Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO)"

Transcript

1 Βορειοατλαντική Κύμανση (North Atlantic Oscillation, NAO) Κατικαρίδης Αθανάσιος, Ανδρικοπούλου Αγγελική

2 Περιεχόμενα Σελίδα 1.Εισαγωγή Μηχανισμοί ΝΑΟ Προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ Επιπτώσεις της Βορειοατλαντικής Κύμανσης Επίδραση στη θαλάσσια οικολογία Επίδραση στη θερμοκρασία της επιφάνειας της γης Επίδραση στην οικονομία Μεταφορά ρύπων προς την Αρκτική Επίδραση στους παγετώνες

3 1.Εισαγωγή Εδώ και καιρό καταγράφονται στη διεθνή μετεωρολογική βιβλιογραφία, ταυτόχρονες μεταβολές στον καιρό και το κλίμα σε διάφορα απομακρυσμένα μεταξύ τους σημεία της γης. Στην Μετεωρολογία τέτοιες μεταβολές αναφέρονται συνήθως ως «σχέδια τηλεσύνδεσης» (Teleconnection Patterns) τα οποία συνδέουν γεωγραφικές περιοχές. Συνεπώς, μερικές περιοχές είναι πιο δροσερές απ ότι συνήθως, ενώ χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά επικρατούν αντίστοιχα πιο θερμές καιρικές συνθήκες. Αν και η ακριβής φύση και μορφή αυτών των μεταβολών ποικίλλουν ως ένα βαθμό, μέσω στατιστικής μεθοδολογίας και ανάλυσης διαφόρων μετεωρολογικών στοιχείων προκύπτουν ευδιάκριτα «σχέδια» που προσδιορίζουν περιφερειακά χαρακτηριστικά. Στα μεσαία και υψηλά γεωγραφικά πλάτη του βόρειου ημισφαιρίου της γης, διακρίνονται περίπου δώδεκα τέτοια σχέδια. Ένα από τα πιο διάσημα σχέδια είναι η Ταλάντωση του Βόρειου Ατλαντικού (North Atlantic Oscillation, NAO), η οποία διαπραγματεύεται μεταβολές στην διαφορά ατμοσφαιρικής πίεσης σταθμών του Ατλαντικού ωκεανού, μεταξύ της Αρκτικής και του υποτροπικού Ατλαντικού. Αν και είναι το μόνο σχέδιο εμφανές καθ' όλη τη διάρκεια του έτους στο βόρειο ημισφαίριο, οι ανωμαλίες κλίματος που συνδέονται με τη NAO είναι μεγαλύτερες κατά τη διάρκεια των μηνών του βόρειου χειμώνα. Η Βορειοατλαντική Κύμανση είναι ένα απο τα παλαιότερα γνωστά μετεωρολογικά μοτίβα, ένα κλιματικό φαινόμενο που επηρεάζει το κλίμα της Ευρώπης και όχι μόνο. Οι γεωργικές συγκομιδές, η διαχείριση των υδάτων, η προσφορά/ζήτηση ενέργειας, καθώς και η απόδοση της αλιείας μεταξύ πολλών άλλων επηρεάζονται κατά κάποιο τρόπο απο τη ΝΑΟ. H κύμανση αυτή είναι ένα πολύπλοκο κλιματικό φαινόμενο, μια ανακατανομή στη διαφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης μεταξύ της υποτροπικής ζώνης των Αζορών (ομάδα νησιών της Πορτογαλίας, 1500 χιλιόμετρα δυτικά της Λισαβόνας) χαρακτηριζόμενη απο ένα βαρομετρικό κέντρο υψηλής πίεσης, και της Αρκτικής πάνω απο την Ισλανδία, χαρακτηριζόμενη απο ένα βαρομετρικό χαμηλής πίεσης. 3

4 Κατά την περίοδο που επικρατεί μεγάλη διαφορά ατμοσφαιρικής πίεσης μεταξύ Ισλανδίας και Αζορών, έχουμε υψηλό (θετικό) ΝΑΟ (Εικόνα 1), χαρακτηριζόμενο από έντονους δυτικούς ανέμους, οι οποίοι μεταφέρουν θερμότητα και υγρασία απο τον Ατλαντικό Ωκεανό στην Ευρωπαική ήπειρο μεταξύ 40 0 Ν Ν. Οι δυτικοί αυτοί άνεμοι, κατευθυνόμενοι απο δυτικά στα ανατολικά με βόρεια κατεύθυνση, προκαλούν εμφάνιση καταιγίδων και συχνές βροχοπτώσεις στη Ν. Γροιλανδία, την Ισλανδία και τη Βόρεια Ευρώπη. Επίσης προκαλούν αύξηση θερμοκρασιών στην Ευρώπη, την Ευρασία, τη Β. Αμερική και μείωση της θερμοκρασίας στη Ν. Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, παρατηρούνται χαμηλότερα απο το μέσο όρο επίπεδα υγρασίας πάνω απο τη Γροιλανδία, τον Αρκτικό Καναδά, τη κεντρική Ευρώπη, τη Μεσόγειο και περιοχές της Μέσης Ανατολής. Αξίζει να σημειωθεί οτι η χρονική περίοδος χαρακτηρίζεται απο μια γενική θετική τάση του δείκτη NAO. Αντίθετα, ο χαμηλός αρνητικός δείκτης ΝΑΟ (Εικόνα 1) χαρακτηρίζεται από μειωμένη διαφορά πίεσης μεταξύ Ισλανδίας και Αζορών, καταστολή των δυτικών ανέμων, άρα και μειωμένη διαφορά θερμοκρασίας και υγρασίας, προκαλώντας λιγότερες καταιγίδες το χειμώνα (σε μια πιο δυτική-ανατολική κατεύθυνση) και λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης ακραίων θερμοκρασιών, όπως π.χ. καύσωνες το καλοκαίρι, εμφάνιση πάγου και μείωση των βροχοπτώσεων. Οι καταιγίδες αυτές έχουν μια πιο νότια διεύθυνση προς τη Μεσόγειο, κάτι που δημιουργεί αυξημένες βροχοπτώσεις στη Ν. Ευρώπη και τη Β. Αφρική. Για παράδειγμα οι χειμώνες στην Ευρώπη τα έτη 1996, 2009 και 2010, χαρακτηρίστηκαν από αρνητική φάση ΝΑΟ και ήταν ασυνήθιστα κρύοι. 4

5 Εικόνα 1. Θετική και Αρνητική Φάση της Ταλάντωσης του Βόρειου Ατλαντικού. (από Wikimedia Commons) Οι διακυμάνσεις του φαινομένου, αν και είναι παρούσες καθ όλη τη διάρκεια του έτους, είναι μεγαλύτερες κατά τη διάρκεια των κρύων μηνών (Νοέμβριος- Απρίλιος), δηλαδή όταν η ατμόσφαιρα είναι δυναμικά πιο ενεργή. Αντίθετα, η κυριαρχία των υποτροπικών αντικυκλώνων (μιας μεγάλης κλίμακας κυκλοφορίας ανέμων γύρω απο μια περιοχή υψηλής ατμοσφαιρικής πίεσης, έχοντας μια δεξιόστροφη φορά στο βόρειο ημισφαίριο, π.χ. στις Αζόρες, και αριστερόστροφη στο νότιο ημισφαίριο), λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της θερινής περίοδου, και το σύστημα αυτό -υψηλής πίεσης- καλύπτει το σύνολο σχεδόν του Β. Ατλαντικού. Βέβαια το χειμώνα οι αντικυκλώνες αποδυναμώνονται και επικρατεί το έντονο χαμηλό βαρομετρικό πάνω από την Ισλανδία. Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, τις τελευταίες δεκαετίες και συγκεκριμένα απο το 1980 και μετά επικρατεί μια τάση προς τις θετικές τιμές του δείκτη στην οποία πιθανόν να οφείλονται οι αυξημένες θερμοκρασίες στην Ευρώπη. Ειδικότερα τους χειμώνες των ετών 1989,1993 και 1995 ο δείκτης ΝΑΟ έχει τις μεγαλύτερες τιμές που έχουν καταγραφεί. Στην βόρεια Ευρώπη επικράτησαν υγρότερες και θερμότερες συνθήκες απο τις κανονικές, ενώ το αντίθετο συνέβη στη νότια Ευρώπη. Οι Μακρογιάννης και Σαχσαμάνογλου (2004) αναφέρουν οτι και για την περιοχή της Μεσογείου η μεταβλητότητα της ΝΑΟ επιδρά στο βροχομετρικό 5

6 και θερμοκρασακό σύστημα. Υψηλές τιμές του δείκτη ΝΑΟ σημαίνουν ζωνική κυκλοφορία και άρα καλοκαιρία στην ευρεία περιοχή της Μεσογείου, ενώ χαμηλές τιμές του δείκτη συνεπάγονται μεσημβρινή κυκλοφορία και άρα κακοκαιρία. Η Βορειοατλαντική Κύμανση υπαγορεύει ένα μεγάλο μέρος της μεταβλητότητας του κλίματος, απο τη βορειοαμερικάνικη ανατολική ακτή και τη Σιβηρία και από την Αρκτική μέχρι και τον υποτροπικό Ατλαντικό και είναι υπεύθυνη για τη συνολική φυσική μεταβλητότητα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο τοπικό κλιματικό δείκτη. Σχήμα 1. Δείκτης χειμερινού μέσου ΝΑΟ. (από Wikimedia Commons) Στο Σχήμα 1 απεικονίζεται μια χρονοσειρά σχεδόν 150 ετών κανονικοποιημένης διαφοράς πίεσης μεταξύ σταθμών στην Ισλανδία και τις νήσους Αζόρες (δείκτης ΝΑΟ). Τα δεδομένα του δείκτη ΝΑΟ προέρχονται απο τη βάση δεδομένων του Climate Research Unit (CRU) του πανεπιστημίου East Anglia και είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα Ενδεικτικά οι τιμές των δεικτών του χειμερινού ΝΑΟ (από Δεκέμβριο μέχρι Μάρτιο) για τα έτη 2010 και 2011 είναι και αντίστοιχα. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται οι μηνιαίες τιμές των δεικτών ΝΑΟ για τα έτη 2009, 2010 και

7 Πίνακας 1. Μηνιαίες τιμές δεικτών ΝΑΟ (από Στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η σχέση μεταξύ της έντονης θετικής ΝΑΟ, του υετού (precipitation) και της θερμοκρασίας. Θετική συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή είναι πιο υγρή ή θερμή από ότι συνήθως, αρνητική συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή είναι πιο ξηρή ή ψυχρή από ότι συνήθως και καμία συσχέτιση σημαίνει ότι η περιοχή δεν επηρεάζεται από τη ΝΑΟ. Εικόνα 2. Συσχέτιση μεταξύ έντονης θετικής ΝΑΟ με Υετό και Θερμοκρασία (από την ιστοσελίδα Οι αέριες μάζες σε χαμηλά βαρομετρικά στο βόρειο ημισφαίριο κατευθύνονται αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού, ενώ σε 7

8 υψηλά βαρομετρικά δεξιόστροφα. Ως εκ τούτου, η θετική φάση της ταλάντωσης συνδέεται με ισχυρούς δυτικούς ανέμους στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη του βόρειου Ατλαντικού προς την Ευρώπη, με ανώμαλη νότια ροή στις ανατολικές ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών και με ανώμαλη βόρεια ροή σε ολόκληρη τη δυτική Γροιλανδία, την καναδική Αρκτική και τη Μεσόγειο. 2.Μηχανισμοί ΝΑΟ Υπάρχουν άφθονες ενδείξεις ότι το μεγαλύτερο μέρος της μεταβλητότητας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας της NAO προκύπτει από την εσωτερική, μη γραμμική δυναμική της εξωτροπικής ατμόσφαιρας. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ Μέσης Ροής (Time-Mean Flow, T-MF) και βραχύβιων στροβίλων συνοπτικής χρονικής κλίμακας (Synoptic Timescale Transient Eddies, STTE) αποτελούν τον κυρίαρχο μηχανισμό δυναμικής της ατμόσφαιρας (Hurrell et al. 1995). Υπό αυτήν την έννοια, οι μηνιαίες και ετήσιες μεταβολές στη φάση και το εύρος της NAO είναι σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτες. Ωστόσο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τις εξωτερικές δυνάμεις οι οποίες ωθούν την ατμόσφαιρα σε υψηλό ή χαμηλό δείκτη κατά τη διάρκεια ενός συγκεκριμένου μήνα ή μιας εποχής, διότι ακόμη και μια μικρή πρόβλεψη θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για τις επιδράσεις της κύμανσης στο κλίμα, τα οικοσυστήματα του βόρειου ημισφαιρίου της γης και την κατανόηση του φαινομένου. Έχουν προταθεί διάφοροι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την κατάσταση της NAO. Μέσα στην ίδια την ατμόσφαιρα έχει αποδειχθεί πως οι μεταβολές του ρυθμού και της θέσης της τροπικής θέρμανσης, επηρεάζουν την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην άνω περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού και ιδιαίτερα της NAO. Η κάθετη μεταφορά τροπικού αέρα σε σημείο βαρομετρικού χαμηλού, επηρεάζεται από την κατανομή της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, η οποία παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητότητα στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη. Επιπρόσθετα, η πρόσφατη θέρμανση των τροπικών ωκεανών είναι ασύμφωνη με τη φυσική μεταβλητότητα του κλίματος. Αυτό ίσως οδηγήσει 8

9 σε κάποια προβλεψιμότητα του φαινομένου NAO, ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής που οφείλεται σε ανθρώπινη δραστηριότητα. Πράγματι, ενώ οι λεπτομέρειες ποικίλλουν από μοντέλο σε μοντέλο, τα περισσότερα μοντέλα κλίματος προσομοιώνουν αύξηση του δείκτη NAO στο τέλος του 21ου αιώνα, με σχετικές μετατοπίσεις στις διαδρομές των θυελλών και άλλων ακραίων καιρικών φαινομένων. Επίσης, σημαντικές είναι οι αλληλεπιδράσεις με την χαμηλότερη στρατόσφαιρα, οι οποίες θα μπορούσαν να εξηγήσουν με ποιον τρόπο οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική σύσταση επηρεάζουν την NAΟ. Παραδείγματος χάριν, οι αλλαγές στις συγκεντρώσεις του όζοντος, των θερμοκηπιακών αερίων και των επιπέδων ηλιακής ακτινοβολίας έχουν επιπτώσεις στο ισοζύγιο ακτινοβολίας της στρατόσφαιρας, οι οποίες με τη σειρά τους διαμορφώνουν την ένταση της χειμερινής πολικής δίνης (Winter Polar Vortex). Λαμβάνοντας υπόψη τις μακροπρόθεσμες χρονικές κλίμακες των μεταβολών στην κυκλοφορία της στρατόσφαιρας (οι ανωμαλίες εμμένουν για εβδομάδες), θα μπορούσαν να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με την κύμανση κατά τη χειμερινή περίοδο. Η κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ της ανθρωπογενούς κλιματικής ώθησης (Forcing) και της κύμανσης αποτελεί επείγουσα πρόκληση. Λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό αντίκτυπο που ασκεί η ΝΑΟ στο κλίμα, την οικονομία και τα οικοσυστήματα του βόρειου ημισφαιρίου, είναι πολύ σημαντική η αποσαφήνιση των μηχανισμών που καθορίζουν τη δομή και τη μεταβλητότητά της στο χρόνο. 3.Προσεγγίσεις για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος για τον προσδιορισμό της ΝΑΟ. Έχουν συζητηθεί πολλές προσεγγίσεις συμπεριλαμβανομένων των γραμμικών τεχνικών, όπως ανάλυση στις κύριες συνιστώσες (principal component analysis) και μη γραμμικών τεχνικών (π.χ.ανάλυση με ομαδοποίηση -cluster analysis- ή μη γραμμική ανάλυση στις κύριες συνιστώσες). Η πρώτη, η οποία χρησιμοποιείται περισσότερο, θεωρεί ότι οι καταστάσεις ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας εμφανίζονται σε ζεύγη, στα οποία ανωμαλίες (η διαφορά μεταξύ της στιγμιαίας κατάστασης του κλιματικού 9

10 συστήματος και της κλιματολογικής μέσης κατάστασης) αντίθετης πολικότητας έχουν την ίδια χωροταξική δομή. Σε αυτήν την προσέγγιση η ΝΑΟ προσδιορίζεται από τα ιδιοανύσματα του πίνακα συνδιακύμανσης, υπολογισμένου από τις χρονικές διακυμάνσεις των τιμών της πίεσης στην επιφάνεια της θάλασσας (SLP) ή κάποιας άλλης κλιματικής μεταβλητής. Στη συνέχεια, τα ιδιοανύσματα ταξινομούνται ανάλογα με την ποσότητα της συνολικής διακύμανσης των δεδομένων που εκφράζουν. Oι μεγαλύτερες ανωμαλίες στην πίεση εμφανίζονται κατά τη διάρκεια των μηνών του χειμώνα. Ωστόσο κατά τη διάρκεια του χρόνου, το κυριότερο μοτίβο διακύμανσης χαρακτηρίζεται από ένα δίπολο επιφανειακής πίεσης στο οποίο αναγνωρίζεται η ΝΑΟ. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα (Δεκέμβριος Φεβρουάριος), η ΝΑΟ εμφανίζεται με έναν ελαφρό Βορειοδυτικό προς Νοτιανατολικό προσανατολισμό. Το ότι το μοτίβο του διαστήματος που καταλαμβάνει η ΝΑΟ παραμένει πανομοιότυπο κατά τη διάρκεια του έτους δεν συνεπάγεται ότι έχει την τάση να παραμένει στην ίδια φάση για πολύ καιρό. Αντίθετα είναι πολύ ευμετάβλητο, έχοντας την τάση να αλλάζει φάση από τον ένα μήνα στον άλλον. Αντίθετα, οι μη-γραμμικές τεχνικές αποκαλύπτουν χωροταξικές ασυμμετρίες μεταξύ διαφορετικών φάσεων της ΝΑΟ οι οποίες είναι σημαντικές για τις οικολογικές μελέτες. Συγκεκριμένα, η ανάλυση με ομαδοποίηση είναι μία στατιστική τεχνική πολλαπλών μεταβλητών η οποία προσανατολίζεται σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα συγκεκριμένου εύρους και προσήμου. Η τεχνική αυτή η ομαδοποιεί τους ημερήσιους χάρτες της πίεσης σε έναν μικρό αριθμό αντιπροσωπευτικών συστημάτων σύμφωνα με ένα κριτήριο ομοιότητας. Ο αλγόριθμος ομαδοποίησης για τον Ατλαντικό εντοπίζει στην πίεση τέσσερα κλιματικά συστήματα του χειμώνα, τα δύο από τα οποία αντιστοιχούν στην θετική και στην αρνητική φάση της ΝΑΟ. Και τα τέσσερα συστήματα εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα (20-30% όλων των ημερών του χειμώνα), παρόλο που τα νούμερα αυτά ποικίλλουν ανάλογα με την περίοδο της ανάλυσης. Σύμφωνα με συγκρίσεις που έγιναν μεταξύ των πιο συνηθισμένων μετρήσεων προέκυψε ότι δεν υπάρχει προτιμώμενη χρονική κλίμακα 10

11 διακύμανσης για τη ΝΑΟ: μεγάλες αλλαγές εμφανίζονται από τον έναν χειμώνα στον επόμενο και από την μια δεκαετία στην επόμενη (Hurrell W., 2010). Επιπλέον, υπάρχει μεγάλη διακύμανση εντός των εποχών στα μοτίβα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού, γι αυτό οι περισσότεροι χειμώνες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν από μία κανονική δομή ΝΑΟ. 4.Επιπτώσεις της Βορειοατλαντικής Κύμανσης Η NAO συνοδεύεται από μεταβολές στη ταχύτητα και την κατεύθυνση ανέμου στον Ατλαντικό ωκεανό και αυτό με τη σειρά του μεταβάλλει σημαντικά τη μεταφορά θερμότητας και υγρασίας προς την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια χειμώνων με θετικό δείκτη NAO, οι ενισχυμένοι δυτικοί άνεμοι πάνω από το Βόρειο Ατλαντικό μετακινούν σχετικά θερμό και υγρό θαλάσσιο αέρα προς μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ακολούθως προς την Ασία. Ισχυρότεροι βόρειοι άνεμοι φέρουν κρύο αέρα προς τον νότο και ρίχνουν τις επιφανειακές θερμοκρασίες εδάφους και θάλασσας πάνω από το βορειοδυτικό Ατλαντικό. Επίσης, παρατηρείται πτώση της θερμοκρασίας στην Βόρεια Αφρική και αύξηση της θερμοκρασίας στην Μέση Ανατολή και στην Βόρεια Αμερική. Τα φαινόμενα αυτά συνδέονται με ισχυρότερη δεξιόστροφη ροή ανέμων γύρω από το υποτροπικό ατλαντικό υψηλό (subtropics high). Αυτή η φάση των μεταβολών θερμοκρασίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Επειδή η θερμοχωρητικότητα των ωκεανών είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή του εδάφους, οι ηπειρωτικές μεταβολές θερμοκρασίας είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες των ωκεανών και συνεπώς επηρεάζουν σημαντικά τη μέση μεταβλητότητα της θερμοκρασίας στο βόρειο ημισφαίριο. Οι ετήσιες μεταβολές της μέσης χειμερινής θερμοκρασίας εδάφους στο βόρειο ημισφαίριο ερμηνεύονται κατά το ένα τρίτο από την ταλάντωση των φάσεων της ΝΑΟ. Επιπλέον, οι μακροπρόθεσμες αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία που συνδέονται με το δείκτη NAO έχουν συμβάλει ουσιαστικά, τις τελευταίες δεκαετίες, στη αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά τους χειμερινούς μήνες στο βόρειο ημισφαίριο. Οι 11

12 μεταβολές στην κίνηση αερίων μαζών που συνδέονται με τη NAO, πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό, συνοδεύονται επίσης με αλλαγές στην ένταση και την πορεία θυελλών, δηλαδή ατμοσφαιρικών διαταραχών που κρατάνε περίπου μια εβδομάδα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, μια καθορισμένη διαδρομή θύελλας συνδέει τις λεκάνες Βόρειου Ειρηνικού και Βόρειου Ατλαντικού, με μέγιστη δραστηριότητα πάνω από τους ωκεανούς. Οι χειμώνες με θετικό δείκτη ΝΑΟ συνδέονται με μια βορειοανατολική μετατόπιση θυελλών προς τον Ατλαντικό, με ενισχυμένη δράση στην νότια Γροιλανδία, την Ισλανδία, τη βόρεια Ευρώπη και μια μείωση στη δραστηριότητα από τις Αζόρες προς την Μεσόγειο. Ο ωκεανός βιώνει τα αποτελέσματα των θυελλών υπό μορφή επιφανειακών κυμάτων, έτσι ώστε να εμφανίζει μια μετρήσιμη αντίδραση στις μεγάλης διαρκείας μετατοπίσεις του θυελλώδους κλίματος. Η αλλαγή προς χειμώνες NAO+ έχει συνδεθεί με αυξημένα ύψη επιφανειακών κυμάτων πάνω από το βορειοανατολικό ατλαντικό και μειωμένο ύψος κυμάτων στα γεωγραφικά πλάτη νότια του 40 N. Τέτοιες αλλαγές έχουν συνέπειες στην ναυτιλία (λειτουργία και ασφάλεια πλοίων), σε βιομηχανίες ανοικτής θαλάσσης, και στην παράκτια ανάπτυξη. Λόγω NAO έχουμε επίσης έντονες αλλαγές στην μεταφορά και σύγκλιση της ατμοσφαιρικής υγρασίας. Κατά τη διάρκεια των χειμώνων NAO+, οι χειμώνες είναι ξηρότεροι πάνω από μεγάλο μέρος της Γροιλανδίας, της καναδικής Αρκτικής, ένα μεγάλο μέρος της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, ενώ η βροχόπτωση είναι μεγαλύτερη στην Ισλανδία και Σκανδιναβία. Το σχέδιο αυτό, μαζί με την μεταβολή προς θετικότερους χειμώνες ΝΑΟ, από το τέλη δεκαετίας του '60, είναι σύμφωνο με τις πρόσφατες παρατηρηθείσες αλλαγές στην βροχόπτωση πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της ατλαντικής λεκάνης. Οι σημαντικές αλλαγές στην επιφανειακή θερμοκρασία του ωκεανού, τα ωκεάνια ρεύματα και η σχετική μεταφορά θερμότητάς τους, η κάλυψη θαλάσσιου πάγου στις αρκτικές περιοχές, αποτελούν επιπρόσθετες επιδράσεις οι οποίες προκαλούνται από τις αλλαγές της Βορειοατλαντικής 12

13 Κύμανσης. Για παράδειγμα, η ωκεάνια απόκριση περιλαμβάνει αλλαγές στη διανομή και την ένταση των χειμερινών οριζοντίων ρευμάτων στο Βόρειο Ατλαντικό. Η κάθετη ανανέωση στα ενδιάμεσα και βαθιά νερά της θάλασσας του Λαμπραντόρ και της θαλάσσιας περιοχής μεταξύ Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Νορβηγίας, συμβάλλουν στην ανοδική κίνηση υδάτινων μαζών που προέρχονται απο μεγαλύτερο βάθος στο Βόρειο Ατλαντικό και συμβάλουν στην κυκλοφορία θερμοαλατότητας (thermohaline circulation- THC) (Εικόνα 3). Εικόνα 3. Thermohaline Circulation (από Wikimedia Commons) Πιο αναλυτικά, ο όρος κυκλοφορία θερμοαλατότητας αναφέρεται στην μεγάλης κλίμακας ωκεάνια κυκλοφορία που κατευθύνεται από τις παγκόσμιες διαφορές πυκνότητας που δημιουργούνται από την επιφανειακή θερμότητα και τις ροές γλυκού νερού. Η λέξη θερμοαλατότητα προέρχεται από το πρόθεμα θερμο που αναφέρεται στη θερμοκρασία και τη λέξη αλατότητα που αναφέρεται στην περιεκτικότητα σε αλάτι, παράγοντες που καθορίζουν από κοινού την πυκνότητα του θαλασσινού νερού. Επιφανειακά ρεύματα ωθούμενα από τον άνεμο (όπως το ρεύμα του Κόλπου) κατευθύνονται από τον Ισημερινό του Ατλαντικού Ωκεανού προς τους πόλους, ψυχόμενα αυτό το διάστημα και τελικά βυθίζονται στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη (σχηματίζοντας τα βαθειά νερά του Βορείου Ατλαντικού). Αυτό το νερό μεγάλης πυκνότητας ρέει στη συνέχεια στις λεκάνες του πυθμένα των ωκεανών. Ενώ το 13

14 μεγαλύτερο μέρος του καταλήγει στο Νότιο Ωκεανό, τα παλαιότερα νερά (με χρόνο διέλευσης περίπου 1600 χρόνια) κατευθύνονται στον Βόρειο Ειρηνικό. Πραγματοποιείται επομένως εκτενής ανάμιξη μεταξύ των ωκεάνιων λεκανών, μειώνοντας τις διαφορές μεταξύ τους και μετατρέποντας τους ωκεανούς της Γης σε ένα παγκόσμιο σύστημα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, οι μάζες νερού μεταφέρουν τόσο ενέργεια (με τη μορφή θερμότητας) όσο και ύλη (στερεά, διαλυμένες ουσίες και αέρια) σε όλο τον κόσμο. Ως εκ τούτου, η κατάσταση της κυκλοφορίας έχει μεγάλο αντίκτυπο στο κλίμα της Γης. Επιπλέον, η ισχυρότερη διαχρονική μεταβλητότητα του αρκτικού θαλάσσιου πάγου εμφανίζεται στον τομέα του Βόρειου Ατλαντικού και οδηγείται κυρίως από τις αλλαγές στη NAO 4.1 Επίδραση στη θαλάσσια οικολογία Οι οικολογικές διεργασίες επηρεάζονται απο τις επικρατούσες κλιματικές συνθήκες. Οι ερευνητές επισημαίνουν οτι η ΝΑΟ δεν είναι άμεσα υπεύθυνη για τις αλλαγές που παρατηρούνται π.χ. στη βιολογία των θαλάσσιων κοινοτήτων, αλλά οι τοπικές φυσικές αλλαγές που σχετίζονται με την κύμανση που είναι υπεύθυνες για τις αλλαγές στα οικοσυστήματα. Υπάρχουν τεκμηριωμένες επιδράσεις του φαινομένου σε μια ποικιλία διεργασιών, όπως π.χ. στην υδρογραφία, στην κατακόρυφη ανάμιξη/κυκολοφορία και μεταφορά υδάτινων μαζών, στην αλατότητα, στο σχηματισμό πάγων του Β. Ατλαντικού, στις χιονοπτώσεις που με τη σειρά τους επηρεάζουν άμεσα πολλά βιολογικά χαρακτηριστικά σε άμεσο επίπεδο, όπως η αναπαραγωγή και η φυσιολογία των θαλάσσιων οργανισμών και έμμεσα κάποια άλλα όπως η διαθεσιμότητα τροφής, η ύπαρξη θηρευτών και ανταγωνιστών εντός του οικοσυστήματος κ.ά. Επίσης, το κλίμα επηρεάζει τη γεωγραφική εξάπλωση και την αφθονία των οργανισμών. Για παράδειγμα κάποιοι οργανισμοί μεταναστεύουν προς το Βορρά, λόγω της θέρμανσης των υδάτων ή την τήξη των πάγων, άρα και την μεγαλύτερη διαθεσιμότητα φωτός στη θάλασσα για πλαγκτόν (φωτοσύνθεση) και παραγωγή τροφής. Η θετική τάση της κύμανσης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 90 έπαιξε σημαντικό ρόλο στην θέρμανση της Βόρειας Θάλασσας, όπου και 14

15 συνέβαλε στη μείωση της επιβίωσης των προνυμφών γάδου (Gadus morhua), οι οποίες για την περιοχή της Β. Θάλασσας, βρίσκονται στα άνω όρια της θερμικής αντοχής τους (Hurell et. Al., 2003). Οι υψηλότερες απο τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασίες μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις, έιτε άμεσα είτε έμμεσα για το είδος ψαριού. Η αύξηση της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με την έντονη αλιεία και την κακή διαχείριση των αποθεμάτων εκείνη τη δεκαετία, συνέβαλαν αρνητικά στην επιβίωση του γόνου και την ανάπτυξη διαφόρων ειδών ψαριού και θαλάσσιων οργανισμών γενικότερα. Πρέπει να αναφερθεί οτι η χαοτική φύση της ατμόσφαιρας παρρεκλίνει απο τα βασικά χαρακτηριστικά που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της θετικής και αρνητικής φάσης ΝΑΟ. Οι αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο βόρειο Ατλαντικό ευθύνονται για διάφορες άλλες αλλαγές στο κλίμα των υποτροπικών και βορείων περιοχών του Ατλαντικού και έχουν προσθέσει ένα σημαντικό θέμα συζήτησης, ακόμη και αμφισβήτησης για το άν είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε και να ξεχωρίσουμε τις αλλαγές του κλίματος που οφείλονται σε φυσικά και ανθρωπογενή αίτια. Η βελτίωση της κατανόησης της σχέσης μεταξύ ΝΑΟ κλίματος, της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής και της επίδρασης στην οικολογία και την βιολογία των οργανισμών, αποτελεί βασικό θέμα μελέτης οικολογικών και κλιματικών ερευνών. 4.2 Επίδραση στη θερμοκρασία της επιφάνειας της γης Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, κατά τη θετική φάση της κύμανσης, μεταφέρονται θερμές και υγρές αέριες μάζες απο τη θάλασσα πάνω απο την Ευρώπη και κατά μήκος της, ενώ οι ισχυρότεροι βόρειοι άνεμοι που έρχονται απο τη Γροιλανδία και το Βορειοανατολικό Καναδά μεταφέρουν ψυχρές μάζες αέρα και μειώνουν τη θερμοκρασία τη γης πάνω απο το βορειοδυτικό Ατλαντικό. Αξιοσημείωτες είναι οι θερμοκρασιακές μεταβολές πάνω απο τη Β. Αφρική, τη Μέση Ανατολή καθώς επίσης και τη Β. Αμερική, οι οποίες σχετίζονται με την δεξιόστροφη ροή γύρω από το υψηλό βαρομετρικό του υποτροπικού Ατλαντικού, η οποία είναι ισχυρότερη. Οι θερμοκρασιακές αυτές μεταβολές είναι σημαντικές. Επειδή 15

16 η θερμοχωρητικότητα των ωκεανών είναι πολύ μεγαλύτερη απο αυτή του εδάφους, οι αλλαγές στην παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια της γης είναι πολύ μεγαλύτερες απο αυτές στην επιφάνεια των ωκεανών, γι αυτό τείνουν να επικρατούν στη διακύμανση της θερμοκρασίας του βόρειου ημισφαιρίου. (Wallace et al., 1995). Αξιοσημείωτη επίσης είναι η θέρμανση που σχετίζεται με την παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας τις τελυταίες δεκαετίες και λαμβάνει χώρα στις βορειότερες ηπείρους κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης. Απο τα τέλη του 1980 οι θερμοκρασίες του χειμώνα είναι 1-2 ο C μεγαλύτερες απο το μέσο όρο πάνω απο τη Β. Αμερική, τη Β. Ευρώπη και την Ασία, ενώ οι θερμοκρασίες πάνω απο τους βορειότερους ωκεανούς είναι λίγο μικρότερες απο το μέσο όρο. Το μοτίβο αυτό σχετίζεται σημαντικά με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, η οποία εκφράζεται με χαμηλότερα απο το μέσο όρο επίπεδα πίεσης πάνω απο τη θάλασσα στα μεσαία και υψηλά γεωγραφικά πλάτη του Ειρηνικού και Ατλαντικού ωκεανού και υψηλότερα επίπεδα απο το μέσο όρο στον υποτροπικό Αλαντικό. Οι μεταβολές του επιπέδου πίεσης πάνω απο τη θάλασσα του Ατλαντικού απεικονίζουν ξεκάθαρα την επικράτηση του ΝΑΟ στη θετική του φάση αυτή τη περίοδο. 4.3 Επίδραση στην οικονομία Οι σημαντικές αλλαγές που επιφέρει η NAO στις χειμερινές βροχοπτώσεις και τη θερμοκρασία, έχουν αντίκτυπο και στην οικονομία. Υπάρχουν άφθονα στοιχεία που φανερώνουν το σημαντικό ρόλο που παίζει η Βορειοατλαντική Κύμανση στην οικονομία, απο το κόστος για βελτίωση της προστασίας των παράκτιων περιοχών και τον επανασχεδιασμό των πλατφόρμων πετρελαίου για να αντιμετωπιστούν τα αυξημένου ύψους - λόγω της κύμανσης ΝΑΟ- κύματα στα ανοιχτά των θαλασσών μέχρι τις αλλαγές στον τουρισμό που σχετίζονται με τις χιονοπτώσεις στις Άλπεις και άλλες περιοχές της Ευρώπης παρόμοιου ενδιαφέροντος. Ακόμη, μερικές έρευνες έδειξαν οτι η πιθανότητα να πέσει ένας ισχυρός τυφώνας στα ανατολικά παράλια των ΗΠΑ εξαρτάται απο τη φάση της ΝΑΟ (Elsner et al., 2000). 16

17 Οι Cullen και demenocal (2000) μελέτησαν τη σχέση μεταξύ του ΝΑΟ και της ροής των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη. Ένα μείζον ζήτημα σε αυτήν την περιοχή έχει να κάνει με τη διαθεσιμότητα υδάτινων αποθεμάτων για το πότισμα των αγροτικών εκτάσεων στη Μ. Ανατολή. Η μείωση των βροχοπτώσεων που συνδέεται με τη μακροπρόθεσμη τάση του δείκτη ΝΑΟ είχε καταστροφικές συνέπειες στην απόδοση των σοδειών και συντέλεσε στις έντονες διαμάχες ανάμεσα στην Τουρκία - όπου έχουμε μεγαλύτερη βροχόπτωση - και τη Συρία σχετικά με την εκμετάλλευση των υδάτων των ποταμών. Επίσης, μια πρόσφατη έρευνα (Cherry et. al., 2005) ασχολήθηκε με τις επιπτώσεις της ΝΑΟ στην οικονομία των Σκανδιναβικών χωρών, λόγω των μεταβολών στη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις. Η Νορβηγία και το ενεργειακό εμπόριο με τη Σουηδία μελετήθηκαν επειδή ο ενεργειακός τομέας της Νορβηγίας παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες οι οποίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την ανάλυση της σχέσης μεταξύ του κλίματος και της παραγωγής ενέργειας. Η Νορβηγία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και αερίου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Organization of Economic Cooperation and Development- OECD) και αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο. Το κλίμα και η τοπογραφία της χώρας είναι τέτοιο που την καθιστά ιδανική για την εγκατάσταση υδροηλεκτρικών μονάδων για την παραγωγή ενέργειας. Περισσότερη απο το 99% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται απο τέτοιες μονάδες ενώ η Νορβηγία έχει τη μεγαλύτερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ανά κάτοικο στον κόσμο. Η Σουηδία όμως παράγει μόνο το 47% απο υδροηλεκτρικές μονάδες και 47% από πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η Σουηδία υπό κανονικές συνθήκες, προσαρμόζει την παραγωγή ηλετρισμού με πυρηνικούς αντιδραστήρες μειώνοντάς την, την περίοδο από Μάρτιο μέχρι Οκτώβριο επειδή η κατανάλωση ρεύματος είναι χαμηλότερη και τα πλούσια αποθέματα νερού ευνοούν την παραγωγή ενέργειας σε υδροηλεκτικές μονάδες. Και οι δύο χώρες υποβλήθηκαν σε απελευθέρωση αγοράς και μαζικές ιδιωτικοποιήσεις κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του Αυτό έκανε το εμπόριο ηλεκτρισμού απο χώρα σε χώρα εφικτό στη Σκανδιναβία. Το

18 δημιουργήθηκε το λεγόμενο Nord Pool που ουσιαστικά ήταν το πρώτο πολυεθνικό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο. Η στάθμη νερού στα φράγματα της Νορβηγίας εξαρτάται φυσικά απο την ετήσια βροχόπτωση. Μέχρι το 1996 είχαμε μια σειρά απο υγρούς χειμώνες, κάτι το οποίο σχετίζεται με τη θετική φάση της ΝΑΟ, επομένως μεγάλα αποθέματα νερού για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Το 1995 οι εταιρίες παραγωγής ηλεκτρισμού της Νορβηγίας πουλήσανε συμβόλαια για παροχή ρεύματος, τόσο σε εγχώριους πελάτες, όσο και στο εξωτερικό. Στις αρχές του 1996 όμως και για περίπου ένα χρόνο, υπήρξε μια δραματική μείωση στη βροχόπτωση, η οποία είχε άμεση σχέση με τις μεγάλες τιμές αρνητικού δείκτη. Η μείωση αυτή οδήγησε στη συρρίκνωση των αποθεμάτων νερού και η λειτουργία των υδροηλεκτρικών σταθμών περιορίστηκε. Οι εταιρίες με τη σειρά τους αδυνατούσαν να τηρήσουν τα συμβόλαια για διανομή ρεύματος, κυρίως στο εξωτερικό και αναγκάστηκαν να εισάγουν μια μεγάλη ποσότητα ηλεκτρισμού απο τα εργοστάσια της Δανίας τα οποία χρησιμοποιούσαν άνθρακα. Φυσικά η αξία του ρεύματος αυξήθηκε τόσο για τις εταιρίες, όσο και για τους καταναλωτές. Αυτή η ταλάντωση της φάσης ΝΑΟ κέντρισε το ενδιαφέρων πολλών μελετών, για τη φυσική σχέση μεταξύ της κύμανσης και των αποθεμάτων νερού για παραγωγή ηλεκτρισμού στη Νορβηγία. Επειδή το κλίμα στη Νορβηγία και τη Σουηδία επηρεάζεται κάπως διαφορετικά απο τη ΝΑΟ και οι μέθοδοι παραγωγής ηλεκτρισμού κατανέμονται διαφορετικά (υδροηλεκτρικές μονάδες, πυρηνικά εργοστάσια και μονάδες που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα), κάθε χώρα μπορεί να έχει πλεονέκτημα έναντι της άλλης κάτω απο ιδιαίτερες συνθήκες κλίματος. Εάν επικρατεί αρνητική φάση ΝΑΟ και η βροχόπτωση είναι περιορισμένη, οι εταιρίες της Νορβηγίας αναγκάζονται να αγοράσουν ρεύμα απο τα πυρηνικά εργοστάσια της Σουηδίας. Αντίθετα, εάν το φαινόμενο είναι στη θετική του φάση, και τα αποθέματα νερού είναι μεγάλα, η Σουηδία δύναται να αγοράσει ρεύμα απο τη Νορβηγία, μια λύση μάλλον πιο φθηνή απο το να παράγει η ίδια την επιπλέον αυτή ποσότητα στα πυρηνικά εργοστάσια. Η ύπαρξη του πολυεθνικού αυτού εμπορίου καθιστά τη μέθοδο παραγωγής ηλεκτρισμού απο τη δυναμική ενέργεια του νερού πολύ πιο αξιόπιστη σε σχέση με την χρήση ορυκτών καυσίμων (άνθρακα). 18

19 4.4 Mεταφορά ρύπων προς την Αρκτική Η Βορειοατλαντική Κύμανση παίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά ρύπων προς την Αρκτική, ειδικότερα το χειμώνα και την άνοιξη. Οι επιφανειακές συγκεντρώσεις ΝΟ 2 και CO στην Αρκτική το χειμώνα είναι ενισχυμένες κατά περίπου 70% κατά τη διάρκεια του θετικού δείκτη ΝΑΟ (ΝΑΟ + ) σε σύγκριση με τον αρνητικό δείκτη ΝΑΟ (ΝΑΟ - ). Αυτό οφείλεται κυρίως στις μεγάλες διαφορές στις πορείες της μεταφερόμενης ευρωπαϊκής ρύπανσης κατά τη διάρκεια των ΝΑΟ + και ΝΑΟ - αντίστοιχα, αλλά ενισχύεται και από τη ρύπανση της Βόρειας Αμερικής, η οποία με τη σειρά της ενισχύεται στην Αρκτική κατά τη διάρκεια του θετικού δείκτη ΝΑΟ. Αντίθετα, η μεταφορά ασιατικής ρύπανσης στην Αρκτική δε βασίζεται σημαντικά στον δείκτη ΝΑΟ. Η παρατήρηση ότι η ΝΑΟ ελέγχει την εκροή ρύπανσης από ηπείρους του βόρειου ημισφαιρίου στην Αρκτική πιθανόν να έχει σημαντικές επιπτώσεις. Κατά τη διάρκεια των περασμένων δεκαετιών, υπήρξε μια θετική τάση στη ΝΑΟ (Hurrell, 1995), εξηγώντας εν μέρει γιατί η αλλαγή κλίματος στην Αρκτική ήταν πιθανόν γρηγορότερη από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Τα ανθρωπογενή αερολύματα μειώνουν τα μεγέθη των σταγονιδίων των νεφών, κάτι το οποίο οδηγεί σε μειωμένη ένταση ακτινοβολίας λόγω της αύξησης της ανακλαστικότητας των νεφών (Hurrell, 1995). Ωστόσο, στις συνθήκες της Αρκτικής (μεγάλες ηλιακές ζενίθιες γωνίες, υψηλή ανακλαστικότητα της επιφάνειας λόγω χιονιού και πάγου), η αυξημένη ανακλαστικότητα των νεφών δεν οδηγεί σε ψύξη επιφάνειας. Αντίθετα, τα αερολύματα και τα λεπτά σύννεφα ζεσταίνουν την επιφάνεια, αυξάνοντας την ανακλαστικότητα ακτινοβολίας μεγάλου μήκους κύματος. Επομένως, μέρος της παρατηρούμενης θέρμανσης της Αρκτικής μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη μεταφορά ανθρωπογενούς ρύπανσης στην Αρκτική κατά τη διάρκεια των περασμένων δεκαετιών, που προέκυψε τόσο από την αύξηση των εκπομπών όσο και από την θετική τάση της ΝΑΟ. Πολύ πρόσφατα όμως, η Αρκτική ψύχθηκε και έγινε λιγότερο νεφοσκεπής το χειμώνα, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να συνδεθεί με πρόσφατες μειώσεις εκπομπών στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, ενώ η ΝΑΟ έχει σταθεροποιηθεί την τελευταία δεκαετία (Eckhardt et. al., 2003). Αυτή η 19

20 υπόθεση είναι θεωρητική αυτή τη στιγμή, αλλά θα μπορούσε να εξετασθεί με κλιματικά μοντέλα. 4.5 Επίδραση στους παγετώνες Εικόνα 4. Η έκταση των πάγων της Αρκτικής Θάλασσας (από Wikimedia Commons) Οι παραπάνω χάρτες του βόρειου ημισφαιρίου δείχνουν τις εννέα περιοχές που μελετήθηκαν από τον Claire Parkinson του κέντρου διαστημικής πτήσης Goddard της NASA ως προς την κάλυψη της θάλασσας με πάγο πριν και μετά το 1990, όταν ο ετήσιος δείκτης ΝΑΟ είχε την μέγιστη τιμή του (Parkinson, 2008). Το λευκό χρώμα υποδηλώνει μία αύξηση της κάλυψης πάγου στην περιοχή εκείνη, ενώ το ανοιχτό μπλε χρώμα αναπαριστά μία μείωση στην συνολική κάλυψη πάγου. Ο πρώτος χάρτης παρουσιάζει την περίοδο από το 1979 μέχρι το 1990 όταν ο ετήσιος δείκτης ΝΑΟ γενικά αυξανόταν. Αυτό σήμαινε την αύξηση της ποσότητας του κρύου αέρα που διέρρεε δυτικά και νότια γύρω από την περιοχή της Ισλανδίας με βαρομετρικό χαμηλό, οδηγώντας σε αύξηση της έκτασης των πάγων στον Κόλπο Baffin/ Θάλασσα Labrador, στον κόλπο Hundson και στον Κόλπο του Saint Lawrence. Κατά την ίδια 20

21 περίοδο, στο ανατολικό τμήμα του κέντρου του χαμηλού βαρομετρικού, όλο και περισσότερος θερμός αέρας από τα νότια κατευθύνεται προς τα πάνω, μειώνοντας τους πάγους στις θάλασσες Kara και Barents, τον Αρκτικό Ωκεανό και, σε μικρότερη έκταση, στην θάλασσα της Γροιλανδίας, όπως υποδηλώνεται με το ανοιχτό μπλε χρώμα πάνω σε αυτές τις περιοχές. Αντίστροφα, στον δεύτερο χάρτη παρουσιάζεται η περίοδος από το 1990 έως το 1999, όπου η κάλυψη των πάγων μειώθηκε (αναπαριστάται με το ανοιχτό μπλε) στον Κόλπο Baffin/ Θάλασσα Labrador, στον κόλπο Hundson και στον Κόλπο του Saint Lawrence, αλλά αυξήθηκε (με το λευκό) στις θάλασσες Kara και Barents, στον Αρκτικό Ωκεανό και την θάλασσα της Γροιλανδίας. Αυτή η μεταστροφή της έκτασης των πάγων αποτελεί ένδειξη της επίπτωσης της ΝΑΟ. Βόρεια της δυτικής Ρωσικής ενδοχώρας βρίσκεται το Αρχιπέλαγος του νησιού Novaya Zemlya. Το βόρειο τμήμα του νησιού είναι καλυμμένο με παγετώνες και αποτελεί μια ενδιαφέρουσα τοποθεσία έρευνας για τις επιπτώσεις της ΝΑΟ και της αλλαγής του κλίματος στους παγετώνες. Το νησί βρίσκεται στον Αρκτικό Ωκεανό, μεταξύ της θάλασσας Barents προς τα δυτικά και την θάλασσα Kara στα ανατολικά. Οι αυξημένες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας φαίνεται να αντανακλούν μία αυξημένη κίνηση θερμών νερών του βόρειου Ατλαντικού που σχετίζονται με θετική ΝΑΟ. Οι χειμερινές θερμοκρασίες συσχετίζονται με την ΝΑΟ αντανακλώντας την επαναλαμβανόμενη εισχώρηση των Ατλαντικών κυκλώνων στην Αρκτική. Υπάρχει μία καθυστέρηση τριών με πέντε χρόνων μεταξύ μίας έντονης αύξησης του δείκτη ΝΑΟ και της αντίστοιχης μεταβολής των θερινών θερμοκρασιών, που πιθανώς συσχετίζεται με τον χρόνο μεταφοράς του νερού του Βόρειου Ατλαντικού στην θάλασσα Barents. Κατά τον εικοστό αιώνα, ένα θετικό ισοζύγιο μάζας πάγων στην Novaya Zemlya σχετίζεται με την θετική φάση της ΝΑΟ, τις αυξημένες θερμοκρασίες της επιφάνειας στα νότια της θάλασσας Barents και την ακόλουθη αύξηση του χειμερινού υετού. Ωστόσο, όταν αυξάνονται οι θερινές θερμοκρασίες κατά 1ºC πάνω από τον μέσο όρο, το λιώσιμο των πάγων αντισταθμίζει τον πρόσθετο υετό, έχοντας ως αποτέλεσμα ένα αρνητικό ισοζύγιο μάζας πάγων (Zeeberg and Forman, 2001). 21

22 Βιβλιογραφία- Πηγές Cherry J., Cullen H., Visbeck M., Small A., Uvo C., Impacts of the North Atlantic Oscillation on Scandinavian Hydropower Production and Energy Markets, Water Resources Management 19, Issue: 6, Pages: , 2005 Cullen H., and P. B. demenocal, North Atlantic influence on Tigris- Euphrates streamflow, Int. J. Climatol., 20, , Eckhardt S., Stohl A., Beirle S., Spichtinger N., James P., Forster C., Junker C., Wagner T., Platt U., and Jennings S., The North Atlantic Oscillation controls air pollution transport to the Arctic, Atmos. Chem. Phys., 3, , Elsner, B., Kocher B., Global tropical cyclone activity: A link to the North Atlantic Oscillation, Geophs. Res. Lett., 27, , Elsner, B., Jagger T., and X.-F. Niu, Changes in the rates of North Atlantic major hurricane activity during the 20th century, Geophys. Res. Lett., 27, , 2000 Gillet P., Graf H., Osborn T., Climate change and the North Atlantic Oscillation, American Geophysical Union,Geophysical monograph,134, 2003 Hurrell, W., Decadal trends in the North Atlantic Oscillation: Regional temperatures and precipitation, Science, 269, ,1995. Hurrell W., Yochanan Kushnir, Geir Ottersen and Martin Visbeck, An Overview of the North Atlantic Oscillation, 2003 Hurrell W., Clara Deser, North Atlantic climate variability: The role of the North Atlantic Oscillation, Journal of Marine Systems, ,

23 JaapJan Zeeberg and Steven L. Forman, Changes in glacier extent on north Novaya Zemlya in the twentieth century, The Holocene 11, , 2001 Μακρογιάννης Τ. Ι, Σαχσαμάνογλου Χ.Σ.: Μαθήματα Γενικής Μετεωρολογίας, Εκδόσεις Χάρις, 3 η έκδοση, 2004 Μächel H., A. Kapala and H. Flohn, Behavior of the centers of action above the Atlantic since I. Characteristics of seasonal and interannual variability. International Journal of Climatology, 18 (1), 1-22, Parkinson C., Recent trend reversals in arctic sea ice extents: possible connections to the north Atlantic oscillation, Polar Geography, 31, 3-14, 2008 Ulbrich U., Christoph, M. A shift of the NAO and increasing storm track activity over Europe due to anthropogenic greenhouse gas forcin, Climate Dynamics, 15, , 1999 Wallace, J. M., Y. Zhang, and J. A. Renwick, Dynamic contribution to hemispheric mean temperature trends, Science, 270, , Πηγές απο το διαδίκτυο (Άρθρο του βιολόγου-ωκεανογράφου Ιωσήφ Μακρή 19/07/2010) 23

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ (1/9) Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, είναι ένα φυσικό φαινόμενο που είναι σημαντικό για να διατηρεί θερμή την επιφάνεια της γης. Τα αέρια των θερμοκηπίων

Διαβάστε περισσότερα

1. Το φαινόµενο El Niño

1. Το φαινόµενο El Niño 1. Το φαινόµενο El Niño Με την λέξη Ελ Νίνιο, προσφωνούν οι Ισπανόφωνοι το Θείο Βρέφος. Η ίδια λέξη χρησιµοποιείται για να εκφράσει µια µεταβολή του καιρού στις ακτές του Περού, που εµφανίζεται εδώ και

Διαβάστε περισσότερα

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων :

Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : ΚΛΙΜΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Oι Κατηγορίες Κλιμάτων : Κατηγορία Α : Τροπικά κλίματα Στην πρώτη κατηγορία, που συμβολίζεται με το κεφαλαίο Α, εντάσσονται όλοι οι τύποι του Τροπικού κλίματος. Κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν.

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. 1 Που συμβαίνουν οι περισσότερες βροχοπτώσεις; Κυρίως στη θάλασσα. Και μάλιστα στο Ισημερινό. Είδαμε γιατί στο προηγούμενο μάθημα. Ρίξε μία ματιά.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ και ΚΛΙΜΑ ΕΛΛΑ ΟΣ ύο Μέρη Γενική Κλιµατολογία-Κλίµα Μεσογείου Κλίµα Ελλάδος ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ & ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ιδάσκων Χρήστος Μπαλαφούτης Καθηγητής Τοµέα Μετεωρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μύθοι και αλήθειες για την ψυχρή λίμνη του Βόρειου Ατλαντικου. Eπιμέλεια: Καθαρόπουλος Ιωάννης - Πασιπουλαρίδης Ερμής

Μύθοι και αλήθειες για την ψυχρή λίμνη του Βόρειου Ατλαντικου. Eπιμέλεια: Καθαρόπουλος Ιωάννης - Πασιπουλαρίδης Ερμής Μύθοι και αλήθειες για την ψυχρή λίμνη του Βόρειου Ατλαντικου. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΝΑΟ Eπιμέλεια: Καθαρόπουλος Ιωάννης - Πασιπουλαρίδης Ερμής Ο AMO είναι ένα ωκεάνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ Γιάννης Λ. Τσιρογιάννης Γεωργικός Μηχανικός M.Sc., PhD Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Ηπείρου Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Ανθοκομίας Αρχιτεκτονικής Τοπίου ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ Κλιματική αλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλιματικές ζώνες διακρίνονται:

Οι κλιματικές ζώνες διακρίνονται: Οι κλιματικές ζώνες διακρίνονται: την τροπική ζώνη, που περιλαμβάνει τις περιοχές γύρω από τον Ισημερινό. Το κλίμα σε αυτές τις περιοχές είναι θερμό και υγρό, η θερμοκρασία είναι συνήθως πάνω από 20 βαθμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που 5 Νέφη - Υετός 6.3 Βροχή Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που ξεπερνά την άνωση, με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ E ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΑΛΑΤΟΤΗΤΑ-ΠΙΕΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Η ποσότητα της βροχής που φτάνει στην επιφάνεια της γης εάν συγκεντρωθεί σε µα οριζόντια επιφάνεια, θα σχηµατίσει ένα υδάτινο στρώµα, το πάχος του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π.

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Στρυμόνα ρ. Γεώργιος Συλαίος Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Εισαγωγή. Μετεωρολογικός κλωβός

4.1 Εισαγωγή. Μετεωρολογικός κλωβός 4 Θερμοκρασία 4.1 Εισαγωγή Η θερμοκρασία αποτελεί ένα μέτρο της θερμικής κατάστασης ενός σώματος, δηλ. η θερμοκρασία εκφράζει το πόσο ψυχρό ή θερμό είναι το σώμα. Η θερμοκρασία του αέρα μετράται διεθνώς

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ Θαλάσσια ρεύματα και Ωκεάνια κυκλοφορία Οι θαλάσσιες μάζες δεν είναι σταθερές ΑΙΤΙΑ: Υπάρχει (αλληλ)επίδραση με την ατμόσφαιρα (π.χ., ο άνεμος ασκεί τριβή στην επιφάνεια της θάλασσας,

Διαβάστε περισσότερα

8. Η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας

8. Η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας 8. Η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας Το θέμα του όγδοου κεφαλαίου είναι η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας ως παράγοντας διαμόρφωσης του κλίματος. Περιγράφονται οι επικρατούσες θεωρίες περί ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

10 Ατμοσφαιρικές διαταράξεις

10 Ατμοσφαιρικές διαταράξεις 10 Ατμοσφαιρικές διαταράξεις 10.1 Αέριες μάζες (air masses) είναι τεράστιες μάζες ατμοσφαιρικού αέρα της τάξης 1000 1000 km, οι οποίες είναι ομοιογενείς, από την άποψη οριζόντιας, κατά κύριο λόγο, κατανομής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ.. Όλα όσα πρέπει να μάθετε για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, πως δημιουργείται το πρόβλημα και τα συμπεράσματα που βγαίνουν από όλο αυτό. Διαβάστε Και Μάθετε!!! ~ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 10: Αναλυτική Γεωχημεία και Οικολογία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ MONOSTOP THERMO ΚΑΙ MONOSTOP THERMO ROOF ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ BERLING ΣΤΟΝ ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΤΟΜΕΑ Ιούλιος 2015 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5.1 Καταστατική Εξίσωση, συντελεστές σ t, και σ θ Η πυκνότητα του νερού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την κίνηση των θαλασσίων µαζών και την κατακόρυφη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑ. ιαµόρφωση των κλιµατικών συνθηκών

ΚΛΙΜΑ. ιαµόρφωση των κλιµατικών συνθηκών ΚΛΙΜΑ ιαµόρφωση των κλιµατικών συνθηκών ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Κλίµα Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η γνώση του κλίµατος που επικρατεί σε κάθε περιοχή, για τη ζωή του ανθρώπου και τις καλλιέργειες. Εξίσου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Αρχές και έννοιες της Ωκεανογραφίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις φυσικές διεργασίες των ωκεάνιων συστημάτων. Φυσικές ιδιότητες και οι φυσικές παράμετροι του θαλασσινού νερού, και χωροχρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Μερικές συμπληρωματικές σημειώσεις στη ΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Ενεργειακό ισοζύγιο της Γης Εισερχόμενη και εξερχόμενη Ακτινοβολία Εισερχόμενη Ηλιακή Ακτινοβολία Εξερχόμενη Γήινη ακτινοβολία Ορατή ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

8ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Φυσικές ιδιότητες θαλασσινού νερού θερμοκρασία

8ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Φυσικές ιδιότητες θαλασσινού νερού θερμοκρασία 8ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Φυσικές ιδιότητες θαλασσινού νερού θερμοκρασία Πηγές θέρμανσης του ωκεανού Ηλιακή ακτινοβολία (400cal/cm 2 /day) Ροή θερμότητας από το εσωτερικό της Γης (0,1cal/cm

Διαβάστε περισσότερα

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Κεφάλαιο 3 ο : Αποσάθρωση Εξωγενείς παράγοντες Ονοµάζονται εκείνοι οι παράγοντες που συντελούν στην καταστροφή του αναγλύφου Ο φυσικός τους χώρος είναι η επιφάνεια της γης. Έχουν σαν έδρα τους την ατµόσφαιρα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΔΙΕΘΝΩΣ & ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ελπίδα Κολοκυθά- Αναπλ. καθηγήτρια Α.Π.Θ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο)

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ (5 ο -7 o Εξάμηνο) Ν. ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: Φυσική Κλιματολογία (Χ. Σαχσαμάνογλου

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες σχετικές με το μάθημα

Πληροφορίες σχετικές με το μάθημα Πληροφορίες σχετικές με το μάθημα Διδάσκοντες: Αλκιβιάδης Μπάης, Καθηγητής Δημήτρης Μπαλής, Επίκ. Καθηγητής Γραφείο: 2 ος όρ. ανατολική πτέρυγα Γραφείο: Δώμα ΣΘΕ. Είσοδος από τον 4 ο όροφο δυτική πτέρυγα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος - ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΡΟΥ Ιδιότητα Θερμοχωρητικότητα Θερμική Αγωγιμότητα Λανθάνουσα Θερμότητα εξάτμισης Λανθάνουσα Θερμότητα Τήξης Διαλυτική Ικανότητα Επιφανειακή Τάση Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ

Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ Ευρωπαϊκές προκλήσεις για χρήση τεχνολογιών ΑΠΕ Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών 24 Ιουνίου 2016 Ημερίδα: «Εφαρμογές της Αβαθούς Γεωθερμίας και Ηλιακής Ενέργειας στα Θερμοκήπια»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Από Καψιμάλη Βασίλη Δρ. Γεωλόγο - Ωκεανογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Θεοφίλου Μάριος, Πασιαρδής Στέλιος Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, Τομέας Κλιματολογίας και Εφαρμογών Μετεωρολογίας Δρ. Σεργίδου Δέσποινα, Καταφιλιώτου Μάρθα Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ

Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ Με τον όρο θερµοκρασία εννοούµε το βαθµό της µοριακής δράσης ή της ποσότητας της θερµότητας που περικλείει ένα υλικό σώµα. Εάν σε δύο παρακείµενα σώµατα Α και Β θερµότητα ρέει από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: ''Βελτίωση της γνώσης σχετικά με τον καθορισμό της ελάχιστα. απαιτούμενης στάθμης/παροχής υδάτινων σωμάτων''

ΕΡΓΟ: ''Βελτίωση της γνώσης σχετικά με τον καθορισμό της ελάχιστα. απαιτούμενης στάθμης/παροχής υδάτινων σωμάτων'' ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟ: ''Βελτίωση της γνώσης σχετικά με τον καθορισμό της ελάχιστα απαιτούμενης στάθμης/παροχής υδάτινων σωμάτων'' Π3.1_Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ.

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. 4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. Περιεχόμενα 1. Τι είναι η κλιματική αλλαγή 2. Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΕΡΓΟ 6 Αξιοποίηση βιοχημικών δεδομένων υποδομής Αξιολόγηση κλιματικών και βιογεωχημικών μοντέλων. Πανεπιστήμιο Κρήτης - Τμήμα Χημείας

ΥΠΟΕΡΓΟ 6 Αξιοποίηση βιοχημικών δεδομένων υποδομής Αξιολόγηση κλιματικών και βιογεωχημικών μοντέλων. Πανεπιστήμιο Κρήτης - Τμήμα Χημείας ΥΠΟΕΡΓΟ 6 Αξιοποίηση βιοχημικών δεδομένων υποδομής Αξιολόγηση κλιματικών και βιογεωχημικών μοντέλων Πανεπιστήμιο Κρήτης - Τμήμα Χημείας Το CO 2 στην ατμόσφαιρα της Α. Μεσογείου Το CO 2 στην ατμόσφαιρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ Η ωκεάνια κυκλοφορία διαιρείται σε δύο τμήματα: Α) τη θερμόαλη κυκλοφορία, και Β) την ανεμογενή κυκλοφορία. Άρα η ωκεάνια κυκλοφορία οφείλεται κατά ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΜΑΖΕΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ Η ωκεάνια κυκλοφορία διαιρείται σε δύο τμήματα, την θερμόαλη και την ανεμογενή συνιστώσα ωκεάνιας κυκλοφορίας. Αυτό σημαίνει ότι η ωκεάνια κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη μέση στάθμη των ελληνικών θαλασσών

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη μέση στάθμη των ελληνικών θαλασσών Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη μέση στάθμη των ελληνικών θαλασσών Ελίνα Τράγου και Γιάννης Μαμούτος Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας Μέση παγκόσμια στάθμη από δορυφορική υψομετρία (1993-2012) Cazenave

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Εισαγωγή

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Εισαγωγή Το φαινόμενο του θερμοκηπίου Εισαγωγή Το φαινόμενο του θερμοκηπίου ΟΜΑΔΑ 3 Αγγελίδης Γιώργος Δούκας Θεοδόσης Ναστίμι Μαριγκλέν Εισαγωγή Το φαινόμενο του θερμοκηπίου Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι μια

Διαβάστε περισσότερα

Kεφάλαιο 10 ο (σελ ) Οι κλιµατικές ζώνες της Γης

Kεφάλαιο 10 ο (σελ ) Οι κλιµατικές ζώνες της Γης Γεωγραφία ΣΤ τάξης - Β Ενότητα «Το Φυσικό Περιβάλλον» 1 Kεφάλαιο 10 ο (σελ. 39 42) Οι κλιµατικές ζώνες της Γης ιδακτικοί στόχοι: - να κατανοούµε την έννοια του κλίµατος - να γνωρίζουµε τους βασικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματική Αλλαγή και Τουρισμός

Κλιματική Αλλαγή και Τουρισμός Κλιματική Αλλαγή και Τουρισμός Που οδηγούνται τα ταξίδια? Μαρία Ζησούλη MSc Μάρκετινγκ & Επικοινωνία, Σύμβουλος Τουριστικής Ανάπτυξης, Μέλος ΔΕ Ελληνικού Ινστιτούτου Μάρκετινγκ, Μελος ΔΣ Εταιρίας Θεσσαλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ E ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΣΚΗΣΗ 3 ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγρομετεωρολογία - Κλιματολογία

Αγρομετεωρολογία - Κλιματολογία Αγρομετεωρολογία - Κλιματολογία 5 ο Μάθημα 4.1 Εξάτμιση Η ατμόσφαιρα, κυρίως στο κατώτερο τμήμα της, περιέχει πάντοτε μια μεταβλητή ποσότητα νερού. Η ποσότητα αυτή παρουσιάζεται σε αέρια κατάσταση (υδρατμοί),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Ανθρωπογενής κλιµατική αλλαγή -Ερηµοποίηση Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2014 ιακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με την μορφή υπέρυθρης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας ΤΜ&Κ1 Κλίμα και Γεωμορφολογία Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Καιρός και κλίμα Τί είναι καιρός; Καιρός είναι ο συνδυασμός ατμοσφαιρικών φαινόμενων, τα οποία εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου.

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Στο πλαίσιο του προγράμματος INTERRREG IIIb/WERMED (Weatherrouting dans la Méditerranée Occidentale) το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ω/εβδοµάδα ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ Γεωγραφικές συντεταγµένες ( Ω 2) Παιχνίδια µε τις γεωγραφικές συντεταγµένες Η χρήση των χαρτών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ

ΑΙΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ ΑΙΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γ. ΒΙΣΚΑΔΟΥΡΟΣ Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΑΙΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ταχύτητα ανέμου Παράγοντες που την καθορίζουν Μεταβολή ταχύτητας ανέμου με το ύψος από το έδαφος Κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ ΜΑΜΜΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΑΜ:331/2003032 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Ευχαριστίες Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους με βοήθησαν να δημιουργήσω την παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 2. Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας στο εξωτερικό όριο της ατµόσφαιρας Ra σε ένα τόπο εξαρτάται:

1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 2. Η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας στο εξωτερικό όριο της ατµόσφαιρας Ra σε ένα τόπο εξαρτάται: 1. Τα αέρια θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα είναι 1. επικίνδυνα για την υγεία. 2. υπεύθυνα για τη διατήρηση της µέσης θερµοκρασίας του πλανήτη σε επίπεδο αρκετά µεγαλύτερο των 0 ο C. 3. υπεύθυνα για την τρύπα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΑ ΙΣΟΖΥΓΙΑ ΩΚΕΑΝΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ & ΑΛΑΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ

ΘΕΡΜΙΚΑ ΙΣΟΖΥΓΙΑ ΩΚΕΑΝΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ & ΑΛΑΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΘΕΡΜΙΚΑ ΙΣΟΖΥΓΙΑ ΩΚΕΑΝΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ & ΑΛΑΤΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΩΚΕΑΝΟΥΣ Η θερμοκρασία, η αλατότητα και η πυκνότητα του θαλασσινού νερού ποικίλλουν στο χώρο και το χρόνο. Σε γενικές γραμμές

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Α1.5 «Aνακρίνοντας» τους χάρτες

Α1.5 «Aνακρίνοντας» τους χάρτες Α1.5 «Aνακρίνοντας» τους χάρτες Ποιο Χάρτη θα χρησιμοποιήσω αν θέλω να μάθω τη θέση της Αφρικής στον κόσμο; Θα χρησιμοποιήσω τον Παγκόσμιο Χάρτη Ποια είναι η θέση της Αφρικής στον κόσμο; Η απάντηση μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίμα στα χέρια τους (αλλά και τα δικά μας)

Το κλίμα στα χέρια τους (αλλά και τα δικά μας) για έναν ζωντανό πλανήτη Το κλίμα στα χέρια τους (αλλά και τα δικά μας) Συνδιάσκεψη Κορυφής για την Κλιματική Αλλαγή, Κοπεγχάγη 7-18 Δεκεμβρίου 2009 Ένα εγχειρίδιο για παιδιά 7+ Τι τρέχει επιτέλους με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Τα μέλη της ομάδας μας:παπαδόπουλος Σάββας Σταθάτος Γιάννης Τσαπάρας Χρήστος Τριανταφύλλου Δημήτρης Χάλαρης Στέλιος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή 2. Το νερό στη φύση 3. Νερό και άνθρωπος 4.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία - Γεωχημεία. Διαφάνειες 4 ου Μαθήματος Γαλάνη Απ. Αγγελική, Χημικός Ph.D. Ε.ΔΙ.Π.

Περιβαλλοντική Χημεία - Γεωχημεία. Διαφάνειες 4 ου Μαθήματος Γαλάνη Απ. Αγγελική, Χημικός Ph.D. Ε.ΔΙ.Π. Περιβαλλοντική Χημεία - Γεωχημεία Διαφάνειες 4 ου Μαθήματος Γαλάνη Απ. Αγγελική, Χημικός Ph.D. Ε.ΔΙ.Π. ΝΕΡΟ Δομή και ιδιότητες Η πιο σημαντική ουσία στη γη Χωρίς νερό δεν υπάρχει ζωή Μοναδικές οι ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η παράκτια ζώνη και η ανθεκτικότητα στην αύξηση στάθμης της θάλασσας.

Η παράκτια ζώνη και η ανθεκτικότητα στην αύξηση στάθμης της θάλασσας. [ Αρχιτεκτονική τοπίου και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή με τη συμβολή της χωρικής ανάλυσης. Η παράκτια ζώνη και η ανθεκτικότητα στην αύξηση στάθμης της θάλασσας. [ Ευθυμία Σταματοπούλου Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210.

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των Παραγόντων που Επηρεάζουν τη Θερμοκρασία του Αέρα

Μελέτη των Παραγόντων που Επηρεάζουν τη Θερμοκρασία του Αέρα Μελέτη των Παραγόντων που Επηρεάζουν τη Θερμοκρασία του Αέρα Βέλτιστο Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Γεωγραφία (ΔΕ) Δημιουργός: Ουρανία Σιντόση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Μαναγούδης. Μηχ. Μηχανικός Director ICON GROUP. Executive Director of Sustainable Building Council Greece. Sustainability auditor DGNB

Δημήτρης Μαναγούδης. Μηχ. Μηχανικός Director ICON GROUP. Executive Director of Sustainable Building Council Greece. Sustainability auditor DGNB Δημήτρης Μαναγούδης Μηχ. Μηχανικός Director ICON GROUP Executive Director of Sustainable Building Council Greece Sustainability auditor DGNB Ενεργειακός Επιθεωρητής Infrared Certified Thermographer Accredited

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Περιβάλλοντος

Φυσική Περιβάλλοντος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φυσική Περιβάλλοντος Αναδράσεις στο κλίμα Διδάσκοντες: Καθηγητής Π. Κασσωμένος, Λέκτορας Ν. Μπάκας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ_

ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ_ ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Η ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ παράγεται από την κίνηση των κυμάτων στη θαλάσσια επιφάνεια που προκαλείται από τους κατά τόπους ανέμους ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΥΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα.

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. 1 Είναι η σταθερή και αδιάκοπη κίνηση του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης, στο υπέδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο

Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο Αθανασίου Έκτωρ, Ζαμπέτογλου Αθανάσιος, Μπογκντάνι Φίντο, Πάνος Δημήτριος, Παπαλεξίου Ευαγγελία Μαθητές Α Λυκείου, Αριστοτέλειο Κολλέγιο Επιβλέπουσες Καθηγήτριες: Δρ. Κοκκίνου Ελένη Φυσικός Παπαχρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η και αξίες των υγροτόπω 03/12/10 Εαρινό 2010 2011 Εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφόρων στρωμάτων Ρόλο παίζουν οι φυσικές ιδιότητες του εδάφους και του γεωλογικού

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα