Συγκριτική Παιδαγωγική: Ανάπτυξη, σχολές σκέψης, χαρακτηριστικά, προοπτικές. 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συγκριτική Παιδαγωγική: Ανάπτυξη, σχολές σκέψης, χαρακτηριστικά, προοπτικές. 1"

Transcript

1 Συγκριτική Παιδαγωγική: Ανάπτυξη, σχολές σκέψης, χαρακτηριστικά, προοπτικές. 1 ηµήτρης Ματθαίου Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει, να ερµηνεύσει και τελικά να θέσει υπό τον έλεγχό του τον κόσµο που τον περιβάλλει τον οδήγησε στη συστηµατική µελέτη των διαφόρων φυσικών και κοινωνικών φαινοµένων. Έτσι δηµιουργήθηκαν οι επιστήµες. Η πορεία ανάπτυξής τους δεν ήταν πάντα ορθολογική. Συχνά ο άνθρωπος ακολούθησε λανθασµένους δρόµους που οδηγούσαν σε αδιέξοδα. Όµως ακόµη και τότε η περιπλάνησή του, αν και ανεπιτυχής, αποδείχτηκε χρήσιµη: τον βοήθησε να σωρεύσει εµπειρία και διάσπαρτες γνώσεις που τις αξιοποίησε στη συνέχεια επωφελώς. Τα παραδείγµατα της αλχηµείας και της αστρολογίας είναι εν προκειµένω χαρακτηριστικά. Όπως είναι γνωστό, κάποια στιγµή, εκεί στους σκοτεινούς χρόνους του Μεσαίωνα, ορισµένοι, διψασµένοι για πλούτο, φιλοδόξησαν να µετατρέψουν ευτελή µέταλλα σε χρυσό. Αναζήτησαν γι αυτό τη «λυδία λίθο», την ουσία µε την οποία θα το πετύχαιναν. Και η µεν προσπάθειά τους αποδείχτηκε, όπως ήταν αναµενόµενο, ανεπιτυχής, όµως η πείρα που αποκτήθηκε θα αποδεικνυόταν µερικούς αιώνες αργότερα χρήσιµη κατά την ανάπτυξη της επιστήµης της χηµείας. Ανάλογη ήταν και η περίπτωση της αστρολογίας, που από µυστικιστική ενασχόληση µετεξελίχθηκε στη θετική επιστήµη της αστρονοµίας. 1. Πρόδροµα φαινόµενα στην ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής Ανάλογη πορεία ακολούθησε και η συγκριτική παιδαγωγική. Όλα ξεκίνησαν ουσιαστικά τον 19 ο αιώνα, όταν η µια µετά την άλλη οι χώρες, κυρίως της Ευρώπης και των ΗΠΑ, προχώρησαν στη δηµιουργία δηµόσιων συστηµάτων εκπαίδευσης. Μέχρι τότε, στις περισσότερες περιπτώσεις, η εκπαίδευση βρισκόταν υπό τον έλεγχο της εκκλησίας, που καθόριζε τους σκοπούς και το περιεχόµενό της, ασκούσε τη διοίκηση και την εποπτεία της και την τροφοδοτούσε µε δασκάλους. Το εγχείρηµα της καθιέρωσης των δηµόσιων συστηµάτων εκπαίδευσης δεν ήταν πάντοτε εύκολο. 1 ηµοσιεύτηκε στο Μαυροειδής, Γ. (επ.) (2011). Εισαγωγή στις επιστήµες αγωγής. Εκδόσεις Γρηγόρη 1

2 Οι πολιτικές αρχές ορισµένων χωρών αποδείχτηκαν πιο αποτελεσµατικές από άλλες που καθυστέρησαν ή δίστασαν να προχωρήσουν. Στην Πρωσία, ας πούµε, ένα γερµανικό κράτος που δεν υπάρχει σήµερα, η προσπάθεια είχε αποτελέσµατα από τα τέλη ήδη του 18 ου αιώνα. Λίγο αργότερα, ο Ναπολέοντας θα θεµελιώσει το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστηµα, το οποίο θα µιµηθούν και άλλες χώρες, ανάµεσά τους και η Ελλάδα. Αντίθετα, σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγµα στην Αγγλία, η καθιέρωση δηµόσιου συστήµατος εκπαίδευσης θα αποδειχτεί δύσκολη και θα βραδύνει σηµαντικά. Σε κάθε περίπτωση πάντως, όσοι εργάστηκαν προς την κατεύθυνση αυτή, πολιτικές ηγεσίες, κρατική γραφειοκρατία και άνθρωποι του πνεύµατος, επιδόθηκαν σε µια προσπάθεια υπέρβασης των δυσκολιών και αναζήτησης προτύπων που θα επέτρεπαν τη δηµιουργία συστηµάτων εκπαίδευσης λειτουργικών και σύµφωνων µε τους στόχους και τις αρχές τους. ύο ενέργειες χαρακτηριστικές προς την κατεύθυνση αυτή, που είχαν επιπλέον ουσιαστική συµβολή στην εν συνεχεία ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής, αξίζει ίσως να µνηµονεύσουµε εδώ. Η πρώτη αφορά την προσπάθεια του Marc Antoine Jullien να προωθήσει την εκπαιδευτική αλλαγή στα Ελβετικά καντόνια, εκεί γύρω στα µέσα του 19 ου αιώνα. Ο Jullien, ένας Γάλλος προοδευτικός διανοούµενος και κοσµοπολίτης, «συνοµιλητής» µεγάλων προσωπικοτήτων, όπως ο Τζέφερσον, ο Ναπολέοντας, ο Χούµπολντ και ο Πεσταλότσι, πίστευε ότι η δύναµη του πετυχηµένου παραδείγµατος θα µπορούσε να ξεπεράσει τους δισταγµούς και τις αναστολές των ηγεµόνων απέναντι στην εκπαιδευτική αλλαγή. Κατασκεύασε λοιπόν ένα εκτενές ερωτηµατολόγιο και µε τρόπο συστηµατικό συγκέντρωσε µε τη βοήθειά του πληροφορίες για τις πετυχηµένες εκπαιδευτικές πρακτικές που ακολούθησαν τα σχολεία στα πιο προοδευτικά ελβετικά καντόνια. Με τη διάχυση των πληροφοριών αυτών προσδοκούσε ότι θα κινητοποιούσε και τους πιο συντηρητικούς ηγεµόνες και θα τους έκανε να υιοθετήσουν τις αλλαγές εκείνες που είχαν αποδειχτεί επιτυχείς αλλού. Και µπορεί το εγχείρηµα του Jullien να µη στέφτηκε από επιτυχία, δηµιούργησε όµως ένα προηγούµενο. Άνοιξε δρόµους για την εν συνεχεία ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής, τους οποίους βλέπουµε να ακολουθεί ο κλάδος ακόµη και σήµερα, µε πιο αντιπροσωπευτικό ίσως παράδειγµα τους διεθνείς οργανισµούς, οι οποίοι επιδίδονται µεταξύ των άλλων σε αυτήν ακριβώς τη συλλογή, καταγραφή και διάχυση «καλών πρακτικών», µε σκοπό να επηρεάσουν τα εκπαιδευτικά πράγµατα στις διάφορες χώρες. Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος για τον οποίο πολλοί 2

3 αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του Jullien τον πρόδροµο της συστηµατικής συγκριτικής σπουδής της εκπαίδευσης. Η δεύτερη ενέργεια, περισσότερο διαδεδοµένη αν και λιγότερο συστηµατική, αφορά τον επιλεκτικό δανεισµό εκπαιδευτικών θεσµών από άλλες χώρες. Πράγµατι, σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του 19 ου αιώνα άνθρωποι της εκπαίδευσης, διοικητικοί παράγοντες και διανοούµενοι, ταξίδεψαν σε άλλες χώρες για να δουν από κοντά και να µελετήσουν τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των σχολείων τους. Προσωπικότητες µε κύρος και αξιώµατα στον τόπο τους, όπως, ας πούµε, ο Horace Mann από τις ΗΠΑ, υπουργός εκπαίδευσης στην πολιτεία της Μασαχουσέτης και εκ των θεµελιωτών της αµερικανικής εκπαίδευσης, ή ο Victor Cousin, καθηγητής φιλοσοφίας και µετέπειτα υπουργός παιδείας της Γαλλίας, επισκέφτηκαν τα σχολεία της Πρωσίας, παρακολούθησαν τον τρόπο λειτουργίας τους, εντυπωσιάστηκαν, προβληµατίστηκαν και πλούσιοι σε εµπειρίες διατύπωσαν προτάσεις και συνέταξαν νοµοσχέδια που αποτέλεσαν τη βάση λειτουργίας των εθνικών τους συστηµάτων εκπαίδευσης. ικαιολογηµένα η περίοδος αυτή, γνωστή και ως η περίοδος του επιλεκτικού εκπαιδευτικού δανεισµού, θεωρείται ότι προετοίµασε το έδαφος για την ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής ως αυτοτελούς επιστηµονικού κλάδου κατά τον 20 ο αιώνα. 2. Η γένεση και ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής Πράγµατι, περί τα τέλη του 19 ου αιώνα τα περισσότερα εθνικά συστήµατα εκπαίδευσης είχαν διαµορφωθεί. Παρότι όµως οι ανάγκες που είχαν οδηγήσει στην καθιέρωσή τους ήταν παραπλήσιες και παρότι είχε προηγηθεί ένας εκτεταµένος αµοιβαίος δανεισµός εκπαιδευτικών ιδεών και θεσµών, τα συστήµατα αυτά διέφεραν ουσιαστικά µεταξύ τους. Το γαλλικό, ας πούµε, όπως και το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα, ήταν συγκεντρωτικό όλες οι αποφάσεις παίρνονταν από το Παρίσι και την Αθήνα αντίστοιχα. Αντίθετα, η Αγγλία και οι ΗΠΑ διέθεταν ένα αποκεντρωµένο σύστηµα διοίκησης: στην Αγγλία οι τοπικές αρχές (Local Education Authorities - LEA) είχαν την ευθύνη, ενώ στις ΗΠΑ οι σχετικές αρµοδιότητες ανήκαν στις πολιτείες και κατά περίπτωση στις τοπικές κοινωνίες. Από την άλλη, ο χαρακτήρας του σχολικού προγράµµατος στη Γαλλία ήταν εγκυκλοπαιδικός και προσανατολισµένος στην πνευµατική καλλιέργεια η φιλοσοφία, τα µαθηµατικά, η κλασική γραµµατεία, γνωστικά πεδία µε θεωρητική συγκρότηση και συνεπώς µε αποδεδειγµένη συµβολή στην ανάπτυξη της λογικής και της κριτικής σκέψης 3

4 κυριαρχούσαν στο σχολικό πρόγραµµα. Στον αντίποδα, το πρόγραµµα σπουδών του αµερικανικού σχολείου ήταν περισσότερο πραγµατιστικό, προσανατολισµένο στην προετοιµασία του µαθητή για το ρόλο που θα διαδραµάτιζε ως αυριανός ενήλικας στην φιλελεύθερη και ανταγωνιστική αµερικανική κοινωνία. Τι είχε λοιπόν οδηγήσει σε αυτές τις τόσο σηµαντικές διαφοροποιήσεις; Η προσπάθεια να δοθεί πειστική απάντηση στο ερώτηµα αυτό, η προσπάθεια κατανόησης και ερµηνείας της διαφορετικής πορείας που είχαν ακολουθήσει τα κράτη κατά την οικοδόµηση των εθνικών τους συστηµάτων εκπαίδευσης έδωσε το εναρκτήριο λάκτισµα για την ανάπτυξη της συγκριτικής παιδαγωγικής ως επιστηµονικού κλάδου Η ιστορική προσέγγιση Ο πρώτος που θεωρείται ότι έδωσε µια συγκροτηµένη, αν και όχι αναγκαστικά ολοκληρωµένη και λεπτοµερή, απάντηση στο ερώτηµα αυτό είναι ο Μichael Sadler, περισπούδαστος και πολυταξιδεµένος διοικητικός παράγοντας της αγγλικής εκπαίδευσης γι αυτό και συχνά αντιµετωπίζεται ως θεµελιωτής της συγκριτικής παιδαγωγικής. Σε ένα δοκίµιό του που δηµοσιεύτηκε το 1900 υποστήριζε ότι η απάντηση στο εν λόγω ερώτηµα βρίσκεται κρυµµένη στις διαφορετικές ιστορικές παραδόσεις των λαών. «Το εθνικό σύστηµα εκπαίδευσης είναι», υποστήριζε, «το αποτέλεσµα ξεχασµένων αγώνων και δυσκολιών και παρωχηµένων αντιπαραθέσεων». Όλοι αυτοί οι αγώνες και δυσκολίες διαµόρφωσαν µε την πάροδο των αιώνων αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «εθνικό χαρακτήρα». Ένα σύνολο δηλαδή αξιών, στάσεων, νοοτροπιών και συµπεριφορών, που καθορίζουν τις εκπαιδευτικές επιλογές κάθε εποχής. Γι αυτό, καθώς υποστηρίζει, «η πραγµατική αξία της συγκριτικής µελέτης των θεσµών βρίσκεται όχι στην ανακάλυψη µηχανισµών και µέσων που θα µπορέσουν να µεταφερθούν από τη µια χώρα στην άλλη (αν και η σηµαντική πιθανότητα τέτοιων µεταφορών δεν τα πρέπει να παραγνωρίζεται) αλλά στην κατανόηση του πνεύµατος που µεγάλυνε ένα θεσµό». Και αφού το πνεύµα αυτό και µαζί του και η εκπαίδευση που το εκφράζει «είναι ριζωµένη στην ιστορία του έθνους και προσαρµοσµένη στις ανάγκες του», η συγκριτική σπουδή δε µπορεί παρά να εδράζεται στη µελέτη της ιστορικής του διαδροµής. Με άλλα λόγια, ο Sadler απέδωσε τις διαφορές ανάµεσα στα εκπαιδευτικά συστήµατα στη µοναδικά διαφορετική ιστορική διαδροµή του καθενός, αναγνωρίζοντας µε τον τρόπο αυτό τον διαµορφωτικό ρόλο της ιστορίας και παραπέµποντας το µελετητή της συγκριτικής παιδαγωγικής στην αξιοποίηση της ιστορικής µεθόδου ως του εργαλείου κατανόησης 4

5 και ερµηνείας του εκπαιδευτικού γίγνεσθαι. Με τον Sadler ξεκινά η διαµόρφωση µιας σχολής σκέψης στη συγκριτική παιδαγωγική που θα αποκληθεί «ιστορική» και που θα παραµείνει κυρίαρχη κατά το πρώτο µισό του 20 ου αιώνα, χάρη στο έργο των µεγάλων µορφών του κλάδου αυτής της περιόδου, όπως ο Isaak Kandel στις ΗΠΑ και ο Νicholas Hans στην Αγγλία, επί των ηµερών των οποίων η συγκριτική παιδαγωγική εισάγεται ως πεδίο έρευνας και διδασκαλίας στα πανεπιστήµια. Με τον Hans η ιστορική προσέγγιση στη συγκριτική παιδαγωγική παίρνει την ολοκληρωµένη µορφή της. Σκοπός του κλάδου δε θεωρείται ο δανεισµός και η µεταφορά θεσµών και επιτυχηµένων πρακτικών µεταξύ εκπαιδευτικών συστηµάτων. Σκοπός του κλάδου δεν είναι ούτε η συµβολή του στη χάραξη εθνικής εκπαιδευτικής πολιτικής µε προοπτικές επιτυχίας. Ακόµη και όταν διακηρύσσεται ότι η συγκριτική σπουδή της εκπαίδευσης «µας επιτρέπει όχι µόνο να συγκρίνουµε υπάρχοντα συστήµατα, αλλά και να οραµατιζόµαστε τη µεταρρύθµιση που καλύτερα ταιριάζει στις νέες κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες» ή ότι «η συγκριτική παιδαγωγική µε απόλυτη αποφασιστικότητα ατενίζει προς το µέλλον επιδιώκοντας την αλλαγή», η θέση αυτή δεν αποτελεί έκφραση της επιδίωξης να εξυπηρετηθούν ευκαιριακά συγκεκριµένες ανάγκες της εκπαιδευτικής πραγµατικότητας. Για την ιστορική σχολή σκέψης προέχει ο ακαδηµαϊκός / θεωρητικός χαρακτήρας του κλάδου: η κατανόηση της γενικής σχέσης που διατηρεί η εκπαίδευση µε το ευρύτερο περιβάλλον της, των παραγόντων που την επηρέασαν κατά το παρελθόν και εξακολουθούν να την επηρεάζουν. Ο Hans, ως βασικός εκφραστής της ιστορικής προσέγγισης, υποστηρίζει ότι οι παράγοντες αυτοί, που διαµορφώνουν τον εθνικό χαρακτήρα και που επηρεάζουν ως εκ τούτου την εκπαίδευση, µπορούν να ταξινοµηθούν σε δυο µεγάλες κατηγορίες. Στην πρώτη ανήκουν η φυλετική καταγωγή πραγµατική ή εικαζόµενη η γλώσσα και το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον (γεωγραφική θέση, κλίµα, µορφολογία εδάφους, οικονοµικές ασχολίες κατοίκων κλπ), που «όλοι µαζί συνθέτουν τις φυσικές συνθήκες που υφίστανται προτού το πραγµατικό έργο της εκπαίδευσης αρχίσει». Στη δεύτερη κατηγορία, στους πνευµατικούς παράγοντες, ανήκουν «τα µεγάλα θρησκευτικά και πολιτικά ρεύµατα», ο Χριστιανισµός, ο Ισλαµισµός, ο Ινδουϊσµός κλπ και, αντίστοιχα, τα κοσµικά κινήµατα του ουµανισµού, του σοσιαλισµού, του εθνικισµού και της δηµοκρατίας, που προσδίδουν στην εκπαίδευση «έναν καθοδηγητικό και ενεργό ρόλο, µε σκοπό να αλλάξει και να προσαρµόσει την κληροδοτηµένη κατάσταση προς ένα πνευµατικό ιδεώδες». 5

6 Όλοι µαζί, οι παράγοντες αυτοί αλληλεπιδρούν και τελικά διαµορφώνουν τον εθνικό χαρακτήρα, ο οποίος µε τη σειρά του καθορίζει τις εκπαιδευτικές επιλογές κάθε λαού. Από την άποψη αυτή, ο Hans παροµοιάζει την ανάπτυξη των εθνών µε την ανάπτυξη του ατόµου. Όπως δηλαδή «η προσωπικότητα του ενήλικα ωριµάζει υπό τη συνεχή επίδραση τριών οµάδων παραγόντων, (i) του χαρίσµατος ως έκφρασης της κληρονοµικότητας, (ii) του περιβάλλοντος, φυσικού και κοινωνικού, και (iii) της εκπαίδευσης» έτσι και ο χαρακτήρας κάθε έθνους διαµορφώνεται στη φάση «ενηλικίωσής» του από τη διαρκή και συνδυασµένη δράση των κατηγοριών παραγόντων που προαναφέρθηκαν. Στο σχήµα αντιστοιχίας ατόµου έθνους, το ρόλο της κληρονοµικότητας αναλαµβάνει ο φυλετικός παράγοντας, του περιβάλλοντος οι λοιπές «φυσικές συνθήκες» και της εκπαίδευσης «οι επιδράσεις της συνειδητής αγωγής». Αποτέλεσµα της διαρκούς και συνδυασµένης αυτής δράσης των επιµέρους παραγόντων διαµέσου της ιστορίας είναι αφ ενός η διαµόρφωση ενός εθνικού χαρακτήρα που «δεν µπορεί να εξοµοιωθεί µε µονόλιθο, αλλά µάλλον µε παλιό αρχιτεκτονικό οικοδόµηµα, που φέρει αποτυπωµένους τους ρυθµούς και τις προσθήκες διαφόρων αιώνων» και αφ ετέρου η δηµιουργία προϋποθέσεων συγκριτικής σπουδής των εκπαιδευτικών συστηµάτων. «Καθώς το εθνικό τους παρελθόν διαµορφώθηκε από παράγοντες συχνά κοινούς για πολλά έθνη και καθώς τα µελλοντικά ιδεώδη τους είναι αποτέλεσµα παγκόσµιων κινήσεων, τα εκπαιδευτικά προβλήµατα στις διάφορες χώρες είναι παρόµοια και οι αρχές που διέπουν τις λύσεις σ αυτά µπορούν να συγκριθούν, ακόµη και να προσδιοριστούν». 2.2 Η «επιστηµονική» προσέγγιση Την ιστορική προσέγγιση θα αµφισβητήσει κατά τη δεκαετία του 1960 µια νέα σχολή σκέψης: η συνήθως αυτάρεσκα αποκαλούµενη «επιστηµονική». Οι λόγοι που υπαγορεύουν τότε την αµφισβήτηση είναι πολλοί και αλληλένδετοι. Ο κόσµος, και ιδιαίτερα η Ευρώπη, βγαίνει από τον πόλεµο καθηµαγµένος. Οι σχολικές υποδοµές σε κτήρια, εξοπλισµό, εκπαιδευτικούς και διοικητικό προσωπικό είναι κατεστραµένες. Η αποκατάστασή τους αποτελεί έργο ύψιστης προτεραιότητας. Παράλληλα, η απαίτηση εκδηµοκρατισµού της εκπαίδευσης, η οποία θεωρείται πλέον το αδιαµφισβήτητο δικαίωµα όλων και όχι το προνόµιο µόνο ορισµένων επίλεκτων κοινωνικών οµάδων, όπως προπολεµικά, οδηγεί σε πολιτικές που µαζικοποιούν την εκπαίδευση, µε αποτέλεσµα να επιτείνονται τα προβλήµατα υποδοµών και να δηµιουργούνται νέες παιδαγωγικές ανάγκες. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η δηµογραφική έκρηξη η απότοµη αύξηση των γεννήσεων, γνωστή και ως baby 6

7 boom που ακολουθεί το τέλος του Β Παγκοσµίου Πολέµου. Τα προβλήµατα που καλούνται να αντιµετωπίσουν οι κυβερνήσεις είναι πολλά και δυσεπίλυτα. Τα ζητήµατα που απασχολούν τους πολιτικούς, εκπαιδευτικούς και ακαδηµαϊκούς κύκλους είναι επείγοντα και χειροπιαστά. Σε µια τέτοια πιεστική κατάσταση πραγµάτων η ενασχόληση των συγκριτικών µελετητών της εκπαίδευσης δεν µπορεί να εξαντλείται σε θεωρητικά και αµιγώς ακαδηµαϊκά ζητήµατα. Προέχει η αναζήτηση πρακτικών και εφαρµοσµένων λύσεων και όχι η αναψηλάφηση του ιστορικού παρελθόντος. Οι συγκριτολόγοι της εκπαίδευσης µαζί µε άλλους κοινωνικούς επιστήµονες στρέφονται προς τις κοινωνικές επιστήµες αναζητώντας σε αυτές ερείσµατα. Ο πόλεµος άλλωστε έχει δώσει µεγάλη ώθηση στην ανάπτυξη των επιστηµών αυτών και τα επιτεύγµατά τους είναι εντυπωσιακά σε όλους τους τοµείς. Κοινωνιολογία, πολιτική και οικονοµική επιστήµη, ψυχολογία κ.ο.κ. διαθέτουν πλέον αξιόπιστα µεθοδολογικά εργαλεία που µπορούν να τεθούν άµεσα στην υπηρεσία αντιµετώπισης των κρίσιµων προβληµάτων. Οι αντιλήψεις και οι επιλογές των συγκριτολόγων, σε ό,τι αφορά την επιστήµη που προσφέρεται περισσότερο, δε συµπίπτουν. Ορισµένοι, επιστηµονικά εγγύτερα προς την παράδοση της ιστορικής σχολής, όπως ο J. F. Bereday, προτιµούν τη φιλοσοφία και τη γεωγραφία. Άλλοι, µε καταβολές από το χώρο των φυσικών επιστηµών, κλίνουν προς την αξιοποίηση µιας τροποποιηµένης εκδοχής των µεθόδων τους. Με τρόπο ανάλογο, οι C.A. Anderson και M. J. Bauman, επιλέγουν την κοινωνιολογία, ενώ στο χώρο των κοινωνικών επιστηµών κινούνται επίσης και οι Noah και Eckstein. Πίσω από τις διαφορετικές µεθοδολογικές επιλογές κρύβονται διαφορετικές επιστηµολογικές θέσεις και αντιλήψεις για το χαρακτήρα της συγκριτικής παιδαγωγικής. Τι είναι επιστήµη; Υπάρχει ή όχι διαφορά µεταξύ φυσικών και «πολιτισµικών» επιστηµών ή, όπως ισχυρίζεται ο T. Parsons, «υπάρχει µόνο επιστήµη ή µη-επιστήµη και κάθε εµπειρική γνώση είναι επιστήµη στο βαθµό που αυτή είναι έγκυρη»; Είναι η Συγκριτική Παιδαγωγική επιστήµη ή τέχνη; Είναι η συγκριτική παιδαγωγική αυτόνοµος κλάδος ή απλώς µέθοδος µελέτης; Οι απαντήσεις που δίνουν οι µελετητές στα ερωτήµατα αυτά απηχούν τις διαφορετικές επιστηµολογικές παραδοχές τους. Από την άλλη, η επιστηµονική µέθοδος, άρα και η µεθοδολογία της συγκριτικής παιδαγωγικής, είναι επαγωγική ή παραγωγική; Θα πρέπει να ξεκινάµε δηλαδή από τη µελέτη των εκπαιδευτικών φαινοµένων σε επιµέρους χώρες πριν οδηγηθούµε σε γενικεύσεις, ή, αντίθετα, θα πρέπει να διατυπώνουµε γενικές υποθέσεις που στη συνέχεια θα θέτουµε υπό τη βάσανο του 7

8 συγκριτικού ελέγχου; Και ποιος θα πρέπει να είναι ο σκοπός της συγκριτικής παιδαγωγικής; Θα πρέπει να περιορίζεται στη µελέτη και αντιµετώπιση συγκεκριµένων εκπαιδευτικών προβληµάτων ή θα πρέπει να αναζητά τους νόµους του εκπαιδευτικού γίγνεσθαι, στο βαθµό που τέτοιοι νόµοι είναι υπαρκτοί; Όπως ήταν αναµενόµενο, αυτού του είδους οι προβληµατισµοί δεν µπορούσαν να καταλήξουν σε συγκεκριµένη και κοινά αποδεκτή αντίληψη. Η απουσία της δεν παρεµπόδισε εντούτοις την παραγωγή σηµαντικού συγκριτικού έργου σε επιλεγµένους τοµείς και σε πεδία που αφορούσαν και συνδέονταν τόσο µε την εκπαιδευτική πολιτική όσο και µε τον ακαδηµαϊκό χώρο. Άλλωστε, η δεκαετία του 1960, η δεκαετία της διεύρυνσης των εκπαιδευτικών συστηµάτων και των συνακόλουθων αυξηµένων αναγκών τους σε διδακτικό προσωπικό αποτέλεσε περίοδο ακµής για τη συγκριτική παιδαγωγική. Στα πανεπιστηµιακά Τµήµατα προετοιµασίας των εκπαιδευτικών, στα οποία η διδασκαλία της συγκριτικής παιδαγωγικής αποτελούσε θεµελιώδες συστατικό στοιχείο, το ιερατείο της συγκριτικής παιδαγωγικής ήταν πολυπληθές και η χρηµατοδότηση των σχετικών ερευνητικών προγραµµάτων αρκούντως ικανοποιητική. ΗΠΑ και Μεγάλη Βρετανία αναδείχτηκαν γρήγορα σε µητροπόλεις της συγκριτικής σπουδής της εκπαίδευσης. Παράλληλα µε τη διεύρυνση της παρουσίας της συγκριτικής παιδαγωγικής στα πανεπιστηµιακά προγράµµατα σπουδών, άρχισαν να δηµιουργούνται επίσης, από τα τέλη ήδη της δεκαετίας του 1950, οι πρώτες επιστηµονικές εταιρείες της συγκριτικής παιδαγωγικές και να εκδίδονται τα πρώτα εξειδικευµένα επιστηµονικά περιοδικά του κλάδου, µε πρωτοπόρους και στις δύο περιπτώσεις τους αµερικανούς συγκριτολόγους της εκπαίδευσης. Από την άλλη, ο Ψυχρός Πόλεµος που βρισκόταν τότε σε εξελίξη ευνοούσε την παρουσία συγκριτολόγων στις χώρες διαφιλονικούµενης επιρροής, όπως οι Αφρικανικές, και τη µεταφορά εκπαιδευτικής τεχνογνωσίας στο πλαίσιο προγραµµάτων τεχνικής βοήθειας, τα οποία χρηµατοδοτούσαν εθνικοί και διεθνείς οργανισµοί. Οι προοπτικές του κλάδου εµφανίζονταν συνεπώς αισιόδοξες. 2.3 Ο πλουραλισµός των θεωρήσεων Η κατάσταση θα αντιστραφεί στη δεκαετία του Οι πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και 1979, που οδήγησαν την παγκόσµια οικονοµία σε στασιµοπληθωρισµό, η κατακόρυφη άνοδος των χρηµατοδοτικών απαιτήσεων του εκπαιδευτικού συστήµατος που είχε διευρυνθεί και εξακολουθούσε να διευρύνεται, η διάχυτη απογοήτευση από την αποτυχία της εκπαίδευσης να εκπληρώσει τις προσδοκίες για ανάπτυξη και κοινωνική δικαιοσύνη που είχαν δηµιουργήσει οι πρώτες 8

9 µεταπολεµικές δεκαετίες, όλα µαζί οδηγούσαν στην συρρίκνωση της εκπαίδευσης γενικά και της συγκριτικής παιδαγωγικής ειδικότερα. Στις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν, οι προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής θα διαφοροποιηθούν. Την νέα εκπαιδευτική ατζέντα θα διαµορφώσουν η επικράτηση του νεοφιλελευθερισµού, η έκρηξη των νέων τεχνολογιών, η αµφισβήτηση του επιστηµολογικού παραδείγµατος της νεωτερικότητας, η πολυπολιτισµικότητα των σύγχρονων κοινωνιών, η παγκοσµιοποίηση της οικονοµίας και του πολιτισµού, η υποχώρηση της πολιτικής υπό την πίεση των αγορών, οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες. Νέα εκπαιδευτικά ζητήµατα έρχονται στο προσκήνιο και ένας νέος εκπαιδευτικός λόγος αρχίζει να αναπτύσσεται: απορρύθµιση, παραγωγικότητα, αποτελεσµατικότητα, ποιότητα, αξιολόγηση, απόδοση λόγου, γονεϊκό δικαίωµα, διαφάνεια, ποικιλοµορφία, µάνατζµεντ κ.ο.κ. αποτελούν το νέο λεξιλόγιο της εκπαιδευτικής πολιτικής και ταυτόχρονα το νέο θεµατικό πεδίο έρευνας στη συγκριτική παιδαγωγική. Ανάλογα διαφοροποιηµένες εµφανίζονται και οι µεθοδολογικές προσεγγίσεις του κλάδου. Σε αντίθεση µε το παρελθόν, καµιά σχολή σκέψης δεν επικρατεί και αυτό επιτρέπει την εµφάνιση εναλλακτικών θεωρήσεων στη µελέτη των διεθνών εκπαιδευτικών πραγµάτων. Θα έλεγε κανείς ότι ο πλουραλισµός των θεωρήσεων αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό της µεθοδολογίας στη συγκριτική παιδαγωγική των τελευταίων δεκαετιών. Ενδιαφέρουσες είναι επίσης οι εξελίξεις στη γεωγραφική κατανοµή του ερευνητικού και διδακτικού έργου στον κλάδο, καθώς και οι ανακατατάξεις στο πεδίο των βασικών πρωταγωνιστών του. Ο αγγλοσαξονικός χώρος, που τώρα περιλαµβάνει ως δραστήρια µέλη ερευνητικά κέντρα από την Αυστραλία και τον Καναδά, διατηρεί την πρωτοκαθεδρία του. Όµως αυτός επεκτείνεται πλέον και σε περιοχές τόσο διαφορετικές µεταξύ τους, όπως η Άπω Ανατολή, ο Ευρωπαϊκός Νότος και η Λατινική Αµερική. Κοντά στα πανεπιστήµια των περιοχών αυτών που εντάσσουν στο πρόγραµµά τους τη συγκριτική παιδαγωγική, νέες εθνικές εταιρείες συγκριτικής παιδαγωγικής δηµιουργούνται και νέα εξειδικευµένα περιοδικά του κλάδου έρχονται να προστεθούν. Χαρακτηριστικό είναι εν προκειµένω το παράδειγµα της Ελλάδας. Το 1993 δηµιουργείται η Ελληνική Εταιρεία Συγκριτικής Εκπαίδευσης, που από το 2008 µετονοµάζεται σε Ελληνική Εταιρεία Συγκριτικής και ιεθνούς Εκπαίδευσης για να ανταποκριθεί στις διευρυµένες διεθνείς δραστηριότητές της, η κορύφωση των οποίων έρχεται µε τη διοργάνωση στην Αθήνα, το 2008, του 23 ου Παγκόσµιου Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Συγκριτικής Εκπαίδευσης. Στο συνέδριο αυτό πήραν µέρος µε 9

10 εισηγήσεις 268 συγκριτολόγοι της εκπαίδευσης από 49 χώρες. Παράλληλα, από το 2003 εκδίδεται, µε τη συνδροµή και του Εργαστηρίου Συγκριτικής Παιδαγωγικής, ιεθνούς Εκπαιδευτικής Πολιτικής και Επικοινωνίας του Πανεπιστηµίου Αθηνών, το δίγλωσσο εξαµηνιαίο περιοδικό του κλάδου µε τίτλο Συγκριτική και ιεθνής Εκπαιδευτική Επιθεώρηση. Εκείνο όµως που είναι αξιοσηµείωτο είναι η διευρυµένη εµπλοκή στο έργο της συγκριτικής παιδαγωγικής διεθνών οργανισµών, όπως του ΟΟΣΑ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Συµβουλίου της Ευρώπης, της UNESCO, αλλά και της ιεθνούς Τράπεζας και του Παγκόσµιου Οργανισµού Εµπορίου. Αν και η εµπλοκή αυτή δεν είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, νέα, η έκταση και η σηµασία της δικαιολογεί την άποψη ότι οι οργανισµοί αυτοί αποτελούν πλέον τους πρωταγωνιστές του κλάδου, προσδίδοντας ταυτόχρονα ένα χαρακτήρα πραγµατιστικό στις ερευνητικές κατευθύνσεις, προτεραιότητες και θεωρήσεις του κλάδου, ο οποίος φαίνεται να αποµακρύνεται από τις ακαδηµαϊκές καταβολές του, επιστρέφοντας σε εποχές όπου οι µεταρρυθµιστικές προτεραιότητες έδιναν τον τόνο στην συγκριτική έρευνα. Το PISA, το TIMMS, η ιαδικασία της Μπολόνια, οι προβλέψεις της Στρατηγικής της Λισαβόνας κλπ αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά δείγµατα του ενισχυµένου ρόλου των διεθνών οργανισµών στη συγκριτική παιδαγωγική. 3. Συγκριτική Παιδαγωγική: ορισµένα θεµελιώδη χαρακτηριστικά Τι θα µπορούσαµε λοιπόν να πούµε συµπερασµατικά για το χαρακτήρα, τους στόχους, τη θεµατική, τη µέθοδο και τις προοπτικές της συγκριτικής παιδαγωγικής; Μια πρώτη διαπίστωση, που προκύπτει ευθέως από την προηγηθείσα περιγραφή της ιστορικής διαδροµής ανάπτυξης του κλάδου, είναι ότι όλα αυτά εξαρτώνται σε µεγάλο βαθµό από τις εκάστοτε εξελίξεις στην εκπαίδευση και στο ευρύτερο κοινωνικό, οικονοµικό, πολιτικό και πολιτιστικό της περιβάλλον. Μια τέτοια διαπίστωση είναι άλλωστε αναµενόµενη, αφού, καθώς προαναφέρθηκε, οι επιστήµες γενικά αναπτύσσονται όχι µόνο για να ικανοποιήσουν το «φύσει ορέγεσθαι του ειδέναι», την έµφυτη ανθρώπινη περιέργεια, αλλά και για να απαντήσουν στις ανάγκες του ανθρώπου να κατανοήσει και τελικά να ελέγξει κάθε φορά τις εξελίξεις στο περιβάλλον του. Μια δεύτερη διαπίστωση είναι ότι στις καταβολές του κλάδου ανήκει η στενή σχέση που αυτή διατηρεί µε την εκπαιδευτική πολιτική και µε τη µελέτη των ευρύτερα κοινωνικών παραγόντων που την επηρεάζουν. Από την άποψη αυτή, η 10

11 συγκριτική παιδαγωγική κινείται στο µεταίχµιο µεταξύ των αµιγώς παιδαγωγικών επιστηµών, αυτών δηλαδή που ασχολούνται µε τους σκοπούς, τις αρχές, τα µέσα και τα προβλήµατα της µόρφωσης των νέων, και των κοινωνικών επιστηµών που ενδιαφέρονται περισσότερο να εξετάσουν τους εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την ίδια την εκπαίδευση, από τους σκοπούς και το περιεχόµενό της ως τη διάρθρωση, τη διοίκηση και τη χρηµατοδότησή της. Αυτή ακριβώς η διαφορετική θεώρηση εξηγεί ίσως και τους λόγους για τους οποίους πολλοί χρησιµοποιούν, αντί του παραδοσιακού όρου «συγκριτική παιδαγωγική», τον όρο «συγκριτική εκπαίδευση» που αποδίδει καλύτερα το αντικείµενο του κλάδου. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η τρίτη διαπίστωση. Η θεµατολογία της συγκριτικής παιδαγωγικής, όσο και αν αυτή διαφοροποιείται από εποχή σε εποχή ως αποτέλεσµα της σχέσης του κλάδου µε το ευρύτερο εκπαιδευτικό περιβάλλον, κινείται κυρίως στο χώρο εκτός των σχολικών τειχών. Ακόµη και οι θεµελιωτές της ιστορικής προσέγγισης στη συγκριτική παιδαγωγική που έδιναν πρωταρχική σηµασία στις φιλοσοφικές και ιδεολογικές καταβολές της εκπαίδευσης στοιχείο θεµελιακό της παιδαγωγικής επιστήµης ενδιαφέρονταν περισσότερο για τον γενικότερο εκπαιδευτικό προσανατολισµό του εκπαιδευτικού συστήµατος και λιγότερο για τη σχολική πραγµατικότητα. Η τέταρτη διαπίστωση αφορά τους σκοπούς της συγκριτικής παιδαγωγικής. Μπορεί κανείς να διακρίνει εδώ δύο βασικές όσο και αντιδιαµετρικές αντιλήψεις. Πρώτον, εκείνη που θεωρεί ότι ο σκοπός της συγκριτικής παιδαγωγικής είναι η κατανόηση και ερµηνεία του εκπαιδευτικού γίγνεσθαι και της σχέσης του µε το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, ανεξάρτητα µε τη χρησιµότητα ή τις προοπτικές αξιοποίησης της γνώσης αυτής στη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής. Την αντίληψη αυτή προσυπογράφουν τόσο οι οπαδοί της ιστορικής συγκριτικής θεώρησης όσο και, ως ένα βαθµό, ορισµένοι από τους θιασώτες της επιστηµονικής συγκριτικής παιδαγωγικής. Οι πρώτοι απλώς κινήθηκαν σε µακροσκοπικό επίπεδο, αντιµετώπισαν δηλαδή το εκπαιδευτικό σύστηµα και την κοινωνία που αυτό υπηρετεί αφ υψηλού, ως ενιαία σύνολα, και προσπάθησαν να θεµελιώσουν µια θεωρία βασισµένη στην ιστορικο-φιλοσοφική ανάλυση των εκπαιδευτικών πραγµάτων και στην αξιοποίηση ποιοτικών παραγόντων, όπως τα µεγάλα κοσµικά ιδεολογικά ρεύµατα και οι µεγάλες θρησκείες. Οι δεύτεροι, αντίθετα, φιλοδόξησαν µέσα από την εµπειρική έρευνα και την αξιοποίηση δεικτών και ποσοτικών µετρήσεων να ανακαλύψουν νόµους µε γενική ισχύ. Η δεύτερη αντίληψη θέλει τη συγκριτική παιδαγωγική να έχει ένα 11

12 περισσότερο πραγµατιστικό χαρακτήρα να αποτελεί τρόπον τινά µια εφαρµοσµένη επιστήµη στην υπηρεσία της αντιµετώπισης συγκεκριµένων εκπαιδευτικών προβληµάτων και της χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής. Καθώς ο θεωρητικός στόχος της διατύπωσης µιας γενικής θεωρίας της εκπαίδευσης αποδείχτηκε στην πράξη ελάχιστα εφικτός και φαίνεται να στηρίζεται στην αίολη παραδοχή ότι υπάρχουν συγκεκριµένοι όσο και γενικοί νόµοι του κοινωνικού και εκπαιδευτικού γίγνεσθαι, η συγκριτική παιδαγωγική έχει ορθώς εγκαταλείψει τους µεγαλεπήβολους στόχους του παρελθόντος και έχει συµβιβαστεί µε την ιδέα ότι είναι προτιµότερο να επιδοθεί στην κατανόηση και κατά το δυνατόν στην ερµηνεία φαινοµένων και καταστάσεων που αφορούν την εκπαιδευτική πραγµατικότητα. Μια πέµπτη διαπίστωση αναφέρεται στους κινδύνους που εγκυµονεί αυτή η στενή σχέση της συγκριτικής παιδαγωγικής µε την εκπαιδευτική πολιτική. Από την εποχή ήδη του επιλεκτικού δανεισµού κατά τον 19 ο αιώνα µέχρι και σήµερα, την εποχή της έντονης δραστηριοποίησης των διεθνών οργανισµών που διαµορφώνουν την παγκόσµια µεταρρυθµιστική ατζέντα στην εκπαίδευση, υπάρχουν πολλοί που χρησιµοποιούν την συγκριτική παιδαγωγική αδοκίµως για να νοµιµοποιήσουν την υιοθέτηση πολιτικών που αποδείχτηκαν επιτυχείς σε άλλες χώρες. Παραγνωρίζουν όµως µε τον τρόπο αυτό την πολλαπλά επιβεβαιωµένη θέση του Sadler ότι η εκπαίδευση είναι πράγµα ζωντανό, στενά συνυφασµένο µε την ιστορία και τα σύγχρονα δεδοµένα ενός τόπου, που γι αυτό οι θεσµοί και οι πρακτικές του δεν µπορούν να µεταφερθούν και να ευδοκιµήσουν σε ένα διαφορετικό και αντίξοο περιβάλλον. Οι σχετικά πρόσφατες επικλήσεις πολλών στον ευρωπαϊκό χώρο να υιοθετηθεί το Φινλανδικό µοντέλο εκπαίδευσης, χωρίς να λαµβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες του εν λόγω προτύπου, ανήκει στην κατηγορία αυτή. Η έκτη διαπίστωση αφορά το ρόλο της ιστορίας στη συγκριτική σπουδή της εκπαίδευσης. Η ιστορική σχολή αναζήτησε την ερµηνεία του σήµερα στο ιστορικό παρελθόν µιας χώρας. Όσοι αντίθετα αναζήτησαν τους νόµους του εκπαιδευτικού γίγνεσθαι µέσα από την εµπειρική αποτύπωση των ποσοτικών σχέσεων µεταξύ παραµέτρων του σήµερα αγνόησαν την ιστορία ως περιττή. Και στις δύο περιπτώσεις οι εκτιµήσεις τους δεν επιβεβαιώνονται από τα πράγµατα. Η ιστορία είναι κατ αρχήν παρούσα και εύκολα ανιχνεύσιµη σε δύο τουλάχιστον πεδία. Το πρώτο αποτελούν οι θεσµοί. Αυτοί που θεµελιώθηκαν κατά το παρελθόν πρόσφατο ή απώτερο για να υπηρετήσουν συγκεκριµένες επιλογές και που µε την αδράνεια που τους διακρίνει διαιωνίζουν πρακτικές που οικοδοµήθηκαν στη διάρκεια παρελθόντος χρόνου. 12

13 Χαρακτηριστικό παράδειγµα από την ελληνική εκπαιδευτική πραγµατικότητα αποτελεί, ας πούµε, η επιβίωση του θεωρητικού, εγκυκλοπαιδικού και γνωσιοκεντρικού χαρακτήρα του σχολικού προγράµµατος σπουδών σε µια εποχή που οι ανάγκες της παραγωγής και της αγοράς εργασίας, η ανάπτυξη ικανοτήτων και η ευέλικτη και διά βίου µάθηση δίνουν διεθνώς τον τόνο στο πεδίο αυτό. Το δεύτερο αποτελούν τα ίδια τα άτοµα που διαµορφώνουν τις αξίες, αντιλήψεις, πεποιθήσεις, στάσεις και συµπεριφορές τους επίσης σε παρελθόντα χρόνο, µέσα στην οικογένεια, την τοπική κοινωνία ή το σχολείο. Η συµβολή αυτή του χτες στη διαµόρφωση των ατοµικών επιλογών του σήµερα είναι ιδιαίτερα ορατή στα πιο συντηρητικά στρώµατα της κοινωνίας αλλά και στα λιγότερο προσαρµοστικά άτοµα της µεγάλης ηλικίας. Από την άλλη βέβαια, το παρόν δεν είναι δεσµώτης του παρελθόντος, ούτε µόνο των ορατών συνθηκών και αναγκών του σήµερα. Οι προβλέψεις των αναγκών του αύριο ακόµη και αν είναι ανεπιτυχείς οι φιλοδοξίες, οι επιθυµίες, τα ίδια τα τυχαία γεγονότα αποτελούν παράγοντες που επίσης συνδιαµορφώνουν τις επιλογές του παρόντος. Γι αυτό η συγκριτική σπουδή της εκπαίδευσης είναι υποχρεωµένη να κινείται ταυτόχρονα σε δύο άξονες. Ο ένας, ο κατακόρυφος, παρακολουθεί και καταγράφει τον ιστορικό χρόνο, από το χτες στο αύριο. Ο δεύτερος, ο οριζόντιος, επιλέγει να µελετήσει τη σχέση της εκπαίδευσης µε τις εξελίξεις στο σύγχρονο περιβάλλον της και τη δυναµική τους. Σηµείο αµφιλεγόµενο αποτελεί επίσης, ιδιαίτερα στις µέρες µας, το πεδίο αναφοράς της σύγκρισης. Παραδοσιακά, όταν το εθνικό κράτος πρωταγωνιστούσε στη διεθνή σκηνή ως αυτοδύναµος και αυτάρκης παίκτης, η σύγκριση αφορούσε τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά, τους θεσµούς και τις λειτουργίες της εκπαίδευσης των επιµέρους χωρών: ποιες ήταν για παράδειγµα οι οµοιότητες και οι διαφορές στο περιεχόµενο της σχολικής γνώσης, στη διοίκηση ή στην προετοιµασία των εκπαιδευτικών σε αυτές και σε ποιους παράγοντες µπορούσαν αυτές να αποδοθούν. Στην εποχή της παγκοσµιοποίησης όµως οι διεθνείς επιρροές και εξελίξεις δεν µπορεί παρά να διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι ρόλο που κατά πολλούς είναι εξίσου σηµαντικός µε εκείνον που διαδραµατίζει η ιστορία ενός τόπου. Κάτι τέτοιο όµως υπονοµεύει το εθνικό κράτος ως µονάδα σύγκρισης. εν είναι ως εκ τούτου τυχαίο ότι πληθαίνουν τα τελευταία χρόνια οι µελέτες που αναφέρονται στις σχέσεις (και στις εκπαιδευτικές επιρροές) όχι µόνο ανάµεσα σε κράτη αλλά και ανάµεσα σε περιοχές του κόσµου, όπως η Λατινική Αµερική, η Άπω Ανατολή, οι Αφρικανικές, οι Μεσογειακές χώρες κλπ ή που εξετάζουν το ρόλο 13

14 διεθνών πρωτοβουλιών, όπως αυτές της ιαδικασίας της Μπολόνια, του PISA ή της απελευθέρωσης παροχής υπηρεσιών του ΠΟΕ. Μια τελευταία σηµαντική διαπίστωση αφορά την ερευνητική µέθοδο που χρησιµοποιεί η συγκριτική παιδαγωγική. Το ζήτηµα, που καθώς είδαµε αποτέλεσε σηµείο αιχµής κατά τη δεκαετία του 1960, εξακολουθεί να είναι σηµαντικό. Άλλωστε, όπως σε κάθε επιστήµη, η µεθοδολογία αποτελεί θεµελιώδες συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς της. Και εδώ οι αντιλήψεις των συγκριτικών µελετητών της εκπαίδευσης δεν συµπίπτουν. Υπάρχουν κατ αρχάς εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η συγκριτική παιδαγωγική αποτελεί κατά βάση ερευνητική προσέγγιση και όχι αυτοτελή επιστηµονικό κλάδο, αφού τη θεµατική και τα εργαλεία του κλάδου συµµερίζονται και άλλες κοινωνικές επιστήµες. Οι περισσότεροι όµως συγκριτολόγοι φαίνονται να συµφωνούν ότι τη συγκριτική παιδαγωγική χαρακτηρίζει ένας πλουραλισµός θεωρήσεων: ότι αυτή χρησιµοποιεί και πρέπει να χρησιµοποιεί µε τρόπο επιλεκτικό ερευνητικά εργαλεία από όλες τις κοινωνικές επιστήµες, την κοινωνιολογία, την ανθρωπολογία, την πολιτική και οικονοµική επιστήµη, την ιστορία κλπ, ανάλογα µε τη θεµατική, τις ερευνητικές παραδοχές και τους σκοπούς της κάθε µελέτης. Υπό την έννοια αυτή ορισµένοι από τους µελετητές αυτούς µιλούν ήδη όχι για µια συγκριτική παιδαγωγική αλλά για πολλές. Είναι φανερό ότι η συγκριτική παιδαγωγική συνεχίζει να εξελίσσεται σήµερα δυναµικά, όπως και κατά το παρελθόν, προς κατευθύνσεις που της υπαγορεύονται κάθε φορά από τις προτεραιότητες της εκπαίδευσης σε έναν κόσµο που διεθνοποιείται, αναπτύσσεται, αλλάζει ραγδαία, γίνεται όλο και πιο ρευστός και απρόβλεπτος. Σε ένα τέτοιο κόσµο η συγκριτική παιδαγωγική δεν προσφέρει βεβαιότητες. Αντίθετα, µε την κριτική και συγκριτική οπτική της αµφισβητεί τις βεβαιότητες που δηµιουργεί ο εγκλωβισµός µας σε ένα συγκεκριµένο εθνικό, πολιτισµικό ή επιστηµολογικό πλαίσιο. 14

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Δέκα ισχυρές παραδοχές για μια πετυχημένη σχολική ηγεσία Day, Sammons, Hopkins,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1.

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1. Παιδαγωγική Θεμελιώδη προβλήματα http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1 ο δάσκαλος είναι ποιητής του ανθρώπου ριζώνει τη ζωή και ξεριζώνει την ψευτιά Χτίζει Μαθαίνει το μάρμαρο τους της νέους γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Κιούσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ)

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ) ΑΘΗΝΑ 1999 ΜΕΡΟΣ Α Οµάδα Σύνταξης Άννα ηµητροκάλη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της επινόησης στην εκπαίδευση

Η σημασία της επινόησης στην εκπαίδευση Η σημασία της επινόησης στην εκπαίδευση Κ. Π. Κωνσταντίνου Πανεπιστήμιο Κύπρου 27 Οκτωβρίου 2012 Ημερίδα: Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Συναρμολογούμενων Μοντέλων για τη Διδασκαλία των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D)

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Οι Howenstine και Zeile (1992) ανακαλύπτουν μια χαλαρή συσχέτιση μεταξύ Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) και του συνόλου των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ Μονάδα Α2 ιεύθυνση:

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχήµα 1: Βιβλιοθηκονόµοι που παρακολούθησαν το συνέδριο ανά είδος βιβλιοθήκης

Σχήµα 1: Βιβλιοθηκονόµοι που παρακολούθησαν το συνέδριο ανά είδος βιβλιοθήκης 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο ηµοτικών Βιβλιοθηκών: Τα πρώτα συµπεράσµατα Για την Επιστηµονική Επιτροπή Σταµατίνα Τσάφου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τµήµα Βιβλιοθηκονοµίας & Συστηµάτων Πληροφόρησης ΤΕΙ Αθήνας stsafou@teiath.gr

Διαβάστε περισσότερα

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι

ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ÂÚÈÂ fiìâó ΕΙΣΑΓΩΓΗ................................................... 15 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΜΠΟΥ-ΝΑΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Ι ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ Α. Η αξιολ γηση της ψυχολογικής και σχολικής λειτουργικ τητας µε τη χρήση τυποποιηµένων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική Διαχείριση) Θέμης Λιακόπουλος Σύμβουλος Επιχειρησιακής Ανάπτυξης OTS. Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;»

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;» Αθήνα, 19 Σεπτεμβρίου 2014 ΠΡΟΣ: Τον Υπουργό Παιδείας & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ.: Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Ειδική Υπηρεσία Εφαρμογής Δ.Ο.Ε., Ο.Λ.Μ.Ε. Εκπαιδευτικά Δίκτυα Ενημέρωσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80-100 λέξεις. Την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών ως αναγκαία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Σκοπός: Ο σκοπός της πολιτικής ποιότητας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος είναι η συνεχής και συστηματική διασφάλιση, βελτίωση και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Λουκάς Νικ. Άννινος, Υποψήφιος ιδάκτωρ ιοικητικής Επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα