερμηνευτικό αυτό σχήμα και οι ψυ- 15

6 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 16 χολογικές αρχές που το στηρίζουν είναι ικανές να ερμηνεύσουν πολυποίκιλες σχεσιακές συμπεριφορές, όπως η αγάπη, η σεξουαλικότητα, η διερευνητική σεξουαλική συμπεριφορά, η αυτοπεποίθηση, η ενσυναίσθηση, η θλίψη αλλά και η ψυχική υγεία, που όπως είναι γνωστό γενικότερα επηρεάζεται από τα τεκταινόμενα της στενής διαπροσωπικής σχέσης αλλά και την αντίληψή τους από το άτομο (Reis & Rusbult, 2004: 4 Reis & Patrick, 1996: 523). Η προσέγγιση των γνωστικών δομών ή απλολαϊκών θεωριών εστιάζει στον ρόλο της λεγόμενης κοινωνικής νόησης (γνωστικές διεργασίες, αποδόσεις αιτίου, σχήματα κ.λπ.), της κοινωνικής σκέψης (στάσεις, πεποιθήσεις, μύθοι, κοινωνικές αναπαραστάσεις κ.λπ.) και των συναισθημάτων στη στενή διαπροσωπική σχέση. Οι γνωστικές κοινωνικές αυτές δομές θεωρείται ότι απαρτίζουν τα περιεχόμενα των σχέσεων. Ορισμένα εξ αυτών είναι περισσότερο σταθερά στον χρόνο, ενώ άλλα είναι επικαιρικά. Άλλα πάλι είναι είτε πολιτισμικά καθολικά είτε πολιτισμικά ποδηγετημένα. Πάντως, όλα τα περιεχόμενα των σχέσεων είναι κοινωνικά διαμοιρασμένα (Fletcher, 2002 Hen - drick & Hendrick, 1997). Χαρακτηριστική έμφαση δίνεται στην περιγραφή των δομών, χωρίς εντούτοις να παραμελείται η μελέτη της δυναμικής συσχέτισής τους με βαρύνουσες για τη μοίρα των σχέσεων προσωπικές συναγωγές, όπως οι αξιολογήσεις, προσδοκίες, προβλέψεις, συμπεριφορικές προθέσεις και συμπεριφορές-αποφάσεις στη σχέση. Οι γνωστικές δομές των σχέσεων έχουν μελετηθεί υπό ποικίλα ονόματα, όπως «σχεσιακά σχήματα» (Baldwin, 1992 Baldwin, 1995), «απλολαϊκές» και «άρρητες θεωρίες» (Fle - tcher, 2002: Fletcher & Thomas, 1996), «ενορατικές θεωρίες» (Knee, 1998), «πρότυπα αγάπης» (Kelley, 1983 Hendrick & Hen drick, 1986 Lee, 1973), «νοητικές αναπαραστάσεις» (Fitzsimons & Bargh, 2003), «τριγωνική θεωρία της/του αγάπης/έρωτα» (Sternberg, 1988) και «ιστορίες αγάπης/έρωτα» (Sternberg, Hojjat, & Barnes, 2001). Στην Ελλάδα, η επιστήμη των διαπροσωπικών σχέσεων μόλις πρόσφατα έχει αποκτήσει ερείσματα στον πανεπιστημιακό χώρο και έχει δειλά αρχίσει να αναπτύσσει προσβάσεις προς τον δημόσιο λόγο. Αξίζει να αναφέρει κανείς ότι στις προσπάθειες εισαγωγής του γνωστικού αυτού αντικειμένου από τον γράφοντα, πρώτα στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ σε μεταπτυχιακό επίπεδο ( ) και κατόπιν στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου, σε προπτυχιακό επίπεδο (2007-), η ανταπόκριση των φοιτητών ήταν και είναι ενθουσιώδης, θέτοντας δύσκολες προκλήσεις για τη διδασκαλία. Παρά τη γνήσια αγωνία των νέων ανθρώπων για τις σχέσεις, το άρρητο πλαίσιο που επιβάλλει ο δημόσιος λόγος των μέσων ενημέρωσης και οι ούτως ή άλλως επικρατούντες μύθοι περί σχέσεων εκφράζονται με πακτωλό ερωτήσεων, οι οποίες με επιμονή επιζητούν όχι απαντήσεις αλλά συνταγές ζωής Βεβαίως, ο επιστημονικός λόγος, από τη φύση του, δεν δύναται να παράξει τις στέρεες, ασπρόμαυρες και μονολιθικές συνταγές που επιζητούνται μπορεί όμως να διδάξει όσους ενδιαφέρονται ότι προέχει η βαθύτερη κατανόηση του ζητήματος που απασχολεί. Η επιζήτηση λύσεων ή απαντήσεων στα περί σχέσεων ερωτήματα έπονται και τότε μόνο μπορούν να είναι αποτελεσματικά και χρήσιμα εφόσον και στον βαθμό που υπήρξε καλή κατανόηση των ερωτημάτων. Είναι σημαντικό επομένως να τίθενται με κατάλληλο τρόπο ερωτήματα, ώστε να επιτυγχάνεται, καταρχήν, η βαθύτερη κατανόηση του ζητήματος. Είναι απαραίτητο να εξοπλίζεται ο ερωτών με έννοιες εκλεπτυσμένες και διαφοροποιημένες και επιπλέον να κατανοεί το πλαίσιο εντός του οποίου θέτει το ερώτημα. Οι δύο αυτές προϋποθέσεις διασφαλίζουν ότι το ερώτημα θα ξεπερνά τη μικρή ή μεγάλη ιδιωτική και προσωπική αγωνία και θα αφορά πραγματικά όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, τις αγωνίες όλων, εκφρασμένες σε επίπεδο δημόσιο και νηφάλιο. Εάν δε ο ερωτών ενδιαφέρεται να δοκιμάσει τις δυνάμεις του ως ερευνητής στα θέματα αυτά, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των φοιτητών και μεταπτυχιακών φοιτητών, θα πρέπει να διαθέτει και τις δημόσια περιγράψιμες και αναπαράξιμες μεθόδους για την επιζήτηση απαντήσεων στα ερωτήματα των σχέσεων. Για τους παραπάνω λόγους πιστεύουμε ότι το παρόν βιβλίο είναι σημαντικό, γιατί βοηθά ουσιαστικά τον γενικά ενδιαφερόμενο για τις σχέσεις αναγνώστη αλλά και τον εξειδικευόμενο

7 ΠΡΟΟΙΜΙΟ ερευνητή να μάθει να θέτει ερωτήματα για τις σχέσεις. Εκτός αυτού, κομίζει διαυγή επιστημονικό λόγο σε μία περιοχή γνώσης όπου κυριαρχεί κάθε άλλου είδους λόγος και μάλιστα ήκιστα διαυγής πλην του επιστημονικού. Είναι επίσης ελάχιστα τα βιβλία στη γλώσσα μας που θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι καλύπτουν το πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων με τρόπο σφαιρικό και συστηματικό όσο το παρόν. Οι λίγες εκδόσεις που υπάρχουν αν και ενδιαφέρουσες και εξίσου σημαντικές με την παρούσα συνήθως εξειδικεύονται σε μία συγκεκριμένη περιοχή των διαπροσωπικών σχέσεων (π.χ. φιλία, δεσμός, επικοινωνία), στηρίζονται σε συγκεκριμένη θεωρία για τις σχέσεις ή υιοθετούν πολύ ειδική θεωρητική οπτική έναντι αυτών. Αντιθέτως, το παρόν βιβλίο πραγματεύεται μεγάλο εύρος σχέσεων και το πράττει βασιζόμενο σε βιβλιογραφικές πηγές που δεν περιορίζονται από θεωρητικά και μεθοδολογικά σύνορα, αλλά χρησιμοποιεί ποικίλη βιβλιογραφία και φαινομενικά αντιθετικές μεθόδους (ποσοτικές και ποιοτικές, παραδοσιακές θετικιστικές μελέτες και μελέτες από τον χώρο της Κριτικής Ψυχολογίας και Λογοανάλυσης), για να μας δώσει μία όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη πλην όμως ευσύνοπτη και καλοργανωμένη ανάγνωση της θεωρίας και της έρευνας για τις διαπροσωπικές σχέσεις, που έχει αφήσει αδιαμφισβήτητο αποτύπωμα στη γνώση. Βεβαίως, η γνώση δεν είναι στατική σε κανέναν τομέα του επιστητού και η αξία των πηγών περιορίζεται από τον χρόνο και τις συνοδοιπόρες επιστημονικές εξελίξεις. Δεν έχουν την αυταπάτη οι επιμελητές και συγγραφείς του βιβλίου ότι προσφέρουν κλασική γνώση, ωστόσο, αδιαμφισβήτητα προσφέρουν ένα χρήσιμο και ανθεκτικό στον χρόνο πλαίσιο κατανόησης για τις στενές σχέσεις, γιατί θέτουν με τρόπο συστηματικό, στέρεο και απλό τα βασικά ζητήματα που απασχολούν και θα συνεχίσουν να απασχολούν την Ψυχολογία των Διαπροσωπικών Σχέσεων: ορίζουν και διασαφηνίζουν τις βασικές έννοιες, ταξινομούν τα ερευνητικά ερωτήματα, τις σύστοιχες θεωρίες, την υποστηρικτική τους βιβλιογραφία και φυσικά τα ευρήματα, τις εξηγήσεις και τις ερμηνείες. Κρίνουν και αξιολογούν κάνοντας προβολές της θεωρίας και της έρευνας στον χρόνο. Με λίγα λόγια, ο άπειρος με το πεδίο των διαπροσωπικών σχέσεων γενικά μορφωμένος αναγνώστης, χάρη στο βιβλίο, εξοικειώνεται με την όλη επιστημονική αυτή περιοχή αποκτώντας επιπλέον τη δεξιότητα να θέτει ο ίδιος καλώς διαμορφωμένα και ενημερωμένα ερωτήματα, εφόσον οι συγγραφείς τού δίνουν τα θεωρητικά, πλαισιακά και μεθοδολογικά κλειδιά κάθε ερωτήματος, είτε αυτό αφορά, επί παραδείγματι, τις σχέσεις φιλίας των παιδιών και των εφήβων, είτε τις ανεπίσημες ερωτικές σχέσεις των ενηλίκων και τον γάμο είτε τον χωρισμό και τη μονογονεϊκή οικογένεια. Περισσότερο και από τον γενικά μορφωμένο αναγνώστη, ο μορφωμένος στην Ψυχολογία αναγνώστης, προπτυχιακός και μεταπτυχιακός φοιτητής και ερευνητής, χάρη στο βιβλίο αυτό, θα έχει την ευκαιρία να οργανώσει και να συστηματοποιήσει τη σκέψη του γύρω από ακριβέστερα θεωρητικά και ερευνητικά ερωτήματα, εποικοδομώντας σε αυτά, εφόσον οι συγγραφείς έχουν φροντίσει κάθε κεφάλαιο να διανοίγει δρόμους και να δίνει τα σχετικά εργαλεία για περαιτέρω έρευνα και θεωρητική δημιουργία. Κατά τον ίδιο τρόπο, μπορεί να επωφεληθεί και ο επαγγελματίας κλινικός ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής ή σύμβουλος. Οι διαπροσωπικές σχέσεις αποτελούν μείζον θέμα για τους επαγγελματίες αυτούς, αν όχι το μείζον θέμα. Όλα τα κεφάλαια καταλήγουν ή εμπεριέχουν συζήτηση ή ακόμα και προτάσεις για την εφαρμογή των θεωριών και των ευρημάτων που αφορούν ζητήματα, όπως π.χ. η κατάθλιψη στις σχέσεις, η επιθετικότητα στις σχέσεις ή η απώλεια των σχέσεων, στην κλινική και θεραπευτική πράξη. Ως προς το κείμενο και τη ροή του, ο επιμελητής οφείλει πολλά στους μεταφραστές του παρόντος βιβλίου Μαρία Μπερή, Σπύρο Σταματάκη και Έρρικα Τσιτιμάκη, οι οποίοι με επιμονή και επινοητικότητα προσπάθησαν και ξεπέρασαν τους πολλούς σκοπέλους που θέτει η μετάφραση ενός επιστημονικού κειμένου, κάνοντας τη δουλειά του επιστημονικού επιμελητή ευκολότερη. Κατά την απόδοση της ορολογίας, παρά το ότι προσπαθήσαμε κατά το δυνατόν να υιοθετήσουμε ήδη καθιερωμένους στην ελληνική ψυχολογική βιβλιογραφία όρους, χρειάστηκε να επινοήσουμε πολλούς, διότι για τα ζητήματα των διαπροσωπικών σχέσεων που απασχολούν 17

8 ΣΤΕΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 18 το βιβλίο δεν υπήρχε επαρκές γλωσσικό προηγούμενο. Σε ορισμένες, λίγες, περιπτώσεις, ο επιμελητής παρεμβάλλει στο κείμενο για τη διαύγεια του νοήματος επεξηγήσεις μέσα σε αγκύλες. Η κα Χρύσα Ξενάκη με τις φιλικές της ενθαρρυντικές προτροπές και τη συστηματική εργασία της και οι εκδόσεις «ΠΕΔΙΟ» δημιούργησαν το κατάλληλο γόνιμο περιβάλλον για την πραγματοποίηση του εκδοτικού αυτού εγχειρήματος και τους ευχαριστώ. Βιβλιογραφία Aron, A. & Aron, E. (2000). Self-expansion mo - tivation and including others in the self. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Baldwin, Μ. (1992). Relational schemas and the processing of social information. Psychological Bulletin, 112(3), Baldwin, Μ. (1995). Relational schemas and cognition in close relationships, Journal of Social and Personal Relationships, 12, Barnes, Μ. L. & Sternberg, R.J. (1997). A hierarchical model of love and its prediction of satisfaction in close relationships. In R.J. Sternberg, & M. Hojjat (Eds.). Satisfaction in close relationships (pp.). New York: The Guilford Press. Baumeister, R. (2001α). Gender difference in erotic plasticity: the female sex drive as socially flexible and responsive. In R.F. Baumeister (Ed.). Social psychology and human sexuality (pp ). Philadelphia, PA: Psychology Press, Taylor & Francis. Baumeister, R. (2001β). Social psychology, social exchange, and sexuality. In R.F. Baumeister (Ed.). Social psychology and human sexuality (pp. 1-24). Philadelphia, PA: Psychology Press. Taylor & Francis Group. Baumeister, R. F. & Leary, M.R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation, Psycho - logical Bulletin, 117, Berscheid, Ε. (1985). Interpersonal attraction. In G. Lindzey, & E. Aronson (Eds.). The handbook of social psychology (3rd ed., pp ). New York: Random House. Berscheid, Ε. (2004). The greening of a relationship science. In H. Reis, & C.E. Rusbult (Eds.). Close relationships (pp ). New York and Hove: Psychology Press. Starck, S. & Horowitz, M.L. (2011). Introduction. In L. M. Horowitz and S. Strack, Handbook of interpersonal psychology. Theory, research, assessment and therapeutic interventions (p. 1-13). Hoboken, N.J.: Wiley Buss, D. (1996). The evolutionary psychology of human social strategies. In E.T. Higgins, & A.W. Kruglanski (Eds.). Social psychology. Handbook of basic principles (pp. 3-38). New York: Guilford Press. Buss, D. M., & Kenrick, D. T. (1998). Evolutionary social psychology. In D.T. Gilbert, S.T. Fiske, & G. Lindzey (Eds.). Handbook of social psychology (4th ed., Vol. 2, pp ). Boston: McGraw Hill. Cassidy, J. & Shaver, P. R. (1999). Handbook of attachment: Theory, research and clinical applications. New York: Guilford. Clark, Μ. S., & Mills, J. (2004). Interpersonal attra - ction in exchange and communal relationships. In H. Reis, & C.E. Rusbult (Eds.). Close rela - tionships (pp ). New York: Psychology Press. Cramer, D. (1998). Close relationships: the study of love and friendship. London: Arnold. Duck, S.W. (1998). Human relationships. London: Sage. Duck, St. (Εd.) (1997). Handbook of personal rela - tionships: theory, research, and interventions. Chichester, New York: John Wiley & Sons. Fitzsimons, G. & Bargh, J. (2003). Thinking of you: Nonconscious pursuit of interpersonal goals associated with relationship partners, Journal of Personality and Social Psychology, 84(1), ς Fletcher, G. (2002). The new science of intimate relationships. Massachusetts: Blackwell Publi - shing. Fletcher, G. J., & Thomas, G. (1996). Close rela - tionships lay theories: Their structure and function. In G.J. Fletcher, & J. Fittness (Eds.). Knowledge structures in close relationships: A social psychological approach (pp. 3-24). New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers. Gottman, J. M. (1994). What predicts divorce? The relationship between marital processes and marital outcomes. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.

9 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Hendrick, C. & Hendrick, S. S. (1986). A theory and method of love, Journal of Personality and Social Psychology, 40, Hendrick, S. & Hendrick, C. (1997). Love and satisfaction. In R.J. Sternberg and M. Hojjat (Eds.). Satisfaction in close relationships (pp ). New York: The Guilford Press. Homans, G. C. (1974). Social behavior: its elementary forms. New York: Harcout Brace Jovanovich. Kelley, H. H. (1979). Personal relationships: Their structures and processes. Hillsdale, NJ: Erlbaum. Kelley, H. H. & Thibaut, J.W. (1978). Interpersonal relations: A theory of interdependence. New York: Wiley. Kelley, H. H., Berscheid, E. Christensen, A. Harvey, J. H., Huston, T. L., Levinger, G. McClintock, E. Peplau, L. A., & Peterson, D. R. (Eds.) (1983). Close relationships. New York: W. H. Freeman. Kelley, Η. Η. (1983). Love and commitment. In H. H. Kelley, E. Berscheid, A. Christensen, J. H. Harvey, T. L. Huston, G. Levinger, E. McClinton, L. A. Peplau, & D. R. Peterson (Eds.). Close relationships (pp ). Kenrick, D. T., & Trost, M. R. (2000). An evolutionary per spective on human relationships. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp. 9-36). New York: Wiley. Kirkendall, L. & Libby, R. W. (1996). Interpersonal relationships-crux of the sexual renaissance, Journal of Social Issues, 22, Knee, C. R. (1998). Implicit theories of relation - ships: assessment and prediction of romantic relationships initiation, coping and longevity, Journal of Personality and Social Psychology, 74, Kordoutis, P. (2004). Interpersonal conflict. In C. Spielberger (Ed.). Encyclopedia of applied psychology (pp ). San Diego, CA: Academic Press. Laurenceau, J. P., Feldman Barrett, L., & Pietromonaco, P. R. (2004). Intimacy as an interpersonal process: The importance of self disclosure, partner disclosure and perceived partner responsiveness in interpersonal exchanges. In H. Reis, & C. R. Rusbult (Eds.). Close relationships (pp ). New York and Hove: Psychology Press. Lawrence, K. & Byers, E. S. (1998). Interpersonal exchange model of sexual satisfaction questionnaire. In C. M. Davis, W. L. Yarber, R. Bauserman, G. Schreer, & S. L. Davis (Eds.). Handbook of sexually related measures (pp ). Thousand Oaks, CA: Sage. Leary, M. & Miller, R. S. (2000). Self-presentational perspectives on personal relationships. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Lee, J. A. (1973). The colors of love. Don Mills, Ontario: New Press. Levinger, G. (1980). Toward the analysis of close relationships, Journal of Experimental Social Psychology, 16, Reis, H. T., & Rusbult, C. E. (Eds.) (2004). Close relationships. New York: Psychology Press. Reis, Η. & Patrick, B. (1996). Attachment and intimacy: component process. In E. T. Higgins, & A. W. Kruglanski (Eds.). Social Psychology. Handbook of basic principles (pp ). New York: The Guilford Press. Rubin, Z. (1973). Liking and loving: an invitation to social psychology. New York: Holt, Rinehart, & Winston. Rusbult, C. E. (1983). A longitudinal test of the investment model: The development (and deterioration) of satisfaction and commitment in heterosexual involvements, Journal of Personality and Social Psychology, 45, Rusbult, C. E., & Van Lange, P. (2003). Interdepen - dence, interaction and relationships, Annual Review of Psychology, 54, Sprecher, S. (1998). Social exchange theories and sexuality, The Journal of Sex Research, 35, Sternberg, R. J., & Barnes, M. L. (1988). The psychology of love. London: Yale University Pres Sternberg, R. J. & Weiss, K. (2006). The new psy - chology of love. London: Yale University Press Walster, E. Berscheid, E. & Walster, G. W. (1973). New directions in equity research, Journal of Personality and Social Psychology, 25, Zeifman, D. & Hazan, C. (2000). A process model of adult attachment formation. In W. Ickes, & S. Duck (Eds.). The social psychology of personal relationships (pp ). New York: Wiley. Sternberg, R. J., Hojat, M., Barnes, M. L. (2001). Empirical aspects of a theory of love as a story, European Journal of Personality, 15, Sternberg, R.J. (1988). The triangle of love. New York: Basic Books. 19

Το πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Παναγιώτης Σ. Κορδούτης. Ο Πλάτωνας στο Συµπόσιο (Πλάτων, 1999), εκφράζει γλαφυρά, µε το µύθο του

Το πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Παναγιώτης Σ. Κορδούτης. Ο Πλάτωνας στο Συµπόσιο (Πλάτων, 1999), εκφράζει γλαφυρά, µε το µύθο του Το πεδίο των 1 Το πεδίο των στενών διαπροσωπικών σχέσεων Παναγιώτης Σ. Κορδούτης Ο Πλάτωνας στο Συµπόσιο (Πλάτων, 1999), εκφράζει γλαφυρά, µε το µύθο του Αριστοφάνη, τον αρχέγονο πόθο του ανθρώπου για

Διαβάστε περισσότερα

Παρακάτω θα βρείτε πρώτα δύο διασυνδέσεις που μπορούν γενικά να σας βοηθήσουν για το μάθημα αυτό αλλά και για την Ψυχολογία διαπροσωπικω ν Σχέσεων Ι.

Παρακάτω θα βρείτε πρώτα δύο διασυνδέσεις που μπορούν γενικά να σας βοηθήσουν για το μάθημα αυτό αλλά και για την Ψυχολογία διαπροσωπικω ν Σχέσεων Ι. Παρακάτω θα βρείτε πρώτα δύο διασυνδέσεις που μπορούν γενικά να σας βοηθήσουν για το μάθημα αυτό αλλά και για την Ψυχολογία διαπροσωπικω ν Σχέσεων Ι Στην βιβλιογραφία που ακολουθεί θα βρείτε πολύ βασικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της ισοτιμίας στη συναισθηματική επικοινωνία των συντρόφων της ερωτικής σχέσης

Οι επιδράσεις της ισοτιμίας στη συναισθηματική επικοινωνία των συντρόφων της ερωτικής σχέσης Οι επιδράσεις της ισοτιμίας στη συναισθηματική επικοινωνία των συντρόφων της ερωτικής σχέσης ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Σ. ΚΟΡΔΟΥΤΗΣ 1 Κατά τη Θεωρία της Ισοτιμίας, γνωστικοθυμικές διεργασίες της ερωτικής σχέσης επηρεάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τίτλος Ονοματεπώνυμο συγγραφέα Πανεπιστήμιο Ονοματεπώνυμο δεύτερου (τρίτου κ.ο.κ.) συγγραφέα Πανεπιστήμιο Η κεφαλίδα (μπαίνει πάνω δεξιά σε κάθε σελίδα): περιγράφει το θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Αντίληψη ισοτιμίας και σεξουαλικής ικανοποίησης στη στενή διαπροσωπική σχέση. Παναγιώτης Σ. Κορδούτης

Αντίληψη ισοτιμίας και σεξουαλικής ικανοποίησης στη στενή διαπροσωπική σχέση. Παναγιώτης Σ. Κορδούτης Αντίληψη ισοτιμίας και σεξουαλικής ικανοποίησης1 Αντίληψη ισοτιμίας και σεξουαλικής ικανοποίησης στη στενή διαπροσωπική σχέση Παναγιώτης Σ. Κορδούτης Στόχος της παρούσας έρευνας είναι να ανιχνεύσει εάν

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η σύνθεση όλων εκείνων των παραγόντων που κάνουν έναν άνθρωπο να πετυχαίνει στη ζωή του Αυτοεπίγνωση (αναγνώριση των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

10/12/2015 ΜΕΓΑΘΕΩΡΙΑ ΒΙΟ-ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΠΙΣΤΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ I. Κατσουρός Αντώνης,

10/12/2015 ΜΕΓΑΘΕΩΡΙΑ ΒΙΟ-ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΠΙΣΤΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ I. Κατσουρός Αντώνης, ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ I Κατσουρός Αντώνης, Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών 1 ΜΕΓΑΘΕΩΡΙΑ ΒΙΟ-ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΠΙΣΤΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Θεωρία και Έρευνα

Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Λογιστική & Χρηματοοικονομική Master of Science (MSc) in Accounting and Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Εισαγωγή στη Λογιστική Έρευνα Η αναζήτηση της αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Επιστημών Υγείας

Σχολή Επιστημών Υγείας ς Σχολή Επιστημών Υγείας Ψυχολογία Σχολή Επιστημών της Υγείας www.nup.ac.cy ΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πτυχίο στην Ψυχολογία BSc in Psychology Περιγραφή Προγράμματος Το πτυχιακό Πρόγραμμα Ψυχολογίας εστιάζεται

Διαβάστε περισσότερα

«Μύθοι» και αλήθειες(;) του γάμου: κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση

«Μύθοι» και αλήθειες(;) του γάμου: κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση «Μύθοι» και αλήθειες(;) του γάμου: κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Στο συμπόσιο «Στενές διαπροσωπικές σχέσεις», συνέδριο «Ψυχολογία και Κοινωνία»,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΖΥΓΙΟ. Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ: Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ:

ΔΙΑΖΥΓΙΟ. Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ: Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ: ΔΙΑΖΥΓΙΟ Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ:1051485 Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ:1049140 Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται αλλαγή στο οικογενειακό περιβάλλον: Στις Η.Π.Α ένας (1) στους δύο (2) γάμους καταλήγει σε

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής ΜΚ 208, Διάλεξη 12 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Συγχρηματοδότηση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (Ε.Κ.Τ.) Ευρωπαϊκό Ταμείο

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω:

Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης. Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον όρο Θετική Ανάπτυξη είναι ο παρακάτω: Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής Διάλεξη 1 Θετική Ανάπτυξη μέσω της Φυσικής Αγωγής και του Παιδικού Αθλητισμού Μάριος Γούδας Θέματα Διάλεξης Τι εννοούμε με τον όρο Θετική Ανάπτυξη Φυσική Αγωγή, Παιδικός Αθλητισμός

Διαβάστε περισσότερα

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995)

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Μάθημα: Ψυχολογική Υποστήριξη σε Κλινικούς Πληθυσμούς Γνωστικοί & συναισθηματικοί παράγοντες Γνωστική Ψυχική ευεξία λειτουργία Υγεία & fittness

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ενδο-ομαδικές διεργασίες:

Ενδο-ομαδικές διεργασίες: Ενδο-ομαδικές διεργασίες: Η σχολική τάξη ως κοινωνική ομάδα Πανεπιστήμιο Αθηνών Τομέας Ψυχολογίας ΠΜΣ Σχολικής Ψυχολογίας Ακαδ. έτος 2007-08 Βασίλης Παυλόπουλος vpavlop@psych.uoa.gr http://psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού Θέση ύπνου των βρεφών και συχνότητα εμφάνισης του

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στο γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες και Τεχνικές Σύνταξης Επιστημονικού Κειμένου

Ιδιότητες και Τεχνικές Σύνταξης Επιστημονικού Κειμένου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιδιότητες και Τεχνικές Σύνταξης Επιστημονικού Κειμένου Ενότητα 5: Η Δομή της Ερευνητικής Πρότασης Αναστασία Χριστοδούλου, αναπλ. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝ-ΒΟΥΛΕΥΟΜΑΙ=συνεξετάζω με κάποιον το πρόβλημα του και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη

Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Αναπτυξιακή Ψυχολογία Ενότητα 9: Βρεφική Ηλικία: Κοινωνική & Συναισθηματική Ανάπτυξη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του προβλήματος

Παρουσίαση του προβλήματος Εισαγωγή Κατά τον Martin (2013) ο φίλαθλος χρησιμοποιεί το άθλημα που παρακολουθεί και συγκεκριμένα την ομάδα ή τον αθλητή ως μέσο απόδρασης από τη καθημερινότητα, ως μέσο διασκέδασης, αίσθηση του επιτεύγματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο»

«Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο» «Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο» Βασιλική Κουμαντάκη Ψυχολόγος Εθελόντρια & Μέλος Εξελεγκτικής Επιτροπής Συλλόγου «Κ.Ε.Φ.Ι.» Αθηνών Επιστημονικός Συνεργάτης «ΚΕΝΤΡΟ ΜΑΣΤΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

(Γ) Μελλοντικές προκλήσεις για την ΘΚΤ

(Γ) Μελλοντικές προκλήσεις για την ΘΚΤ 53 4) Η νοµιµότητα είχε αρνητική επίδραση στον κοινωνικό ανταγωνισµό, και θετική στην ατοµική κινητικότητα (και καµία επίδραση στην κοινωνική δηµιουργικότητα): αυτά τα ευρήµατα είναι συµβατά µε τις προβλέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή της επιμελήτριας της έκδοσης... xix Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii Πρόλογος... xxv ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... 1 1. Επιστημολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

* Σχέσεις ετερόφύλου ζευγαριού

* Σχέσεις ετερόφύλου ζευγαριού Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών και Σχεδιασμού Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Πανεπιστήμιο Αθηνών Αναπαραστάσεις Ανδρών και Γυναικών για τη Σχέση τους με το Άλλο Φύλο: Εικόνες του Συναισθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Τα Συστατικά Στοιχεία του Έρωτα κατά. την Τριγωνική Περί Έρωτος Θεωρία. του R. J. Sternberg. Παναγιώτης Κορδούτης

Τα Συστατικά Στοιχεία του Έρωτα κατά. την Τριγωνική Περί Έρωτος Θεωρία. του R. J. Sternberg. Παναγιώτης Κορδούτης Συστατικά στοιχεία του έρωτα και Τριγωνική Θεωρία 1 Τα Συστατικά Στοιχεία του Έρωτα κατά την Τριγωνική Περί Έρωτος Θεωρία του R. J. Sternberg Παναγιώτης Κορδούτης Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου

Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Είναι η εξελικτική πορεία του ατόμου αναφορικά με τον προσανατολισμό του στο χώρο της εργασίας και τις αποφάσεις του για το επάγγελμα ή τα επαγγέλματα, που επιθυμεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Mediterranean College Θεσσαλονικης

ΜΑΡΙΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Mediterranean College Θεσσαλονικης ΜΑΡΙΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Mediterranean College Θεσσαλονικης Παρά την πληθώρα ερευνών που τεκμηριώνουν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η χρήση της σωματικής τιμωρίας από τους γονείς σε ποικίλους τομείς της ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 7 η : Οι προσδοκίες του εκπαιδευτικού Κωνσταντίνος Γ. Μπίκος Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 3 η Θεματική ενότητα: Ανάλυση μεθοδολογίας ερευνητικής εργασίας Σχεδιασμός έρευνας: Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµιστικοί παράγοντες (moderators) της αποτελεσµατικότητας της επαφής

Ρυθµιστικοί παράγοντες (moderators) της αποτελεσµατικότητας της επαφής 64 Αναθεωρηµένη υπόθεση της επαφής: Όσο κι αν εκ πρώτης όψεως οι παραπάνω απόψεις για τις συνθήκες που οδηγούν σε γενίκευση των θετικών αποτελεσµάτων της επαφής φαίνονται µη συµβατές µεταξύ τους, η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Παναγιώτης Κορδούτης Tμήμα Ψυχολογίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Ψυχολογία των διαπροσωπικών σχέσεων I: συστατικά δομή και διεργασίες της στενής διαπροσωπικής σχέσης Απαιτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956)

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1)

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Αντώνης Κ. Τραυλός (B.A., M.A., Ph.D.) Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου 1 ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Οι μεταπτυχιακοί/ες φοιτητές/τριες θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια

Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας. Μυλωνά Ιφιγένεια Ποιοτικοί μέθοδοι έρευνας Μυλωνά Ιφιγένεια Έρευνες για την απόκτηση πληροφοριών η γνωμών από τους χρήστες Χρησιμοποιήθηκαν από τις κοινωνικές επιστήμες για τη χρήση κοινωνικών φαινομένων Ο όρος «ποιοτική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας

Πρόγραμμα Συνεδρίου. Θεμ. Συνεδρία 1: Ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας Πέμπτη, 1 Νοεμβρίου Ώρα Ολυμπιακό Μουσείο 18.00-19.00 Εγγραφή 19.00-20.30 Τελετή έναρξης Χαιρετισμοί Τιμητική εκδήλωση προς τιμήν της Καθηγήτριας κυρίας Μ. Μαλικιώση-Λοϊζου Εναρκτήρια ομιλία της τιμώμενης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες»,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP)

Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας. Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) Ψυχοθεραπεία και θέματα σεξουαλικής ταυτότητας Τσαμπίκα Μπαφίτη, M.Sc., Ph.D., Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι βασικές κατηγορίες θεωριών για την ομοφυλοφιλία Φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από:

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από: ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ Πολεμική Στρατηγική Κείμενα: Αθανάσιος Πλατιάς, Κωνσταντίνος Κολιόπουλος ISBN: 978-960-531-342-5 Τιμή: 18,02 ευρώ Σελίδες: 280 Σχήμα: 17 x 24 Γλώσσα: Ελληνικά, Ημερομηνία κυκλοφορίας: 2015 Εκδόσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 8: Επίλυση προβλήματος

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 8: Επίλυση προβλήματος Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 8: Επίλυση προβλήματος Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ 1 ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ; VS Masters & Johnson Kaplan Basson Μοντέλο: Η σχηματική περιγραφή ενός φαινομένου Τo μοντέλο σεξουαλικής ανταπόκρισης

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 1: Έννοια, αντικείμενο & μέθοδοι έρευνας της Ψυχοπαιδαγωγικής της Προσχολικής Ηλικίας Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα