Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας"

Transcript

1 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας Κανονιστικές, διαδικασιακές και κριτικές όψεις ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Διάγραμμα 1. Διαβούλευση, πολιτική φιλοσοφία και δημοκρατική θεωρία. 2. Ελευθεριακές και νεο-διαφωτιστικές φιλοσοφικές θεωρίες της διαβούλευσης. 3. Δημοκρατικό έλλειμμα και διαβουλευτικοί θεσμοί. 4. Ριζοσπαστικές και ρεπουμπλικανικές κριτικές της διαβουλευτικής δημοκρατίας. 5. Μερικά συμπεράσματα. Βιβλιογραφία. 1. Διαβούλευση, πολιτική φιλοσοφία και δημοκρατική θεωρία. Α ΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ της δεκαετίας του 1990, στα πλαίσια της κατάρρευσης του διπολισμού και του τέλους του Ψυχρού Πολέμου (1992 και εντεύθεν), συντελείται στο πεδίο της δημοκρατικής πολιτικής θεωρίας και φιλοσοφίας, κανονιστικής ή δεοντολογικής και περιγραφικής ή εμπειρικής, μία εκτενής και ενδελεχής συζήτηση περί της φύσης και του περιεχομένου της φιλελεύθερης δημοκρατίας, η οποία έχει πλέον πολιτογραφηθεί στις τάξεις των ειδικών μελετητών ως Ο κ. Σπύρος Μακρής είναι Δρ. Πολιτικών Επιστημών-Διεθνολόγος. Διδάσκει, επίσης, Πολιτικές Επιστήμες ως Επισκέπτης Λέκτορας στη Σχολή Ικάρων (ΑΣΕΙ). σελ

2 824 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ διαβουλευτική στροφή (the deliberative turn) (Dryzek 2004:145). Η θεματολογία της διαβουλευτικής στροφής εστιάζεται κυρίως στην έννοια της διαβουλευτικής δημοκρατίας και εντάσσεται στο στοχαστικό πλαίσιο μίας ευρύτερης φιλοσοφικής και θεωρητικής αναζήτησης, η οποία αφορά ουσιαστικά στη νομιμοποιητική αναβάθμιση και δη στη συμμετοχική εμβάθυνση της σύγχρονης φιλελεύθερης δημοκρατίας και συνδέεται με μία σειρά από συναφείς στοχοθεσίες και αντιλήψεις, όπως είναι για παράδειγμα η ρεπουμπλικανική στροφή, η κοινοτιστική στροφή κ.ο.κ. (Λάβδας και Χρυσοχόου 2004:13). Ο όρος διαβουλευτική δημοκρατία (deliberative democracy), που επινοήθηκε και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από το Joseph M. Bessette το 1980 σε ένα άρθρο του με τίτλο «Deliberative democracy: the majoritarian principle in republican government», στα πλαίσια ενός Συλλογικού Τόμου (Bessette 1980), αναφέρεται σε μία μορφή δημοκρατικής νομιμοποίησης (democratic legitimacy), η οποία προκύπτει από τη συμμετοχή των πολιτών σε θεσμούς και διαδικασίες και ορίζεται ως δημόσια διαβούλευση (public deliberation). Το μοντέλο της διαβουλευτικής δημοκρατίας, στις κανονιστικές (πχ. John Rawls) ή τις διαδικασιακές του μορφές (πχ. Jürgen Habermas), στοχεύει στον ποιοτικό μετασχηματισμό της ψηφοκεντρικής (vote-centric) ή αλλιώς αθροιστικής δημοκρατίας (aggregative democracy) (Dryzek 2004:145), σύμφωνα με την οποία οι προτιμήσεις (preferences) των πολιτών θεωρούνται δεδομένες και έτσι ουσιοκρατικά προδιαγεγραμμένες. Υπ αυτή την έννοια, το πολιτικό περιεχόμενο της δημόσιας διαβούλευσης γίνεται αντιληπτό ως μία φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας, με άλλα λόγια ως μία διασκεπτική και διαλογική (discursive) κριτική της εργαλειακής νεοτερικής ορθολογικότητας, που στοχεύει στον εκδημοκρατισμό του ωφελιμιστικού ορθολογικού πράττειν (Dryzek 1994:3). Στο παρόν άρθρο μας επιχειρούμε να παρουσιάσουμε τις κύριες κανονιστικές (normative) και διαδικασιακές (procedural) όψεις του μοντέλου της διαβουλευτικής δημοκρατίας, τα θεμελιώδη πολιτικά ζητήματα που θέτει και θίγει η διαβουλευτική συζήτηση, καθώς επίσης να αναδείξουμε και να προδιαγράψουμε, σε ένα βαθμό, τα τεχνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ενδεχόμενη εφαρμογή του στις σύγχρονες μαζικές ή μεγάλης κλίμακας δημοκρατίες (large scale democracies) και εν κατακλείδι να οριοθετήσουμε τα φιλοσοφικοθεωρητικά του όρια,

3 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 825 στο πλαίσιο της συστηματικής κριτικής που δέχεται από την πλευρά πχ. των οπαδών της ριζοσπαστικής δημοκρατίας (radical democracy), όπως είναι η περίπτωση της Chantal Mouffe (Mouffe 2004). Με βάση τα παραπάνω, το εν λόγω άρθρο κινείται περισσότερο στο πεδίο της πολιτικής φιλοσοφίας και ειδικότερα της δημοκρατικής πολιτικής θεωρίας, με συγκεκριμένες αναφορές στο εμπειρικό πεδίο της πολιτικής πρακτικής, όπου αυτό είναι σκόπιμο και απαραίτητο για τη δομή και την κατανόηση του βασικού μας επιχειρήματος. Οι επιθετικοί προσδιορισμοί της δημοκρατίας υποδηλώνουν τόσο τον πλούτο της δημοκρατικής θεωρίας όσο και το αδιάπτωτο επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τη μορφή και το περιεχόμενο της νεοτερικής φιλελεύθερης δημοκρατίας (Saward 1998). Μία σειρά από αντιθετικά ζεύγη μοντέλων δημοκρατίας, όπως για παράδειγμα συμμετοχική vs αντιπροσωπευτική δημοκρατία, διαβουλευτική vs ψηφοκεντρική δημοκρατία κλπ., οριοθετούν τις θεμελιώδεις προβληματικές της πολιτικής θεωρίας περί δημοκρατικής διακυβέρνησης και αναδεικνύουν τη δημοκρατική θεωρία σε μία ηθική Esperanto της σύγχρονης συζήτησης περί κράτους και πολιτικών συστημάτων (Dryzek 2004:144). Αν και ο όρος δημοκρατία περιβάλλεται πολλές φορές από μία εννοιολογική σύγχυση και εξ αυτού προκρίνονται προς χρήση έτεροι όροι, όπως η έννοια της πολυαρχίας (polyarchy) του Robert Dahl (Μακρής 2007:182), είναι πλέον επιστημονικά αποδεκτό ότι οι ετυμολογικές και σημασιολογικές του απαρχές ανιχνεύονται στα χρόνια της αρχαίας Αθήνας (Cartledge 2009), εφόσον προέρχεται από τα ελληνικά και είναι σύνθετο παράγωγο του ουσιαστικού δήμος (demos), που σημαίνει λαός ή σύνολο των πολιτών, και του ρήματος κρατείν, που σημαίνει κυριαρχώ ή ασκώ εξουσία, δηλαδή την κυριαρχία ή την εξουσία του δήμου, πιο συγκεκριμένα τη λαϊκή κυριαρχία ή την κυριαρχία των πολιτών (Schmidt 2004:19). Ωστόσο, ο όρος αποκτά καθολική αναγνώριση και θετικές συνδηλώσεις μόλις κατά το 19 ο αιώνα, αφού προηγουμένως ο κλασικός πολιτικός φιλελευθερισμός και οι νεοτερικοί θεωρητικοί της δημοκρατικής διακυβέρνησης, αρχής γενομένης από τον John Locke (Μακρής 2007:71), είχαν προσδιορίσει σε μεγάλο βαθμό τα ιστορικά, ειδολογικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά του. Στον 20 ό αιώνα, το διακύβευμα του εννοιολογικού προσδιορισμού της δημοκρατίας ταυτίστηκε με την προβληματική του εκδημοκρατισμού των αυταρχικών καθεστώτων και

4 826 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ μετουσιώθηκε στις θεωρίες της δημοκρατικής μετάβασης (theories of democratic transition). Στα πλαίσια αυτής της ιστορικο-θεωρητικής διερεύνησης, ο όρος δημοκρατία και γενικότερα η τυπολογία των δημοκρατικών μορφών συνοψίστηκαν τελικά σε δύο αντιλήψεις, που δεσπόζουν σήμερα στο χώρο της δημοκρατικής θεωρίας και της πολιτικής επιστήμης εν γένει και οριοθετούν το φιλοσοφικό εύρος της διαβουλευτικής στροφής, με βάση κυρίως τον ενεργό ή όχι ρόλο των πολιτών στις δημόσιες υποθέσεις (Weale 1999:19). Από τη μία έχουμε τη μινιμαλιστική εκδοχή της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η αντίληψη αυτή αντλεί την έμπνευση και τη θεμελίωσή της από το σχετικό έργο του Joseph A. Schumpeter (Μακρής 2007:166) και αντιλαμβάνεται τη δημοκρατία ως μία τεχνική πολιτικής διακυβέρνησης, δηλαδή ως ένα μηχανισμό εκλογής και ανάδειξης της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Από την άλλη, έχουμε μία μαξιμαλιστική αντίληψη, η οποία γειτνιάζει στη φιλοσοφία της δημόσιας διαβούλευσης και αντιλαμβάνεται τη σύγχρονη μαζική και τις πλείστες φορές παθητικά αντιπροσωπευτική φιλελεύθερη δημοκρατία στα πλαίσια ενός ριζοσπαστικού και ενίοτε επαναστατικού συμμετοχικού μετασχηματισμού όχι μόνο του θεσμικού κράτους, αλλά κυρίως και πρωτίστως της κοινωνίας των πολιτών (civil society) (Μακρής 2002:57 και Warren 2001:56). Μολονότι η διαβουλευτική στροφή αποτελεί το ύστατο μείζον διακύβευμα της νεοτερικής δημοκρατικής θεωρίας, οι λογικές απαρχές της διαβουλευτικής πολιτικής φιλοσοφίας ανάγονται στα χρόνια της αθηναϊκής πόλεως (polis) και του Αριστοτέλη (Talisse 2008:45-52). Μπορεί η έννοια της πολιτικής συμμετοχής (participation) να απασχόλησε τόσο τους ρεπουμπλικανούς στοχαστές της ρωμαϊκής αρχαιότητας όσο και τους θεολόγους και τους πολιτικούς διανοητές του ύστερου Μεσαίωνα, κυρίως μέσα από τη συνοδική θεωρία (Μακρής 2007:23), ωστόσο το συμμετοχικό μοντέλο της δημοκρατίας τέθηκε εν τέλει στο επίκεντρο του πολιτικού φιλελευθερισμού και της δημοκρατικής θεωρίας από τον John Stuart Mill και εφεξής (19 ος αιώνας), για να αποκτήσει στον 20 ό αιώνα, μετά τον Β ΠΠ και την ήττα του Ολοκληρωτισμού και ιδίως από τη δεκαετία του 1990 και εφεξής, όπου η κατάρρευση των αυταρχικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης σηματοδότησε ένα νέο κύμα εκδημοκρατισμού και την αναζωογόνηση της δημοκρατικής θεωρίας, μία γκάμα φιλοσοφικών εκπροσώπων και πολιτικών

5 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 827 θεωριών, που κορυφώνονται στις συναφείς έννοιες της διαλογικής, της διασκεπτικής και κυρίως της διαβουλευτικής δημοκρατίας (Elster, 1998). Η συμμετοχική πολιτική θεωρία δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ενεργό συμμετοχή των πολιτών και εντάσσεται όπως και η διαβουλευτική δημοκρατία στο πλέγμα των λεγόμενων θεωριών του πολίτη (theories of citizen) (Παραράς 2004 και Kymlicka 2006:408). Η πολιτική εξουσία και η κυβέρνηση προκύπτουν μέσα από τη διαλογική συναίνεση ισότιμων ηθικά και νομιμοποιητικά πολιτικών υποκειμένων (οι φυσικοδικαιϊκές φιλοσοφικές και πολιτικές θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου) και όχι μέσα από το περιοδικό άθροισμα προκαθορισμένων πολιτικών προτιμήσεων (η ωφελιμιστική αντίληψη της φιλελεύθερης δημοκρατίας) ή από την εργαλειακή σύζευξη αυταρχικών προσταγών και νομιμοποιημένης τυπικά και γραφειοκρατικά ισχύος (η βεμπεριανή αντίληψη της νεοτερικής δημοκρατίας) (Schmidt 2004:279). Το 1998, ο James Bohman αναφέρθηκε πολύ χαρακτηριστικά στην έλευση της εποχής της διαβουλευτικής δημοκρατίας (the coming of age of deliberative democracy) (Bohman 1998). Έκτοτε, η προβληματική περί διαβούλευσης και διαβουλευτικής δημοκρατίας έχει τεθεί και εστιασθεί γύρω από τη διερεύνηση και την απάντηση έξι κεντρικών ερωτημάτων, που προσδιορίζουν και αναδεικνύουν σε μεγάλο βαθμό τις φιλοσοφικές, θεωρητικές και κριτικές πτυχές της διαβουλευτικής συζήτησης in toto (Elstub 2005:148): Τι είναι η διαβουλευτική δημοκρατία; Γιατί η διαβουλευτική δημοκρατία αντιμετωπίζεται τόσο θετικά; Ποια είναι η φύση του δημόσιου επιχειρήματος; Είναι η διαβουλευτική δημοκρατία ένα διακριτό μοντέλο δημοκρατίας; Μπορεί η διαβουλευτική δημοκρατία να προωθήσει αποτελεσματικά και με συνέπεια την πολιτική ισότητα; Τέλος, μπορεί η διαβουλευτική δημοκρατία να υλοποιηθεί θεσμικά; Για να ορίσουμε τη διαβουλευτική δημοκρατία στοιχειωδώς θα πρέπει να θέσουμε το ζήτημα του δισυπόστατου περιεχομένου της και να δούμε ξεχωριστά τα δύο στοιχεία-κλειδιά, τα οποία οριοθετούν το εννοιολογικό της πλαίσιο. Το στοιχείο της δημοκρατίας είναι η συλλογική λήψη αποφάσεων μέσω της συμμετοχής όλων των σχετικών δρώντων (πολίτες με δικαίωμα ψήφου), ενώ το διαβου-

6 828 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ λευτικό στοιχείο αναφέρεται στη διαδικασία διαμόρφωσης των αποφάσεων μέσα από το «δούναι και λαβείν» ορθολογικών επιχειρημάτων. Με τη συνδρομή του Jon Elster, ενός εκ των επιφανών θεωρητικών εκπροσώπων της διαβουλευτικής στροφής (Elster 1998:1), μπορούμε να ορίσουμε τη διαδικασία της δημοκρατικής διαβούλευσης ως εξής: δημοκρατική διαβούλευση καλείται η διαδικασία μετασχηματισμού των προτιμήσεων ίσων και ελεύθερων πολιτών, διαμέσου μίας ορθολογικής, επιχειρηματολογικής και κατά μείζονα λόγο αμερόληπτης επικοινωνίας. 2. Ελευθεριακές και νεο-διαφωτιστικές φιλοσοφικές θεωρίες της διαβούλευσης. Η διαβουλευτική δημοκρατία αποτελεί ένα διακριτό φιλοσοφικο-πολιτικό επιχείρημα μεταξύ των δημοφιλών θεωριών της δημοκρατίας στη σύγχρονη εποχή. Αν θα θέλαμε να την εντάξουμε στη μεθοδολογική προοπτική της δημοκρατικής θεωρίας σήμερα, θα λέγαμε ότι κατά μείζονα λόγο έχει μία κανονιστική και δεοντολογική διάσταση, έναντι των λεγόμενων περιγραφικών και σημασιολογικών διαστάσεων, με την έννοια ότι θέτει προς διερεύνηση κυρίως ζητήματα δημοκρατικής και πολιτικής αξιολογίας, ζητήματα δηλαδή που ορμώμενα από φιλοσοφική και ηθική σκοπιά αντιλαμβάνονται τη φιλελεύθερη δημοκρατία ως ένα διακύβευμα υψηλών ηθικών αξιών (moral values) (Cunningham 2002:163). Υπ αυτή την έννοια, το ενδιαφέρον εφεξής δεν έγκειται απλά στην αποδοχή ή όχι του διαβουλευτικού μοντέλου, αλλά στη διατύπωση μίας σειράς φιλοσοφικών και θεωρητικών προταγμάτων, τα οποία έχουν αναπτύξει τη διαβουλευτική θεωρία σε πολύ μεγάλο βαθμό και τα οποία σε ένα δεύτερο επίπεδο σηματοδοτούν τη μετάβαση σε πιο εμπειρικά, πρακτικά και κριτικά ζητήματα, χωρίς όμως να απομακρύνονται από το θεμελιώδες επιστημολογικά, μεθοδολογικά και έτσι στοχαστικά κανονιστικό επίπεδο. Τα προτάγματα αυτά ομαδοποιούνται σε τρεις κατηγορίες ερωτημάτων, που αφορούν πρώτον, στη φιλοσοφική φύση της δημοκρατικής διαβούλευσης (the nature of public reason), δεύτερον, στην κοινωνικοπολιτική αποτελεσματικότητα του μοντέλου της διαβουλευτικής δημοκρατίας,

7 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 829 ιδίως προς την κατεύθυνση της πολιτικής ισότητας (political equality), και τρίτον και εξίσου σημαντικό για την περαιτέρω συζήτηση, στη θεσμική νομιμοποίηση της δημοκρατικής διαβούλευσης, στο κατά πόσο δηλαδή μπορεί η διαβούλευση να υλοποιηθεί θεσμικά μέσα στους υπάρχοντες θεσμούς και τις διαδικασίες μίας σύγχρονης μαζικής φιλελεύθερης δημοκρατίας (can deliberative democracy be institutionalized?) (Elstub 2005:151). Δύο είναι κατά βάση οι στοχαστικές αφετηρίες της έννοιας της διαβούλευσης και οι θέσεις εκείνες που προσδιορίζουν τη διαβούλευση ως μία φιλοσοφική θεωρία της σύγχρονης φιλελεύθερης δυτικής δημοκρατίας. Πρώτον, η κανονιστική θέση του γνωστού Αμερικανού πολιτικού φιλοσόφου και πατέρα του σύγχρονου ελευθεριακού επιχειρήματος John Rawls ( ) για την ιδέα και το ιδεώδες της δημόσιας λογικής, η οποία υλοποιείται ουσιαστικά στην καντιανή ρεπουμπλικανική αντίληψη μίας ευτεταγμένης, συνταγματικής και δημοκρατικής διαβουλευτικής κοινωνίας (Kαντ 1971 και Ρωλς 2002:229). Δεύτερον, η διαδικασιακή θέση του Γερμανού πολιτικού φιλοσόφου Jürgen Habermas, στην οποία η διαβουλευτική δημοκρατία θεμελιώνεται ως μία ανοιχτή από πάσης φύσεως τυπικούς/ουσιαστικούς περιορισμούς διαδικασία ενός ορθολογικού και κριτικού επικοινωνιακού πράττειν (Habermas 2002:107). Σύμφωνα με την κανονιστική πολιτική θεωρία του John Rawls, η διαλογική και κοινωνική διάσταση της διαβουλευτικής δημοκρατίας αποτυπώνεται στην έννοια της αρχικής κατάστασης (original position) (Μακρής 2007:203). Ο Rawls σε όλο το έργο του κυρίως όμως στη μελέτη του για την ιδέα της δημόσιας λογικής (1997) (Rawls 1999) και εν μέρει και διάσπαρτα στον Πολιτικό Φιλελευθερισμό του (1993) (Ρωλς 2002:12) αναφέρεται ρητά στο ζήτημα της διαβουλευτικής δημοκρατίας και στην ιδέα της διαβούλευσης καθεαυτήν. «Όταν οι πολίτες», γράφει χαρακτηριστικά, «διαβουλεύονται, ανταλλάσσουν απόψεις και συζητούν τους λόγους για τους οποίους υποστηρίζουν διάφορα δημόσια πολιτικά ζητήματα, φαντάζονται ότι οι πολιτικές τους απόψεις μπορεί να αναθεωρηθούν μέσα από συζητήσεις με άλλους πολίτες και γι αυτό», συνεχίζει και ολοκληρώνει το συλλογισμό του, «η διαβουλευτική δημοκρατία αναγνωρίζει ( ) ότι χωρίς την ευρέως διαδεδομένη διαπαιδαγώγηση όλων των πολιτών στις βασικές πλευρές της συνταγματικής δημοκρατικής διακυβέρνησης και χωρίς ένα κοινό ενημερωμένο γύρω από

8 830 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ τα πιεστικά προβλήματα δεν μπορούν ( ) να ληφθούν κρίσιμες πολιτικές και κοινωνικές αποφάσεις» (Ρωλς 2002: ). Η ρωλσιανή διαβούλευση είναι συνάρτηση της δημόσιας συνταγματικής και δημοκρατικής λογικής και ιδίως της θεμελιώδους δικαιοσύνης (Rawls 1971). Μεγάλη σημασία αποδίδει ο Rawls στα ζητήματα της δημόσιας χρηματοδότησης των εκλογών και της εξασφάλισης των δημόσιων ευκαιριών για σοβαρή και μεθοδική συζήτηση πάνω σε θεμελιώδη προβλήματα δημόσιας πολιτικής, που προσδιορίζουν αυτό που στις μέρες μας ορίζεται ως ιδιωτικοποίηση της πολιτικής και γενικότερα ελλειμματική δημοκρατία (Ρωλς 2002:243, Τσάτσος 2008, Κοντιάδης, Μακρής 2009:59-90 και Μακρής 2009β). Η ρωλσιανή διαβούλευση ως δημόσιος λόγος είναι μία κανονιστική, παιδαγωγική και σε τελευταία ανάλυση δεοντολογική και αξιολογική διεργασία προσδιορισμού μίας στοιχειώδους συνταγματικής τάξης, η οποία φαίνεται να ικανοποιεί την κοινωνική συνθήκη (βλ. αρχική κατάσταση) μίας ελευθεριακής πολιτικής δικαιοσύνης με στοιχεία κοινωνικής πρόνοιας και επιείκειας (Ρωλς 2004:110). Με καντιανούς όρους, η διαβούλευση είναι μία κατασκευαστική διεργασία (constructivism) πολιτικού ορθολογισμού μεταξύ ίσων και ισότιμων συμβαλλόμενων μερών στο πλαίσιο της πρωταρχικής θέσης, με σκοπό τη διαμόρφωση κοινών συνταγματικών αρχών, αξιών και κριτηρίων, που τελικά θα οδηγήσουν στην πολιτική συμφωνία, την πολιτική συνεργασία και τη συνταγματική συναίνεση (Ρωλς 2004:199). Η ρωλσιανή αντίληψη του δημόσιου διαβουλευτικού λόγου και τρόπου ζωής εν γένει είναι από φιλοσοφική σκοπιά μία πολιτική αντίληψη περί του κοινού αγαθού (common good), η οποία διατυπώθηκε στο τελευταίο τέταρτο του 20 ού αιώνα για να αναχαιτίσει και να αμβλύνει στοχαστικά τις μείζονες κοινωνικοπολιτικές παθογένειες του ωφελιμιστικού και συνεπειοκρατικού καπιταλισμού και, συνεπώς, να καυτηριάσει τους μεταφυσικούς μονισμούς και τους ιδεολογικούς δογματισμούς του εργαλειακού ορθολογισμού της όψιμης νεοτερικότητας, που στο όνομα της τεχνολογικής προόδου απαξίωσε τα ιδεώδη της ρουσσωικής και καντιανής ρεπουμπλικανικής δημοκρατίας (Ρωλς 2004:362). Η χαμπερμασιανή έννοια της δημόσιας διαβούλεσης μπορεί να εκληφθεί ως ένα νεο-διαφωτιστικό φιλοσοφικό εγχείρημα ολοκλήρωσης του ημιτελούς έργου του Διαφωτισμού (Μακρής 2008:103). Σύμφωνα με τη διαδικασιακή θεώρηση

9 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 831 του Jürgen Habermas, η διεργασία της διαβουλευτικής επιχειρηματολογίας γίνεται αντιληπτή ως μία ιδεατή ομιλιακή συνθήκη (ideal speech situation) (Held 2006:239, Held 2007:331 και Παρούσης 2005:44). Με φιλοσοφικούς όρους, ο επικοινωνιακός διαβουλευτικός λόγος του Jürgen Habermas είναι «μία άλλη δυνατότητα εξόδου από τη φιλοσοφία του υποκειμένου» (Habermas 1990:73). Η δημόσια διαβούλευση εδώ γίνεται αντιληπτή ως μία διυποκειμενική, διαδραστική και γλωσσικά διαμεσοσαλαβημένη συνεννόηση, που δίνει στο υποκείμενο, μέσω της ανοικτής πολιτικής συμμετοχής, τη δυνατότητα να υπερνικήσει τις μεταφυσικές εμμονές ενός δήθεν αντικειμενικού και υπερβατικού Εγώ, που η ύπαρξή του είναι προϊόν μίας αυτο-αναφορικής αλλοτρίωσης. Ο Jürgen Habermas, αξιοποιώντας τις σχετικές φιλοσοφικoπολιτικές θέσεις των Kant, Marx, Nietzsche και της Σχολής της Φραγκφούρτης, διατυπώνει ουσιαστικά μία θεωρία του επικοινωνιακού πράττειν (theory of communicative action), στην οποία η εργαλειακή ορθολογικότητα υποκαθίσταται από την επικοινωνιακή ορθολογικότητα, με σκοπό την ολοκλήρωση του φιλοσοφικού, ηθικού και πολιτικού προτάγματος του Διαφωτισμού (Habermas 1984, Habermas 1987 και Habermas 1990α). Ο Jürgen Habermas ασχολήθηκε ειδικά με τη διαβουλευτική πολιτική ως μία διαδικασιακή έννοια της δημοκρατίας στο έβδομο κεφάλαιο του έργου του Between Facts and Norms (Habermas 1996 και Markell 2000), στο οποίο η δημόσια διαβούλευση νοείται ως μία διαδικασία μέσω της οποίας το δίκαιο αποκτά κύρος και νομιμοποίηση. Με καντιανές και αυτός φιλοσοφικές καταβολές, όπως ο Rawls, θέτει τη δημοκρατία στα πλαίσια μίας σχέσης δικαίου και επικοινωνιακού πράττειν, ιδεώδους και πραγματικότητας, όπου το δίκαιο νομιμοποιείται όχι από έναν εξωτερικό κρατικό καταναγκασμό, αλλά από μία βαθιά εσωτερική διαδικασία, με ηθικά και γλωσσικά κριτήρια. Το αυτόνομο καντιανό υποκείμενο μετασχηματίζεται στο έργο του Jürgen Habermas σε ένα homo politicus, όπου η πολιτική και ιδεολογική του ταυτότητα συγκροτείται μέσα από τη συμμετοχική δράση του στα δημόσια πράγματα και όπου η κυρίαρχη ηθική αξία είναι η ανοιχτή χωρίς δογματικούς αποκλεισμούς διαβούλευση μεταξύ αυτόνομων πολιτών (Habermas 1996:386/ελληνική έκδοση). Τόσο η ρωλσιανή έννοια της αρχικής κατάστασης όσο και η χαμπερμασιανή έννοια του ιδεατού διαλόγου εισάγουν στη διαβουλευτική προβληματική το

10 832 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ μείζον ζήτημα της αμεροληψίας (impartiality) (Held 2006:239). Υπ αυτή την οπτική γωνία, η δημοκρατική διαβούλευση θεμελιώνεται φιλοσοφικά, κανονιστικά, γνωσιολογικά και διαδικασιακά ως μία ηθική του διαλογικού και επικοινωνιακού πράττειν, με άλλα λόγια, ως μία αμερόληπτη και ανοικτή ιδεολογικά συζήτηση, μεταξύ ελεύθερων και ίσων πολιτών, οι οποίοι συζητούν, αξιολογούν και τελικά αποφασίζουν μέσα από μία αδογμάτιστη επιχειρηματολογία. Η αμεροληψία, όπως φαίνεται ιδίως στη θεωρία του Jürgen Habermas, προσδίδει στη δημοκρατική διαβούλευση το ηθικό επίχρισμα της οικουμενικότητας. Συνεπώς, η δημοκρατική πολιτική διαβούλευση, ως κανονιστικό και διαδικασιακό επιχείρημα, εντάσσεται αβίαστα στη μείζονα φιλοσοφική παράδοση του Ρασιοναλισμού και του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού (Μακρής 2007:231). H κανονιστική και διαδικασιακή θεμελίωση της δημοκρατικής διαβούλευσης έγκειται σε τρεις κυρίως λόγους, οι οποίοι παραπέμπουν σε μία σειρά από διακριτές και θεμελιώδεις πολιτικές αξίες: 1. Στη γνωστική αιτιολόγηση, σύμφωνα με την οποία, ο μετασχηματισμός των πεποιθήσεων και η διαβουλευτική συναίνεση δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την προσήκουσα πληροφόρηση των πολιτών πάνω στα υπό συζήτηση και προς επίλυση ζητήματα. 2. Στη μεθοδολογική αιτιολόγηση, σύμφωνα με την οποία, η δημοκρατική διαβούλευση είναι η πιο σωστή μέθοδος για την παραγωγή ορθών αποφάσεων. 3. Στην αιτιολόγηση της δίκαιης διαδικασίας, όπου η δημοκρατική διαβούλευση οδηγεί σε δίκαια αποτελέσματα, στο βαθμό όπου οι λαμβανόμενες αποφάσεις είναι προϊόντα μίας δίκαιης διαδικασίας (fair procedure), στην οποία όλοι οι πολίτες συμμετέχουν ελεύθερα και ισότιμα. Η ανοικτή, επαρκής και αμερόληπτη πληροφόρηση, το δημόσιο συμφέρον και η δίκαιη διαδικασία συνθέτουν ένα συμπαγές κανονιστικό και διαδικασιακό πλέγμα, μέσα στο οποίο τα τελευταία είκοσι χρόνια συντελείται μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστημονική και ακαδημαϊκή συζήτηση για τη διεκπεραίωση και την προώθηση ενός επιτακτικού αιτήματος, σχετικά με την αναβάθμιση ή, για τους πιο ριζοσπάστες, το μετασχηματισμό της σύγχρονης φιλελεύθερης δημοκρατίας σε ένα νέο δημοκρατικό μοντέλο, το οποίο ο David Held τοποθέτησε

11 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 833 ένατο (IX) στη σειρά των μοντέλων που πραγματεύτηκε στο γνωστό βιβλίο του Models of Democracy, θέτοντάς το έτσι ένα βήμα πριν από τα πρωτοπόρα μοντέλα της δημοκρατικής αυτονομίας (democratic autonomy) και της διεθνούς κοσμοπολιτικής δημοκρατίας (the cosmopolitan model of democracy) και το οποίο, όπως επισημάναμε, έχει πολιτογραφηθεί στη βιβλιογραφία της δημοκρατικής πολιτικής θεωρίας ως το μοντέλο της διαβουλευτικής δημοκρατίας (Held 2006:231). Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος John Rawls, εκ των καταστατικών όπως είδαμε σύγχρονων στοχαστών της φιλελεύθερης δημοκρατίας ως ενός ιδεώδους του δημόσιου λόγου, μίας δημοκρατικής πολιτικής κοινωνίας με άλλα λόγια, όπου ίσοι πολίτες «ως συλλογικό σώμα, ασκούν την ύπατη πολιτική εξουσία και την ύπατη εξουσία καταναγκασμού ο ένας πάνω στον άλλον, καθώς υιοθετούν νόμους και τροποποιούν το σύνταγμά τους» (Ρωλς 2004:259), ορίζει τελικά τη διαβουλευτική δημοκρατία με βάση τρία κρίσιμα και δεσπόζοντα στοιχεία: α) Μία ιδέα δημόσιας λογικής, που θεμελιώνεται στη συνέπεια του Λόγου. β) Ένα πλαίσιο συνταγματικών δημοκρατικών θεσμών, το οποίο καθορίζει τα χαρακτηριστικά των νομοθετικών διαβουλευτικών σωμάτων. γ) Τη βούληση των πολιτών να εδραιώσουν το ιδεώδες της δημόσιας λογικής στη δημοκρατική πολιτική τους συμπεριφορά (Ρωλς 2002:242). 3. Δημοκρατικό έλλειμμα και διαβουλευτικοί θεσμοί. Το κανονιστικό και διαδικασιακό επιχείρημα του επικοινωνιακού μετασχηματισμού των αξιακά προκαθορισμένων προτιμήσεων ελεύθερων και ίσων πολιτών αφορά στην ανοιχτή κρίση εκπροσώπησης του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος σήμερα, μία κρίση η οποία εκδηλώνεται ως έλλειμμα δημοκρατίας (Palumbo and Scot 2005:389 και Μακρής 2009) και ως κρίση δημοκρατικής νομιμοποίησης σε πολλαπλά επίπεδα, κρατικά και υπερεθνικά, σε μία εποχή, και αυτό είναι ένα παράδοξο, όπου, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η φιλελεύθερη δημοκρατική ιδεολογία δείχνει, φαινομενικά τουλάχιστον, να απολαμβάνει μία αξιολογική αναγνώριση στα πεδία των διεθνών σχέσεων και των δημόσιων πολιτικών (Μακρής 2008, Μακρής 2008α και Makris 2008). Ειδικότερα, στο εσωτερικό πολιτικό πεδίο (domestic context), η δημοκρατι-

12 834 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ κή κρίση έχει πολλές εκφάνσεις και εκφράσεις και έχει πολιτογραφηθεί πλέον ως κρίση διαβούλευσης. Στο μείζον επίπεδο της νομοθετικής εξουσίας, η σε βάθος μελέτη των πολιτικών θεμάτων έχει εκχωρηθεί προς όφελος των εξειδικευμένων μηχανισμών, ενώ η ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας (Κοντιάδης & Μακρής 2009:59-64), σε συνδυασμό με τη στρατηγική και όχι διαλογική και συναινετική ενδυνάμωση των κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών, την ηγεμονία των μονοκομματικών κυβερνήσεων, την άτεγκτη κομματική πειθαρχία και κατά μείζονα λόγο την επαγγελματοποίηση και ιδιωτικοποίηση της πολιτικής (Τσάτσος 2008 και Μακρής 2009β), έχουν δημιουργήσει μία κατάσταση οιονεί δημοκρατικής ασφυξίας στους σύγχρονους πολίτες, που αντί να κινηθούν προς την κατεύθυνση ριζοσπαστικότερης δημοκρατικής αντιπροσώπευσης και συμμετοχής, έχουν περιέλθει σε ένα «λήθαργο» πολιτικής απάθειας και απαξίωσης του δικαιώματος του ενεργού πολίτη συλλήβδην (Σπανού 2008:215). Ωστόσο, πέρα από τις πολιτικές και θεσμικές εκφράσεις της κρίσης στις σύγχρονες φιλελεύθερες δημοκρατίες, οι οπαδοί της διαβούλευσης υποστηρίζουν, και κατ αυτό τον τρόπο διατυπώνουν και προάγουν τα θεωρητικά τους προτάγματα, ότι η κρίση διαβούλευσης είναι κυρίως μία κρίση νομιμοποίησης. Με άλλα λόγια, μία κρίση της ίδιας της ιδιότητας του πολίτη. Μία ενδογενής αδυναμία του σύγχρονου πολιτικού συστήματος να μετασχηματίσει αξιακά, ορθολογικά και δημοκρατικά τις προτιμήσεις των πολιτών. Εν τέλει μία κρίση πολιτικής αγωγής (political learning) και πολιτικής κουλτούρας (political culture), η οποία εγκλωβίζει, όπως τονίζει ο James Fishkin, το εκλογικό σώμα σε μία κατάσταση «πολιτικής αδιαφορίας», που εντείνεται αφενός από τον ολιγοκομματισμό (Τσάτσος 2008 και Μακρής 2009β) αφετέρου από τον κυβερνητικό ελιτισμό (Held 2007:320). Το έλλειμμα δημοκρατίας κορυφώνεται στην απουσία δημόσιου διαλόγου ή σε έναν πολιτικό διάλογο επιδερμικό, κενό ιδεολογικού και πολιτικού περιεχομένου και χωρίς ουσιαστική πληροφόρηση. Η πολιτική επικοινωνία εξαντλείται στις ατάκες των επαγγελματιών πολιτικών, στο φαίνεσθαι των δημοσκοπικών αναλύσεων και στο πολιτικό μάρκετινγκ, ενώ τα ΜΜΕ, από την πλευρά τους, ως εκπρόσωποι ιδιωτικών συμφερόντων, διαβρώνουν το δημόσιο χαρακτήρα της πολιτικής επιχειρηματολογίας, μετατρέποντας την πολιτική σε μία διαδικασία

13 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 835 επιλογής «καταναλωτικών αγαθών και απορρυπαντικών» (Παιονίδης 1998). «Ολοένα και περισσότερο», επισημαίνει ο Held, «η πολιτική εμφανίζεται ρηχή, προσηλωμένη στα μέσα ενημέρωσης, ευτελής και κενή από ιδέες και από υψηλής ποιότητας ηγετικές φυσιογνωμίες» (Held 2007:324). Στα διαβουλευτικά θεωρητικά προτάγματα, είτε δίνουν έμφαση σε αξιακά είτε σε διαδικασιακά ζητήματα, λανθάνει ένα κανονιστικό αίτημα μετασχηματισμού της πολιτικής αξιολογίας και κουλτούρας των σύγχρονων φιλελεύθερων δημοκρατιών, που μόνο κατ ευφημισμό πια εκπληρώνουν τις ηθικές δεσμεύσεις της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Είτε, με άλλα λόγια, η θεωρητική ανάλυση τείνει προς τη διάκριση καταναλωτικής αγοράς (market) και δημόσιου φόρουμ (public forum), όπως συμβαίνει στο έργο του Jon Elster, είτε προς την κριτική της εργαλειακής ορθολογικότητας, η οποία υποκαθιστά την ουσιαστική επικοινωνιακή ηθική του δημόσιου διαλόγου, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των Jürgen Habermas και John Dryzek, είτε, τέλος, προς το σαφή χωρισμό μεταξύ διαβουλευτικής και συμμετοχικής δημοκρατίας, στο βαθμό όπου η διεύρυνση της πολιτικής συμμετοχής δεν εγγυάται αυτόματα και εξ ορισμού τη δημοκρατική διαβούλευση, εφόσον αυτό είναι κάτι πιο σύνθετο και προϋποθέτει την αναβάθμιση εκ μέρους των πολιτών της ποιότητας του πολιτικού συλλογισμού (η περίπτωση του Joshua Cohen) (Held 2007:325), το διαβουλευτικό αίτημα παραμένει σε ένα βαθμό κοινό και ενιαίο: περισσότερη και ποιοτικότερη δημοκρατία. Με βάση τα παραπάνω μπορεί να μιλήσει σήμερα κανείς για θεσμούς διαβουλευτικής δημοκρατίας; Με άλλα λόγια, η κριτική της αθροιστικής και εργαλειακής αντίληψης της δημοκρατικής νομιμοποίησης μπορεί να υλοποιηθεί σε θεσμούς και διαδικασίες διαβούλευσης με ρεαλιστική προοπτική, ώστε να επιλυθεί έστω και εν μέρει η κρίση νομιμοποίησης που βιώνουν οι σύγχρονες φιλελεύθερες δημοκρατικές κοινωνίες; Μολονότι οι θεωρητικοί της δημοκρατικής διαβούλευσης εντοπίζουν τα σοβαρά τεχνικά προβλήματα που έχει η εφαρμογή του διαβουλευτικού ιδεώδους στις σύγχρονες κοινωνίες μαζικής κλίμακας (large scale problem), δηλαδή το γεγονός ότι δεν είναι πρακτικά εύκολο εκατομμύρια πολίτες να διαβουλεύονται τοπικά και χρονικά και να αποφασίζουν έτσι συλλογικά επιτυγχάνοντας έναν υψηλό βαθμό επικοινωνιακής και αξιολογικής συναίνεσης (consensus) (Farrelly 2004:225), ένα μέρος της σύγχρονης βιβλιογραφίας επικε-

14 836 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ ντρώνεται σε σχέδια διαβουλευτικής επέκτασης, εμβάθυνσης ή μετασχηματισμού της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ήδη από το 1984, ο Benjamin Barber, στο πρώιμα διαβουλευτικό βιβλίο του Ισχυρή Δημοκρατία (Barber 2007:495), κάνει λόγο για θεσμούς και θεσμοποίηση της ισχυρής δημοκρατίας (strong democracy) 1. Για τον Barber, η ισχυρή δημοκρατία είναι συνάρτηση της αδιαμεσολάβητης αυτοδιακυβέρνησης και ως εκ τούτου έχει στοιχεία άμεσης δημοκρατίας (direct democracy). Πιο συγκεκριμένα, απαιτεί θεσμούς που θα κινητοποιήσουν και, εν συνεχεία, θα εμπλέξουν τα άτομα τόσο σε επίπεδο γειτονιάς όσο και σε εθνικό επίπεδο, ώστε να αρθούν στη δημόσια σφαίρα του ενεργού πολίτη. Η βιωσιμότητα και η πρακτικότητα των διαβουλευτικών θεσμών σύμφωνα με τον Benjamin Barber, ζήτημα κρίσιμο, το ο- ποίο θέτει επί τάπητος και το πρόβλημα της μεγάλης κλίμακας, συνεπάγεται την ικανοποίηση πέντε κριτηρίων (Barber 2007:496): 1. Πρέπει να είναι ρεαλιστικοί ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν. 2. Πρέπει να είναι συμβατοί με τους βασικούς αντιπροσωπευτικούς θεσμούς των μεγάλης κλίμακας κοινωνιών (το μετριοπαθές πρόταγμα της διαβούλευσης). 3. Πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους αυτό που ο Alexis de Tocqueville και ο John Stuart Mill χαρακτήρισαν ως «τυραννία της πλειοψηφίας», δηλαδή να παρέχουν θεσμικά εχέγγυα έκφρασης και συμμετοχής στις μειοψηφίες. 4. Πρέπει να αντιμετωπίζουν μεθοδικά/αποτελεσματικά τα προβλήματα μεγάλης κλίμακας, τεχνολογίας, πολυπλοκότητας και τοπικισμού. 5. Τέλος, πρέπει να καθιστούν εφικτή μία κυβέρνηση ενεργών πολιτών στη θέση της κυβέρνησης των επαγγελματιών πολιτικών. Η θεσμοποίηση του στοιχείου της διαβούλευσης στις σύγχρονες δημοκρατίες υλοποιείται μέσα από την πρόταξη μίας σειράς διαβουλευτικών θεσμών, οι 1. Ο όρος είναι συνώνυμος και εναλλακτικός της διαβουλευτικής δημοκρατίας αν και έχει περισσότερα κοινά στοιχεία με το μοντέλο της συμμετοχικής δημοκρατίας (participatory democracy), που γειτνιάζει με το διαβουλευτικό και για πολλούς μετριοπαθείς διαβουλευτικούς θεωρείται ως ο προπάτορας της δημοκρατικής διαβούλευσης.

15 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 837 οποίοι σε γενικές γραμμές περιγράφονται ως εξής (Barber 2007:505 και Held 2007:340): συνελεύσεις γειτονιάς, τηλεοπτικές συνελεύσεις πόλεων, πολιτική αγωγή, διαβουλευτικά δημοψηφίσματα ή διαβουλευτικές δημοσκοπήσεις, λαϊκές νομοθετικές πρωτοβουλίες, αξιοποίηση της ηλεκτρονικής δημοκρατίας, εθνική ιδιότητα του πολίτη, δημοκρατία στους χώρους εργασίας, άτυπη λαϊκή δικαιοσύνη, ημέρες διαβούλευσης, επιτροπές πολιτών, μηχανισμοί ανάδρασης των πολιτών και των ψηφοφόρων με αξιοποίηση της τεχνολογίας και δημόσια χρηματοδότηση των διαβουλευτικών θεσμών. 4. Ριζοσπαστικές και ρεπουμπλικανικές κριτικές της διαβουλευτικής δημοκρατίας. Η κριτική στο μοντέλο της διαβουλευτικής δημοκρατίας προέρχεται αφενός από τις ίδιες τις τάξεις των θεωρητικών της διαβούλευσης, αφετέρου από συναφείς ή έτερους θεωρητικούς και πολιτικο-ιδεολογικούς χώρους, που αναζητούν περαιτέρω θεσμική εμβάθυνση του διαλόγου με επιχειρήματα στις φιλελεύθερες δημοκρατίες της Δύσης. Η πλέον γνωστή κριτική από την πλευρά της διαβούλευσης είναι η θεωρία των Amy Gutmann και Dennis Thomson, σύμφωνα με την οποία, η οικουμενική (universalist) ή χαμπερμασιανή έννοια της δημοκρατικής διαβούλευσης είναι αρκετά αφηρημένη και ρασιοναλιστική, ώστε να μπορεί να πραγματοποιηθεί, χωρίς να οδηγήσει σε έναν «ηθικό ολοκληρωτισμό». Για τους Gutmann και Thomson, αυτό το οποίο θα ωφελούσε δεν είναι η θεσμοποίηση γενικευμένων καναλιών διαβούλευσης, αλλά πολύ περισσότερο η θεσμοποίηση μίας οικονομίας της ηθικής διαφωνίας, που θα οδηγούσε ενίοτε και σε ένα συμβιβασμό με την αντίθετη άποψη. Με αυτό τον τρόπο εισήγαγαν στη διαβουλευτική και διαλογική δημοκρατία το στοιχείο της αμοιβαιότητας (reciprocity), την αρχή με άλλα λόγια του αμοιβαίου σεβασμού, όταν η διαβούλευση δεν είναι επί του πρακτέου εφικτή (Held 2007:334). Ο James Tully ασκεί κριτική στη μονοδιάστατη και μονολοθική αντίληψη της έλλογης διαβούλευσης. Εκκινώντας από τη γνωστή θεωρία των γλωσσικών παιγνίων του Wittgenstein, προκρίνει μία πολυφωνική διαβούλευση, μία διαλογι-

16 838 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ κή δηλαδή φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία θα οικοδομείται σε εντελώς διαφορετικές μορφές αιτιολόγησης και επιχειρηματολογίας, άρα σε έναν πλουραλισμό αξιών. Σύμφωνα με τον James Tully, η αξιακή ποικιλοδοξία υπονομεύει το στοιχείο της διαβουλευτικής αμεροληψίας. Για την Iris Yong, αυτή η κατασκευασμένη αμεροληψία καταστέλλει τη διαφορετικότητα και στην προοπτική της ενσωμάτωσης αλώνει τις πολιτισμικές ταυτότητες (Held 2007:336). Οι εν λόγω κριτικές καταδεικνύουν ότι το μοντέλο της διαβουλευτικής δημοκρατίας δεν προσκρούει τόσο πολύ στο ούτως ή άλλως βέβαια μείζον πρόβλημα της μεγάλης κλίμακας, αλλά σε ποιοτικά ζητήματα ή προβλήματα, τα οποία θέτουν υπό αυστηρή φιλοσοφική και στοχαστική διερεύνηση τα οντολογικά και αξιολογικά δεδομένα της δυτικής μεταφυσικής ανθρωπολογίας. Αυτό σημαίνει ότι ο homo politicus ίσως δεν έχει τις ανθρωπολογικές και πολιτισμικές δυνατότητες να διαβουλευτεί χωρίς κρίσιμες συγκρούσεις, που θα οδηγήσουν σε κοινωνική ρήξη και εντροπία. Όπως όλα τα μεγάλα κανονιστικά αιτήματα, σύμφωνα με τον Immanuel Kant (Μακρής 2007:401), έτσι και το αίτημα της δημοκρατικής διαβούλευσης θέτει τον νεοτερικό Άνθρωπο ενώπιον του προβλήματος της ελευθερίας ως αυτονομίας, της ελευθερίας ως της κατεξοχήν πρακτικής του ηθικού πράττειν. Το μοντέλο της διαβουλευτικής δημοκρατίας έχει δεχτεί εποικοδομητική κριτική και από έτερους ιδεολογικούς χώρους, όπως είναι ο χώρος της ριζοσπαστικής δημοκρατικής αριστεράς, αλλά και από το χώρο του ρεπουμπλικανισμού, της θεωρίας του πολίτη, η οποία επιχειρεί να αναθερμάνει την πολιτική διάσταση του ατόμου (Μακρής 2009α:200). Σε γενικές γραμμές, οι μεταμοντέρνες διαβουλευτικές θεωρίες αμφισβητούν την έννοια της ηθικής καθολικότητας και θέτουν το ζήτημα της πολιτικής νομιμοποίησης εν αμφιβόλω. Η διαβούλεση, εν προκειμένω, γίνεται στοιχείο μίας αγωνιστικής επικοινωνιακής πρακτικής, που δεν αποσκοπεί στη νομιμοποίηση της πολιτικής, αλλά στην αποκάλυψη των δεσμών της γνώσης και της αλήθειας με την εξουσία (Blaug 1988: ). Η πλέον γνωστή κριτική της δημοκρατικής διαβούλευσης από την πλευρά της ριζοσπαστικής αριστεράς είναι η θεωρία της Chantal Mouffe για ένα αγωνιστικό πρότυπο δημοκρατίας (agonistic model of democracy). Σύμφωνα με το μεταμοντέρνο αποδομιστικό και μαρξιστικό σκεπτικισμό της Mouffe, το πρότυπο της διαβουλευτικής δημοκρατίας, επειδή είναι ουσιοκρατικό, θεμελιωτικό, μετα-

17 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 839 φυσικό και ως εκ τούτου κατασκευασμένο, «αρνείται τη διάσταση της μη αποφασισιμότητας και το ανεξάλειπτο του ανταγωνισμού, που αποτελούν συστατικά στοιχεία του πολιτικού» (Mouffe 2004:190). Με αυτή την έννοια, η Chantal Mouffe ισχυρίζεται ότι οι διαβουλευτικοί θεωρητικοί, με όχημα το νεοτερικό μεταφυσικό οικουμενικό ρασιοναλισμό, απορρίπτουν την εγγενώς συγκρουσιακή και αγωνιστική φύση του πλουραλισμού, που ως στοχαστικό γεγονός έφεραν στο προσκήνιο της δυτικής φιλοσοφίας οι μεγάλοι μύστες της αμφισβήτησης και της αντι-νεοτερικότητας (Nietzsche, Marx, Freud), σημαντική υπήρξε εδώ και η σχετική πολιτική θεωρία του Carl Schmitt (Σμιτ 2009), και ως εμπειρικό γεγονός ο πολιτικός μαρξισμός και ο ακτιβισμός των Νέων Κοινωνικών Κινημάτων. Συνεπώς, για τη Chantal Mouffe, το διαβουλευτικό μοντέλο θα πρέπει να δώσει τη θέση του στο μοντέλο μίας ριζοσπαστικής πλουραλιστικής αριστερής δημοκρατίας. Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κριτική που ασκείται από την πλευρά των θεωρητικών του ρεπουμπλικανισμού (republicanism). Οι ρεπουμπλικανικές διαβουλευτικές θεωρίες συγκεκριμένα αναδεικνύουν το ζήτημα της διαβούλευσης στη βάση μίας κοινοτιστικής αντίληψης της ατομικής ταυτότητας, προάγοντας και ευνοώντας τις συλλογικές μορφές ζωής. Ουσιαστικά γίνεται μία προσπάθεια να έρθει εκ νέου στο προσκήνιο η έννοια της κοινωνίας των πολιτών (civil society) και να παραχθούν νέες θεωρίες του πολίτη (Blaug 1988: ). Η περίπτωση του Alain Renaut είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα (Renaut 2007:226 και Μακρής 2008β:33). Αν και η διαβουλευτική δημοκρατία επικρίνεται πια από ένα μέρος της ριζοσπαστικής αριστεράς ως συναινετική και κεντρώα, η προτροπή του Γάλλου πολιτικού στοχαστή για το διαβουλευτικό εμπλουτισμό της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας πέρα από τα γνωστά κοινοβουλευτικά βήματα, παρουσιάζει οπωσδήποτε ένα ειδικό ενδιαφέρον, εφόσον δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο επίπεδο να αψηφούμε τις διαδικασίες άσκησης της ιδιότητας του πολίτη και κυρίως της οργάνωσης, έστω και συναινετικά, χώρων δημόσιας διαβούλευσης, σε μία ιστορική περίοδο όπου η Ευρώπη υπονομεύεται από το τρωκτικό του δημοκρατικού ελλείμματος και της συνακόλουθης υποβάθμισης της ρεπουμπλικανικής ιδιότητας του πολίτη (Lavdas & Chryssochoou 2007). 11

18 840 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ 5. Μερικά συμπεράσματα. Καταλήγοντας, θα λέγαμε ότι η θεωρία της δημοκρατικής διαβούλευσης βρίσκεται πλέον στο μεταίχμιο κρίσιμων φιλοσοφικών και εμπειρικών επιλογών για το εγγύς μέλλον. Από τη μία, η ογκούμενη κρίση νομιμοποίησης της πολιτικής και η έκπτωση του πολιτικού συστήματος σε κατεξοχήν σφαίρα της κατανάλωσης πολιτικών αγαθών αμφιβόλου ποιοτικής αξίας και από την άλλη, ο ολοένα και αυξανόμενος εκφυλισμός της ιδιότητας του δραστήριου πολίτη, ο οποίος τείνει σταδιακά να μετασχηματιστεί σε ένα «αυτιστικό ον» ενός sui generis ιδιωτισμού (private sphere) (Τσάτσος 2008), που μέσα από την τυφλή κομματική ένταξη και την τηλοψία κινδυνεύει να καταστεί μία μορφή συλλογικής ιδιωτείας χωρίς επιστροφή, καταδεικνύουν αν μη τι άλλο ότι η αναγκαιότητα της διαβούλευσης είναι περισσότερο από ποτέ ένα αίτημα πολιτικού πολιτισμού και πολιτικής κουλτούρας. Με πιο πολιτικο-φιλοσοφικούς όρους, ένα αίτημα ριζικού μετασχηματισμού του ρασιοναλιστικού homo politicus σε έναν υπερ-ακτιβιστή πολίτη, ο οποίος θα έχει την ικανότητα να επιλύει τα μείζονα πολιτικά και κοινωνικά του προβλήματα συλλογικά και χωρίς τη διαμεσολάβηση των επαγγελματιών της πολιτικής. Αυτό σημαίνει για πολλούς ότι η ριζοσπαστική εκδοχή της διαβουλευτικής δημοκρατίας είναι ίσως το μεγάλο «παράθυρο ευκαιρίας» για τη μετάβαση σε ένα άλλο, όπως θα έλεγε ο επιστημολόγος Thomas Kuhn, θεωρητικό και πολιτικό παράδειγμα (paradigm), δηλαδή σε ένα άλλο μοντέλο πολιτικής κοινωνίας και πολιτικής συμβίωσης (Warren 2002:197). Εν κατακλείδι, η διαβουλευτική δημοκρατία συνιστά ένα κανονιστικό και διαδικασιακό αίτημα των καιρών, που συνδέεται με το γενικότερο ζήτημα του ελλείμματος δημοκρατικής και λαϊκής νομιμοποίησης, που ταλανίζει πλέον ανοικτά τις σύγχρονες μαζικές φιλελεύθερες πολιτείες. Υπ αυτή την έννοια, αφενός έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις πολιτικές εξελίξεις στα μεταϋλιστικά δημοκρατικά κράτη του εγγύς μέλλοντος, αφετέρου από θεωρητική και μεθοδολογική σκοπιά συνοψίζει μία καθολικότερη προβληματική περί της ποιοτικής αναβάθμισης της παραδοσιακής ιδιότητας του πολίτη και, συνεπώς, της περαιτέρω εμβάθυνσης των αντιπροσωπευτικών και συμμετοχικών θεσμών και διαδικασιών, που στη σχετική ορολογία της πολιτικής θεωρίας έχει πολιτογραφηθεί με μία σειρά

19 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 841 από θεωρητικές καμπές, όπως ρεπουμπλικανική στροφή, κοινοτιστική στροφή κ.ο.κ., που καθοδηγούν σήμερα τη συζήτηση της δημοκρατικής θεωρίας και δίνουν τον τόνο της ακαδημαϊκής και ευρύτερης κοινής γνώμης για τις συγκρούσεις και τις συναινέσεις της νέας εποχής. Βιβλιογραφία. Ελληνική και ελληνόγλωσση. BARBER BENJAMIN R., (2007) Ισχυρή Δημοκρατία. Συμμετοχική Πολιτική. Για Μια Νέα Εποχή, Αθήνα: Παπαζήση. HABERMAS JÜRGEN, (1990) «Ο επικοινωνιακός λόγος: Μία άλλη δυνατότητα εξόδου από τη φιλοσοφία του υποκειμένου», στο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ (Επιμέλεια), Η Διαμάχη. Κείμενα για την Νεοτερικότητα, Αθήνα: Πλέθρον. HABERMAS JÜRGEN, (1990α) Κείμενα Γνωσιοθεωρίας και Κοινωνικής Κριτικής, Αθήνα: Πλέθρον. HABERMAS JÜRGEN, (1996) Το πραγματικό και το ισχύον. Συμβολή στη διαλογική θεωρία του δικαίου και του δημοκρατικού κράτους δικαίου, Αθήνα: Νέα Σύνορα-Α.Α. Λιβάνη. HELD DAVID, (2007) Μοντέλα Δημοκρατίας (Έκδοση Αναθεωρημένη & Συμπληρωμένη), Αθήνα: Πολύτροπον. ΚΑΝΤ ΙΜΜΑΝΟΥΕΛ, (1971) Δοκίμια, Αθήνα: Δωδώνη. ΚΟΝΤΙΑΔΗΣ ΞΕΝΟΦΩΝ Ι./ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2009) «Αρχηγικά Κόμματα και Κοινοβουλευτικές Ομάδες. Παίκτες αρνησικυρίας απέναντι στην πρωθυπουργική μονοκρατορία», στο ΞΕΝΟΦΩΝ Ι. ΚΟΝΤΙΑΔΗΣ, Ελλειμματική Δημοκρατία. Κράτος και κόμματα στη σύγχρονη Ελλάδα, Αθήνα: Ι. Σιδέρης: (Κεφάλαιο Δεύτερο). KYMLICKA WILL, (2006) Η Πολιτική Φιλοσοφία της Εποχής μας, Αθήνα: Πόλις. ΛΑΒΔΑΣ ΚΩΣΤΑΣ Α./ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ν., (2004) «Εισαγωγή: Η πρόκληση του ρεπουμπλικανισμού», στο ΚΩΣΤΑΣ Α. ΛΑΒΔΑΣ/ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ν. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ (Επιμέλεια), Ευρωπαϊκή Ενοποίηση και Πολιτική Θεωρία. Η πρόκληση του Ρεπουμπλικανισμού, Αθήνα: Ι. Σιδέρης. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2002) Στρατός και Πολιτική στη Νότια Ευρώπη. Η πολιτική στρατηγική της ελληνικής δημοκρατικής μετάβασης και το δόγμα της ισχυράς εκτελεστικής εξουσίας, Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2007) Φιλελευθερισμός. Φιλοσοφικές Απαρχές και Σύγχρονες Τάσεις. Από τον Αριστοτέλη στον John Rawls, Αθήνα: Ι. Σιδέρης.

20 842 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2008) Ισχύς και Ελευθερία. Φιλοσοφικές, Πολιτικές και Διεθνολογικές Προσεγγίσεις. Από τον Πλάτωνα στο Francis Fukuyama, Αθήνα: Ι. Σιδέρης. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2008α) Η Αγγλική Σχολή των Διεθνών Σχέσεων. Μεταξύ φιλελεύθερου ιδεαλισμού και πολιτικού ρεαλισμού. Θεωρία, Μεθοδολογία, Θεμελιωτές, Αθήνα- Κομοτηνή: Αντ. Ν. Σάκκουλα. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (27/1/2008β) «Για μία ριζοσπαστική δημοκρατία», Κυριακάτικη Αυγή: 33. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2009) «Το ελληνικό πολιτικό και κομματικό σύστημα σε κρίσιμο ιστορικό σταυροδρόμι: πολιτικές, συνταγματικές, θεσμικές και εκλογικές ρήξεις», Κοινωνικό Κέντρο, 4: ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2009α) Niccolò Machiavelli. Virtù και Ερμηνευτικά Κάτοπτρα. Σπουδή στη νεοτερική και σύγχρονη πολιτική θεωρία του ρεπουμπλικανισμού, Αθήνα: Ι. Σιδέρης. ΜΑΚΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, (2009β) Για μια Ριζοσπαστική Δημοκρατία. Συνταγματισμός, Πολιτεία και Πολιτική στο έργο του Δημήτρη Θ. Τσάτσου, Αθήνα: Παπαζήση και Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου-Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου. MOUFFE CHANTAL, (2004) Το δημοκρατικό παράδοξο, Αθήνα: Πόλις. ΠΑΙΟΝΙΔΗΣ ΦΙΛΗΜΩΝ, (1998) «Διαβουλευτική δημοκρατία και ελευθερία της έκφρασης», Επιστήμη και Κοινωνία, 1: ΠΑΡΑΡΑΣ ΠΕΤΡΟΣ Ι., (2004) «Η συμμετοχική Δημοκρατία», Δικαιώματα του Ανθρώπου, Ν ο 21: ΠΑΡΟΥΣΗΣ ΜΙΧΑΗΛ, (2005) Διαβουλευτική Δημοκρατία και Επικοινωνιακή Ηθική, Αθήνα: Ίνδικτος. ΡΩΛΣ ΤΖΩΝ, (2002) Το Δίκαιο των Λαών και «Η Ιδέα της Δημόσιας Λογικής Αναθεωρημένη», Αθήνα: Ποιότητα. ΡΩΛΣ ΤΖΩΝ, (2004) Ο Πολιτικός Φιλελευθερισμός, Αθήνα: Μεταίχμιο. RENAUT ALAΙN, (2007) Τι είναι ένας ελεύθερος λαός; Φιλελευθερισμός ή Ρεπουμπλικανισμός;, Αθήνα: Πόλις. ΣΜΙΤ ΚΑΡΛ, (2009) Η έννοια του Πολιτικού, Αθήνα: Κριτική. ΣΠΑΝΟΥ ΚΑΛΛΙΟΠΗ, (2008) «Ανεξάρτητες Αρχές: Κρίση, μετεξέλιξη ή αναβάθμιση του πολιτικού συστήματος;», στο ΞΕΝΟΦΩΝ Ι. ΚΟΝΤΙΑΔΗΣ/ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ (Επιμέλεια), Κρίση του Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος;, Αθήνα: Παπαζήση. SCHMIDT MANFRED G., (2004) Θεωρίες της Δημοκρατίας, Αθήνα: Σαββάλας. ΤΣΑΤΣΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Θ., (2008) Εσωκομματική Δημοκρατία. Οι περιπέτειές της σε ένα περιβάλλον ιδιωτικοποιημένης πολιτικής, Αθήνα: Γαβριηλίδης.

21 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 843 Ξενόγλωσση. BESSETTE JOSEPH M., (1980) «Deliberative democracy: the majoritarian principle in republican government», στο ROBERT A. GOLDWIN/WILLIAM A. SHAMBRA (ed.), How Democratic is the Constitution?, Washington, D.C.: American Enterprise Institute. BLAUG RICARDO, (1988) «New Developments in Deliberative Democracy», στο RICARDO BLAUG/JOHN SCHWARZMANTEL (eds), Democracy: A Reader, Edinburgh: Edinburgh University Press. BOHMAN JAMES, (1998) «The coming of age of deliberative democracy», Journal of Political Philosophy, 6 (4): CARTLEDGE PAUL, (2009) Ancient Greek Political Thought in Practice, Cambridge: Cambridge University Press. CUNNINGHAM FRANK, (2002) Theories of Democracy. A Critical Introduction, London and New York: Routledge. DRYZEK JOHN S., (1994) Discursive Democracy. Politics, Policy, and Political Science, Cambridge: Cambridge University Press. DRYZEK JOHN S., (2004) «Democratic Political Theory», στο GERALD F. GAUS/CHAN- DRAN KUKATHAS (eds), Handbook of Political Theory, London: Sage. ELSTER JON, (1998) «Introduction», στο JON ELSTER (ed.), Deliberative Democracy, Cambridge: Cambridge University Press. ELSTUB STEPHEN, (2005) «Democracy», στο IAN MACKENZIE (ed.), Political Concepts. A Reader and Guide, Edinburgh: Edinburgh University Press. FARRELLY COLIN, (2004) Contemporary Political Theory. A Reader, London: Sage. HABERMAS JÜRGEN, (1984) The Theory of Communicative Action, vol. 1: Reason and the Rationalisation of Society, London: Heinemann. HABERMAS JÜRGEN, (1987) The Theory of Communicative Action, vol. 2: Lifeworld and System, London: Heinemann. HABERMAS JÜRGEN, (1996) Between Facts and Norms, Cambridge: Polity Press. HABERMAS JÜRGEN, (2002) «Deliberative Politics», στο DAVID ESTLUND (ed.), Democracy, Oxford: Blackwell Publishers. HELD DAVID, (2006) Models of Democracy (Third Edition), Cambridge: Polity Press. LAVDAS K.A./CHRYSSOCHOOU D.N., (2007) «Public Spheres and Civic Competence in the European Polity: A Case of Liberal Republicanism?», στο I. HONOHAN/J. JEN- NINGS (eds), Republican Theory and Practice, London and New York: Routledge. MAKRIS SPYROS, (2008) «The Internationalist Thought οf Constantine Tsatsos. From the

22 844 ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΚΡΗ idealistic Kantian peace to the realistic Hegelian international res publica. A model of international society», Annuaire International des Droits de l Homme, III, 2008, Bruxelles: Bruylant: MARKELL PATCHEN, (2000) «Making affect safe for democracy? On constitutional patriotism», Political Theory, Vol. 28, n o 1, pp PALUMBO ANTONIO/SCOTT ALAN, (2005) «Weber, Durkheim and the sociology of the modern state», στο TERENCE BALL/RICHARD BELLAMY (eds), Twentieth-Century Political Thought, Cambridge: Cambridge University Press. RAWLS JOHN, (1971) A Theory of Justice, Cambridge: Harvard University Press. RAWLS JOHN, (1999) Collected Papers, Cambridge, Massachusetts. SAWARD MICHAEL, (1998) The Terms of Democracy, Cambridge: Polity Press. TALISSE ROBERT B., (2008) «Why Democrats Need the Virtues», στο LENN E. GOODMAN/ ROBERT B. TALISSE (eds), Aristotle s Politics Today, USA: State University of New York Press. WARREN MARK E., (2001) Democracy and Association, Princeton and Oxford: Princeton University Press. WARREN MARK, (2002) «Deliberative Democracy», στο APRIL CARTER/GEOFFREY STO- KES (eds), Democratic Theory Today, Cambridge: Polity Press. WEALE ALBERT, (1999) Democracy, London: Macmillan Press. Deliberation as Philosophical Theory of Democracy Normative, Procedural and Critical Perspectives Spiros Makris Visiting Lecturer in Hellenic Air Force Academy Summary In this article we examine the idea of deliberation as a philosophical theory of democracy. Since the early 1990s the so-called deliberative turn in democratic political theory has preoccupied debates concerning the relation between democracy, social justice and participation. More specifically, the deliberative democrats defend a version of democratic political theory that goes against the so-called aggregative or vote-centric model of democracy. According to this model of democracy, decision-making

23 Η διαβούλευση ως φιλοσοφική θεωρία της δημοκρατίας 845 processes ought simply to aggregate the preferences of citizens in choosing public officials and political parties. Deliberative democrats reject this narrow conception of political participation and suggest an authentic kind of deliberation, in which participants seek to reach a real consensus among them, in other words a political consensus among free and equal citizens. Deliberative democrats characterise participation in the democracy as a transformative process, in which people through the process of public discussion with a plurality of differently opinioned and situated others often gain new information about politics and society, learn of different experiences of their collective problems or find that their own initial opinions are founded on prejudice or ignorance. Political deliberation as a philosophical theory of liberal democracy consists of a number of normative ideals or principles which are logically related with deliberative model (John Rawls). From their own point of view, Jürgen Habermas and the proceduralists claim that the communicative presuppositions and procedural conditions of democratic opinion-and will-formation are the soul source of deliberative democratic legitimation. On the other hand, the radical or critical theory of deliberative democracy (Chantal Mouffe) suggest an agonistic model of political deliberation, in which political legitimation ought to be a response to the competing discources in the public sphere. In conclusion, we can say according to the most contemporary political theorists that deliberative model of democracy is a form of a Kantian practical reason, in which the philosophical and political center of gravity focuses on a renewed interest in the place of reasoning, persuasion and normative appeals in democratic politics. Σπύρος Μακρής

24

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ MΟΝΤΕΛΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Οι θεωρίες της ηµοκρατίας εκτός των άλλων µπορούν να προσεγγιστούν και ανάλογα µε το βεληνεκές της δηµοκρατικής αρχής που τις διέπει. Κάποιοι θεωρητικοί στέκονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΠΑΤΡΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ανδρέας Μιχαλάκης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Πατρών Τόπος Γέννησης: Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία

Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία Τίτλος Μαθήματος: Αναπαραστάσεις της Παιδικής Ηλικίας: Υποκειμενικότητα και Εξουσία Κωδικός μαθήματος: SEAB112 (3Ω/Ε) Εξάμηνο σπουδών: 8o Είδος μαθήματος: Επιλογής Μονάδες ECTS: 5 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ; ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ; ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Το ΚΕΝΤΡΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΑΤΣΟΥ σας προσκαλεί σε συνέδριο με θέμα: ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ; ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ 2014-2016. Εύη Χριστοφιλοπούλου Υφυπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης & Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ 2014-2016. Εύη Χριστοφιλοπούλου Υφυπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης & Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ 2014-2016 Εύη Χριστοφιλοπούλου Υφυπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης & Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Διαφανής Αποτελεσματική Υπεύθυνη Διακυβέρνηση Ζήτημα πρωτεύουσας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Ευρωπαϊκή Πολιτική της Γειτονίας Μάθημα - Ανάλυση Εξωτερικής Πολιτικής Διδάσκον - Κος. Νικόλαος Τζιφάκης Φοιτήτρια - Κουχάρσκαγια

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Φιλελεύθερη Έμφαση - Διεθνείς Εκδόσεις

Φιλελεύθερη Έμφαση - Διεθνείς Εκδόσεις κατάλογος εκδόσεων Φιλελεύθερη Έμφαση - Διεθνείς Εκδόσεις Φιλελεύθερη Έμφαση Το περιοδικό Φιλελεύθερη Έμφαση εκδίδεται σε τριμηνιαία βάση από το 1999 και περιλαμβάνει αναλύσεις και σχόλια γύρω από την

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου 2014 Περιεχόμενα: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο πρώτο: 1.1. Η αντιπροσώπευση των φύλων στην πολιτική ζωή της Κύπρου 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Αρετή: καλλιέργεια των στάσεων και των διαθέσεων, των ιδιοτήτων του χαρακτήρα, στις οποίες στηρίζεται μια καλή κοινωνία. (σελ. 18) Θα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Το Πολιτικό Σύστηµα των Η.Π.Α. lavdask@uoc.gr

Το Πολιτικό Σύστηµα των Η.Π.Α. lavdask@uoc.gr Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης Πανεπιστήµιο Κρήτης Το Πολιτικό Σύστηµα των Η.Π.Α. ΥΕΠ ΠΟΣΠ 239 Κώστας Α. Λάβδας, Καθηγητής lavdask@uoc.gr Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης Πανεπιστήµιο Κρήτης Το Πολιτικό Σύστηµα των

Διαβάστε περισσότερα

Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα,

Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα, Βασιλική Π. Μεσθανέως Η αντιπολίτευση στη µετεµφυλιακή Ελλάδα, 1949-1963 Πρόλογος Nικηφόρος ιαµαντούρος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 15 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι 49 ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΛΑΙΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ)

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Μαθήματα Α εξαμήνου 1. Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων & της Στρατηγικής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων και της Στρατηγικής»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Στάθης Μπάλιας. Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία. Εκδόσεις Παπαζήση

Στάθης Μπάλιας. Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία. Εκδόσεις Παπαζήση 1 Στάθης Μπάλιας Τα δικαιώματα του παιδιού: ο δρόμος προς την ελευθερία Εκδόσεις Παπαζήση 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή.....σ. Κεφάλαιο Πρώτο: Η «ανακάλυψη του παιδιού και των δικαιωμάτων του: προς έναν πιο δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί}

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί} ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1 {Ίδρυση και Σκοποί} Ιδρύεται Συνασπισμός Μη Αντιπροσωπευόμενων στα Κοινοβούλια Πολιτικών Κομμάτων και Κοινωνικών Οργανώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ CENTRE FOR EUROPEAN CONSTITUTIONAL LAW THEMISTOKLES AND DIMITRIS TSATSOS FOUNDATION Victims Protection eu Protecting Victims Rights in the EU: The theory and practice of diversity of treatment during the

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα