ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ C

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ C"

Transcript

1 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ C Νικόλαος Β. Φώτος, Διδάκτωρ Νοσηλευτικής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Περίληψη: Η χρόνια λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV) είναι μία από τις συχνότερα μεταδιδόμενες α- σθένειες σε παγκόσμιο επίπεδο. Υπολογίζεται πως περισσότεροι από 170 εκατομμύρια άνθρωποι διεθνώς έχουν μολυνθεί από τον HCV. Ο HCV είναι υπεύθυνος για το 70% των περιπτώσεων χρονίας ηπατίτιδας, το 60% των περιπτώσεων ηπατοκυτταρικού καρκίνου και το 30% των μεταμοσχεύσεων ήπατος. Η χρόνια ηπατίτιδα C απαιτεί την έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπισή της πριν προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στο ηπατικό παρέγχυμα (κίρρωση, ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα). Η θεραπεία αποσκοπεί: α) στην εκρίζωση του ιού από τον οργανισμό και στην επί μακρόν μετά το πέρας της θεραπείας διατήρηση μη ανιχνεύσιμων επιπέδων HCV-RNA στο αίμα του α- σθενούς και β) στη σταθεροποίηση ή βελτίωση των ιστολογικών αλλοιώσεων στο ήπαρ. Η αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C ξεκίνησε στη δεκαετία του 80 με την πολύμηνη χορήγηση ιντερφερόνης άλφα (IFN-α), ενώ μέσα σε λίγα χρόνια προστέθηκε στην αγωγή και η ριμπαβιρίνη. Ακολούθησε χρονικά η χρησιμοποίηση πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης (PEG-IFN), μόνης ή σε συνδυασμό με ριμπαβιρίνη. Μία εις βάθος αναφορά της σύγχρονης θεραπευτικής προσέγγισης της χρόνιας ηπατίτιδας C περιλαμβάνει τις απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα: α) ποιοί ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C πρέπει να θεραπεύονται; β) ποιός είναι ο αναγκαίος κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος πριν την έναρξη της θεραπείας; γ) ποιά είναι η πλέον αποτελεσματική θεραπεία και ποιά η χρονική διάρκεια αυτής; και δ) ποιά είναι η καταλληλότερη προσέγγιση για την παρακολούθηση των ασθενών και τον έλεγχο της ανταποκρίσεως στην θεραπεία; Επίσης, δίδεται ιδιαίτερο βάρος στις σημαντικότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας, καθώς σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν την αιτία τροποποίησης της αρχικής δοσολογίας ή ακόμα και διακοπής της θεραπείας. Λέξεις-κλειδιά: Χρόνια ηπατίτιδα C, Ιντερφερόνη, Ριμπαβιρίνη. Υπεύθυνος Αλληλογραφίας: Νικόλαος Β. Φώτος Σωκράτους , Δάσος Χαϊδαρίου Τηλ. : THERAPEUTIC APPROACH OF CHRONIC HEPATITIS C Nikolaos V. Fotos, PhD National and Kapodistrian University of Athens, Faculty of Nursing Abstract: Chronic infection from the hepatitis C virus (HCV) is one of the most common infectious diseases worldwide. It is estimated that more than 170 million people worldwide are infected by HCV. HCV is responsible for the 70% of cases of chronic hepatitis, the 60% of cases of hepatocellular cancer and the 30% of liver transplantations. Therapy of chronic infection from the HCV aims to the: a) eradication of the virus from liver and blood and sustenance of undetectable serum HCV-RNA after the end of the treatment and b) stabilization or improvement of liver histological status. In 80 physicians treated chronic hepatitis C by using interferon alpha (IFN-α), whereas few years later they added ribavirin to the treatment. The combination therapy of IFN-α and ribavirin had had better results, but many patients left untreated. In 90 IFN-α was replaced by pegylated interferon alpha (PEG-IFN-α), with or without the use of ribavirin. In this study the following questions are answered: a) which patients should be treated? b) what are the appropriate clinical and laboratory tests before treatment? c) which is the most effective therapeutic scheme and which is its duration? and d) which is the appropriate surveillance of the patients, especially after the end of the treatment? Additionally, there are mentioned the most common adverse effects of interferon and ribavirin treatment, which are in many cases the cause of altering the treatment. Key-words: Chronic hepatitis C, Interferon, Ribavirin Corresponding author Nikolaos V. Fotos, 100 Socratous Str, , Dasos Chaidariou, Tel: Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 1

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ χρόνια λοίμωξη από ιό της ηπατίτιδας C Η(HCV) αφορά ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της Γης. Υπολογίζεται πως περισσότεροι από 170 εκατομμύρια άνθρωποι διεθνώς έχουν μολυνθεί από τον HCV. Ο HCV Είναι υπεύθυνος για το 20% των περιπτώσεων οξείας ηπατίτιδας, το 70% των περιπτώσεων χρονίας ηπατίτιδας, το 60% των περιπτώσεων ηπατοκυτταρικού καρκίνου και το 30% των μεταμοσχεύσεων ήπατος. Ο ιός της ηπατίτιδας C προκαλεί στις περισσότερες περιπτώσεις μία βραδέως εξελισσόμενη ηπατοπάθεια (70-90% των νοσούντων), με συχνή κατάληξη την κίρρωση του ήπατος (20-30% των χρονίως πασχόντων μετά από χρόνια) και τον ηπατοκυτταρικό καρκίνο (3-5% των κιρρωτικών ασθενών). 1 Η θεραπευτική αγωγή έναντι του HCV αποσκοπεί αφενός στην εκρίζωση του ιού από τον οργανισμό και στην επί μακρόν μετά το πέρας της θεραπείας διατήρηση μη ανιχνεύσιμων επιπέδων HCV-RNA στο αίμα του ασθενούς και αφετέρου στη σταθεροποίηση ή βελτίωση των ιστολογικών αλλοιώσεων στο ήπαρ. Η αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C βασίζεται στην πολύμηνη χορήγηση ιντερφερόνης (IFN) και ριμπαβιρίνης. Ένα θεραπευτικό σχήμα που χορηγείται στην πλειονότητα των ασθενών με χρόνια HCV ηπατίτιδα περιλαμβάνει τη χορήγηση πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης άλφα (PEG-IFN-α) και ριμπαβιρίνης. Η πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη σε σχέση με την κλασσική IFN-α περιέχει 1 μόριο πολυαιθυλενικής γλυκόλης (polyethylene glycol). Το σύμπλοκο αυτό μόριο έχει μεγαλύτερο χρόνο ημίσειας ζωής, με αποτέλεσμα τη χορήγηση του φαρμάκου μία φορά την εβδομάδα και όχι καθημερινά. 2 Εκτός από τη χορήγηση της συνδυασμένης αγωγής με PEG-IFN-α και ριμπαβιρίνη, υπάρχουν περιπτώσεις χορήγησης μόνο PEG-IFN, λόγω αντενδείξεων στη χορήγηση ριμπαβιρίνης, ενώ θα αναφερθούν και περιπτώσεις χορήγησης κλασσικής ιντερφερόνης, μόνης ή σε συνδυασμό με ριμπαβιρίνη, ως παλαιότερη θεραπευτική προσέγγιση της χρόνιας ηπατίτιδας C. Υπάρχουν τέσσερα καίρια ερωτήματα στην αντιμετώπiση της χρόνιας HCV-λοίμωξης, τα οποία η παρούσα εργασία επιχειρεί να απαντήσει: α) ποιοί ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C πρέπει να θεραπεύονται; β) ποιός είναι ο απαραίτητος κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος πριν την έναρξη της θεραπείας; γ) ποιά είναι η πλέον αποτελεσματική θεραπεία και ποιά η χρονική διάρκεια αυτής; και δ) ποιά είναι η καταλληλότερη προσέγγιση για την παρακολούθηση των ασθενών και τον έλεγχο της ανταποκρίσεως στην θεραπεία; Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει και στις σημαντικότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της ιντερφερόνης και της ριμπαβιρίνης. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η πολύμηνη συνδυασμένη χορήγηση πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης (PEG-IFN) και ριμπαβιρίνης αποτελεί πλέον τη συνηθέστερη θεραπευτική προσέγγιση της χρόνιας ηπατίτιδας C. Η συνδυασμένη αντϊική αγωγή έχει υψηλά ποσοστά ανταπόκρισης και μικρά ποσοστά υποτροπής μετά το πέρας της θεραπείας. 3 Η θεραπεία συνιστάται σε εκείνους τους ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C, οι οποίοι έχουν αυξημένο κίνδυνο να μεταπέσουν σε κίρρωση ή εμφανίζουν αντιρροπούμενη ηπατική νόσο. Ακολουθεί η αναφορά των κριτηρίων εισόδου ενός ασθενούς με χρόνια ηπατίτιδα C στο θεραπευτικό σχήμα PEG-IFN και ριμπαβιρίνης, όπως συστήνονται από την Ομόφωνη Ανακοίνωση για τη θεραπεία της χρόνιας η- πατίτιδας C (Consensus conference), που έλαβε χώρα στο Παρίσι το Φεβρουάριο του 2002: 4 1. Ασθενείς ηλικίας άνω των 18 ετών. 2. Ανιχνεύσιμα επίπεδα HCV-RNA στον ορό (>50 IU/ml). 3. Βιοψία ήπατος τους τελευταίους 18 μήνες πριν την έναρξη θεραπείας με ιστολογική διάγνωση χρόνιας ηπατίτιδας. 4. Παρουσία αντιρροπούμενης ηπατικής νόσου. 5. Σε ασθενείς με ηπατική κίρρωση η θεραπεία α- ποσκοπεί στην αποτροπή δημιουργίας ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Η ιολογική (μη ανιχνεύσιμο HCV-RNA στον ορό) και βιοχημική (επαναφορά ALT σε φυσιολογικά επίπεδα) ανταπόκριση στη θεραπεία συνεπάγονται καλύτερη πρόγνωση της ηπατικής νόσου και μικρότερες πιθανότητες μετάπτωσης σε ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα. Σε ασθενείς με μη αντιρροπούμενη κίρρωση του ήπατος δεν επιτρέπεται η χορήγηση θεραπείας. 6. ALT εκτός των φυσιολογικών ορίων. 7. Σε ασθενείς που δεν ανταποκρίθηκαν στη μονοθεραπεία με IFN ή υποτροπίασαν μετά το πέρας αυτής, συστήνεται η χορήγηση συνδυασμένης θεραπείας (PEG-IFN και ριμπαβιρίνη). 8. Σε άτομα που διαγνώστηκαν λίγες εβδομάδες μετά την έκθεσή τους στον ιό, συστήνεται η ά- μεση έναρξη θεραπείας, με σκοπό την αποτροπή μετάπτωσης σε χρονιότητα. Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 2

3 9. Ελάττωση της κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς η υπερβολική λήψη αλκοόλ αυξάνει τι ιϊκό φορτίο και μειώνει τη δραστικότητα και αποτελεσματικότητα της θεραπείας. 10. Αποχή από τη χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών Τακτική ψυχιατρική παρακολούθηση ατόμων με ψυχιατρικές διαταραχές και χορήγηση της κατάλληλης αντιψυχωσικής θεραπείας. Σε ασθενείς με συλλοίμωξη από τον HCV και τον ιό της επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας (HIV) η χορήγηση θεραπείας για τον HCV πρέπει να αποφασίζεται σε συνδυασμό με την ανάγκη χορήγησης θεραπείας για την λοίμωξη από τον HIV. Σε ασθενείς με ανοσοεπάρκεια συνιστάται η έναρξη θεραπείας της χρόνιας ηπατίτιδας C και ακολούθως η χορήγηση αντιρετροϊκής θεραπείας. Σε ασθενείς που ήδη λαμβάνουν αντιρετροϊκή θεραπεία, συστήνεται η αποφυγή χορήγησης αγωγής έναντι του HCV, καθώς υπάρχει κίνδυνος αλληλεπίδρασης μεταξύ ριμπαβιρίνης και νουκλεοσιδικών αναλόγων. Τέλος, σε ασθενείς με ανοσολογική ανεπάρκεια δε συστήνεται η χορήγηση θεραπείας έναντι του HCV. ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πριν την έναρξη της θεραπευτικής αγωγής για την αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C απαιτείται ενδελεχής κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος, ο οποίος αποσκοπεί στην εκτίμηση της ηπατικής λειτουργίας και τη γενικότερη εκτίμηση του επιπέδου υγείας του ασθενούς. Επίσης, πρέπει να ελεγχθεί και ο οικογενειακός, εργασιακός και κοινωνικός περίγυρος του ασθενούς, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις λήψης ενδοφλεβίων ναρκωτικών ή ψυχικών διαταραχών. 5 Σε πρώτη φάση, λοιπόν, ο θεράποντας ιατρός προβαίνει σε μία κλινική εκτίμηση του ασθενούς, η ο- ποία περιλαμβάνει τα ακόλουθα: 4 1. Καταγραφή του φύλου, της ηλικίας και των σωματομετρικών χαρακτηριστικών του ασθενούς (ύψος, βάρος σώματος). 2. Λήψη λεπτομερούς ιστορικού υγείας, μέσα από το οποίο θα αποκαλυφθούν άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας, τα οποία ίσως αποτελούν σχετικές ή απόλυτες αντενδείξεις για την έναρξη θεραπείας έναντι της HCV-λοίμωξης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε παθήσεις του θυρεοειδούς, νευρολογικά νοσήματα (επιληψία), ψυχιατρικά νοσήματα (κατάθλιψη) και αυτοάνοσα νοσήματα. Επίσης, η λήψη του ιστορικού υγείας παρέχει στον ιατρό και άλλες πληροφορίες, όπως η χρονική περίοδος και ο τρόπος που πιθανώς έγινε η μετάδοση του HCV, η παρελθούσα και πρόσφατη λήψη αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών, η λήψη διαφόρων κατηγοριών φαρμάκων (αντισυλληπτικά, ψυχότροπα, αντιϋπερτασικά, αντιδιαβητικά, αντιπηκτικά, κ.α.) και η διενέργεια ή μη εμβολιασμού έναντι των ιών HAV και HBV. 3. Διενέργεια ενδελεχούς κλινικής εξέτασης του ασθενούς με την οποία αναζητούνται σημεία ηπατικής κίρρωσης όπως ηπατομεγαλία, σπληνομεγαλία, ασκίτης, επίφλεβα, κ.ά. Ακολούθως, ο θεράποντας ιατρός προβαίνει στη διενέργεια εργαστηριακών και άλλων παρακλινικών εξετάσεων. Ο εργαστηριακός και παρακλινικός αυτός έλεγχος περιλαμβάνει: 4 1. Ηπατικό βιοχημικό έλεγχο (ALT, AST, γ-gt, ALP, ολική και άμεσο / έμμεσο χολερυθρίνη, χρόνο προθρομβίνης). Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα επίπεδα των τρανσαμινασών (ALT, AST), καθώς υψηλές τιμές αυτών μαρτυρούν μία εξελισσόμενη ηπατική βλάβη, ανεξάρτητα από την ιστολογική εικόνα του ήπατος. 2. Γενική εξέταση αίματος. 3. Γενική εξέταση ούρων. 4. Γενικό βιοχημικό έλεγχο (ουρία, κρεατινίνη, σάκχαρο, ολική χοληστερόλη, LDL, HDL, τριγλυκερίδια, σίδηρο, φερριτίνη). 5. Καθορισμό του ιϊκού φορτίου (επίπεδα HCV- RNA στο αίμα) και του γονότυπου του ιού. Ο καθορισμός ιϊκού φορτίου πριν την έναρξη της θεραπείας θεωρείται προγνωστικός δείκτης α- νταπόκρισης στη θεραπεία και μέτρο σύγκρισης για την απομάκρυνση του ιού κατά τη διάρκεια και με το πέρας της θεραπείας. Επίσης, ο καθορισμός του γονότυπου του ιού θεωρείται απαραίτητος πριν την έναρξη της θεραπείας, καθώς επηρεάζει την ανταπόκριση στη θεραπεία και τη χρονική διάρκεια αυτής. Συγκεκριμένα ασθενείς με γονότυπο 1 ή 4 έχουν λιγότερες πιθανότητες να απομακρύνουν τον ιό και χρήζουν θεραπείας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (12 μήνες) σε σχέση με ασθενείς που φέρουν το γονότυπο 2 ή 3 (6 μήνες). 6. Ιολογικό έλεγχο για την ανίχνευση αντισωμάτων έναντι των ιών HIV και HBV και αντιγονικών επιτόπων του HBV. 7. Εκτίμηση της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα με τη διενέργεια ορολογικού ελέγχου (TSH, T 3, T 4) και υπερηχογραφήματος του αδένα. 8. Εξετάσεις ανίχνευσης στον ορό αντιπυρηνικών αντισωμάτων και αντισωμάτων έναντι λείων μυικών ινών. 9. Υπερηχογραφικό έλεγχο ήπατος και σπληνός. 10. Βιοψία ήπατος, με την οποία εκτιμάται η έκταση των αλλοιώσεων στο ηπατικό παρέγχυμα σε ι- στολογικό επίπεδο. Η εκτέλεση βιοψίας ήπατος θεωρείται απαραίτητη στις περισσότερες περιπτώσεις πριν την έναρξη θεραπείας, καθώς το επίπεδο ίνωσης καθορίζει την πρόγνωση της Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 3

4 νόσου και επηρεάζει την απόφαση για τη χρησιμότητα της θεραπείας. Απαραίτητη κρίνεται η διενέργεια εξετάσεων για τον καθορισμό προσωρινών ή μόνιμων αντενδείξεων έναρξης θεραπείας. Σε αυτές περιλαμβάνονται τεστ κύησης για τις γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία, ηλεκτροκαρδιογράφημα για άτομα άνω των 50 ετών ή με ιστορικό καρδιακών παθήσεων, οφθαλμολογική εξέταση ασθενών με υπέρταση ή σακχαρώδη διαβήτη και ψυχιατρική εκτίμηση ατόμων με ιστορικό ψυχιατρικών νοσημάτων και ιδιαίτερα κατάθλιψης ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΡ- ΚΕΙΑ ΑΥΤΗΣ Η αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C επιχειρείται με τη χορήγηση αντιϊκής αγωγής για άλλοτε άλλο χρονικό διάστημα και με ποικίλα αποτελέσματα. Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει: 2 α) τη μονοθεραπεία με ιντερφερόνη άλφα (απλή ή πεγκυλιωμένη), β) τη συνδυασμένη αγωγή με ιντερφερόνη άλφα (απλή ή πεγκυλιωμένη) και ριμπαβιρίνη Φαρμακοκινητική παράμετρος IFNα2a IFNα2b PEG-IFN - α2b PEG-IFN - α2a Όγκος κατανομής (L) Κάθαρση (ml/h) Απορρόφηση (χρόνος ημίσειας ζωήςh) Αποβολή (χρόνος ημίσειας ζωής -h) Tmax (h) Πίνακας 1: Φαρμακοκινητικά δεδομένα απλών και πεγκυλιωμένων ιντερφερονών Η PEG-IFN είναι το μόριο που προκύπτει από τη σύνδεση του πρωτεϊνικού μορίου της απλής ιντερφερόνης άλφα με ένα μόριο συνθετικού πολυμερούς που ονομάζεται πολυαιθυλενική γλυκόλη. Το σύμπλοκο μόριο της ιντερφερόνης που προκύπτει από την πεγκυλίωση της απλής ιντερφερόνης έχει αυξημένο χρόνο ημίσειας ζωής, βελτιωμένο προφίλ α- σφάλειας και ανοχής, μειωμένη τοξικότητα, αυξημένη αντίσταση στην ενζυμική αποδόμηση, μειωμένη κάθαρση από τον οργανισμό και ενισχυμένη δραστικότητα. 2 Πριν γίνει αναφορά των 2 αυτών μορφών θεραπείας, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν εν συντομία ο μηχανισμός δράσης της ιντερφερόνης και οι κύριες διαφορές μεταξύ της απλής και της πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης, καθώς και μεταξύ των δύο μορφών της πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης. Η ιντερφερόνη είναι μία πρωτεϊνη με ισχυρές ανοσοτροποποιητικές και αντιϊκές ιδιότητες. 6, 7 Μελέτες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η IFN-α επάγει τη σύνθεση και την έκφραση των κλάσης Ι και ΙΙ πρωτεϊνών του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας (MHC), των οποίων ο ρόλος περιλαμβάνει την παρουσίαση των ιϊκών επιτόπων στα CD 4 + και CD 8 + T λεμφοκύτταρα. Η σύνδεση του συμπλέγματος ιϊκού πεπτιδίου-mhc αντιγόνου με τον υποδοχέα του Τ λεμφοκυττάρου (TCR) ευοδώνει την ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων κατά την ανοσολογική απάντηση. Επίσης, η IFN-α επάγει τους υποδοχείς της IL-12 (IL-12R) στα T-helper τύπου Ι λεμφοκύτταρα (Th1 cells), προάγοντας έτσι την Th1/CTL (κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα) απάντηση και μεταβάλλοντας την ισορροπία μεταξύ Th1/Th2 κυττάρων. 8 Επί του παρόντος υπάρχουν δύο μορφές πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης. Η πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη α2b (PEG-IFN-α2b) και η πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη α2a (PEG-IFN-α2a). Η PEG-IFN-α2b αποτελείται από ένα μόριο απλής ιντερφερόνης α2b συνδεδεμένο με πολυαιθυλενική γλυκόλη ευθείας αλύσου, μοριακού βάρους 12 KD. Η σύνδεση των δύο μορίων γίνεται στη θέση της ιστιδίνης σε ποσοστό άνω του 50%, ενώ υπάρχουν άλλα 12 ισομερή θέσης. 9 Η PEG-IFN-α2a προκύπτει από τη σύνδεση πολυαιθυλενικής γλυκόλης διακλαδισμένης αλύσου, μοριακού βάρους 40 KD με ένα μόριο απλής ιντερφερόνης α2a. Υπάρχουν 4 ισομερή θέσης της PEG-IFN- α2a (Lys 31, Lys 121, Lys 131, Lys 134 ). 10 Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται τα συγκριτικά φαρμακοκινητικά χαρακτηριστικά της απλής IFN α-2a και α-2b και των PEG-IFN-α2a και PEG-IFN-α2b. 11 Ο όγκος κατανομής της PEG-IFN-α2b είναι παρόμοιος με αυτόν των κλασικών ιντερφερονών, ενώ ο όγκος κατανομής της PEG-IFN-α2a είναι σαφώς μικρότερος (8-12 L). Επίσης, η κάθαρση της PEG-IFN-α2a είναι μικρότερη από αυτήν της PEG-IFN-α2b και πολύ μικρότερη από των κλασικών ιντερφερονών. Από τα δεδομένα του πίνακα προκύπτει πως η PEG- IFN-α2a απορροφάται πιο αργά και απομακρύνεται επίσης πιο αργά σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ι- ντερφερόνες. Τέλος, ο χρόνος στον οποίο επιτυγχάνονται οι μέγιστες συγκεντρώσεις των φαρμάκων στον ορό (Tmax) είναι μεγαλύτερος για τις πεγκυλιωμένες ιντερφερόνες, ενώ η PEG-IFN-α2a έχει τον μεγαλύτερο από όλες. Από τα προαναφερθέντα Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 4

5 προκύπτει το συμπέρασμα πως οι πεγκυλιωμένες ιντερφερόνες και κυρίως η PEG-IFN-α2a επιτυγχάνουν πιο σταθερές και χωρίς ιδιαίτερες αυξομειώσεις συγκεντρώσεις στο αίμα σε σχέση με τις κλασικές ιντερφερόνες. Επιπρόσθετα, απαιτείται μόνο μία υποδόρια έκχυση του φαρμάκου την εβδομάδα έναντι των τριών που απαιτούνται για τη χορήγηση των κλασικών ιντερφερονών. 12 Μονοθεραπεία με IFN-α (απλή ή πεγκυλιωμένη) Η μονοθεραπεία με IFN άλφα αποτελεί την πρώτη προσπάθεια αντιμετώπισης της χρόνιας ηπατίτιδας C. Από τη δεκαετία του 80 ξεκινά η χορήγηση της συμβατικής ιντερφερόνης 3 φορές την εβδομάδα για 6 έως 12 μήνες με δοσολογία από 3 έως 5 MU. Το θεραπευτικό αυτό σχήμα προκαλούσε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση και κάθαρση του οργανισμού από τον HCV σε ποσοστό 10-15% των ασθενών. Ως μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στη θεραπεία και κάθαρση από τον ιό ορίζεται η μη ανίχνευση του HCV- RNA στο αίμα του ασθενούς 6 μήνες μετά το πέρας της θεραπείας. 13, 14 Η ανάγκη για μεγαλύτερα ποσοστά μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης στη θεραπεία οδήγησε στη δημιουργία της πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης άλφα. Όπως έχει ήδη αναφερθεί η πεγκυλιωμένη μορφή της ιντερφερόνης έχει αυξημένο χρόνο ημίσειας ζωής, μειωμένη τοξικότητα, μειωμένη κάθαρση από τον οργανισμό και ενισχυμένη δραστικότητα, ενώ οι αυξομειώσεις της συγκέντρωσής της στο πλάσμα είναι ελάχιστες. 2 Αυτές οι ιδιότητες της PEG-IFN οδήγησαν στην ευρεία χρήση της στην αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C. Η PEG-IFN (PEG-IFNα2a και PEG-IFN-α2b) εμφανίζει μεγαλύτερη μόνιμη ιολογική ανταπόκριση κατά δύο έως τρεις φορές σε σχέση με την κλασική ιντερφερόνη (IFN-α2a και IFN-α2b). Συγκεκριμένα, από πολυκεντρικές μελέτες προέκυψε πως τα ποσοστά της μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης στη θεραπεία ήταν 25-39% για την PEG-IFN και μόλις 3-19% για την απλή ιντερφερόνη Η μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στη θεραπεία με PEG-IFN είναι υψηλή, αλλά όχι αρκετά ικανοποιητική. Γι αυτόν το λόγο η μονοθεραπεία με ιντερφερόνη αντικαταστάθηκε σύντομα από τη συνδυασμένη χορήγηση πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης και ριμπαβιρίνης, με σαφώς καλύτερα αποτελέσματα, όπως αυτά θα καταδειχθούν ακολούθως. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις η μονοθεραπεία με απλή IFN ή PEG-IFN χρησιμοποιείται έναντι της συνδυασμένης αγωγής με ριμπαβιρίνη. Οι ενδείξεις χορήγησης μονοθεραπείας με απλή IFN ή PEG-IFN είναι οι ακόλουθες: 1. Αντιμετώπιση χρόνιας ηπατίτιδας C σε παιδιά. Κλινικές μελέτες έχουν δείξει πως η χορήγηση PEG-IFN επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης, δίχως επικίνδυνες παρενέργειες για τον ευαίσθητο παιδικό οργανισμό. 19 Η χρήση της ιντερφερόνης δεν επιτρέπεται σε ηλικίες κάτω των δύο ετών λόγω νευροτοξικότητας, ενώ η ταυτόχρονη χορήγηση ριμπαβιρίνης γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή λόγω της τερατογόνου δράσης της σε πειραματόζωα και της πιθανής επιβλαβούς δράσης της στον ταχέως αναπτυσσόμενο παιδικό οργανισμό Αντιμετώπιση χρόνιας ηπατίτιδας C σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια. Η ριμπαβιρίνη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αυτή την ομάδα των ασθενών γιατί μεταβολίζεται από τους νεφρούς και δεν απομακρύνεται με την αιμοκάθαρση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευσή της στον οργανισμό σε όλο και μεγαλύτερα επίπεδα και στην πρόκληση ισχυρής αιμόλυσης. 21 Η μονοθεραπεία με IFN (3 MU 3 φορές την εβδομάδα για 6 έως 12 εβδομάδες) έχει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια και η χορήγησή της πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Μελέτες στις οποίες χρησιμοποιήθηκε κλασσική IFN σε ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C και νεφρική ανεπάρκεια έδειξαν χαμηλή μόνιμη ιολογική ανταπόκριση και μεγάλο αριθμό παρενεργειών Αντιμετώπιση χρόνιας ηπατίτιδας C σε ασθενείς που πάσχουν από μείζων θαλασσαιμία, καθώς η ριμπαβιρίνη δεν μπορεί να χορηγηθεί σε αυτή την ομάδα των ασθενών Αντιμετώπιση οξείας ηπατίτιδας C. Στην οξεία ηπατίτιδα C, έχει αποδειχθεί πως η μονοθεραπεία με κλασσική IFN σε υψηλές δόσεις (5 έως 10 MU ημερησίως για 3 έως 40 εβδομάδες) προκαλεί μόνιμη ιολογική ανταπόκριση σε ποσοστό που κυμαίνεται από 83 έως 100% των περιπτώσεων. 23, 24 Συνδυασμένη αγωγή με IFN-α (απλή ή πεγκυλιωμένη) και ριμπαβιρίνη Όπως έχει ήδη αναφερθεί η μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στη μονοθεραπεία με την κλασσική IFN είναι πολύ χαμηλή ενώ με την PEG-IFN είναι πιο υ- ψηλή αλλά όχι αρκετά ικανοποιητική. Γι αυτόν το λόγο η μονοθεραπεία με ιντερφερόνη αντικαταστάθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 90 από τη συνδυασμένη χορήγηση αρχικά κλασσικής IFN άλφα και ριμπαβιρίνης και ακολούθως PEG-IFN άλφα και ριμπαβιρίνης. Η ριμπαβιρίνη είναι ένα νουκλεοσιδικό ανάλογο της γουανίνης με αντιϊκή και ανοσοτροποποιητική δράση, η οποία ενισχύει τις αντιϊκές ιδιότητες της IFN Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 5

6 έναντι του HCV. Ο μηχανισμός δράσης της ριμπαβιρίνης δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί. Σε ό,τι αφορά στη δράση της ριμπαβιρίνης έναντι του HCV, πιστεύεται πως αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό του ιού μέσω δράσης στην NS5B πολυμεράση, ενώ παρουσιάζει και ανοσοτροποποιητική δράση, καθώς αναστέλλει τη δράση των κυττοκινών (TNF, ιντερλευκίνη-1) που παράγονται από τα μακροφάγα. 25 Η συνδυασμένη αγωγή κλασσικής IFN άλφα και ριμπαβιρίνης έχει πολύ καλά αποτελέσματα, όπως μαρτυρούν πρόσφατες κλινικές μελέτες, οι οποίες εντοπίζουν μόνιμη ιολογική ανταπόκριση μεταξύ 29% και 67%. 26, 27 Η ένταξη της PEG-IFN στη συνδυασμένη αγωγή ο- δήγησε σε ακόμη καλύτερα αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, κλινικές μελέτες έχουν δείξει πως η PEG- IFN μαζί με ριμπαβιρίνη οδηγούν σε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση μεταξύ 42 και 82 % σε θεραπεία χρονικής διάρκειας 48 εβδομάδων. 28, 29 Σε μία άλλη μελέτη συνδυασμένης αγωγής με PEG-IFN- α2a και ριμπαβιρίνη αποδείχθηκε πως η δόση της ριμπαβιρίνης και η χρονική διάρκεια της θεραπείας που α- παιτούνται για καλύτερα αποτελέσματα εξαρτώνται από το γονότυπο του HCV. 30 Η μελέτη αυτή έδειξε πως σε ασθενείς με γονότυπο 1 η διάρκεια της θεραπείας είναι 48 εβδομάδες και η δόση της ριμπαβιρίνης που απαιτείται είναι η μέγιστη δυνατή ( mg ημερησίως), ενώ σε ασθενείς με γονότυπο 2 ή 3 η χρονική διάρκεια της αγωγής μπορεί να μειωθεί στους 24 μήνες και η δόση της ριμπαβιρίνης στα 800 mg ημερησίως. Από τα προαναφερθέντα προκύπτει πως η PEG-IFN άλφα προκαλεί υψηλότερη μόνιμη ιολογική ανταπόκριση σε σχέση με την κλασσική IFN άλφα, τόσο σε μονοθεραπεία όσο και σε θεραπεία συνδυασμού με ριμπαβιρίνη. Το ερώτημα που γεννάται πλέον είναι ποιά από τις δύο μορφές πεγκυλιωμένης ι- ντερφερόνης είναι πιο αποτελεσματική (PEG-IFNα2a ή η PEG-IFN-α2b). Απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν έχει δοθεί ακόμα, καθώς δεν έχει διεξαχθεί κάποια μελέτη που να συγκρίνει άμεσα τις δύο αυτές μορφές ιντερφερόνης. Από μελέτες που έχουν διεξαχθεί για κάθεμια από τις PEG-IFN-α2a και PEG-IFN-α2b σε συνδυασμό με ριμπαβιρίνη, προκύπτει πως τα ποσοστά μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης είναι παρόμοια. Συγκεκριμένα, η επίτευξη μακροχρόνιας ιολογικής ανταπόκρισης επιτυγχάνεται σε ποσοστό 56% και 54% για την PEG-IFN-α2a και PEG-IFN-α2b αντίστοιχα. 28, 29 Ακολουθεί η αναφορά του βέλτιστου θεραπευτικού σχήματος για την αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C, όπως συστήνεται από την Ομόφωνη Ανακοίνωση για τη θεραπεία της χρόνιας ηπατίτιδας C, που έλαβε χώρα στο Παρίσι το 2002: 4 α) PEG-IFN-α2b (1.5 μg/kg/εβδομάδα) μαζί με ριμπαβιρίνη (800 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος κάτω των 65 Kg, 1000 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος μεταξύ 65 και 85 Kg και 1200 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος άνω των 85 Kg). β) PEG-IFN-α2a (180 μg/εβδομάδα) μαζί με ριμπαβιρίνη (800 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος κάτω των 65 Kg, 1000 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος μεταξύ 65 και 85 Kg και 1200 mg/ημέρα για άτομα με σωματικό βάρος άνω των 85 Kg). Η προτεινόμενη χρονική διάρκεια της αγωγής, ανεξάρτητα από το είδος της PEG-IFN που χρησιμοποιείται είναι η ακόλουθη: α) 48 εβδομάδες για ασθενείς που φέρουν το γονότυπο1, εφόσον το ιϊκό φορτίο μετά από τις πρώτες 12 εβδομάδες θεραπείας δεν ανιχνεύεται ή έχει μειωθεί περισσότερο από 2 log σε σχέση με τις τιμές πριν την έναρξη της θεραπείας. Εάν το ιϊκό φορτίο είναι ακόμα ανιχνεύσιμο ή δεν έχει μειωθεί επαρκώς, η θεραπεία μπορεί να διακοπεί, καθώς η επίτευξη εκρίζωσης του HCV θεωρείται πολύ δύσκολη. β) 24 εβδομάδες για ασθενείς που φέρουν το γονότυπο2 ή 3. γ) 48 εβδομάδες για ασθενείς με γονότυπο 4, 5 ή 6. Αντιμετώπιση περιπτώσεων μη ανταπόκρισης στην αρχική θεραπεία με κλασσική IFN, με ή χωρίς ριμπαβιρίνη, ή υποτροπής μετά το πέρας της θεραπείας Από το σύνολο των ασθενών που έχουν λάβει αγωγή με κλασσική IFN, μόνη ή σε συνδυασμό με ριμπαβιρίνη, ορισμένοι δεν έχουν ανταποκριθεί στη θεραπεία ή υποτροπιάζουν μετά το πέρας αυτής. Ακολουθεί η αναφορά της αντιμετώπισης αυτών των περιπτώσεων: α) Μη ανταπόκριση σε μονοθεραπεία με κλασσική ιντερφερόνη. Μελέτες έδειξαν πως η χορήγηση κλασσικής ιντερφερόνης και ριμπαβιρίνης σε αυτούς τους ασθενείς είχε ως αποτέλεσμα την μόνιμη ιολογική ανταπόκριση σε 12%-15% των περιπτώσεων (θεραπεία 24 εβδομάδων) και 0%-21% (θεραπεία 48 εβδομάδων). 31, 32 Η χορήγηση PEG-IFN και ριμπαβιρίνης είχε σαφώς καλύτερα αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, μία μελέτη έδειξε πως η χορήγηση PEG-IFN-α2a (180 μg/εβδομάδα) μαζί με ριμπαβιρίνη ( mg/ημέρα) επέφερε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση σε ποσοστό 34%, 33 ενώ σε άλλη μελέτη στην οποία χορηγήθηκε PEG-IFN-α2b μαζί με ριμπαβιρίνη η μόνιμη ιολογική ανταπόκριση ξεκινούσε από 16% Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 6

7 (γονότυπος 1) και έφθανε το 55% (γονότυπος 2 και 3) 34 β) Μη ανταπόκριση σε αγωγή με κλασσική ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη. Δύο πρόσφατες μελέτες συνδυασμένης αγωγής με PEG-IFN-α2a και ριμπαβιρίνη καθώς και με PEG- IFN-α2b και ριμπαβιρίνη ως δεύτερη προσπάθεια θεραπείας της χρόνιας HCV-λοίμωξης σε ασθενείς με γονότυπο 1 και μη ανταποκρινόμενους σε αγωγή με κλασσική ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη, έδειξαν πως η μόνιμη ιολογική ανταπόκριση κυμαίνεται στο 11%-12%. 33, 34 γ) Υποτροπή σε μονοθεραπεία με κλασσική ιντερφερόνη Σε δύο ερευνητικές εργασίες μελετήθηκε η αποτελεσματικότητα της χορήγησης κλασσικής ιντερφερόνης (3 MU 3 φορές την εβδομάδα) και ριμπαβιρίνης ( mg/ημέρα) σε ασθενείς που υποτροπίασαν μετά το τέλος της αγωγής με κλασσική ιντερφερόνη. Η μία εργασία έδειξε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στο 47% των ασθενών, 35 ενώ η άλλη εργασία κατέδειξε πως το 56% των ασθενών είχε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση. 36 δ) Υποτροπή σε αγωγή με κλασσική ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη. Σε αυτούς τους ασθενείς προτείνεται η χορήγηση PEG-IFN και ριμπαβιρίνης. Μία μελέτη έδειξε πως η χορήγηση PEG-IFN-α2b και ριμπαβιρίνης είχε ως αποτέλεσμα μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στο 54% των ασθενών. 34 Μία άλλη μελέτη, στην οποία χορηγήθηκε PEG-IFN-α2a και ριμπαβιρίνη, έδειξε μόνιμη ιολογική ανταπόκριση στο 37,5% των ασθενών. 37 Αντιμετώπιση περιπτώσεων μη ανταπόκρισης στην αρχική θεραπεία με πεγκυλιωμένη IFN και ριμπαβιρίνη Όπως έχει γίνει αντιληπτό η τρέχουσα θεραπευτική προσέγγιση της χρόνιας ηπατίτιδας C με τη χορήγηση PEG-IFN και ριμπαβιρίνης, οδηγεί σε υψηλά ποσοστά μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης. Όμως, ένας σημαντικός αριθμός των ασθενών που ακολουθούν την αγωγή δεν απαλλάσσονται από τον HCV. 28, 29 Η αντιμετώπιση του HCV σε αυτή την κατηγορία των ασθενών βασίζεται στη μακροχρόνια χορήγηση PEG-IFN ως αγωγή συντήρησης, με σκοπό την αναστολή της ηπατοπαθογόνου δράσης του ιού. Επίσης, δοκιμάζεται η χορήγηση νεώτερης γενιάς φαρμάκων, μόνα ή σε συνδυασμό με PEG-IFN (αναστολείς ιϊκού πολλαπλασιασμού, αναστολείς ιϊκών ενζύμων, ανοσοτροποποιητικά φάρμακα, αντιϊνωτικά φάρμακα), η αποτελεσματικότητα των οποίων τελεί υπό διερεύνηση. 38 Παρακολούθηση των ασθενών και έλεγχος της ανταποκρίσεως στη θεραπεία Η παρακολούθηση του ασθενούς που λαμβάνει α- γωγή για την αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C εστιάζεται: α) στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας, β) στην ανεκτικότητα του ασθενούς στα χορηγούμενα φάρμακα και γ) στην ποιότητα ζωής του ασθενούς. Ακολουθούν οι συστάσεις για την παρακολούθηση των ασθενών που λαμβάνουν ι- ντερφερόνη και ριμπαβιρίνη για την αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C όπως αναφέρονται από την Ομόφωνη Ανακοίνωση για τη θεραπεία της χρόνιας ηπατίτιδας C. 4 Εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας Η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της θεραπευτικής αγωγής βασίζεται σε βιοχημικά, ιολογικά και ιστολογικά κριτήρια. 1. Βιοχημικά κριτήρια: σε ασθενείς με αρχικά υψηλές τιμές τρανσαμινασών στο αίμα τους η προοδευτική μείωσή τους ή η επιστροφή των τιμών σε φυσιολογικά επίπεδα μαρτυρούν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το πέρας αυτής. Τα επίπεδα τρανσαμινασών στο αίμα πρέπει να μετρώνται κάθε μήνα κατά τη διάρκεια της θεραπείας και ανά δύο μήνες για τους έξι μήνες μετά το τέλος της θεραπείας. Σε ασθενείς, στους ο- ποίους δεν έχει επιτευχθεί μόνιμη ιολογική α- νταπόκριση, προτείνεται η μέτρηση των τρανσαμινασών στο αίμα μία ή δύο φορές το χρόνο. 2. Ιολογικά κριτήρια: ανεξάρτητα του γονοτύπου του ιού, η ιολογική ανταπόκριση στη θεραπεία ελέγχεται με τη διενέργεια εκτιμήσεως του HCV- RNA στο τέλος της θεραπείας και 6 μήνες μετά. Εκτίμηση του HCV-RNA μπορεί να γίνει και 12 ή 24 μήνες μετά το τέλος της θεραπείας για τον εντοπισμό περιπτώσεων όψιμης υποτροπής της νόσου. Η μη ανίχνευση του HCV-RNA στις 12 εβδομάδες θεραπείας σε ασθενείς με γονότυπο 1 αποτελεί ισχυρή ένδειξη για μόνιμη ιολογική ανταπόκριση. Σε ασθενείς με γονότυπο 2 ή 3 υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης και ως εκ τούτου δεν προτείνεται η διενέργεια εξετάσεων ανίχνευσης του HCV-RNA πριν το τέλος της θεραπείας (6 μήνες). Τέλος, για ασθενείς με γονότυπο 4, 5 ή 6 τα δεδομένα που υπάρχουν είναι λίγα και προτείνεται η εκτίμηση του ιϊκού φορτίου 6 μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας. 3. Ιστολογικά κριτήρια: η διενέργεια βιοψίας ήπατος δεν απαιτείται σε ασθενείς με μόνιμη ιολογική ανταπόκριση, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ασθενείς χωρίς ανταπόκριση στη θεραπεία. Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 7

8 Εκτίμηση της ανεκτικότητας του ασθενούς στη θεραπεία Η ανεκτικότητα του ασθενούς στα χορηγούμενα αντιϊκά φάρμακα εξαρτάται από την εμφάνιση α- νεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρουσιάζονται σε άλλοτε άλλο βαθμό σε κάθε ασθενή και είναι δοσοεξαρτώμενες και συχνά αναστρέψιμες. Η ύπαρξή τους και ο τρόπος που αυτές βιώνονται από τον κάθε ασθενή μπορεί να απαιτήσουν τη μείωση της δόσης των φαρμάκων ή και την πλήρη διακοπή της αγωγής. Εκτίμηση της ποιότητας ζωής του ασθενούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας Η ύπαρξη ανεπιθύμητων ενεργειών της αγωγής, η ανάγκη για τακτικό εργαστηριακό και κλινικό έλεγχο και γενικώς η ανάγκη για προσαρμογή του τρόπου ζωής του ασθενούς στις απαιτήσεις της θεραπείας, μπορούν να οδηγήσουν τον ασθενή σε μία κατάσταση εκνευρισμού ή ακόμα και πλήρους συναισθηματικής και ψυχολογικής αποδιοργάνωσης. Ο κλινικός ιατρός καλείται να διακρίνει εγκαίρως τα συμπτώματα μίας τέτοιας κατάστασης και να υποστηρίξει, μόνος ή σε συνεργασία με κάποιο ψυχίατρο, τον ασθενή και το στενό του κοινωνικό περιβάλλον. Ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής με ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη Η καθιερωμένη πλέον θεραπευτική προσέγγιση της χρόνιας ηπατίτιδας C συνίσταται στην εξάμηνη ή διάρκειας ενός έτους χορήγηση συνδυασμένης αγωγής PEG-IFN και ριμπαβιρίνης. Το θεραπευτικό αυτό σχήμα επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης, ιδιαίτερα σε ασθενείς με γονότυπο 2 ή Η ύπαρξη, όμως, μίας πλειάδας παρενεργειών που ξεκινούν από ένα απλό γριππώδες σύνδρομο και φθάνουν μέχρι απειλητικές για τη ζωή του ασθενούς καταστάσεις, αναγκάζουν τον κλινικό ιατρό σε ορισμένες περιπτώσεις να προβεί σε μείωση της χορηγούμενης δόσης των φαρμάκων ή και σε πλήρη διακοπή της θεραπείας. Ανεπιθύμητες ενέργειες της ιντερφερόνης Στις συχνότερα απαντώμενες ανεπιθύμητες ενέργειες της IFN-α (απλής ή πεγκυλιωμένης) ανήκουν τα ακόλουθα: Γριππώδες σύνδρομο (πυρετός, ρίγος, κεφαλαλγία, αρθραλαγία, μυαλγία) 2. Αίσθημα κόπωσης 3. Ανορεξία 4. Απώλεια βάρους 5. Διάρροια 6. Δερματικό εξάνθημα 7. Τριχόπτωση 8. Φλεγμονώδης αντίδραση στο σημείο υποδόριας χορήγησης του φαρμάκου Επίσης, συχνές (30-40% των ασθενών) και πολύ σοβαρές είναι και οι ανεπιθύμητες ενέργειες της IFN-α που άπτονται της Ψυχιατρικής. Πρόκειται συνήθως για ευερεθιστότητα και απότομες αλλαγές της διάθεσης του ασθενούς, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται βαριάς μορφής κατάθλιψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συνέχιση της θεραπείας πρέπει να γίνεται υπό τον τακτικό έλεγχο ενός ψυχιάτρου και με τη χρήση της κατάλληλης αντιψυχωσικής αγωγής. 40 Πολύ νωρίς κατά τη διάρκεια χορήγησης της IFN-α μπορεί να εμφανιστούν αιματολογικές ανεπιθύμητες ενέργειες (ουδετεροπενία και θρομβοκυτταροπενία). Η βαρύτητα της ουδετεροπενίας και της θρομβοκυτταροπενίας είναι μεγαλύτερη σε ασθενείς με προϋπάρχοντα αιματολογικά προβλήματα. 39 Οι ανεπιθύμητες ενέργειες της IFN-α περιλαμβάνουν επίσης και την έξαρση προϋπαρχουσών διαταραχών αυτοανοσίας ή την de novo επαγωγή αυτοανοσίας (συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, υπερθυρεοειδισμός, υποθυρεοειδισμός, σακχαρώδης διαβήτης, αυτοάνοση θρομβοκυτοπενική πορφύρα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, αιμολυτική αναιμία κ.λ.π.) Αυτές οι δράσεις της IFN-α οφείλονται στις α- νοσοτροποποιητικές της ιδιότητες και διαχωρίζονται από τις αυτοάνοσες εκδηλώσεις που συνδέονται με την ίδια τη χρόνια ιογενή ηπατίτιδα, στις οποίες η IFN-α μπορεί αντίθετα να αποδειχθεί επωφελής Από πρόσφατες μελέτες υπάρχουν δεδομένα για το ρόλο της IFN-α στην ενεργοποίηση (activation) των Τ-helper τύπου Ι λεμφοκυττάρων (Th1 cells) στο βλεννογόνο του λεπτού εντέρου και στην πρόκληση ανοσοπαθολογίας.. Έχει διαπιστωθεί αυξημένη έκφραση IFN-α στον εντερικό βλεννογόνο ασθενών με κοιλιοκάκη, μία Th1 εντεροπάθεια. 53, 54 Επιπλέον, η θεραπεία με IFN-α, αλλά και η συνδυασμένη θεραπεία με IFN-α και ριμπαβιρίνη έχουν ενοχοποιηθεί για την εμφάνιση (onset) κοιλιοκάκης σε ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C Ανεπιθύμητες ενέργειες της ριμπαβιρίνης Η κύρια ανεπιθύμητη ενέργεια από τη χορήγηση ριμπαβιρίνης είναι η αιμολυτική αναιμία. Γι αυτό το λόγο απαιτείται τακτικός αιματολογικός έλεγχος των ασθενών που λαμβάνουν ριμπαβιρίνη, ενώ πολλοί επιστήμονες προτείνουν τη χορήγηση ερυθροποιητίνης στα άτομα με χαμηλό αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων. Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες της Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 8

9 ριμπαβιρίνης είναι η ναυτία, η ξηροδερμία, ο κνησμός, ο βήχας, η δύσπνοια και η υπερουριχαιμία. Γνωστή είναι, επίσης, η τερατογόνος δράση του φαρμάκου και συνιστάται η λήψη αυστηρών μέτρων αντισύλληψης κατά τη διάρκεια της θεραπείας και για 4 μήνες (γυναίκες) και 7 μήνες (άντρες) μετά το πέρας αυτής. 59 Από τις περιγραφείσες στη βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια περιπτώσεις εγείρεται το ερώτημα του πιθανού ρόλου της ριμπαβιρίνης στην εμφάνιση της κοιλιοκάκης. 57 Ο ακριβής ρόλος της ριμπαβιρίνης στην ενεργοποίηση κοιλιοκάκης και οι πιθανοί μηχανισμοί που κινητοποιεί παραμένουν ασαφείς. Η ανοσοτροποποιητική δράση της ριμπαβιρίνης φαίνεται να συνίσταται στην τροποποίηση της ισορροπίας Th1 και Th2 λεμφοκυττάρων, ενισχύοντας την Th1 ανοσολογική απάντηση και καταστέλλοντας την Th2. 60 Η Th1 απάντηση έχει σαφώς καθοριστεί στην κοιλιοκάκη σαν απόκριση στη γλιαδίνη 61, 62 Σε αυτή τη βάση είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι η μεταβολή στην Th1/Th2 ισορροπία, που προκαλείται από τη ριμπαβιρίνη, μπορεί να ενεργοποιήσει τη νόσο σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα 57 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η χρόνια λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV) είναι μία από τις συχνότερα μεταδιδόμενες ασθένειες σε παγκόσμιο επίπεδο. Λίγα, μόλις, χρόνια μετά την ανακάλυψη του HCV, η επιστημονική κοινότητα ξεκίνησε την αντιμετώπιση της χρόνιας HCV-λοίμωξης με την πολύμηνη χορήγηση ανοσοτροποποιητικής αγωγής (IFN-α). Η έστω και περιορισμένη επιτυχία της αγωγής αποτέλεσε την απαρχή μίας σαφώς πιο επιτυχούς αντιϊκής αγωγής, με τη συνδυασμένη χορήγηση IFN-α και ριμπαβιρίνης αρχικά και πιο πρόσφατα με τη χορήγηση PEG-IFNα και ριμπαβιρίνης. Η σημασία της υψηλής αποτελεσματικότητας της σύγχρονης αγωγής έναντι του HCV είναι ανυπολόγιστη, λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα: 1. Περισσότεροι από 170 εκατομμύρια άνθρωποι διεθνώς έχουν μολυνθεί από τον HCV. 2. Ο HCV είναι υπεύθυνος για το 70% των περιπτώσεων χρονίας ηπατίτιδας. 3. Το 60% των περιπτώσεων ηπατοκυτταρικού καρκίνου και το 30% των μεταμοσχεύσεων ή- πατος οφείλονται στην χρόνια HCV-λοίμωξη. Η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει την προσπάθεια για αντιμετώπιση της HCV-λοίμωξης με τη δοκιμή νέων αντιϊκών ουσιών, οι οποίες μόνες ή σε συνδυασμό θα απομακρύνουν τον ιό από τον οργανισμό. Παράλληλα, διάφορα επιστημονικά Κέντρα διεθνώς εργάζονται για την ανακάλυψη ενός εμβολίου έναντι του HCV. Ίσως δεν απέχει τόσο πολύ το σήμερα από την μελλοντική θεραπεία της HCVλοίμωξης. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. EASL International Consensus Conference on Hepatitis C. J Hepatol 1999, 31 (Suppl. 1): Kozlowski A, Harris JM. Improvements in protein pegylation: pegylated interferons for treatment of hepatitis C. J Control Release 2001, 72: Dhumeaux D, Marcellin P, Lerebours E. Treatment of hepatitis C. The 2002 French consensus. Gut 2003, 52: Consensus conference. Treatment of hepatitis C. Maison de la Chimie, Paris, France. 27 & 28 February Di Bisceglie AM, Hoofnagle J. Chronic Viral Hepatitis. In: David Zakim, Thomas D Boyer. Hepatology, a textbook of liver disease. 3 rd edition, Philadelphia, WB Saunders company, 1996, vol. 2: Dianzani F, Antonelli G, Capobianchi MR. The biological basis for clinical use of interferon. J Hepatol 1990, 11: S5- S Stark GR, Kerr IM, Williams BR, Silverman RH, Schreiber RD. How cells respond to interferons. Annu Rev Biochem 1998, 67: Pignatelli M, Waters J, Brown D, Lever A, Iwarson S, Schaff Z, et al. HLA class I antigens on the hepatocyte membrane during recovery from acute hepatitis B virus infection and during interferon therapy in chronic hepatitis B virus infection. Hepatology 1986, 6: Wang YS, Yoyngster S, Bausch J, Zhan R, McNemar C, Wyss DF. Identification of the major positional isomer of pegylated interferon alpha-2b. Biochemistry 2000, 39: Bailo P, Palleroni A, Schaffer CA, Spence CL, Fung WJ, Porter JE, et al. Rational design of a potent, long-lasting form of interferon: A 40 kda branced polyethelene glycol-conjugated interferon alpha-2a for the treatment of hepatitis C. Bioconjug Chem 2001, 12: Ιωάννης Γ. Ποιά ιντερφερόνη είναι η καλύτερη: Στο: Στέφανος Ι Χατζηγιάννης. Ηπατίτιδα B και C. Αθήνα, Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, 2003: Kozlowski A, Charles SA, Harris JM. Development of pegylated interferons for the treatment of chronic hepatitis C. Biodrugs 2001, 15: Carithers RL, Emerson SS. Therapy of hepatitis C: Metaanalysis of interferon alpha-2b trials. Hepatology 1997, 26 (suppl. 1): 83S-88S. 14. Lee WM. Therapy of hepatitis C: Interferon alpha-2a trials. Hepatology 1997, 26 (suppl. 1): 89S-95S. 15. Zeuzem S, Feinman SV, Rasenack J, Heathcote EJ, Lai MY, Gane E, et al. Peginterferon alpha-2a in patients with chronic hepatitis C. N Engl J Med 2000, 343: Heathcote EJ, Shiffman ML. Peginterferon alpha-2a in patients with chronic hepatitis C and cirrhosis. N Engl J Med 2000, 343: Lindsay KL, Trepo C, Heintges T, Shiffman ML, Gordon SC, Hoefs JC, et al. A randomized, double blind trial comparing pegylated interferon alpha-2b to interferon alpha-2b as initial treatment for chronic hepatitis C. Hepatology 2001, 34: Reddy KR, Wright TL, Prockros PJ, Shiffman M, Everson G, Reindollar R, et al. Efficacy and safety of pegylated (40-kD) interferon alpha-2a compared with interferon alpha-2a in noncirrhotic patients with chronic hepatitis C. Hepatology 2001, 33: Jacobson KR, Murray K, Zellos A, Schwarz KB. An analysis of published trials of interferon monotherapy in children with Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 9

10 chronic hepatitis C. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2002, 34: Wirth S, Lang T, Gehring S, Gerner P. Recombinant alphainterferon plus ribavirin therapy in children and adolescents with chronic hepatitis C. Hepatology 2002, 36: Bruchfeld A, Stahle L, Anderson J, Schwarz R. Ribavirin treatment in dialysis patients with chronic hepatitis C virus infection-a pilot study. J Viral Hepat 2001, 8: Fabrizi F, Poordad FF, Martin P. Hepatitis C infection and the patient with end-stage renal disease. Hepatology 2002, 36: Pimstone NR, Powell JS, Kotfila R. High dose interferon monotherapy is highly effective treatment for acute hepatitis C (Abstract). Gastroenterology 2000, 118: 960A. 24. Jaeckel E, Cornberg M, Wedmeyer H, Santantorio T, Mayer J, Zankel M, et al. Treatment of acute hepatitis C with interferon alpha-2b. N Engl J Med 2001, 345: Di Bisceglie AM, Conjeevaram HS, Fried MW. Sallie R, Park Y, Yurdaydin C, et al. Ribavirin as therapy for chronic hepatitis C. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Ann Intern Med 1995, 123: Poynard T, Marcellin P, Lee SL, Niederau C, Minuk GS, Ideo G, et al. Randomised trial of interferon α2b plus ribavirin for 48 weeks or 24 weeks versus interferon α2b plus placebo for 48 weeks for the treatment of chronic infection with hepatitis C virus. Lancet 1998, 352: McHutchison JG, Gordon SC, Schiff ER, Shiffman ML, Lee WM, Rustgi VK, et al. Interferon alpha-2b alone or in combination with ribavirin as initial treatment for chronic hepatitis C. N Engl J Med 1998, 339: Mannis MP, McHutchison JG, Gordon SC, Rusti VK, Shiffman M, Reindollar R, et al. Peginterferon alfa-2b plus ribavirin compared with interferon alfa-2b plus ribavirin for initial treatment of chronic hepatitis C: a randomised trial. Lancet 2001, 358: Fried MW, Shiffman ML, Reddy KR, Smith C, Marinos G, Goncales FL, et al. Peginterferon alfa-2a plus ribavirin for chronic hepatitis C virus infection. N Engl J Med 2002, 347: Hadziyannis SJ, Cheinquer H, Morgan T. Peginterferon alfa- 2a (40 kd) (PEGASYS) in combination with ribavirin (RBV): efficacy and safety results from a phase III, Randomized, double blind multicentre study examining effect of duration of treatment and RBV dose. J Hepatol 2002, 36 (suppl 1): Cheng SJ, Bonis PL, Lau J, Pham NQ, Wong JB. Interferon and ribavirin for patients with chronic hepatitis C who did not respond to previous interferon therapy: a metaanalysis of controlled and uncontrolled trials. Hepatology 2001, 33: Cummings KJ, Lee SM, West ES, Cid-Ruzafa J, Fein SG, Aoki Y, et al. Interferon and ribavirin vs interferon alone in the re-treatment of chronic hepatitis C previously nonresponsive to interferon. JAMA 2001, 285: Shiffman ML. Retreatment of HCV non-responders with peginterferon and ribavirin: results from the lead-in phase of the hepatitis C antiviral longterm treatment against cirrhosis (HALT-C) trial the hepatitis C antiviral longterm treatment against cirrhosis (HALT-C) trial [Abstract]. Hepatology 2002, 36: 295A. 34. Jacobson I. Pegylated interferon alpha-2b plus ribavirin in patients with chronic C: A trial in prior nonresponders to interferon monotherapy or combination therapy and in combination therapy nonresponders. Gastroenterology 2002, 122: A Davis GL, Esteban-Mur R, Rustgi V, Hoffs J, Gordon SC, Trepo C, et al. Interferon alpha-2b alone or in combination with ribavirin for the treatment of relapse of chronic hepatitis C. N Engl J Med 1998, 339: Shiffman ML, Hofmann CM, Sterling RK, Luketic VA, Contos MJ, Sanyal AJ. A randomized, controlled trial to determine if continuing ribavirin as monotherapy in patients who responded to interferon / ribavirin combination therapy will enhance sustained virologic response. J Infect Dis 2001, 184: Herrine SK, Brown R, Esposito S. Efficacy and safety of peginterferon alpha-2a combination therapies in patients who relapsed on Rebetron therapy. Hepatology 2002, 36: A Ντουράκης Σ. Νεώτερα από το θεραπευτικό εργοστάσιο. Αναδυόμενα φάρμακα και ελπίδες. Στο: Στέφανος Ι Χατζηγιάννης. Ηπατίτιδα B και C. Αθήνα, Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, 2003: Dusheiko G. Side effects of alpha interferon in chronic hepatitis C. Hepatology 1997, 26 (suppl. 1): 112S-121S. 40. Schaefer M, Schmid F, Folwaczny C, Lorenz R, Martin G, Schinlbeck N, et al. Adherence and mental side effects during hepatitis C treatment with interferon alfa and ribavirin in psychiatric risk groups. Hepatology 2003, 37: Dumoulin FL. Leideld L, Sauerbruch T, Spengler U. Autoimmunity induced by interferon-alpha therapy for chronic viral hepatitis. Biomed Pharmacother 1999, 53: Stauffer Y, Marguerat S, Meylan F, Ucla C, Sutkowski N, Huber B, et al. Interferon-alpha-induced endogenous superantigen, a model linking environment and autoimmunity. Immunity 2001, 15: Durelli L, Ferrero B, Oggero A, Verdun E, Ghezzi A, Montanari E, et al. Thyroid function and autoimmunity during Interferon beta-1b treatment: a multicenter prospective study. J Clin Endocrinol Metabol 2001, 86: Morisco F, Mazziotti G, Rotondi M, Tuccillo C, Iasevoli P, Del Buono A, et al. Interferon-related thyroid autoimmunity and long term clinical outcome of chronic hepatitis C. Dig Liver Dis 2001, 33: Eibl N, Gschwantler M, Ferenci P, Eibl MM, Weiss W, Schernthaner G. Development of insulin-dependent diabetes mellitus in a patient with chronic hepatitis C during therapy with interferon-alpha. Eur J Gastroenterol Hepatol 2001, 13: Befferle C, Fabris P, Zanchetta R, Pedini B, Tositti G, Bosi E, et al. Autoimmunity against pancreatic islets and other tissues before and after interferon-alpha therapy in patients with hepatitis C virus chronic infection. Diabetes Care 2000, 23: Azlan S, Sivri A, Sasgoze O. Interferon-alpha-associated monoarthritis. Clin Rheumatol 2000, 19: Chakrabarti D, Hultren B, Stewart TA. IFN-alpha induces autoimmune T cells through the induction of intracellular adhesion molecule-1 abd B7.2. J Immunol 1996, 157: Ferri C, Marzo E, Longombardo G, Lombardini F, La Civita L, Vanacore R, et al. Interferon-a in mixed cryoglobulinemia patients: a randomized, crossover-controlled trial. Blood 1993, 81: Misiani R, Bellavita P, Fenilli D, Vicari O, Marchesi D, Sironi PL, et al. Interferon alfa-2b therapy in cryoglobulinemia associated with hepatitis C virus. N Engl J Med 1994, 330: Johnson RJ, Gretch DR, Couser WG, Alpers CE, Wilson J, Chung M, et al. Hepatitis C virus-associated glomerulonephritis. Effect of alpha-interferon therapy. Kidney Int 1994, 46: Durand JM, Cretel E, Retornaz F, Lefevre P, Kaplanski G, Soubeyrand J. Alpha interferon therapy in thrombocytopenia associated with hepatitis C virus infection. J Hepatol 1994, 21: Monteleone G, Pender SL, Wathen NC, McDonald TT. Interferon-a drives T-cell mediated immunopathology in the intestine. Eur J Immunol 2001, 31: Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 10

11 54. Monteleone G, Pender SL, Alstead E, Hauer AC, Lionetti P, McKentzie C, et al. Role of interferon alpha in promoting T helper cell type 1 responses in the small intestine in celiac disease. Gut 2001, 48: Bardella MT, Marino R, Meroni PL. Celiac disease during interferon treatment. Ann Intern Med 1999, 131: Cammarota G, Cuoco L, Cianci R, Pandolfi F, Gasbarrini G. Onset of coeliac disease during treatment with interferon for chronic hepatitis C. Lancet 2000, 356: Adinolfi LE, Mangoni ED, Andreana A. Interferon and ribavirin treatment for chronic hepatitis C may activate celiac disease. Am J Gastroenterol 2001, 96: Bourliere M, Oules V, Perrier H, Mengotti C. Onset of coeliac disease and interferon treatment. Lancet 2001, 357: Αλεξοπούλου Α. Μονοθεραπεία με ιντερφερόνη. Αποτελεσματικότητα και ενδείξεις Στο: Στέφανος Ι Χατζηγιάννης. Ηπατίτιδα B και C. Αθήνα, Ιατρικές εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, 2003: Hultgren C, Milich DR, Weiland O, Sallberg M. The antiviral compound ribavirin modulates the T helper Th1/Th2 subset balance in hepatitis B and C virus specific immune responses. J Gen Virol 1998, 79: Nilsen EM, Jahnsen FL, Lundin KE, Johansen FE, Fausa O, Sollid M, et al. Gluten induces an intestinal cytokine response strongly dominated by interferon gamma in patients with celiac disease. Gastroenterology 1998, 115: Hansson T, Dannaeus A, Klareskog L. Cytocine-producing cells in peripheral blood of children with coeliac disease secrete cytokines with a type 1 profile. Clin Exp Immunol 1999, 116: Το βήμα του Ασκληπιού τεύχος 1 Ιανουάριος-Μάρτιος 2007 (www.vima-asklipiou.gr) Σελίδα 11

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ HCV σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο 170 εκατομμύρια (2-3% παγκ.

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C Πρόταση Ομάδας Εργασίας ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (Γ. Παπαθεοδωρίδης, Γ. Γερμανίδης) Ιανουάριος 2008 Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Πότε και ποιους ασθενείς πρέπει κατά προτεραιότητα να θεραπεύσουµε,ώστε να επιτύχουµε την εξάλειψη των κλινικών επιπλοκών της νόσου (Καρκίνος & Κίρρωση) Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L).

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L). Η GSK έλαβε άδεια κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρόσθετη ένδειξη του Revolade (eltrombopag) ως την πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία για τη θρομβοπενία που σχετίζεται με τη χρόνια ηπατίτιδα C Η GlaxoSmithKline

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Ηπατίτιδα C Mια συστηµατική νόσος

Ηπατίτιδα C Mια συστηµατική νόσος Ηπατίτιδα C Mια συστηµατική νόσος Ιωάννης Γ Γουλής Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Ιπποκράτειο ΓΝ Θεσ/νίκης 3η Πανελλήνια Συνάντηση AIDS & Ηπατίτιδες Αθήνα, Σεπτέµβριος 2015 Ηπατίτιδα C Συσχέτιση µε άλλα νοσήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΗΠΑΤΙΤΙ ΕΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ: ΠΑΝΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ (Α.Μ.: 7321) ΤΟΥΜΠΟΥΛΙ ΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ (Α.Μ.:7503) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΗΠΑΤΙΤΙ Α Ηπατίτιδα σηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ

IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ IOΓΕΝΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΣ Βαλεντίνη Τζιούφα-Ασημακοπούλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής ΑΠΘ Μάρτιος 2015 Οξεία ιογενής ηπατίτιδα Αίτια Ιός της ηπατίτιδας Α (Hepatitis A Virus-HAV) Iός

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερώσου... γιατί. η ΗΠΑΤIΤΙΔΑ μπορεί να μη σου δώσει ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ. Αθήνα, Μάϊος 2008

Ενημερώσου... γιατί. η ΗΠΑΤIΤΙΔΑ μπορεί να μη σου δώσει ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ. Αθήνα, Μάϊος 2008 Ενημερώσου... γιατί η ΗΠΑΤIΤΙΔΑ μπορεί να μη σου δώσει μιαbευκαιρiα Αθήνα, Μάϊος 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ Ηπατίτιδα Β & Επιδημιολογία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα Αποτελεσματικότητας Τελαπρεβίρης

Δεδομένα Αποτελεσματικότητας Τελαπρεβίρης Δεδομένα Αποτελεσματικότητας Τελαπρεβίρης Αθήνα 25-5-2012 Καθηγητής Γεώργιος Ν. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής & Ομώνυμου Ερευνητικού Εργαστηρίου Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας www.med.uth.gr/internalmedicine/

Διαβάστε περισσότερα

EASL Ανασκόπηση των ενδιαφερόντων εργασιών στον τομέα της χρόνιας ηπατίτιδα Β και της ηπατίτιδας D.

EASL Ανασκόπηση των ενδιαφερόντων εργασιών στον τομέα της χρόνιας ηπατίτιδα Β και της ηπατίτιδας D. EASL 2016. Ανασκόπηση των ενδιαφερόντων εργασιών στον τομέα της χρόνιας ηπατίτιδα Β και της ηπατίτιδας D. Οι πιο ενδιαφέρουσες εργασίες στο χώρο της χρόνιας ηπατίτιδας Β και της ηπατίτιδας D αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος.

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ B12 PER OS ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΥΠΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΕΤΡΑΕΤΙΑ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟΝ Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί πρόκλησης λοιμώξεων

Μηχανισμοί πρόκλησης λοιμώξεων Μηχανισμοί πρόκλησης λοιμώξεων από τους anti TNF παράγοντες ρ. Γκίκας Κατσιφής Επιμελητής Ρευματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Υπεύθυνος Ιατρικής Eκπαίδευσης και Έρευνας Η πλειοτρόπος δράση

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Δρ. Βασίλειος Α. Σεβαστιανός Δ Παθολογική Κλινική Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Χρ. Παυλίδης 1, Ι.Ελευσινιώτης 2, Δ.Δημητρουλόπουλος 3, Κ.Μίχας 2, Ρ.Τοντόροβα 4, Ε.Βεζαλή 2, Σ.Κουτσουνάς 1, Α.Μουλακάκης 4, Ε.Παρασκευάς 3.

Χρ. Παυλίδης 1, Ι.Ελευσινιώτης 2, Δ.Δημητρουλόπουλος 3, Κ.Μίχας 2, Ρ.Τοντόροβα 4, Ε.Βεζαλή 2, Σ.Κουτσουνάς 1, Α.Μουλακάκης 4, Ε.Παρασκευάς 3. 62 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 2011, Τόμος 7, Τεύχος 1 Η επίδραση της εθνικότητας στην κινητική του ιού και την επίτευξη μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης σε ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C γονότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Αυτές οι μεταβολές στη ΠΧΠ και το φύλλο οδηγιών χρήσης θα είναι εν ισχύ κατά την έκδοση της Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β Β. Παπαδημητρόπουλος

Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β Β. Παπαδημητρόπουλος Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β Β. Παπαδημητρόπουλος Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών Συνήθη κλινικά διλήμματα στην προσέγγιση ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΝΟΥΚΛΕΟΣ(Τ)ΙΔΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Α. Στρίκη, Σ. Μανωλακόπουλος Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, ΓΝΑ Ιπποκράτειο

ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΝΟΥΚΛΕΟΣ(Τ)ΙΔΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Α. Στρίκη, Σ. Μανωλακόπουλος Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, ΓΝΑ Ιπποκράτειο ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΝΟΥΚΛΕΟΣ(Τ)ΙΔΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Α. Στρίκη, Σ. Μανωλακόπουλος Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, ΓΝΑ Ιπποκράτειο Η είσοδος των νουκλεοσ(τ)ιδικών αναλόγων στις θεραπευτικές επιλογές έφερε επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΓΝΑ ΣΤΑΔΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ HCV ΣΤΙΣ ΗΠΑ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα. Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες

Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα. Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες Μπρούζου Κάτια- Ουρανία Πιστιόλα Χρυσούλα Μάθημα επιλογής Λευχαιμίες ΧΛΛ Η συχνότερη Λευχαιμία Μονοκλωνικά Β κύτταρα > 5x10 9 /L τυχαία εξέταση αίματοςà Λεμφοκυττάρωση! Διογκωμένοι LN αναιμία ηπατοσπληνομεγαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΥΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Πρόδρομος Χυτίρογλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Τμήματος Ιατρικής Α.Π.Θ. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΗΠΑΤΟΣ Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια ηπατίτιδα C. Συζήτηση ασθενών με χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες: διαγνωστικά & θεραπευτικά διλήμματα

Χρόνια ηπατίτιδα C. Συζήτηση ασθενών με χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες: διαγνωστικά & θεραπευτικά διλήμματα Συζήτηση ασθενών με χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες: διαγνωστικά & θεραπευτικά διλήμματα Χρόνια ηπατίτιδα C Ευάγγελος Χολόγκιτας Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Δ Παθολογική Κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Approved

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη;

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Σαββίδου Αβρόρα Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΙ C

ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΙ C ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΙ C Σπήλιος Μανωλακόπουλος Επίκουρος Kαθηγητής Παθολογίας Γαστρεντερολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΕΣ ΙΟΙ ΧΡΟΝΟΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΗ ΕΠΩΑΣΗΣ ΣΕ ΧΡΟΝΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C Πρόταση Ομάδας Εργασίας ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (Γ. Παπαθεοδωρίδης, Γ. Γερμανίδης) Ιανουάριος 2008 Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙ ΑΣ C

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙ ΑΣ C KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙ ΑΣ C Πρόταση Οµάδας Εργασίας ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (Γ. Παπαθεοδωρίδης, Γ. Γερµανίδης, Γ.Ν. Νταλέκος) Noέµβριος 2012 Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα

ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα ITP Ιδιοπαθής/ αυτοάνοση θρομβοπενική πορφύρα Αθανασία Μουζάκη, Καθηγήτρια Εργαστηριακής Αιματολογίας-Αιμοδοσίας, Αιματολογικό Τμήμα, Παθολογική Κλινική, Τμήμα Ιατρικής, Παν/ο Πατρών Τα είδη της ITP είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού Η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού εορτάζεται από το 2006 κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Μαρτίου στοχεύοντας στην κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών

Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών Βάνα Σύψα Επίκουρη Καθηγήτρια Επιδηµιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδηµιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

- Ποιά εικόνα παρουσιάζει η νόσος;

- Ποιά εικόνα παρουσιάζει η νόσος; Ηπατίτιδα είναι μία νόσος που χαρακτηρίζεται από βλάβη ενός ζωτικού οργάνου που είναι το ήπαρ, η σοβαρότητα της οποίας εξαρτάται από την αιτία που την προκαλεί, από την γενική κατάσταση του ατόμου και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ

ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ αλληλεπιδράσεις μεταξύ χημικών ουσιών και ζώντων οργανισμών) ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ Διακίνηση του φαρμάκου στον οργανισμό ΦΑΡΜΑΚΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Μηχανισμό δράσης Βιοχημικές δράσεις Φυσιολογικές δράσεις η φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης Κωνσταντίνος Γεωργανάς Ρευματολόγος Θεραπεία Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας Η εξάπλωση της χρήσης βιολογικών την περασμένη 10ετία,

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Γ. Λάζαρος, Π. Βασιλείου, Κ. Αντωνάτου, Χ. Κουτσιανάς, Γ. Γεωργιόπουλος, Δ. Βασιλόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ Φίλιππος Λουκά Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή, 27 Μαΐου 2016 09:00 11:00 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Πρακτική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία. Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης

Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία. Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης Σύνοψη της προσέγγισης ασθενούς με πανκυτταροπενία Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Πατρών Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία Αργύρης Συμεωνίδης Αρχική κλινική προσέγγιση Συμπτωματικός ή μη συμπτωματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών. Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010

Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών. Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010 Υπεργλυκαιμία λόγω χρήσης Γλυκοκορτικοειδών Μαρινέλλα Κυριακίδου Χειμώνα Ενδοκρινολόγος 24 ο Ετήσιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Νοέμβριος 2010 Εισαγωγή Χρήση γλυκοκορτικοειδών (ΓΚ) σε πολλές ασθένειες Αρκετές φορές

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Η ηπατίτιδα C σήμερα

Η ηπατίτιδα C σήμερα Aνασκόπηση Η ηπατίτιδα C σήμερα ΕΙΡΗΝΗ ΡΑΠΤΗ Επιμελήτρια Γ Παθολογικής Κλινικής και Ηπατολογικής Μονάδας, Νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν» Η λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV) αποτελεί σημαντικό πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία ΙI Κυτταροτοξικά Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ. Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας

ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ. Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας Θα μιλήσουμε για 1. Ήπαρ: Δομή και Λειτουργία 2. Τύποι Ηπατίτιδας 3. Αίτια οξείας Ηπατίτιδας 4. Αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Σχετιζομενος Με Το NLRP-12 Υποτροπιαζων Πυρετος

Σχετιζομενος Με Το NLRP-12 Υποτροπιαζων Πυρετος www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Σχετιζομενος Με Το NLRP-12 Υποτροπιαζων Πυρετος Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΟ NLRP12 ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΩΝ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο σχετιζόμενος με

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) «Οι σύγχρονες τεχνικές βιο-ανάλυσης στην υγεία, τη γεωργία, το περιβάλλον και τη διατροφή» ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Καφετζόπουλος

Ευάγγελος Καφετζόπουλος Ευάγγελος Καφετζόπουλος Η λοίμωξη HVCστον παγκόσμιο χάρτη Οι χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελεί παγκοσμίως την κύρια αιτία της HCV λοίμωξης Ηπατίτιδα C: Ασθένεια των περιθωριοποιημένων; Πηγή: Ward JW,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παθήσεις των νεφρών: 5. α. Σπειραματοπάθεια ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ Μορφολογικές (ιστολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΤΥΜΠΑ ΕΥΔΟΚΙΑ ΜΑΝΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Α. ΠΑΠΟΥΤΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Ορισμός AIDS: Acquired Immune

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ. Μάριος Μαρσέλος Καθηγητής Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανε ιστήµιο Ιωαννίνων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ. Μάριος Μαρσέλος Καθηγητής Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανε ιστήµιο Ιωαννίνων ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟ ΥΝΑΜΙΚΗ Μάριος Μαρσέλος Καθηγητής Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανε ιστήµιο Ιωαννίνων ΦΑΡΜΑΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ ΕΝΟΣ ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα