Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO)"

Transcript

1 Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO) Κατικαρίδης Αθανάσιος, Ανδρικοπούλου Αγγελική

2 Περιεχόμενα Σελίδα 1.Εισαγωγή Μηχανισμοί ΝΑΟ Προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ Επιπτώσεις της Βορειοατλαντικής Κύμανσης Επίδραση στη θαλάσσια οικολογία Επίδραση στη θερμοκρασία της επιφάνειας της γης Επίδραση στην οικονομία Μεταφορά ρύπων προς την Αρκτική Επίδραση στους παγετώνες

3 1.Εισαγωγή Εδώ και καιρό καταγράφονται στη διεθνή μετεωρολογική βιβλιογραφία, ταυτόχρονες μεταβολές στον καιρό και το κλίμα σε διάφορα απομακρυσμένα μεταξύ τους σημεία της γης. Στην Μετεωρολογία τέτοιες μεταβολές αναφέρονται συνήθως ως «σχέδια τηλεσύνδεσης» (Teleconnection Patterns) τα οποία συνδέουν γεωγραφικές περιοχές. Συνεπώς, μερικές περιοχές είναι πιο δροσερές απ ότι συνήθως, ενώ χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά επικρατούν αντίστοιχα πιο θερμές καιρικές συνθήκες. Αν και η ακριβής φύση και μορφή αυτών των μεταβολών ποικίλλουν ως ένα βαθμό, μέσω στατιστικής μεθοδολογίας και ανάλυσης διαφόρων μετεωρολογικών στοιχείων προκύπτουν ευδιάκριτα «σχέδια» που προσδιορίζουν περιφερειακά χαρακτηριστικά. Στα μεσαία και υψηλά γεωγραφικά πλάτη του βόρειου ημισφαιρίου της γης, διακρίνονται περίπου δώδεκα τέτοια σχέδια. Ένα από τα πιο διάσημα σχέδια είναι η Ταλάντωση του Βόρειου Ατλαντικού (North Atlantic Oscillation, NAO), η οποία διαπραγματεύεται μεταβολές στην διαφορά ατμοσφαιρικής πίεσης σταθμών του Ατλαντικού ωκεανού, μεταξύ της Αρκτικής και του υποτροπικού Ατλαντικού. Αν και είναι το μόνο σχέδιο εμφανές καθ' όλη τη διάρκεια του έτους στο βόρειο ημισφαίριο, οι ανωμαλίες κλίματος που συνδέονται με τη NAO είναι μεγαλύτερες κατά τη διάρκεια των μηνών του βόρειου χειμώνα. Η Βορειοατλαντική Κύμανση είναι ένα απο τα παλαιότερα γνωστά μετεωρολογικά μοτίβα, ένα κλιματικό φαινόμενο που επηρεάζει το κλίμα της Ευρώπης και όχι μόνο. Οι γεωργικές συγκομιδές, η διαχείριση των υδάτων, η προσφορά/ζήτηση ενέργειας, καθώς και η απόδοση της αλιείας μεταξύ πολλών άλλων επηρεάζονται κατά κάποιο τρόπο απο τη ΝΑΟ. H κύμανση αυτή είναι ένα πολύπλοκο κλιματικό φαινόμενο, μια ανακατανομή στη διαφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης μεταξύ της υποτροπικής ζώνης των Αζορών (ομάδα νησιών της Πορτογαλίας, 1500 χιλιόμετρα δυτικά της Λισαβόνας) χαρακτηριζόμενη απο ένα βαρομετρικό κέντρο υψηλής πίεσης, και της Αρκτικής πάνω απο την Ισλανδία, χαρακτηριζόμενη απο ένα βαρομετρικό χαμηλής πίεσης. 3

4 Κατά την περίοδο που επικρατεί μεγάλη διαφορά ατμοσφαιρικής πίεσης μεταξύ Ισλανδίας και Αζορών, έχουμε υψηλό (θετικό) ΝΑΟ (Εικόνα 1), χαρακτηριζόμενο από έντονους δυτικούς ανέμους, οι οποίοι μεταφέρουν θερμότητα και υγρασία απο τον Ατλαντικό Ωκεανό στην Ευρωπαική ήπειρο μεταξύ 40 0 Ν Ν. Οι δυτικοί αυτοί άνεμοι, κατευθυνόμενοι απο δυτικά στα ανατολικά με βόρεια κατεύθυνση, προκαλούν εμφάνιση καταιγίδων και συχνές βροχοπτώσεις στη Ν. Γροιλανδία, την Ισλανδία και τη Βόρεια Ευρώπη. Επίσης προκαλούν αύξηση θερμοκρασιών στην Ευρώπη, την Ευρασία, τη Β. Αμερική και μείωση της θερμοκρασίας στη Ν. Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, παρατηρούνται χαμηλότερα απο το μέσο όρο επίπεδα υγρασίας πάνω απο τη Γροιλανδία, τον Αρκτικό Καναδά, τη κεντρική Ευρώπη, τη Μεσόγειο και περιοχές της Μέσης Ανατολής. Αξίζει να σημειωθεί οτι η χρονική περίοδος χαρακτηρίζεται απο μια γενική θετική τάση του δείκτη NAO. Αντίθετα, ο χαμηλός αρνητικός δείκτης ΝΑΟ (Εικόνα 1) χαρακτηρίζεται από μειωμένη διαφορά πίεσης μεταξύ Ισλανδίας και Αζορών, καταστολή των δυτικών ανέμων, άρα και μειωμένη διαφορά θερμοκρασίας και υγρασίας, προκαλώντας λιγότερες καταιγίδες το χειμώνα (σε μια πιο δυτική-ανατολική κατεύθυνση) και λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης ακραίων θερμοκρασιών, όπως π.χ. καύσωνες το καλοκαίρι, εμφάνιση πάγου και μείωση των βροχοπτώσεων. Οι καταιγίδες αυτές έχουν μια πιο νότια διεύθυνση προς τη Μεσόγειο, κάτι που δημιουργεί αυξημένες βροχοπτώσεις στη Ν. Ευρώπη και τη Β. Αφρική. Για παράδειγμα οι χειμώνες στην Ευρώπη τα έτη 1996, 2009 και 2010, χαρακτηρίστηκαν από αρνητική φάση ΝΑΟ και ήταν ασυνήθιστα κρύοι. 4

5 Εικόνα 1. Θετική και Αρνητική Φάση της Ταλάντωσης του Βόρειου Ατλαντικού. (από Wikimedia Commons) Οι διακυμάνσεις του φαινομένου, αν και είναι παρούσες καθ όλη τη διάρκεια του έτους, είναι μεγαλύτερες κατά τη διάρκεια των κρύων μηνών (Νοέμβριος- Απρίλιος), δηλαδή όταν η ατμόσφαιρα είναι δυναμικά πιο ενεργή. Αντίθετα, η κυριαρχία των υποτροπικών αντικυκλώνων (μιας μεγάλης κλίμακας κυκλοφορίας ανέμων γύρω απο μια περιοχή υψηλής ατμοσφαιρικής πίεσης, έχοντας μια δεξιόστροφη φορά στο βόρειο ημισφαίριο, π.χ. στις Αζόρες, και αριστερόστροφη στο νότιο ημισφαίριο), λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της θερινής περίοδου, και το σύστημα αυτό -υψηλής πίεσης- καλύπτει το σύνολο σχεδόν του Β. Ατλαντικού. Βέβαια το χειμώνα οι αντικυκλώνες αποδυναμώνονται και επικρατεί το έντονο χαμηλό βαρομετρικό πάνω από την Ισλανδία. Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, τις τελευταίες δεκαετίες και συγκεκριμένα απο το 1980 και μετά επικρατεί μια τάση προς τις θετικές τιμές του δείκτη στην οποία πιθανόν να οφείλονται οι αυξημένες θερμοκρασίες στην Ευρώπη. Ειδικότερα τους χειμώνες των ετών 1989,1993 και 1995 ο δείκτης ΝΑΟ έχει τις μεγαλύτερες τιμές που έχουν καταγραφεί. Στην βόρεια Ευρώπη επικράτησαν υγρότερες και θερμότερες συνθήκες απο τις κανονικές, ενώ το αντίθετο συνέβη στη νότια Ευρώπη. Οι Μακρογιάννης και Σαχσαμάνογλου (2004) αναφέρουν οτι και για την περιοχή της Μεσογείου η μεταβλητότητα της ΝΑΟ επιδρά στο βροχομετρικό 5

6 και θερμοκρασακό σύστημα. Υψηλές τιμές του δείκτη ΝΑΟ σημαίνουν ζωνική κυκλοφορία και άρα καλοκαιρία στην ευρεία περιοχή της Μεσογείου, ενώ χαμηλές τιμές του δείκτη συνεπάγονται μεσημβρινή κυκλοφορία και άρα κακοκαιρία. Η Βορειοατλαντική Κύμανση υπαγορεύει ένα μεγάλο μέρος της μεταβλητότητας του κλίματος, απο τη βορειοαμερικάνικη ανατολική ακτή και τη Σιβηρία και από την Αρκτική μέχρι και τον υποτροπικό Ατλαντικό και είναι υπεύθυνη για τη συνολική φυσική μεταβλητότητα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο τοπικό κλιματικό δείκτη. Σχήμα 1. Δείκτης χειμερινού μέσου ΝΑΟ. (από Wikimedia Commons) Στο Σχήμα 1 απεικονίζεται μια χρονοσειρά σχεδόν 150 ετών κανονικοποιημένης διαφοράς πίεσης μεταξύ σταθμών στην Ισλανδία και τις νήσους Αζόρες (δείκτης ΝΑΟ). Τα δεδομένα του δείκτη ΝΑΟ προέρχονται απο τη βάση δεδομένων του Climate Research Unit (CRU) του πανεπιστημίου East Anglia και είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα Ενδεικτικά οι τιμές των δεικτών του χειμερινού ΝΑΟ (από Δεκέμβριο μέχρι Μάρτιο) για τα έτη 2010 και 2011 είναι και αντίστοιχα. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται οι μηνιαίες τιμές των δεικτών ΝΑΟ για τα έτη 2009, 2010 και

7 Πίνακας 1. Μηνιαίες τιμές δεικτών ΝΑΟ (από Στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η σχέση μεταξύ της έντονης θετικής ΝΑΟ, του υετού (precipitation) και της θερμοκρασίας. Θετική συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή είναι πιο υγρή ή θερμή από ότι συνήθως, αρνητική συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή είναι πιο ξηρή ή ψυχρή από ότι συνήθως και καμία συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή δεν επηρεάζεται από τη ΝΑΟ. Εικόνα 2. Συσχέτιση μεταξύ έντονης θετικής ΝΑΟ με Υετό και Θερμοκρασία (από την ιστοσελίδα Οι αέριες μάζες σε χαμηλά βαρομετρικά στο βόρειο ημισφαίριο κατευθύνονται αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού, ενώ σε 7

8 υψηλά βαρομετρικά δεξιόστροφα. Ως εκ τούτου, η θετική φάση της ταλάντωσης συνδέεται με ισχυρούς δυτικούς ανέμους στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη του βόρειου Ατλαντικού προς την Ευρώπη, με ανώμαλη νότια ροή στις ανατολικές ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών και με ανώμαλη βόρεια ροή σε ολόκληρη τη δυτική Γροιλανδία, την καναδική Αρκτική και τη Μεσόγειο. 2.Μηχανισμοί ΝΑΟ Υπάρχουν άφθονες ενδείξεις ότι το μεγαλύτερο μέρος της μεταβλητότητας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας της NAO προκύπτει από την εσωτερική, μη γραμμική δυναμική της εξωτροπικής ατμόσφαιρας. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ Μέσης Ροής (Time-Mean Flow, T-MF) και βραχύβιων στροβίλων συνοπτικής χρονικής κλίμακας (Synoptic Timescale Transient Eddies, STTE) αποτελούν τον κυρίαρχο μηχανισμό δυναμικής της ατμόσφαιρας (Hurrell et al. 1995). Υπό αυτήν την έννοια, οι μηνιαίες και ετήσιες μεταβολές στη φάση και το εύρος της NAO είναι σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτες. Ωστόσο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τις εξωτερικές δυνάμεις οι οποίες ωθούν την ατμόσφαιρα σε υψηλό ή χαμηλό δείκτη κατά τη διάρκεια ενός συγκεκριμένου μήνα ή μιας εποχής, διότι ακόμη και μια μικρή πρόβλεψη θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για τις επιδράσεις της κύμανσης στο κλίμα, τα οικοσυστήματα του βόρειου ημισφαιρίου της γης και την κατανόηση του φαινομένου. Έχουν προταθεί διάφοροι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την κατάσταση της NAO. Μέσα στην ίδια την ατμόσφαιρα έχει αποδειχθεί πως οι μεταβολές του ρυθμού και της θέσης της τροπικής θέρμανσης, επηρεάζουν την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην άνω περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού και ιδιαίτερα της NAO. Η κάθετη μεταφορά τροπικού αέρα σε σημείο βαρομετρικού χαμηλού, επηρεάζεται από την κατανομή της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, η οποία παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητότητα στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη. Επιπρόσθετα, η πρόσφατη θέρμανση των τροπικών ωκεανών είναι ασύμφωνη με τη φυσική μεταβλητότητα του κλίματος. Αυτό ίσως οδηγήσει 8

9 σε κάποια προβλεψιμότητα του φαινομένου NAO, ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής που οφείλεται σε ανθρώπινη δραστηριότητα. Πράγματι, ενώ οι λεπτομέρειες ποικίλλουν από μοντέλο σε μοντέλο, τα περισσότερα μοντέλα κλίματος προσομοιώνουν αύξηση του δείκτη NAO στο τέλος του 21ου αιώνα, με σχετικές μετατοπίσεις στις διαδρομές των θυελλών και άλλων ακραίων καιρικών φαινομένων. Επίσης, σημαντικές είναι οι αλληλεπιδράσεις με την χαμηλότερη στρατόσφαιρα, οι οποίες θα μπορούσαν να εξηγήσουν με ποιον τρόπο οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική σύσταση επηρεάζουν την NAΟ. Παραδείγματος χάριν, οι αλλαγές στις συγκεντρώσεις του όζοντος, των θερμοκηπιακών αερίων και των επιπέδων ηλιακής ακτινοβολίας έχουν επιπτώσεις στο ισοζύγιο ακτινοβολίας της στρατόσφαιρας, οι οποίες με τη σειρά τους διαμορφώνουν την ένταση της χειμερινής πολικής δίνης (Winter Polar Vortex). Λαμβάνοντας υπόψη τις μακροπρόθεσμες χρονικές κλίμακες των μεταβολών στην κυκλοφορία της στρατόσφαιρας (οι ανωμαλίες εμμένουν για εβδομάδες), θα μπορούσαν να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με την κύμανση κατά τη χειμερινή περίοδο. Η κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ της ανθρωπογενούς κλιματικής ώθησης (Forcing) και της κύμανσης αποτελεί επείγουσα πρόκληση. Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό αντίκτυπο που ασκεί η ΝΑΟ στο κλίμα, την οικονομία και τα οικοσυστήματα του βόρειου ημισφαιρίου, είναι πολύ σημαντική η αποσαφήνιση των μηχανισμών που καθορίζουν τη δομή και τη μεταβλητότητά της στο χρόνο. 3.Προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ. Έχουν συζητηθεί πολλές προσεγγίσεις συμπεριλαμβανομένων των γραμμικών τεχνικών, όπως ανάλυση στις κύριες συνιστώσες (principal component analysis) και μη γραμμικών τεχνικών (π.χ.ανάλυση με ομαδοποίηση -cluster analysis- ή μη γραμμική ανάλυση στις κύριες συνιστώσες). Η πρώτη, η οποία χρησιμοποιείται περισσότερο, θεωρεί ότι οι καταστάσεις ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας εμφανίζονται σε ζεύγη, στα οποία ανωμαλίες (η διαφορά μεταξύ της στιγμιαίας κατάστασης του κλιματικού 9

10 συστήματος και της κλιματολογικής μέσης κατάστασης) αντίθετης πολικότητας έχουν την ίδια χωροταξική δομή. Σε αυτήν την προσέγγιση η ΝΑΟ προσδιορίζεται από τα ιδιοανύσματα του πίνακα συνδιακύμανσης, υπολογισμένου από τις χρονικές διακυμάνσεις των τιμών της πίεσης στην επιφάνεια της θάλασσας (SLP) ή κάποιας άλλης κλιματικής μεταβλητής. Στη συνέχεια, τα ιδιοανύσματα ταξινομούνται ανάλογα με την ποσότητα της συνολικής διακύμανσης των δεδομένων που εκφράζουν. Oι μεγαλύτερες ανωμαλίες στην πίεση εμφανίζονται κατά τη διάρκεια των μηνών του χειμώνα. Ωστόσο κατά τη διάρκεια του χρόνου, το κυριότερο μοτίβο διακύμανσης χαρακτηρίζεται από ένα δίπολο επιφανειακής πίεσης στο οποίο αναγνωρίζεται η ΝΑΟ. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα (Δεκέμβριος Φεβρουάριος), η ΝΑΟ εμφανίζεται με έναν ελαφρό Βορειοδυτικό προς Νοτιανατολικό προσανατολισμό. Το ότι το μοτίβο του διαστήματος που καταλαμβάνει η ΝΑΟ παραμένει πανομοιότυπο κατά τη διάρκεια του έτους δεν συνεπάγεται ότι έχει την τάση να παραμένει στην ίδια φάση για πολύ καιρό. Αντίθετα είναι πολύ ευμετάβλητο, έχοντας την τάση να αλλάζει φάση από τον ένα μήνα στον άλλον. Αντίθετα, οι μη-γραμμικές τεχνικές αποκαλύπτουν χωροταξικές ασυμμετρίες μεταξύ διαφορετικών φάσεων της ΝΑΟ οι οποίες είναι σημαντικές για τις οικολογικές μελέτες. Συγκεκριμένα, η ανάλυση με ομαδοποίηση είναι μία στατιστική τεχνική πολλαπλών μεταβλητών η οποία προσανατολίζεται σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα συγκεκριμένου εύρους και προσήμου. Η τεχνική αυτή η ομαδοποιεί τους ημερήσιους χάρτες της πίεσης σε έναν μικρό αριθμό αντιπροσωπευτικών συστημάτων σύμφωνα με ένα κριτήριο ομοιότητας. Ο αλγόριθμος ομαδοποίησης για τον Ατλαντικό εντοπίζει στην πίεση τέσσερα κλιματικά συστήματα του χειμώνα, τα δύο από τα οποία αντιστοιχούν στην θετική και στην αρνητική φάση της ΝΑΟ. Και τα τέσσερα συστήματα εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα (20-30% όλων των ημερών του χειμώνα), παρόλο που τα νούμερα αυτά ποικίλλουν ανάλογα με την περίοδο της ανάλυσης. Σύμφωνα με συγκρίσεις που έγιναν μεταξύ των πιο συνηθισμένων μετρήσεων προέκυψε ότι δεν υπάρχει προτιμώμενη χρονική κλίμακα 10

11 διακύμανσης για τη ΝΑΟ: μεγάλες αλλαγές εμφανίζονται από τον έναν χειμώνα στον επόμενο και από την μια δεκαετία στην επόμενη (Hurrell W., 2010). Επιπλέον, υπάρχει μεγάλη διακύμανση εντός των εποχών στα μοτίβα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού, γι αυτό οι περισσότεροι χειμώνες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν από μία κανονική δομή ΝΑΟ. 4.Επιπτώσεις της Βορειοατλαντικής Κύμανσης Η NAO συνοδεύεται από μεταβολές στη ταχύτητα και την κατεύθυνση ανέμου στον Ατλαντικό ωκεανό και αυτό με τη σειρά του μεταβάλλει σημαντικά τη μεταφορά θερμότητας και υγρασίας προς την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια χειμώνων με θετικό δείκτη NAO, οι ενισχυμένοι δυτικοί άνεμοι πάνω από το Βόρειο Ατλαντικό μετακινούν σχετικά θερμό και υγρό θαλάσσιο αέρα προς μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ακολούθως προς την Ασία. Ισχυρότεροι βόρειοι άνεμοι φέρουν κρύο αέρα προς τον νότο και ρίχνουν τις επιφανειακές θερμοκρασίες εδάφους και θάλασσας πάνω από το βορειοδυτικό Ατλαντικό. Επίσης, παρατηρείται πτώση της θερμοκρασίας στην Βόρεια Αφρική και αύξηση της θερμοκρασίας στην Μέση Ανατολή και στην Βόρεια Αμερική. Τα φαινόμενα αυτά συνδέονται με ισχυρότερη δεξιόστροφη ροή ανέμων γύρω από το υποτροπικό ατλαντικό υψηλό (subtropics high). Αυτή η φάση των μεταβολών θερμοκρασίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Επειδή η θερμοχωρητικότητα των ωκεανών είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή του εδάφους, οι ηπειρωτικές μεταβολές θερμοκρασίας είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες των ωκεανών και συνεπώς επηρεάζουν σημαντικά τη μέση μεταβλητότητα της θερμοκρασίας στο βόρειο ημισφαίριο. Οι ετήσιες μεταβολές της μέσης χειμερινής θερμοκρασίας εδάφους στο βόρειο ημισφαίριο ερμηνεύονται κατά το ένα τρίτο από την ταλάντωση των φάσεων της ΝΑΟ. Επιπλέον, οι μακροπρόθεσμες αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία που συνδέονται με το δείκτη NAO έχουν συμβάλει ουσιαστικά, τις τελευταίες δεκαετίες, στη αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά τους χειμερινούς μήνες στο βόρειο ημισφαίριο. Οι 11

12 μεταβολές στην κίνηση αερίων μαζών που συνδέονται με τη NAO, πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό, συνοδεύονται επίσης με αλλαγές στην ένταση και την πορεία θυελλών, δηλαδή ατμοσφαιρικών διαταραχών που κρατάνε περίπου μια εβδομάδα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, μια καθορισμένη διαδρομή θύελλας συνδέει τις λεκάνες Βόρειου Ειρηνικού και Βόρειου Ατλαντικού, με μέγιστη δραστηριότητα πάνω από τους ωκεανούς. Οι χειμώνες με θετικό δείκτη ΝΑΟ συνδέονται με μια βορειοανατολική μετατόπιση θυελλών προς τον Ατλαντικό, με ενισχυμένη δράση στην νότια Γροιλανδία, την Ισλανδία, τη βόρεια Ευρώπη και μια μείωση στη δραστηριότητα από τις Αζόρες προς την Μεσόγειο. Ο ωκεανός βιώνει τα αποτελέσματα των θυελλών υπό μορφή επιφανειακών κυμάτων, έτσι ώστε να εμφανίζει μια μετρήσιμη αντίδραση στις μεγάλης διαρκείας μετατοπίσεις του θυελλώδους κλίματος. Η αλλαγή προς χειμώνες NAO+ έχει συνδεθεί με αυξημένα ύψη επιφανειακών κυμάτων πάνω από το βορειοανατολικό ατλαντικό και μειωμένο ύψος κυμάτων στα γεωγραφικά πλάτη νότια του 40 N. Τέτοιες αλλαγές έχουν συνέπειες στην ναυτιλία (λειτουργία και ασφάλεια πλοίων), σε βιομηχανίες ανοικτής θαλάσσης, και στην παράκτια ανάπτυξη. Λόγω NAO έχουμε επίσης έντονες αλλαγές στην μεταφορά και σύγκλιση της ατμοσφαιρικής υγρασίας. Κατά τη διάρκεια των χειμώνων NAO+, οι χειμώνες είναι ξηρότεροι πάνω από μεγάλο μέρος της Γροιλανδίας, της καναδικής Αρκτικής, ένα μεγάλο μέρος της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, ενώ η βροχόπτωση είναι μεγαλύτερη στην Ισλανδία και Σκανδιναβία. Το σχέδιο αυτό, μαζί με την μεταβολή προς θετικότερους χειμώνες ΝΑΟ, από το τέλη δεκαετίας του '60, είναι σύμφωνο με τις πρόσφατες παρατηρηθείσες αλλαγές στην βροχόπτωση πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της ατλαντικής λεκάνης. Οι σημαντικές αλλαγές στην επιφανειακή θερμοκρασία του ωκεανού, τα ωκεάνια ρεύματα και η σχετική μεταφορά θερμότητάς τους, η κάλυψη θαλάσσιου πάγου στις αρκτικές περιοχές, αποτελούν επιπρόσθετες επιδράσεις οι οποίες προκαλούνται από τις αλλαγές της Βορειοατλαντικής 12

13 Κύμανσης. Για παράδειγμα, η ωκεάνια απόκριση περιλαμβάνει αλλαγές στη διανομή και την ένταση των χειμερινών οριζοντίων ρευμάτων στο Βόρειο Ατλαντικό. Η κάθετη ανανέωση στα ενδιάμεσα και βαθιά νερά της θάλασσας του Λαμπραντόρ και της θαλάσσιας περιοχής μεταξύ Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Νορβηγίας, συμβάλλουν στην ανοδική κίνηση υδάτινων μαζών που προέρχονται απο μεγαλύτερο βάθος στο Βόρειο Ατλαντικό και συμβάλουν στην κυκλοφορία θερμοαλατότητας (thermohaline circulation- THC) (Εικόνα 3). Εικόνα 3. Thermohaline Circulation (από Wikimedia Commons) Πιο αναλυτικά, ο όρος κυκλοφορία θερμοαλατότητας αναφέρεται στην μεγάλης κλίμακας ωκεάνια κυκλοφορία που κατευθύνεται από τις παγκόσμιες διαφορές πυκνότητας που δημιουργούνται από την επιφανειακή θερμότητα και τις ροές γλυκού νερού. Η λέξη θερμοαλατότητα προέρχεται από το πρόθεμα θερμο που αναφέρεται στη θερμοκρασία και τη λέξη αλατότητα που αναφέρεται στην περιεκτικότητα σε αλάτι, παράγοντες που καθορίζουν από κοινού την πυκνότητα του θαλασσινού νερού. Επιφανειακά ρεύματα ωθούμενα από τον άνεμο (όπως το ρεύμα του Κόλπου) κατευθύνονται από τον Ισημερινό του Ατλαντικού Ωκεανού προς τους πόλους, ψυχόμενα αυτό το διάστημα και τελικά βυθίζονται στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη (σχηματίζοντας τα βαθειά νερά του Βορείου Ατλαντικού). Αυτό το νερό μεγάλης πυκνότητας ρέει στη συνέχεια στις λεκάνες του πυθμένα των ωκεανών. Ενώ το 13

14 μεγαλύτερο μέρος του καταλήγει στο Νότιο Ωκεανό, τα παλαιότερα νερά (με χρόνο διέλευσης περίπου 1600 χρόνια) κατευθύνονται στον Βόρειο Ειρηνικό. Πραγματοποιείται επομένως εκτενής ανάμιξη μεταξύ των ωκεάνιων λεκανών, μειώνοντας τις διαφορές μεταξύ τους και μετατρέποντας τους ωκεανούς της Γης σε ένα παγκόσμιο σύστημα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, οι μάζες νερού μεταφέρουν τόσο ενέργεια (με τη μορφή θερμότητας) όσο και ύλη (στερεά, διαλυμένες ουσίες και αέρια) σε όλο τον κόσμο. Ως εκ τούτου, η κατάσταση της κυκλοφορίας έχει μεγάλο αντίκτυπο στο κλίμα της Γης. Επιπλέον, η ισχυρότερη διαχρονική μεταβλητότητα του αρκτικού θαλάσσιου πάγου εμφανίζεται στον τομέα του Βόρειου Ατλαντικού και οδηγείται κυρίως από τις αλλαγές στη NAO 4.1 Επίδραση στη θαλάσσια οικολογία Οι οικολογικές διεργασίες επηρεάζονται απο τις επικρατούσες κλιματικές συνθήκες. Οι ερευνητές επισημαίνουν οτι η ΝΑΟ δεν είναι άμεσα υπεύθυνη για τις αλλαγές που παρατηρούνται π.χ. στη βιολογία των θαλάσσιων κοινοτήτων, αλλά οι τοπικές φυσικές αλλαγές που σχετίζονται με την κύμανση που είναι υπεύθυνες για τις αλλαγές στα οικοσυστήματα. Υπάρχουν τεκμηριωμένες επιδράσεις του φαινομένου σε μια ποικιλία διεργασιών, όπως π.χ. στην υδρογραφία, στην κατακόρυφη ανάμιξη/κυκολοφορία και μεταφορά υδάτινων μαζών, στην αλατότητα, στο σχηματισμό πάγων του Β. Ατλαντικού, στις χιονοπτώσεις που με τη σειρά τους επηρεάζουν άμεσα πολλά βιολογικά χαρακτηριστικά σε άμεσο επίπεδο, όπως η αναπαραγωγή και η φυσιολογία των θαλάσσιων οργανισμών και έμμεσα κάποια άλλα όπως η διαθεσιμότητα τροφής, η ύπαρξη θηρευτών και ανταγωνιστών εντός του οικοσυστήματος κ.ά. Επίσης, το κλίμα επηρεάζει τη γεωγραφική εξάπλωση και την αφθονία των οργανισμών. Για παράδειγμα κάποιοι οργανισμοί μεταναστεύουν προς το Βορρά, λόγω της θέρμανσης των υδάτων ή την τήξη των πάγων, άρα και την μεγαλύτερη διαθεσιμότητα φωτός στη θάλασσα για πλαγκτόν (φωτοσύνθεση) και παραγωγή τροφής. Η θετική τάση της κύμανσης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 90 έπαιξε σημαντικό ρόλο στην θέρμανση της Βόρειας Θάλασσας, όπου και 14

15 συνέβαλε στη μείωση της επιβίωσης των προνυμφών γάδου (Gadus morhua), οι οποίες για την περιοχή της Β. Θάλασσας, βρίσκονται στα άνω όρια της θερμικής αντοχής τους (Hurell et. Al., 2003). Οι υψηλότερες απο τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασίες μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις, έιτε άμεσα είτε έμμεσα για το είδος ψαριού. Η αύξηση της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με την έντονη αλιεία και την κακή διαχείριση των αποθεμάτων εκείνη τη δεκαετία, συνέβαλαν αρνητικά στην επιβίωση του γόνου και την ανάπτυξη διαφόρων ειδών ψαριού και θαλάσσιων οργανισμών γενικότερα. Πρέπει να αναφερθεί οτι η χαοτική φύση της ατμόσφαιρας παρρεκλίνει απο τα βασικά χαρακτηριστικά που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της θετικής και αρνητικής φάσης ΝΑΟ. Οι αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο βόρειο Ατλαντικό ευθύνονται για διάφορες άλλες αλλαγές στο κλίμα των υποτροπικών και βορείων περιοχών του Ατλαντικού και έχουν προσθέσει ένα σημαντικό θέμα συζήτησης, ακόμη και αμφισβήτησης για το άν είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε και να ξεχωρίσουμε τις αλλαγές του κλίματος που οφείλονται σε φυσικά και ανθρωπογενή αίτια. Η βελτίωση της κατανόησης της σχέσης μεταξύ ΝΑΟ κλίματος, της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής και της επίδρασης στην οικολογία και την βιολογία των οργανισμών, αποτελεί βασικό θέμα μελέτης οικολογικών και κλιματικών ερευνών. 4.2 Επίδραση στη θερμοκρασία της επιφάνειας της γης Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, κατά τη θετική φάση της κύμανσης, μεταφέρονται θερμές και υγρές αέριες μάζες απο τη θάλασσα πάνω απο την Ευρώπη και κατά μήκος της, ενώ οι ισχυρότεροι βόρειοι άνεμοι που έρχονται απο τη Γροιλανδία και το Βορειοανατολικό Καναδά μεταφέρουν ψυχρές μάζες αέρα και μειώνουν τη θερμοκρασία τη γης πάνω απο το βορειοδυτικό Ατλαντικό. Αξιοσημείωτες είναι οι θερμοκρασιακές μεταβολές πάνω απο τη Β. Αφρική, τη Μέση Ανατολή καθώς επίσης και τη Β. Αμερική, οι οποίες σχετίζονται με την δεξιόστροφη ροή γύρω από το υψηλό βαρομετρικό του υποτροπικού Ατλαντικού, η οποία είναι ισχυρότερη. Οι θερμοκρασιακές αυτές μεταβολές είναι σημαντικές. Επειδή 15

16 η θερμοχωρητικότητα των ωκεανών είναι πολύ μεγαλύτερη απο αυτή του εδάφους, οι αλλαγές στην παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια της γης είναι πολύ μεγαλύτερες απο αυτές στην επιφάνεια των ωκεανών, γι αυτό τείνουν να επικρατούν στη διακύμανση της θερμοκρασίας του βόρειου ημισφαιρίου. (Wallace et al., 1995). Αξιοσημείωτη επίσης είναι η θέρμανση που σχετίζεται με την παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας τις τελυταίες δεκαετίες και λαμβάνει χώρα στις βορειότερες ηπείρους κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης. Απο τα τέλη του 1980 οι θερμοκρασίες του χειμώνα είναι 1-2 ο C μεγαλύτερες απο το μέσο όρο πάνω απο τη Β. Αμερική, τη Β. Ευρώπη και την Ασία, ενώ οι θερμοκρασίες πάνω απο τους βορειότερους ωκεανούς είναι λίγο μικρότερες απο το μέσο όρο. Το μοτίβο αυτό σχετίζεται σημαντικά με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, η οποία εκφράζεται με χαμηλότερα απο το μέσο όρο επίπεδα πίεσης πάνω απο τη θάλασσα στα μεσαία και υψηλά γεωγραφικά πλάτη του Ειρηνικού και Ατλαντικού ωκεανού και υψηλότερα επίπεδα απο το μέσο όρο στον υποτροπικό Αλαντικό. Οι μεταβολές του επιπέδου πίεσης πάνω απο τη θάλασσα του Ατλαντικού απεικονίζουν ξεκάθαρα την επικράτηση του ΝΑΟ στη θετική του φάση αυτή τη περίοδο. 4.3 Επίδραση στην οικονομία Οι σημαντικές αλλαγές που επιφέρει η NAO στις χειμερινές βροχοπτώσεις και τη θερμοκρασία, έχουν αντίκτυπο και στην οικονομία. Υπάρχουν άφθονα στοιχεία που φανερώνουν το σημαντικό ρόλο που παίζει η Βορειοατλαντική Κύμανση στην οικονομία, απο το κόστος για βελτίωση της προστασίας των παράκτιων περιοχών και τον επανασχεδιασμό των πλατφόρμων πετρελαίου για να αντιμετωπιστούν τα αυξημένου ύψους - λόγω της κύμανσης ΝΑΟ- κύματα στα ανοιχτά των θαλασσών μέχρι τις αλλαγές στον τουρισμό που σχετίζονται με τις χιονοπτώσεις στις Άλπεις και άλλες περιοχές της Ευρώπης παρόμοιου ενδιαφέροντος. Ακόμη, μερικές έρευνες έδειξαν οτι η πιθανότητα να πέσει ένας ισχυρός τυφώνας στα ανατολικά παράλια των ΗΠΑ εξαρτάται απο τη φάση της ΝΑΟ (Elsner et al., 2000). 16

17 Οι Cullen και demenocal (2000) μελέτησαν τη σχέση μεταξύ του ΝΑΟ και της ροής των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη. Ένα μείζον ζήτημα σε αυτήν την περιοχή έχει να κάνει με τη διαθεσιμότητα υδάτινων αποθεμάτων για το πότισμα των αγροτικών εκτάσεων στη Μ. Ανατολή. Η μείωση των βροχοπτώσεων που συνδέεται με τη μακροπρόθεσμη τάση του δείκτη ΝΑΟ είχε καταστροφικές συνέπειες στην απόδοση των σοδειών και συντέλεσε στις έντονες διαμάχες ανάμεσα στην Τουρκία - όπου έχουμε μεγαλύτερη βροχόπτωση - και τη Συρία σχετικά με την εκμετάλλευση των υδάτων των ποταμών. Επίσης, μια πρόσφατη έρευνα (Cherry et. al., 2005) ασχολήθηκε με τις επιπτώσεις της ΝΑΟ στην οικονομία των Σκανδιναβικών χωρών, λόγω των μεταβολών στη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις. Η Νορβηγία και το ενεργειακό εμπόριο με τη Σουηδία μελετήθηκαν επειδή ο ενεργειακός τομέας της Νορβηγίας παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες οι οποίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την ανάλυση της σχέσης μεταξύ του κλίματος και της παραγωγής ενέργειας. Η Νορβηγία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και αερίου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Organization of Economic Cooperation and Development- OECD) και αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο. Το κλίμα και η τοπογραφία της χώρας είναι τέτοιο που την καθιστά ιδανική για την εγκατάσταση υδροηλεκτρικών μονάδων για την παραγωγή ενέργειας. Περισσότερη απο το 99% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται απο τέτοιες μονάδες ενώ η Νορβηγία έχει τη μεγαλύτερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ανά κάτοικο στον κόσμο. Η Σουηδία όμως παράγει μόνο το 47% απο υδροηλεκτρικές μονάδες και 47% από πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η Σουηδία υπό κανονικές συνθήκες, προσαρμόζει την παραγωγή ηλετρισμού με πυρηνικούς αντιδραστήρες μειώνοντάς την, την περίοδο από Μάρτιο μέχρι Οκτώβριο επειδή η κατανάλωση ρεύματος είναι χαμηλότερη και τα πλούσια αποθέματα νερού ευνοούν την παραγωγή ενέργειας σε υδροηλεκτικές μονάδες. Και οι δύο χώρες υποβλήθηκαν σε απελευθέρωση αγοράς και μαζικές ιδιωτικοποιήσεις κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του Αυτό έκανε το εμπόριο ηλεκτρισμού απο χώρα σε χώρα εφικτό στη Σκανδιναβία. Το

18 δημιουργήθηκε το λεγόμενο Nord Pool που ουσιαστικά ήταν το πρώτο πολυεθνικό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο. Η στάθμη νερού στα φράγματα της Νορβηγίας εξαρτάται φυσικά απο την ετήσια βροχόπτωση. Μέχρι το 1996 είχαμε μια σειρά απο υγρούς χειμώνες, κάτι το οποίο σχετίζεται με τη θετική φάση της ΝΑΟ, επομένως μεγάλα αποθέματα νερού για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Το 1995 οι εταιρίες παραγωγής ηλεκτρισμού της Νορβηγίας πουλήσανε συμβόλαια για παροχή ρεύματος, τόσο σε εγχώριους πελάτες, όσο και στο εξωτερικό. Στις αρχές του 1996 όμως και για περίπου ένα χρόνο, υπήρξε μια δραματική μείωση στη βροχόπτωση, η οποία είχε άμεση σχέση με τις μεγάλες τιμές αρνητικού δείκτη. Η μείωση αυτή οδήγησε στη συρρίκνωση των αποθεμάτων νερού και η λειτουργία των υδροηλεκτρικών σταθμών περιορίστηκε. Οι εταιρίες με τη σειρά τους αδυνατούσαν να τηρήσουν τα συμβόλαια για διανομή ρεύματος, κυρίως στο εξωτερικό και αναγκάστηκαν να εισάγουν μια μεγάλη ποσότητα ηλεκτρισμού απο τα εργοστάσια της Δανίας τα οποία χρησιμοποιούσαν άνθρακα. Φυσικά η αξία του ρεύματος αυξήθηκε τόσο για τις εταιρίες, όσο και για τους καταναλωτές. Αυτή η ταλάντωση της φάσης ΝΑΟ κέντρισε το ενδιαφέρων πολλών μελετών, για τη φυσική σχέση μεταξύ της κύμανσης και των αποθεμάτων νερού για παραγωγή ηλεκτρισμού στη Νορβηγία. Επειδή το κλίμα στη Νορβηγία και τη Σουηδία επηρεάζεται κάπως διαφορετικά απο τη ΝΑΟ και οι μέθοδοι παραγωγής ηλεκτρισμού κατανέμονται διαφορετικά (υδροηλεκτρικές μονάδες, πυρηνικά εργοστάσια και μονάδες που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα), κάθε χώρα μπορεί να έχει πλεονέκτημα έναντι της άλλης κάτω απο ιδιαίτερες συνθήκες κλίματος. Εάν επικρατεί αρνητική φάση ΝΑΟ και η βροχόπτωση είναι περιορισμένη, οι εταιρίες της Νορβηγίας αναγκάζονται να αγοράσουν ρεύμα απο τα πυρηνικά εργοστάσια της Σουηδίας. Αντίθετα, εάν το φαινόμενο είναι στη θετική του φάση, και τα αποθέματα νερού είναι μεγάλα, η Σουηδία δύναται να αγοράσει ρεύμα απο τη Νορβηγία, μια λύση μάλλον πιο φθηνή απο το να παράγει η ίδια την επιπλέον αυτή ποσότητα στα πυρηνικά εργοστάσια. Η ύπαρξη του πολυεθνικού αυτού εμπορίου καθιστά τη μέθοδο παραγωγής ηλεκτρισμού απο τη δυναμική ενέργεια του νερού πολύ πιο αξιόπιστη σε σχέση με την χρήση ορυκτών καυσίμων (άνθρακα). 18

19 4.4 Mεταφορά ρύπων προς την Αρκτική Η Βορειοατλαντική Κύμανση παίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά ρύπων προς την Αρκτική, ειδικότερα το χειμώνα και την άνοιξη. Οι επιφανειακές συγκεντρώσεις ΝΟ 2 και CO στην Αρκτική το χειμώνα είναι ενισχυμένες κατά περίπου 70% κατά τη διάρκεια του θετικού δείκτη ΝΑΟ (ΝΑΟ + ) σε σύγκριση με τον αρνητικό δείκτη ΝΑΟ (ΝΑΟ - ). Αυτό οφείλεται κυρίως στις μεγάλες διαφορές στις πορείες της μεταφερόμενης ευρωπαϊκής ρύπανσης κατά τη διάρκεια των ΝΑΟ + και ΝΑΟ - αντίστοιχα, αλλά ενισχύεται και από τη ρύπανση της Βόρειας Αμερικής, η οποία με τη σειρά της ενισχύεται στην Αρκτική κατά τη διάρκεια του θετικού δείκτη ΝΑΟ. Αντίθετα, η μεταφορά ασιατικής ρύπανσης στην Αρκτική δε βασίζεται σημαντικά στον δείκτη ΝΑΟ. Η παρατήρηση ότι η ΝΑΟ ελέγχει την εκροή ρύπανσης από ηπείρους του βόρειου ημισφαιρίου στην Αρκτική πιθανόν να έχει σημαντικές επιπτώσεις. Κατά τη διάρκεια των περασμένων δεκαετιών, υπήρξε μια θετική τάση στη ΝΑΟ (Hurrell, 1995), εξηγώντας εν μέρει γιατί η αλλαγή κλίματος στην Αρκτική ήταν πιθανόν γρηγορότερη από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Τα ανθρωπογενή αερολύματα μειώνουν τα μεγέθη των σταγονιδίων των νεφών, κάτι το οποίο οδηγεί σε μειωμένη ένταση ακτινοβολίας λόγω της αύξησης της ανακλαστικότητας των νεφών (Hurrell, 1995). Ωστόσο, στις συνθήκες της Αρκτικής (μεγάλες ηλιακές ζενίθιες γωνίες, υψηλή ανακλαστικότητα της επιφάνειας λόγω χιονιού και πάγου), η αυξημένη ανακλαστικότητα των νεφών δεν οδηγεί σε ψύξη επιφάνειας. Αντίθετα, τα αερολύματα και τα λεπτά σύννεφα ζεσταίνουν την επιφάνεια, αυξάνοντας την ανακλαστικότητα ακτινοβολίας μεγάλου μήκους κύματος. Επομένως, μέρος της παρατηρούμενης θέρμανσης της Αρκτικής μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη μεταφορά ανθρωπογενούς ρύπανσης στην Αρκτική κατά τη διάρκεια των περασμένων δεκαετιών, που προέκυψε τόσο από την αύξηση των εκπομπών όσο και από την θετική τάση της ΝΑΟ. Πολύ πρόσφατα όμως, η Αρκτική ψύχθηκε και έγινε λιγότερο νεφοσκεπής το χειμώνα, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να συνδεθεί με πρόσφατες μειώσεις εκπομπών στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, ενώ η ΝΑΟ έχει σταθεροποιηθεί την τελευταία δεκαετία (Eckhardt et. al., 2003). Αυτή η 19

20 υπόθεση είναι θεωρητική αυτή τη στιγμή, αλλά θα μπορούσε να εξετασθεί με κλιματικά μοντέλα. 4.5 Επίδραση στους παγετώνες Εικόνα 4. Η έκταση των πάγων της Αρκτικής Θάλασσας (από Wikimedia Commons) Οι παραπάνω χάρτες του βόρειου ημισφαιρίου δείχνουν τις εννέα περιοχές που μελετήθηκαν από τον Claire Parkinson του κέντρου διαστημικής πτήσης Goddard της NASA ως προς την κάλυψη της θάλασσας με πάγο πριν και μετά το 1990, όταν ο ετήσιος δείκτης ΝΑΟ είχε την μέγιστη τιμή του (Parkinson, 2008). Το λευκό χρώμα υποδηλώνει μία αύξηση της κάλυψης πάγου στην περιοχή εκείνη, ενώ το ανοιχτό μπλε χρώμα αναπαριστά μία μείωση στην συνολική κάλυψη πάγου. Ο πρώτος χάρτης παρουσιάζει την περίοδο από το 1979 μέχρι το 1990 όταν ο ετήσιος δείκτης ΝΑΟ γενικά αυξανόταν. Αυτό σήμαινε την αύξηση της ποσότητας του κρύου αέρα που διέρρεε δυτικά και νότια γύρω από την περιοχή της Ισλανδίας με βαρομετρικό χαμηλό, οδηγώντας σε αύξηση της έκτασης των πάγων στον Κόλπο Baffin/ Θάλασσα Labrador, στον κόλπο Hundson και στον Κόλπο του Saint Lawrence. Κατά την ίδια 20

21 περίοδο, στο ανατολικό τμήμα του κέντρου του χαμηλού βαρομετρικού, όλο και περισσότερος θερμός αέρας από τα νότια κατευθύνεται προς τα πάνω, μειώνοντας τους πάγους στις θάλασσες Kara και Barents, τον Αρκτικό Ωκεανό και, σε μικρότερη έκταση, στην θάλασσα της Γροιλανδίας, όπως υποδηλώνεται με το ανοιχτό μπλε χρώμα πάνω σε αυτές τις περιοχές. Αντίστροφα, στον δεύτερο χάρτη παρουσιάζεται η περίοδος από το 1990 έως το 1999, όπου η κάλυψη των πάγων μειώθηκε (αναπαριστάται με το ανοιχτό μπλε) στον Κόλπο Baffin/ Θάλασσα Labrador, στον κόλπο Hundson και στον Κόλπο του Saint Lawrence, αλλά αυξήθηκε (με το λευκό) στις θάλασσες Kara και Barents, στον Αρκτικό Ωκεανό και την θάλασσα της Γροιλανδίας. Αυτή η μεταστροφή της έκτασης των πάγων αποτελεί ένδειξη της επίπτωσης της ΝΑΟ. Βόρεια της δυτικής Ρωσικής ενδοχώρας βρίσκεται το Αρχιπέλαγος του νησιού Novaya Zemlya. Το βόρειο τμήμα του νησιού είναι καλυμμένο με παγετώνες και αποτελεί μια ενδιαφέρουσα τοποθεσία έρευνας για τις επιπτώσεις της ΝΑΟ και της αλλαγής του κλίματος στους παγετώνες. Το νησί βρίσκεται στον Αρκτικό Ωκεανό, μεταξύ της θάλασσας Barents προς τα δυτικά και την θάλασσα Kara στα ανατολικά. Οι αυξημένες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας φαίνεται να αντανακλούν μία αυξημένη κίνηση θερμών νερών του βόρειου Ατλαντικού που σχετίζονται με θετική ΝΑΟ. Οι χειμερινές θερμοκρασίες συσχετίζονται με την ΝΑΟ αντανακλώντας την επαναλαμβανόμενη εισχώρηση των Ατλαντικών κυκλώνων στην Αρκτική. Υπάρχει μία καθυστέρηση τριών με πέντε χρόνων μεταξύ μίας έντονης αύξησης του δείκτη ΝΑΟ και της αντίστοιχης μεταβολής των θερινών θερμοκρασιών, που πιθανώς συσχετίζεται με τον χρόνο μεταφοράς του νερού του Βόρειου Ατλαντικού στην θάλασσα Barents. Κατά τον εικοστό αιώνα, ένα θετικό ισοζύγιο μάζας πάγων στην Novaya Zemlya σχετίζεται με την θετική φάση της ΝΑΟ, τις αυξημένες θερμοκρασίες της επιφάνειας στα νότια της θάλασσας Barents και την ακόλουθη αύξηση του χειμερινού υετού. Ωστόσο, όταν αυξάνονται οι θερινές θερμοκρασίες κατά 1ºC πάνω από τον μέσο όρο, το λιώσιμο των πάγων αντισταθμίζει τον πρόσθετο υετό, έχοντας ως αποτέλεσμα ένα αρνητικό ισοζύγιο μάζας πάγων (Zeeberg and Forman, 2001). 21

22 Βιβλιογραφία- Πηγές Cherry J., Cullen H., Visbeck M., Small A., Uvo C., Impacts of the North Atlantic Oscillation on Scandinavian Hydropower Production and Energy Markets, Water Resources Management 19, Issue: 6, Pages: , 2005 Cullen H., and P. B. demenocal, North Atlantic influence on Tigris- Euphrates streamflow, Int. J. Climatol., 20, , Eckhardt S., Stohl A., Beirle S., Spichtinger N., James P., Forster C., Junker C., Wagner T., Platt U., and Jennings S., The North Atlantic Oscillation controls air pollution transport to the Arctic, Atmos. Chem. Phys., 3, , Elsner, B., Kocher B., Global tropical cyclone activity: A link to the North Atlantic Oscillation, Geophs. Res. Lett., 27, , Elsner, B., Jagger T., and X.-F. Niu, Changes in the rates of North Atlantic major hurricane activity during the 20th century, Geophys. Res. Lett., 27, , 2000 Gillet P., Graf H., Osborn T., Climate change and the North Atlantic Oscillation, American Geophysical Union,Geophysical monograph,134, 2003 Hurrell, W., Decadal trends in the North Atlantic Oscillation: Regional temperatures and precipitation, Science, 269, ,1995. Hurrell W., Yochanan Kushnir, Geir Ottersen and Martin Visbeck, An Overview of the North Atlantic Oscillation, 2003 Hurrell W., Clara Deser, North Atlantic climate variability: The role of the North Atlantic Oscillation, Journal of Marine Systems, ,

23 JaapJan Zeeberg and Steven L. Forman, Changes in glacier extent on north Novaya Zemlya in the twentieth century, The Holocene 11, , 2001 Μακρογιάννης Τ. Ι, Σαχσαμάνογλου Χ.Σ.: Μαθήματα Γενικής Μετεωρολογίας, Εκδόσεις Χάρις, 3 η έκδοση, 2004 Μächel H., A. Kapala and H. Flohn, Behavior of the centers of action above the Atlantic since I. Characteristics of seasonal and interannual variability. International Journal of Climatology, 18 (1), 1-22, Parkinson C., Recent trend reversals in arctic sea ice extents: possible connections to the north Atlantic oscillation, Polar Geography, 31, 3-14, 2008 Ulbrich U., Christoph, M. A shift of the NAO and increasing storm track activity over Europe due to anthropogenic greenhouse gas forcin, Climate Dynamics, 15, , 1999 Wallace, J. M., Y. Zhang, and J. A. Renwick, Dynamic contribution to hemispheric mean temperature trends, Science, 270, , Πηγές απο το διαδίκτυο (Άρθρο του βιολόγου-ωκεανογράφου Ιωσήφ Μακρή 19/07/2010) 23

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που 5 Νέφη - Υετός 6.3 Βροχή Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που ξεπερνά την άνωση, με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Η ποσότητα της βροχής που φτάνει στην επιφάνεια της γης εάν συγκεντρωθεί σε µα οριζόντια επιφάνεια, θα σχηµατίσει ένα υδάτινο στρώµα, το πάχος του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π.

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Στρυμόνα ρ. Γεώργιος Συλαίος Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο)

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: Φυσική Κλιματολογία (Χ. Σαχσαμάνογλου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Από Καψιμάλη Βασίλη Δρ. Γεωλόγο - Ωκεανογράφο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Θεοφίλου Μάριος, Πασιαρδής Στέλιος Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, Τομέας Κλιματολογίας και Εφαρμογών Μετεωρολογίας Δρ. Σεργίδου Δέσποινα, Καταφιλιώτου Μάρθα Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ.

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. 4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. Περιεχόμενα 1. Τι είναι η κλιματική αλλαγή 2. Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας ΤΜ&Κ1 Κλίμα και Γεωμορφολογία Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Καιρός και κλίμα Τί είναι καιρός; Καιρός είναι ο συνδυασμός ατμοσφαιρικών φαινόμενων, τα οποία εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου.

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Στο πλαίσιο του προγράμματος INTERRREG IIIb/WERMED (Weatherrouting dans la Méditerranée Occidentale) το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα Ενότητες: 1.1 Η παροχή θερμικής ενέργειας στα κτίρια 1.2 Τα συστήματα της σε ευρωπαϊκό & τοπικό επίπεδο 1.3 Το δυναμικό των συστημάτων της 1.1

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης

Ηλιακήενέργεια. Ηλιακή γεωµετρία. Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης. ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήενέργεια Ηλιακή γεωµετρία Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Ηλιακήγεωµετρία Ηλιακήγεωµετρία Η Ηλιακή Γεωµετρία αναφέρεται στη µελέτη της θέσης του ήλιου σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή. Global Change / Climate Change

Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή. Global Change / Climate Change Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή Global Change / Climate Change Ένα θέμα που καίει... Περιβάλλον και Ανάπτυξη, 2004-2005 Περιβάλλον και Ανάπτυξη, 2004-2005 Τι είναι Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή ; Η αργή και σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

Π ρόγνωση καιρού λέγεται η διαδικασία πρόβλεψης των ατµοσφαιρικών συνθηκών που πρόκειται να επικρατήσουν σε µια συγκεκριµένη περιοχή, για κάποια ορισµένη µελλοντική χρονική στιγµή ή περίοδο. Στην ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Project Τμήμα Α 3 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Project Τμήμα Α 3 Ενότητες εργασίας Η εργασία αναφέρετε στις ΑΠΕ και μη ανανεώσιμες πήγες ενέργειας. Στην 1ενότητα θα μιλήσουμε αναλυτικά τόσο για τις ΑΠΕ όσο και για τις μη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος

Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος Η σχεδόν διετής κύμανση (Quasi-biennial Oscillation, QBO) Κομνηνός Δημήτριος, Κωστάκης Χριστόδουλος Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 : Εισαγωγικά στοιχεία για το QBO 1.1 Περιγραφή φαινομένου Σχεδόν διετούς διακύμανσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ Το κλίμα είναι συνδυασμός των μέσων όρων και των άκρων τιμών των μετεωρολογικών φαινομένων που συμβαίνουν σ έναν τόπο. Υπάρχουν άπειρα κλίματα. Η ταξινόμηση των κλιμάτων σκοπό έχει: 1.Να

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ ΦΥΣΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΩΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΡΙΒΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ ΤΣΑΜΠΙΚΑ-ΡΟΖΑ ΧΑΡΙΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΚΟΥΡΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ-ΡΑΦΑΕΛΛΑ ΛΟΓΓΑΚΗ ΑΝΝΑ Τ Ι Ε Ι Ν Α Ι Τ Ο Σ Ε Λ Α Σ ;

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño

Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño Ωκεάνεια κυκλοφορία και τo φαινόμενο El Niño Δρ. Τακβόρ Σουκισιάν Ερευνητής του Ελληνικού Κέντρου θαλασσίων Ερευνών 1 Tο κλίμα της γης και οι παράγοντες που το επηρεάζουν Ως καιρό ορίζουμε την κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Η Αντλία Θερµότητας ανήκει στην κατηγορία των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας. Για την θέρµανση, το ζεστό νερό χρήσης και για την ψύξη, το 70-80% της ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή της Βιοκλιματολογίας και Τουριστικής Κλιματολογίας για τον Τουρισμό της Ελλάδος

Εφαρμογή της Βιοκλιματολογίας και Τουριστικής Κλιματολογίας για τον Τουρισμό της Ελλάδος Εφαρμογή της Βιοκλιματολογίας και Τουριστικής Κλιματολογίας για τον Τουρισμό της Ελλάδος Ανδρέας Ματζαράκης και Παναγιώτης Νάστος Chair of Meteorology and Climatology Faculty of Environment and Natural

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία - Καιρός και Ασφάλεια Πτήσεων

Μετεωρολογία - Καιρός και Ασφάλεια Πτήσεων Μετεωρολογία - Καιρός και Ασφάλεια Πτήσεων ημήτρης Ζιακόπουλος Μαθηματικός-Μετεωρολόγος Μετεωρολόγος ΕΜΥ Αθήνα,, 14-4-2011 Θεόφραστος «Περί σημείων, υδάτων και πνευμάτων και χειμώνων και ευδιών» (3 ος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας"

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. Φυσική της Λιθόσφαιρας ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7 Καθ. Αναστασία Κυρατζή Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας" 1 Εισαγωγή Υπόθεση της Μετάθεσης των ηπείρων Wegener 1912 Υπόθεση της Επέκτασης του θαλάσσιου πυθµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ρ. Κ. ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο πολυλειτουργικός

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας

Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας Φωτοβολταϊκά Αστείρευτη ενέργεια από τον ήλιο! Η ηλιακή ενέργεια είναι μια αστείρευτη πηγή ενέργειας στη διάθεση μας.τα προηγούμενα χρόνια η τεχνολογία και το κόστος παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

4.3 ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΠΑΡΚΩΝ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ (OWF)

4.3 ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΠΑΡΚΩΝ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ (OWF) Operational Programme Education and Lifelong Learning Continuing Education Programme for updating Knowledge of University Graduates: Modern Development in Offshore Structures AUTh TUC 4.3 ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΠΑΡΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc,

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θαλάσσια αύρα ονομάζουμε τον τοπικό άνεμο ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Ομάδα εργασίας: Δημητρίου Δώρα, Μυρωνάκη Άννα, Γκαραγκούνη Αναστασία Δομή της Παρουσίασης Ενδεικτικός Προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2014 Παράγει ενέργεια το σώμα μας; Πράγματι, το σώμα μας παράγει ενέργεια! Για να είμαστε πιο ακριβείς, παίρνουμε ενέργεια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 Προσδιορισµός του ύψους του οραικού στρώµατος µε τη διάταξη lidar. Μπαλής

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους

Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους Ευστάθεια αστάθεια στην ατμόσφαιρα Αναστροφή θερμοκρασίας - μελέτη των αναστροφών, τα είδη τους και η ταξινόμηση τους 1 Η αδιαβατική θερμοβαθμίδα dt dz. g c p d ξηρή ατμόσφαιρα Γ d ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Εισαγωγή Η υπερθέρµανση του πλανήτη θεωρείται το πιο σηµαντικό περιβαλλοντικό πρόβληµα σε παγκόσµιο επίπεδο Υπάρχει όµως µεγάλη αβεβαιότητα και σηµαντική επιστηµονική διαµάχη

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακήΓεωµετρία Γιάννης Κατσίγιαννης ΗηλιακήενέργειαστηΓη Φασµατικήκατανοµήτηςηλιακής ακτινοβολίας ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιο ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιοµπορεί να αναλυθεί σε δύο κύριες συνιστώσες: Περιφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΩΥΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Εισαγωγή Άνθρωπος και ενέργεια Σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του ανθρώπου στη γη,

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

αρχές περιβαλλοντικού σχεδιασμού Κλειώ Αξαρλή

αρχές περιβαλλοντικού σχεδιασμού Κλειώ Αξαρλή αρχές περιβαλλοντικού σχεδιασμού Κλειώ Αξαρλή ..κατοικία ελαχίστων απαιτήσεων ξεκινώντας τη σύνθεση κτιριολογικό πρόγραμμα οικόπεδο (μορφολογία, προσβάσεις.) κανονισμοί (όροι δόμησης.) κόστος Εξοικονόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Παπακώστας 1, Α. Μιχόπουλος 2, Θ. Μαυρομμάτης 3, Ν. Κυριάκης 4

Κ. Παπακώστας 1, Α. Μιχόπουλος 2, Θ. Μαυρομμάτης 3, Ν. Κυριάκης 4 Χρονικές μεταβολές των θερμοκρασιακών δεδομένων για ενεργειακές μελέτες κτιρίων και η επίδρασή τους στην κατανάλωση ενέργειας για θέρμανση και ψύξη Η περίπτωση της Αθήνας και Θεσσαλονίκης Κ. Παπακώστας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων

Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων Κεφάλαιο Πέµπτο Τοπικά συστήµατα ανέµων Μεγάλη ποικιλία τοπικών συστηµάτων ανέµου παρατηρείται στις ορεινές περιοχές, τις µεγάλες λίµνες και τις παράκτιες περιοχές. Παρουσιάζουν µεταβλητές διευθύνσεις,

Διαβάστε περισσότερα

2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας

2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας Εκπαιδευτικά θεματικά πακέτα (ΚΙΤ) για ευρωπαϊκά θέματα Τ4Ε 2015 Η ενέργεια είναι δανεική απ τα παιδιά μας Teachers4Europe Οδηγιεσ χρησησ Το αρχείο που χρησιμοποιείτε είναι μια διαδραστική ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Χώρα, Πόλη Ελλάδα, Αρχάνες Μελέτη περίπτωσης Όνομα Δήμου: Αρχανών κτιρίου: Όνομα σχολείου: 2 Δημοτικό Σχολείο Αρχανών Το κλίμα στις Αρχάνες έχει εκτεταμένες περιόδους ηλιοφάνειας, Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

(α) 1 000 Kg m 2 sec -1 (γ) 50 000 Kg m 2 sec -1. (δ) 100 000 Kg m 2 sec -1

(α) 1 000 Kg m 2 sec -1 (γ) 50 000 Kg m 2 sec -1. (δ) 100 000 Kg m 2 sec -1 1 Ένα κυβικό µέτρο νερού έχει µάζα 1000 Kg. Σ ένα πληµµυρικό φαινόµενο, που η ροή του νερού φτάνει τα 10 m/sec, ποια θα είναι η κινητική ενέργεια ενός κυβικού µέτρου νερού; 1 000 Kg m 2 sec -1 5 000 Kg

Διαβάστε περισσότερα

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας.

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» OdyKouk@gmail.com Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος

Διαβάστε περισσότερα