Ο θεομητορικός κύκλος στον ναό της Αγίας Ματρώνας στην Κίμωλο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο θεομητορικός κύκλος στον ναό της Αγίας Ματρώνας στην Κίμωλο"

Transcript

1 Ο θεομητορικός κύκλος στον ναό της Αγίας Ματρώνας στην Κίμωλο Θέτις ΞΑΝΘΑΚΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ ΑΘΗΝΑ 2008

2 Θέτις Ξανθάκη Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ ΣΤΗΝ ΚΙΜΩΛΟ ì jvvéa εικονίδια, που ιστορούν με ζωγραφική ευφράδεια αντίστοιχες σε αριθμό σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο, κοσμούν το τέμπλο, στη θέση του Δωδεκαόρτου, του μικρού, μονόχωρου, ιδιωτικού ναού της Αγίας Ματρώνας ή Κιουράς στη Χώρα Κιμώλου 1. Η αγία Ματρώνα, εξέχουσα μορφή της Εκκλησίας της Χίου κατά την περίοδο της Γενουατοκρατίας, υπήρξε μοναχή και ηγουμένη της μονής του Χριστού Ζωοδότη και Σωτήρα στη Χώρα Χίου, νησί όπου ακόμη και σήμερα η ηγουμένη μονυδρίου ή μονής προσαγορεύεται ως Κυρά ή Κιουρά, εξού και η προσωνυμία που έχει η αγία όχι μόνο στην Κίμωλο αλλά και σε άλλα μέρη της Ελλάδας 2. Από τις προοιμιακές σκηνές του βίου της Παναγίας σώζεται μόνο η Αρνηση των προσφορών και ακολουθεί το Γενέσιον, η Κολακεία, η Ευλόγηση των ιερέων, τα Εισόδια, η Προσευχή του Ζαχαρία, η Μνηστεία, η Επίσκεψη στην Ελισάβετ και η Επίπληξη. Ένας τόσο ανεπτυγμένος κύκλος είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι αρχικά θα ήταν πλήρης και θα απεικόνιζε πολύ περισσότερες θεομητορικές σκηνές από όσες έχουν διασωθεί. Αποδοσμένα με ζωγραφική μεστή, εύχυμη και αρμονική στην τεχνοτροπία και το χρώμα, που αξιοποιεί έτσι 1 Ευχαριστώ τη 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων για την άδεια μελέτης και δημοσίευσης των εικονιδίων, καθώς και τον Όθωνα Στρατή, στον οποίο ανήκει το μνημείο, που πρόθυμα διευκόλυνε τη φωτογράφηση και καταγραφή των έργων. 2 Βλ. Γ. Ζολώτας, 'Ιστορία της Χίου, τ. Β', εν Αθήναις 1924, , και Αρχιμανδρίτης Ιωάννης Μ. Ανδρεάδης, Ιστορία της εν Χίφ Όρθοδόξον Εκκλησίας, τ. Α, Αθήναι 1940, Όπως και το τμήμα εικόνας από τον Ταξιάρχη στη Χώρα Κιμώλου, βλ. Θ. Ξανθάκη, «Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο σε τμήμα εικόνας από την Κίμωλο», ΔΧΑΕ ΚΗ' (2007), 210, αλλά και οψιμότερα παραδείγματα, του 16ου και του Που αιώνα, από την Κέρκυρα, βλ. Π. Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κερκύρας, Αθήνα 1990, 45, 76, την Κρήτη και τα Κύθηρα, βλ. Α. Delivorrias, «Some Thoughts on Unusual Secular Examples of Cretan Woodcarving and the Stylistic Aspects of 'Folk Art'», Μουσείο Μπενάκη 3 (2003), 98-98,103 υποσημ. 27. Ένα μεγάλο ευχαριστώ, από καρκατά τον καλύτερο τρόπο την με επιπεδόγλυφο διάκοσμο πίσω πλευρά κασέλας 3, τα εννέα αυτά επεισόδια ακολουθούν κατά κύριο λόγο την παραδοσιακή εικονογραφία των μετά την Άλωση χρόνων και ιδιαίτερα αυτή της κρητικής ζωγραφικής. Γι' αυτό θα αρκεστούμε να επισημάνουμε μόνο όσα στοιχεία διαφοροποιούνται και παρεκκλίνουν, εμπλουτίζοντας έτσι το εικονογραφικό λεξιλόγιο της εποχής τους, αλλά και τα τεχνοτροπικά εφευρήματα του καλλιτέχνη που συνεισφέρουν στην υψηλή εικαστική ποιότητα του έργου του. Στην Άρνηση των προσφορών (21 x 24,5 εκ.) (Εικ. 1), Οι δίκαιοι Ιωακείμ καί "Αννα οιώκον[ται] εκ τον ίεροϋ από τον αυστηρό, όπως και η απόφαση του, αρχιερέα που στέκεται στην είσοδο και τους προτρέπει χειρονομώντας να επιστρέψουν άπρακτοι στον οίκο τους. Κρατώντας την άκαρπη, σαν την κοινή τους μοίρα, προσφορά -δύο αμνούς ο Ιωακείμ 4, έξι αρτίδια-πλακούντες η Άννα- αναχωρούν βαρύ θυμοί, στρέφοντας πίσω προς τον σεβάσμιο γέροντα το θλιμμένο τους πρόσωπο. Η σύνθεση έχει συναρθρωθεί με λιτότητα στον συνεπτυγμένο σε φορητές εικόνες τύπο και σύμφωνα με την εικονογραφική παράδοση. Οι τρεις μορφές, στο κέντρο σχεδίας, στη Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου, επίτιμη Διευθύντρια του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, για την υπόδειξη των εικονιδίων της Αγίας Ματρώνας και για τις γόνιμες παρατηρήσεις της κατά τη συγγραφή του άρθρου. Περιεκτική, σύντομη αναφορά τους στο Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Εικόνες τον Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, Αθήνα 1998,164. Βλ. επίσης μνεία, Πρωτοπρεσβύτερος Ιωάννης Σπ. Ράμφος, «Τά χριστιανικά μνημεία της Κιμώλου καί των πέριξ νησίδων», Κιμωλιακά Β' (1972), 224 και Α. Κατσελάκη, «Πρώτες παρατηρήσεις σε εικόνα με σκηνές από το βίο της Θεοτόκου στο Βυζαντινό Μουσείο», Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, Ηράκλειο 2000, Όμοια και στην τοιχογραφία της μονής Χιλανδαρίου (1320), G. Millet, Monuments de l'athos, I. Les peintures, Παρίσι 1927, πίν (στο εξής: Athos), καθώς και της Περιβλέπτου στον Μυστρά, G. Millet, Monuments byzantins de Mistra, Album, Παρίσι 1910, πίν (στο εξής: Mistra). 169

3 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ Είκ. 1. Η Άρνηση των προσφορών. δόν της σκηνής και μπροστά από ευρύχωρο επιβλητικό κιβώριο 5, έχουν θέση και κίνηση προς τα δεξιά, φυγή που εξισορροπείται δεξιοτεχνικά από την αντίθετη φορά της κλίμακας του θυσιαστηρίου στα αριστερά. Το αρχιτεκτονικό αυτό στοιχείο, που απαντάται και στην αντίστοιχη μικρογραφία των Ομιλιών του Κοκκινοβάφου στο Βατικανό 6, αποτελεί ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στο εικονίδιο της Κιμώλου, που το διαφοροποιεί αισθητά από τα καθιερωμένα της εποχής του, όπως εξάλλου και τα αρτίδια-πλακοΰντες που κρατεί η Άννα 7, ανάλογα με αυτά που προσφέρει νεαρή κόρη στην Παναγία στο ψηφιδωτό της Γέννησης στη μονή 5 Ανάλογος είναι ο τύπος του κιβωρίου σε εικόνα της Υπαπαντής στο ηγουμενείο της μονής Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο, του τέλους του 15ου αιώνα, Μ. Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου. Ζητήματα βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1997, πίν. 24, αλλά και στη ίδια σκηνή στο πλαίσιο της εικόνας με τη Δέηση, του Νικολάου Ρίτζου, στο Σεράγεβο, στο ίδιο, πίν Σε «εμβρυακή» μορφή το κιονόκρανο με τον θύσανο στη γένεση των τόξων ανιχνεύεται ήδη στο κιβώριο από τον θησαυρό του Αγίου Μάρκου Βενετίας (γύρω στο 500), S. Curcic, «Late Byzantine Loca Sancta? Some Questions Regarding the Form and Function of Epitaphioi», The Twilight of Byzantium, S. Curcic - D. Mouriki (εκδ.), Princeton, N.J. 1991,255, εικ. 4, αποκρυσταλλώνεται εικαστικά σε κιονόκρανο με ελεύθερο ακανθόφυλλο στα παλαιολόγεια χρόνια, όπως στα Εισόδια της μονής της Χώρας, P. Α. Underwood, The Karìye Djami, 2: The Mosaics, Νέα Υόρκη 1966, πίν. 119,120,122, ή στο Όραμα του Πέτρου Αλεξανδρείας στη Μητρόπολη του Μυστρά, Millet, Mistra, πίν. 82.2, και σχηματικά αποδομένο, ως δομικό-διακοσμητικό στοιχείο κιβωρίου σε τοιχογραφίες και φορητές εικόνες, χρησιμοποιείται έκτοτε ευρύτατα. C. Stornajolo, Miniature delle Omilie di Giacomo Monaco (cod. Vat. gr. 1162), Ρώμη 1910, φ. 8v, πίν Σύμφωνα με τη J. Lafontaine-Dosogne, μπορεί να κρατεί αμνούς, περιστερές, πυξίδα, κανάτι ή να εικονίζεται με άδεια χέρια, J. Lafontaine-Dosogne, «Iconography of the Cycle of the Virgin», The Kariye Djami, 4: Studies in the Art of the Karìye Djami, P. A. Underwood (εκδ.), Princeton, N.J. 1975,167 υποσημ

4 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ Εικ. 2. Το Γενέσιον της Θεοτόκου. Δαφνιού 8 ή στην Ελισάβετ σε μικρογραφία με τη Γέννηση του Προδρόμου στο ευαγγελιστάριο της μονής Παντελεήμονος στον Άθω (12ος αι.) 9. Σε κλίνη με πτυχωτή ποδέα, ριγωτή και χρυσοπάρυφη στρωμνή και πλουμιστό μαξιλάρι, λοξά στα αριστερά ανακάθεται η Άννα στο Γενέσιον (18,7x24 εκ.) (Εικ. 2). Γέρνει εμπρός το απανωκόρμι, αναδιπλώνει τα πόδια κάτω από πολύπτυχο σκέπασμα, υποβαστάζει το κεφάλι, με το καταβεβλημένο από τον τοκετό και την ηλικία πρόσωπο, στην ανάστροφη του δεξιού χεριού 10 και αναπαύει το άλλο στον αντίστοιχο μηρό. Ντυμένη με άνετο ρούχο, κοσμημένο με βαθύχρωμη χρυσοποίκιλτη ταινία, εστιάζει το βλέμμα στο κομψό φιαλίδιο που της προσφέρει η κόρη πλάι της, θωπεύοντας συγχρόνως τα πόδια της λεχώνας. Πλούσια στρωμένο τραπέζι δίπλα στην κλίνη, με εδέσματα μαγειρευτά σε σκεύη ή λαχανικά και αρτίδια ακουμπισμένα στην ξύλινη, οριζόντια, γραμμωτή επιφάνεια του 11, καράφες και ένα μισόγιομο ποτήρι 12, τονίζει τον οριζόντιο άξονα της σύνθεσης και συνδέει την Άννα με τον Ιωσήφ. Αυτός, αντίκρυ της, "Ορους, Εικονογραφημένα χειρόγραφα, τ. Β', Αθήναι 1975, εικ Όπως η Παναγία στη Γέννηση της Περιβλέπτου του Μυστρά, Millet, Mistra, πίν , της μονής Βατοπεδίου, Millet, Athos, πίν και της αποτοιχισμένης τοιχογραφίας του 14ου-15ου αιώνα Ε. Diez - Ο. Demus, Byzantine Mosaics in Greece. Daphni and Hosios στην Αρχαιολογική Συλλογή Βέροιας, Ε. Ν. Τσιγαρίδας, Τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδο Lucas, Cambridge, Mass. 1931, εικ Κώδικας 2, φ. 243β, βλ. Στ. Μ. Πελεκανίδης - Π. Κ. Χρήστου - Χρ. Μαυροπούλου-Τσιούμη - Σ. Ν. Καδάς, Οι Θησαυροί τοϋ Άγιου νίας, Θεσσαλονίκη 1999, εικ Όμοιες, παράλληλες διακοσμητικές ραβδώσεις στο ξύλινο υποπόδιο της Παναγίας του Ευαγγελισμού σε τετράπτυχο της μονής Σινά, του β' μισού του 12ου αιώνα, Π. Λ. Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες, Αθήνα 1995,200, εικ Τα πολλά και ποικίλα επιτραπέζια σκεύη σε γιορτινό τραπέζι 171

5 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ όρθιος πίσω από χαμηλό φράγμα, με τα χέρια σε ευχαριστήρια χειρονομία ή παράκληση 13, οριοθετεί στα δεξιά τη σκηνή. Δύο κόρες λυγερές πίσω από το τραπέζι 14, αριστερά και δεξιά από τον νοητό κατακόρυφο άξονα της σύνθεσης, σχηματίζουν ζεύγη σε στάση και κίνηση με τους θεοπάτορες: η μία, που ήδη αναφέρθηκε, περιποιείται τη λεχώνα, η άλλη ολοκληρώνει το στρώσιμο του τραπεζιού, συνομιλώντας συγχρόνως με τον Ιωακείμ, όπως δηλώνει η χειρονομία του αριστερού χεριού. Μπροστά από το τραπέζι, την κούνια με το βρέφος λικνίζει, περίφροντις, μικρή θεραπαινίδα 15 καθισμένη σε χαμηλό σκαμνί κάτω δεξιά. Τα πάρισα στη διάταξη τους αρχοντικά κτήρια στο βάθος 16, με τον Ασπασμό να διακρίνεται στο εσωτερικό του αριστερού, συνδέονται με ψηλό τοίχο και πλουμιστό κόκκινο ύφασμα στη στέγη, και προσδιορίζουν τον χώρο του Γενεσίου, το οποίο έχει γενικά διατυπωθεί σύμφωνα με τον εικονογραφικό τύπο Β της ταξινόμησης που εισήγαγε η Θεανώ Χατζηδάκη 17. Η εικονογραφία του εικονιδίου, που σαφώς παραπέμπει σε πρότυπα κρητικά, παρουσιάζει στενή συγγένεια με την εικόνα στο Bayerisches Museum του Μονάχου, που χρονολογείται από τη Χατζηδάκη στα μέσα του 15ου αιώνα 18, καθώς και με το Γενέσιον στη δίζωνη εικόνα του Σινά, όσο διασώζεται (β' μισό 15ου αι.) 19. Χαρακτηριστικό εικονογραφικό στοιχείο του έργου είναι ο καινοφανής διάκοσμος του μαφορίου της Άννας, όπως και η δραστηριότητα της θεραπαινίδας που, απόλυτα αφοσιωμένη να λικνίζει, με το χέρι εδώ, την κούνια της νιογέννητης, έχει τόσο απορροφηθεί, ώστε ούτε γνέθει ούτε φαίνεται να παρακολουθεί τα δρώμενα, όπως συνηθίζεται. Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι θεοπάτορες στο εικονίδιο ζωγραφίζονται με φωτοστέφανους, στοιχείο που παραλείπεται στην Άρνηση των προσφορών, δηλωτικό της αγιότητας την οποία φαίνεται ότι αυτόματα τους προσδίδει η γέννηση της μελλοντικής Θεομήτορος. Σε ξύλινο ορθογώνιο θρανίο με διακριτικό διάκοσμο, αφράτο μαξιλάρι και υποπόδιο 20 κάθονται οι θεοπάτορες και κανακεύουν τη μοναχοκόρη τους στο επεισόδιο που επιγράφεται Ή κολακεία της Θ(εοτόκ)ου (20,5 x 24,3 εκ.) (Εικ. 3). Ό δίκαως Ιωακείμ στα αριστερά, ανακαθισμένος ανάλαφρα, υποστηρίζει το σώμα του παιδιού που αφήνεται στα χάδια της μητέρας του* ή αγία 'Άννα στα δεξιά, σκύβει προς τη θυγατέρα, ακουμπά τρυφερά την παρειά της στο κεφάλι της παιδούλας και θωπεύει στοργικά με το δεξί χέρι το πρόσωπο της κόρης της, όπως σε εικονίδιο του πλαισίου εικόνας της Παναγίας του Πάθους με σκηνές του βίου της και αγίους (γύρω στο 1500) στο Μουσείο Κανελλοπούλου 21. Εκείνη, ντυμένη με μαφόριο ώριμης γυναίκας, παράταιρο για το εκφραστικότατο παιδικό της πρόσωπο που ανακαλεί τη μορφή του μικρού Χριστού στην εικό- είναι γνωστό ότι αποτελούν προσφιλή επιλογή στην παλαιολόγεια ζωγραφική, όπως στην Ευλόγηση και στον Γάμο της Κανά στο Βροντόχι και στον Μυστικό Δείπνο στην Περίβλεπτο του Μυστρά, Millet, Mistra, πίν και 120.2,155.4 αντίστοιχα, αλλά και στο Γενέσιον στην Παναγία της Κάτω Μερόπης Πωγωνίου, έργο του Ξένου Διγενή, γύρω στο 1462, Π. Λ. Βοκοτόπουλος, ΑΔ 24 (1969), Χρονικά, , πίν. 260β. 13 Όμοια εικονίζεται ο Ιωακείμ σε κρητικές τοιχογραφίες, όπως στο Σκλαβεροχώρι, Μ. Μπορμπουδάκης, «Παρατηρήσεις στη ζωγραφική του Σκλαβεροχωρίου», Ενφρόσννον. Αφιέρωμα στον Μανόλη Χατζηδάκη, τ. 1, Αθήνα 1991, πίν. 190α, αλλά και στην Παναγία στην Κάτω Μερόπη, Βοκοτόπουλος, ό.π., καθώς και στους Αγίους Πατέρες στα Απάνω Φλώρια Σελίνου, Μ. Βασιλάκη-Μαυρακάκη, «Ο ζωγράφος Ξένος Διγενής και η εκκλησία των Αγίων Πατέρων στα Απάνω Φλώρια Σελίνου της Κρήτης», Πεπραγμένα τον Δ'Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, Αθήνα 1981, τ. Β', 567, πίν Δύο κόρες εικονίζονται και σε τρίπτυχο της μονής Σινά, του 13ου αιώνα, Ντ. Μουρίκη, «Περί βυζαντινού κύκλου του βίου της Παναγίας εις φορητήν εικόνα της Μονής τού Όρους Σινά», ΑΕ 1970, πίν. 44. Αφοσιωμένη απόλυτα στο έργο της, όπως και στην τοιχογραφία 15 της μονής Χιλανδαρίου, MÌWQÌ,Athos, πίν Μ. Αχειμάστου- Ποταμιάνου, Βυζαντινές τοιχογραφίες, Αθήνα 1994, , αριθ. 147, εικ. στη σ Το πυργόσχημο κτήριο που επιστέφεται με τετρακιόνιο κιβώριο πίσω από τον Ιωακείμ, χαρακτηριστικό της κρητικής εικονογραφίας της σκηνής, απαντάται, για παράδειγμα, σε τοιχογραφίες, όπως στο βόρειο κλίτος στο Βαλσαμόνερο (πριν από το 1400), Ν. Χατζηδάκη, «Γέννηση Παναγίας - Γέννηση Προδρόμου, παραλλαγές και αποκρυστάλλωση ενός θέματος στην κρητική εικονογραφία του 15ου-16ου αιώνα», ΑΧΑΕ ΙΑ ( ), , εικ. 15, στους Αγίους Πατέρες στα Απάνω Φλώρια Σελίνου (1462) και στην Παναγία στην Κάτω Μερόπη Πωγωνίου, Βασιλάκη-Μαυρακάκη, ό.π., αλλά και σε φορητές εικόνες, όπως στην εικόνα του Bayerisches Museum του Μονάχου (μέσα 15ου αι.), Χατζηδάκη, ό.π., εικ. 8, και σε εικόνα της μονής Σινά (β' μισό 15ου αι.), στο ίδιο, εικ Χατζηδάκη, ό.π., και ιδιαίτερα Στο ίδιο, , όπου και οι προγενέστερες χρονολογήσεις του έργου. 19 Γ. και Μ. Σωτηρίου, Εικόνες της μονής Σινά, τ. Α' (Εικόνες), τ. Β' (Κείμενον), Αθήναι 1956,1958, , εικ Σε θρανίο όμοιο στο σχήμα, τα διακοσμητικά ανοίγματα και το υποπόδιο, χωρίς όμως μαξιλάρι, κάθονται οι θεοπάτορες στο ψηφιδωτό της μονής της Χώρας, Underwood, Kariye Djarni (υποσημ. 5), πίν Affreschi e icone dalla Grecia {X-XVII sec), κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 1986, , αριθ. 76, εικ. στη σ. 123 (Μ. Acheimastou- Potamianou). 172

6 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ ΣΤΗΝ ΚΙΜΩΛΟ Είκ. 3. Η Κολακεία. να της Παναγίας Ψυχοσώστριας στη Συλλογή της Αχρίδας (μέσα 14ου αι.) 22, με αστερόμορφο κόσμημα στο μέτωπο και τους ώμους, και κόκκινα υποδήματα, ελαφρογέρνει στον κόρφο της μάνας, ψαύει με κίνηση αυθόρμητη τη γενειάδα του πατέρα αντικρύ της και λικνίζεται με χάρη στο πλέγμα αγάπης και ασφάλειας των χεριών των γεννητόρων της. Ο φυσιογνωμικός αυτός παιδικός τύπος της Παναγίας, με τα σαρκωμένα μάγουλα, την έντονη ίριδα του ματιού με το ζωντανό βλέμμα, το μικρό εύχυμο στόμα, το εύσαρκο πηγούνι και τη μικροκαμωμένη, κοντή μύτη με τη στρογγυλεμένη απόληξη, αποδίδεται ανάλογος και στην ψυχή-βρέφος που κρατεί ο Χριστός στην Κοίμηση της Θεοτόκου στη Sopocani 23, όπως και στο πρόσωπο του μικρού Χριστού στην εικόνα της Θεοτόκου Ελεούσας στην Κέρκυρα (μέσα ή γ' τέταρτο 15ου αι.) 24. Τα συγκλίνοντα σώματα, οι αυθόρμητες και εύγλωττες συναισθημάτων στάσεις και κινήσεις, και οι συγκινησιακά φορτισμένες εκφράσεις των θεοπατόρων δομούν καθεδρικό αγάπης με επίκεντρο την Παναγία, που αναδεικνύεται και έτσι ως ο πυρήνας της σύνθεσης. Την έμπλεη ψυχισμού τερπνή παράσταση εξισορροπούν λιτό και επιβλητικό κτήριο με πρόστεγο στα αριστερά, κοσμημένο με ανθρώπινη προτομή στο υπέρθυρο 25, και Tresors médiévaux de la Republique de Macédoine, κατάλογος έκθεσης, Παρίσι 1999, αριθ. 32, εικ. στη σ. 88. G. Millet - Α. Frolow, La peinture du Moyen Âge en Yougoslavie (Serbie, Macédoine et Montenegro),x. Il, Παρίσι 1957, πίν Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κερκύρας (υποσημ. 3), 13-14, αριθ. 6, εικ. 6 και Όπως και στη Βαϊοφόρο στην Παντάνασσα του Μυστρά, D. Mouriki, «The Wall Paintings of the Pantanassa at Mistra: Models of a Painter's Workshop in the Fifteenth Century», The Twilight of Byzantium (υποσημ. 5), εικ. 16. Μ. Ασπρά-Βαρδαβάκη - Μ. Εμμανουήλ, Η μονή της Παντάνασσας στον Μνστρά. OL τοιχογραφίες τον 15ον αιώνα, Αθήνα 2005, εικ

7 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ άλλο με καμαροσκέπαστο δώμα στα δεξιά 26, εξωραϊσμένο με επίστεψη-λεοντοκεφαλή στην είσοδο του και σχηματοποιημένο ανθέμιο στην πρόσοψη του δώματος. Διατυπωμένη σύμφωνα με την εικονογραφική διάλεκτο της εποχής της, που υπογραμμίζει τη δογματική σημασία της Παναγίας, αναγνωρίζοντας την ήδη με την αμφίεση της ως Θεοτόκο, η Κολακεία στο εικονίδιο της Κιμώλου είναι αξιοπρόσεκτη για την τεχνοτροπική απόδοση των μορφών, όχι μόνο της μικρής κόρης με το ολόφρεσκο, χυμώδες πρόσωπο και τα εκφραστικά παιδικά χαρακτηριστικά, αλλά και της Άννας, με το λιπόσαρκο, βαθιά ρυτιδωμένο πρόσωπο που ρεαλιστικά αποδίδει την προχωρημένη της ηλικία και ανακαλεί τη μορφή της σε εικόνα της αγίας με την Παναγία στο Μουσείο Μπενάκη (μέσα 15ου αι.) 27. Μπροστά σε αρχιτεκτονικό βάθος, στο αίθριο αρχοντικού σπιτιού, όπως υποδηλώνει η απλωμένη τέντα πάνω από την είσοδο του κτίσματος 28 στα δεξιά και ο άνθινος διάκοσμος στον τοίχο του βάθους, ή Θ(εοτό)κος ενλογήται παρά [τώ]ν ίερέ[ων] (21 χ24,5 εκ.) (Εικ. 4). Ακολουθούμενος από την Άννα, τη μικρή κόρη παρουσιάζει στους αρχιερείς ο Ιωακείμ. Εκείνη, τρομαγμένη καθώς φαίνεται από τη θέα των σεβάσμιων καλεσμένων, στρέφει τα νώτα προς τους αρχιερείς και γαντζώνεται από το ιμάτιο του πατέρα της, αναζητώντας ασφάλεια στον κόλπο του. Οι επίσημοι συνδαιτυμόνες 29, ημικυκλικά διατεταγμένοι στο πλάι του στρογγυλού τραπεζιού με το σύνθετο στερεομετρικό πόδι, που δεσπόζει στα αριστερά στρωμένο για ευωχία με εδέσματα πλούσια και σκεύη ποικίλα, ατενίζουν σοβαροί και συγχρόνως ευλογούν την Παναγία. Το επεισόδιο ακολουθεί κατά βάση τον καθιερωμένο κυρίως από έργα μνημειακής ζωγραφικής εικονογραφικό τύπο, παρεκκλίνοντας σε στοιχεία δευτερεύοντα αλλά καθοριστικά για τον χαρακτήρα του, όπως το σχήμα του τραπεζιού και η στάση και χειρονομία της μικρής Παρθένου. Στρογγυλό, στηριγμένο όμως σε λεοντοπόδαρα, είναι το τραπέζι στην Ευλόγηση που κοσμεί το πλαίσιο εικόνας της Παναγίας του Πάθους στο Μουσείο Κανελλοπούλου (γύρω στο 1500) 30, ενώ ελλειπτικό και με παρόμοια με το εικονίδιο στήριξη είναι το τραπέζι στον Μυστικό Δείπνο στην τοιχογραφία του Χιλανδαρίου 31. Η έντρομη, ιδιαίτερα ρεαλιστική στάση και χειρονομία της Παναγίας, ανακαλεί την ανάλογη του μικρού Χριστού σε τοιχογραφίες της Υπαπαντής, όπως στον Άγιο Αντώνιο Ανάφης (αρχές Μου αι.) 32, και αργότερα σε εικόνες της Παναγίας του Πάθους, όπως η Αμόλυντος στη Συλλογή της πρώην βασίλισσας Φρειδερίκης (15ος αι.) 33, στη συγκεκριμένη όμως σκηνή δεν γνωρίζω ανάλογο της. Στο κέντρο σχήματος ελλειπτικού, που περιγράφουν με τη στάση τους οι θεοπάτορες και ο Ζαχαρίας, στέκεται η Παναγία μπροστά στην είσοδο του ιερού στα Εισόδια, που επιγράφονται Τά "Αγια των Ά[γίων] (20,5x24,3 εκ.) (Εικ. 5). Χαρίεσσα σε έκφραση και κίνηση, με πρόσωπα αγγελικά, συντάσσεται ακολουθία οκτώ νεανίδων με λαμπάδες στα χέρια πίσω από τον Ιωακείμ και την Άννα. Στο βάθος της σκηνής, ψηλά στα αριστερά, η Παναγία, με χαλαρά ακουμπισμένο το ένα χέρι στο γόνατο, όπως και στη μονή της Χώρας 34, συνομιλεί με τον τροφοδότη άγγελο, καθισμένη κάτω από κουβούκλιο στην κορυφή κλίμακας που πυργώνεται πίσω από το θυσιαστήριο και εξισορροπείται δομικά από πάρισο ψηλό κτήριο στα δεξιά, με πλούσιο βήλο στερεωμένο στη στέγη του. Τα Εισόδια συναρμόζονται σύμφωνα με τον σύνθετο εικονογραφικό τύπο, ο οποίος σχετίζεται άμεσα με μνημεία της Κρήτης και υιοθετείται ευρύτατα Το δεξιό κτήριο είναι όμοιο με αυτό στην εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής στο Σινά, έργο που κατά τον Χατζηδάκη διαθέτει τα χαρακτηριστικά της τέχνης των Ρίτζων, Χατζηδάκης, Εικόνες της Πάτμου (υποσημ. 5), 62, πίν From Byzantium to El Greco, κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 1987, 169, αριθ. 34, εικ. 102 (Ν. Chatzidakis), όπου και η προγενέστερη βιβλιογραφία για την εικόνα. 28 Όμοια σε κιλλίβαντες στηρίζεται η τέντα σε αμφιπρόσωπη εικόνα του Ευαγγελισμού (αρχές 14ου αι.) στην Περίβλεπτο της Αχρίδας, Βοκοτόπουλος, Βυζαντινές εικόνες (υποσημ. 11), 208, εικ. 76, και στην τοιχογραφία των Εισοδίων του Ξένου Διγενή στη μονή Μυρτιάς Αιτωλίας (1491), Α. Κ. Ορλάνδος, «Ή εν Αιτωλία Μονή της Μυρτιάς. Βυζαντινά μνημεία της Αιτωλοακαρνανίας», AB ΜΕ Θ'(1961), πίν Απλά και απέριττα ντυμένοι, όπως και στην τοιχογραφία της Παναγίας Καρδιώτισσας στους Βόρους Ηρακλείου (αρχές 15ου αι.), Μ. Μπορμπουδάκης, «Παναγία Καρδιώτισσα Βόρων», Πεπραγμένα Θ' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τ. Β'.2, Ηράκλειο 2004,109,114, εικ. 2. ^Affreschi e icone (υποσημ. 21). 31 Millet, Athos, πίν Π. Λ. Βοκοτόπουλος, «Αι τοιχογραφίαι του Αγίου Αντωνίου Ανάφης», ΔΧΑΕ Β' ( ), , πίν Χρ. Μπαλτογιάννη, Εικόνες. Μήτηρ Θεού βρεφοκρατούσα στην Ενσάρκωση και το Πάθος, Αθήνα 1994, αριθ. 51, , πίν Underwood, Kariye Djami (υποσημ. 5), εικ. 122, όπως και νωρίτερα στα Εισόδια της μονής Δαφνιού, Diez - Demus, Byzantine Mosaics (υποσημ. 8), εικ. 110, εικονογραφική λεπτομέρεια που σπανίζει. 174

8 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ από τα μέσα του 15ου αιώνα σε έργα κρητικών και ελλαδιτών ζωγράφων 35, με κορυφαίο, αντιπροσωπευτικό παράδειγμα την εικόνα του Αγγέλου στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών 36. Το εικονίδιο της Κιμώλου συγγενεύει στενά με το άριστο υπόδειγμα και μπορεί να ενταχθεί στην ομάδα που απαρτίζουν όμοια στην εικονογραφία και τεχνοτροπία έργα, όπως η εικόνα στη Θεολογική Ακαδημία της Μόσχας (αριθ. 300, α' μισό 15ου αι.) 37, η δίζωνη εικόνα στο Σινά με το Γενέσιον και τα Εισόδια (β' μισό 15ου αι.) 38, η εικόνα των Εισοδίων στον ναό των Εισοδίων στα Μάλια της Κρήτης (τέλος 15ου αι.) 39 και εκείνη στο Μουσείο της Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα (τέλος 15ου-αρχές 16ου αι.) 40. Ό προφήτ[ης] Ζαχαρίας προσενχόμενος πρό τον ιερόν (21x22,5 εκ.) (Εικ. 6) εικονογραφεί το πρώτο στάδιο της Μνηστείας, το οποίο συμπληρώνει ψηλό, επιβλητι- 35 Όπως ο Ξένος Διγενής στη μονή Μυρτιάς Αιτωλίας, Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών και η πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1983,53. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κερκύρας (υποσημ. 3), αριθ. 13, Εικόνες της κρητικής τέχνης, κατάλογος έκθεσης, Ηράκλειον 1993, (Μ. Μπορμπουδάκης). 36 Ν. Χατζηδάκη, Εικόνες κρητικής σχολής, 15ος-16ος αιώνας, κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 1983,18-19, αριθ. 3, εικ. 3. Αχειμάστου- Ποταμιάνου, Εικόνες τον Βυζαντινού Μουσείου (υποσημ. 3), , αριθ. 29, εικ. στη σ V. Poutsko, «Les icônes byzantines de la basse époque conservées à ΓAcadémie de Théologie de Moscou»,.Byz XLVII (1977), , πίν. I. 38 Σωτηρίου,Σινά (υποσημ. 19), Α, εικ. 236, Β', Εικόνες κρητικής τέχνης (υποσημ. 35), , αριθ. 110, εικ. 110 (Μ. Μπορμπουδάκης). 40 Βοκοτόπουλος Εικόνες τής Κερκύρας (υποσημ. 3), 27-28, αριθ. 13, εικ. 17, όπου, στη σ. 28 υποσημ. 20, λανθασμένα αναφέρεται ότι από τις δύο εικόνες της μονής Σινά, που είναι πανομοιότυπες με την εικόνα της Αντιβουνιώτισσας, η μία έχει δημοσιευθεί στο ημερολόγιο της Εθνικής Τραπέζης του 1967, διότι το σιναϊτικό έργο δεν απεικονίζεται σε αυτή την έκδοση. 175

9 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ Είκ. 5. Τα Εισόόία. κό κιβώριο στο κέντρο περίπου της σκηνής, η Παναγία στην κορυφή κλίμακας να τρέφεται από τον άγγελο στα αριστερά 41 και πυκνός, πολυπρόσωπος όμιλος μνηστήρων στα δεξιά. Ο αρχιερέας, δεσπόζουσα μορφή στη σύνθεση, γονυπετής μπροστά στο θυσιαστήριο με τις ράβδους και με τα χέρια σφιγμένα σε γροθιές, ατενίζει με αγωνία και δέος ψηλά, επικαλούμενος τη θεϊκή επιλογή. Κορυφαίος της ανδρικής συστάδας ο Ιωσήφ, σε στάση με δραματική, αφύσικη αντικίνηση -τα πόδια απεικονίζονται από το πλάι, ο κορμός κατενώπιον, το αριστερό ορατό χέρι συστρέφεται περίεργα δείχνοντας την ανάστροφη της παλάμης-, γυρίζει έντονα πίσω το κεφάλι αντικρίζοντας τους άλλους μνηστήρες, που έχουν ταραγμένες στάσεις και κινήσεις, και ανήσυχες, σχεδόν συνωμοτικές, εκφράσεις 42 στα ισχυρά διαφοροποιημένα, σαν πορτραίτα, πρόσωπα. Εμβληματική είναι η μορφή του γηραιού άνδρα με τη χαρακτηριστική μακριά γενειάδα πίσω από τον Ιωσήφ, γνωστή ήδη από έργα της παλαιολόγειας μνημειακής ζωγραφικής, όπως η Μνηστεία στον Άγιο Κλήμη Αχρίδας, στον Άγιο Γεώργιο στο Staro Nagoricino 43 και στη μονή της Χώρας 44. Και ενώ η θέση και η στάση του Ζαχαρία είναι ανάλογη στην Προσευχή του στην Περίβλεπτο του Μυστρά 45, η 41 Όπως και στο εικονίδιο της Κιμώλου, ο άγγελος δίνει τον άρτο χέρι με χέρι στην Παναγία στην τοιχογραφία της Μητρόπολης του Μυστρά, Millet, Mistra, πίν Μ. Χατζηδάκης, «Νεώτερα για την ιστορία και την τέχνη της Μητρόπολης του Μυστρά», ΔΧΑΕ Θ'( ), πίν. 49α. 42 Όπως ανάλογα στον ναό της Παναγίας στην Grecanica (1321), V. R. Petkovic, La peinture serbe du Moyen Âge, τ. Π, Βελιγράδι 1934, πίν. LXX. 43 Millet - Frolow, Yougoslavie (υποσημ. 23), τ. Ill, Παρίσι 1962, πίν. 4 και 80.2, αντίστοιχα. 44 Underwood, Karìye Djami (υποσημ. 5), πίν. 138, Millet, Mistra, πίν

10 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ Είκ. 6. Η Προσευχή τον Ζαχαρία. παράσταση του ομίλου των μνηστήρων και της ατμόσφαιρας που αποπνέει διαφοροποιείται. Υπόδειγμα για την ιδιαίτερα χαρακτηριστική απεικόνιση τους στο εικονίδιο προσφέρει η Παράδοση της Παναγίας στον Ιωσήφ στο ίδιο μνημείο 46, όπου οι μορφές αποδίδονται με ανάλογο ρεαλιστικό τρόπο. Η προφανής επίδραση της δυτικής τέχνης στον τεχνοτροπικό χειρισμό των μνηστήρων ενισχύεται και από την εύγλωττη χειρονομία του άνδρα που κρατεί χαμηλά τη μακριά του γενειάδα, στοιχείο που παραπέμπει στα έργα των πριμιτίφ ιταλών ζωγράφων 47 και ξαναβρίσκεται ανάλογη στον Φαρισαίο της Ίασης του παραλυτικού της Καπερναούμ στις μονές Λαύρας και Δοχειαρίου 48, καθώς και στον ναό της Μεταμόρφωσης στη Βελτσίστα Ιωαννίνων (1568) 49. Στο επόμενο επεισόδιο, το οποίο επιγράφεται Ό δίκαιος Ιωσήφ παραλαμβάνει τήν Θεοτόκον εκ τον ιερόν (20,2x24,5 εκ.) (Εικ. 7), ραδινή και χαριτόβρυτη η νεαρή Παρθένος, ταυτισμένη με τον κεντρικό κατακόρυφο άξονα της σκηνής μπροστά στην επιβλητική μορφή του αρχιερέα, αποτείνεται σεμνά και διστακτικά στον μνηστήρα της. Ο Ιωσήφ, μορφή στιβαρή, με σέβας μισοσκύβει για να παραλάβει την κόρη που του εμπιστεύεται ο Ζαχαρίας, μαζί και την ανθισμένη ράβδο του. Την άδεια κλίμακα του θυσιαστηρίου στα αριστερά εξισορροπούν συνθετικά οι μνηστήρες, που συνωθούνται σοβαροί πίσω από τον εκλεκτό, εκφράζοντας συγκρατημένη δυσαρέσκεια, αλλά και απηχώντας με ανάλογη ευταξία και ευπρέπεια την ιερότητα και σημασία του 46 Millet, Mistra, πίν ενδιαφέροντα συσχετισμό που μου υπέδειξε Α. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales de l'église de la Transfiguration à Veltsista (1568) en Épire et l'atelier des peintres Kondaris, Ιω Stavropoulou, ό.π., πίν. 37a. Millet, Athos, πίν και αντίστοιχα. 49 άννινα 1989,107. Ευχαριστώ την Αγγελική Σταυροπούλου για τον 177

11 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ Είκ. 7. Η Μνηστεία. γεγονότος. Με δεδομένο τον καθιερωμένο από την παλαιολόγεια μνημειακή τέχνη εικονογραφικό τύπο, ο ζωγράφος επιχειρεί και επιτυγχάνει να προσδώσει στην παράσταση την αίγλη και το κύρος που της αρμόζουν, καθώς αυτή ολοκληρώνει τον κύκλο της παιδικής ζωής της Μαρίας και εισάγει σε αυτόν του Ιησού. Η επισημότητα του επεισοδίου υπογραμμίζεται από το χρυσό του βάθους και των διακοσμητικών στοιχείων, που καταυγάζει την παράσταση από το ιμάτιο του Ιωσήφ, σκοτεινό και πορφυρόχρωμο στην προηγούμενη σκηνή, γιορτινό, ωχρόχρυσο και λαμπερό εδώ, που προεξάρχει των χρωματικών επιλογών του ζωγράφου* καθώς και από τον φωτοστέφανο του μνήστορα, με αυτονόητη δογματική σημειολογία, στοιχείο που παραλείπεται στην προηγούμενη σκηνή, καθώς ο Ιωσήφ δεν έχει ακόμη καθαγιαστεί με την επιλογή του 50. Οι αδρές, εύρωστες ανδρικές παρουσίες, οι μετρημένες στάσεις και οι τελετουργικές κινήσεις στο φορτισμένο με συμβολισμούς δρώμενο αναδεικνύουν άριστα στον πυρήνα του την τρισεύγενη μορφή της Παναγίας. Σε αγκάλιασμα τρυφερό, οι δύο άγιες γυναίκες κυριαρχούν με την κλίμακα της μορφής, το αυθόρμητο της κίνησης και το αρμονικό χρώμα της ένδυσης στην Επίσκεψη στην Ελισάβετ (20,3x24,1 εκ.) (Εικ. 8). Ο επιβλητικός ορεινός όγκος με τα απόκρημνα κλιμακωτά επίπεδα, το σπηλαιώδες σκοτεινό άνοιγμα στα μισά του ύψους του και το θαλερό δέντρο στους πρόποδες, που φαιδρύνει την αφιλόξενη όψη του στα αριστερά, μαζί και το λιτό οίκημα με το καμαροσκέπαστο δώμα ως αντίβαρο του στα δεξιά, ορίζουν το σύνθετο σκηνικό 50 Το ίδιο συμβαίνει και στις μικρογραφίες του Ιακώβου της μονής Κοκκινοβάφου και ύστερα στις τοιχογραφίες του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Βλ., αντίστοιχα, Stornajolo, Miniature (υποσημ. 6), φ. 97ν, εικ. 40 και φ. 100, εικ. 41. Lafontaine-Dosogne, Iconography (υποσημ. 7), εικ

12 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ Εικ. 8. Η Επίσκεψη στην Ελισάβετ. της πλούσιας σε συμβολισμούς παράστασης. Καθώς το επεισόδιο είθισται να τοποθετείται μπροστά σε αρχιτεκτονικό βάθος, η διττή απόδοση του, που συνδυάζει φυσικό και οικιστικό τοπίο, αποτελεί ασυνήθιστη επιλογή, όπως στην Επίσκεψη σε επιστύλιο τέμπλου της μονής Βατοπεδίου (β' μισό 12ου αι.) 51 και, αργότερα, στην τοιχογραφία στο Πελέντριτης Κύπρου (τέλη 15ου αι.) 52. Η απεικόνιση τοπίου πίσω από την Παναγία προσδιορίζει έτσι το πρόσωπο που έχει διανύσει ικανή απόσταση για την επίσκεψη ή συνάντηση, σε αντίθεση με το άλλο, την Ελισάβετ, που έχει ως συνοδό στοιχείο αρχιτεκτόνημα, όπως συμβαίνει και με τον Ιωακείμ και την Άννα στον Ασπασμό του Μηνολογίου του Βασιλείου του Β' 53. Αξιοσημείωτη είναι εξάλλου η ευφυής επιλογή χρωμά- των, καθώς ο ζωγράφος για το φυσικό τοπίο, που μοιάζει να αντανακλά το άπλετο χρυσό του βάθους, για το ένδυμα της Ελισάβετ και το αρχιτεκτόνημα χρησιμοποιεί τονικές διαβαθμίσεις του ίδιου χρώματος. Έτσι, περιορίζοντας την πολυχρωμία και επιτυγχάνοντας αρμονικές παραθέσεις και αντιθέσεις, αριστοτεχνικά προβάλλει τη μορφή της Μαρίας, με το θριαμβευτικό καστανοκόκκινο του πολύπτυχου, ανάλαφρου στην κίνηση, μαφορίου της, το οποίο δεν παραλείπει να κοσμήσει με καλοδουλεμένη χρυσή κροσσωτή παρυφή. Στην Επίπληξη (17,5x27 εκ.) (Εικ. 9), που επιγράφεται Μαρία, τίτό όραμα [...], μπροστά σε αρχιτεκτονικό βάθος ο Ιωσήφ, μεσήλικας αλλά στιβαρός, μοιάζει να υποβαστάζει το βάρος της ευθύνης του σε ράβδο και συνοδεύει τον ελεγκτικό του λόγο με χειρονομία ανάλογη, 51 Ε. Ν. Τσιγαρίδας - Κ. Λοβέρδου-Τσιγαρίδα, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαώίου. Βυζαντινές εικόνες καί επενδύσεις, Άγιον Όρος 2006, εικ Ε. Hein - Α. Jakovljevic - Β. Kleidt, Zypern. Byzantinische Kirchen und Klöster, Ratingen 1996, εικ Βλ. Lafontaine-Dosogne, Iconography (υποσημ. 7), εικ

13 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ Είκ. 9. Η Επίπληξη. απευθυνόμενος στην Παναγία. Εκείνη, μορφή πανύψηλη και αρχοντική, ομορφοπρόσωπη, με κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, εκφράζει γαλήνια την απαξία της για την επιτίμηση που δέχεται, χειρονομώντας εύγλωττα και ατενίζοντας τον θεατή. Η πτυχολογία και ο έντεχνος φωτισμός του χιτώνα της αφήνουν να διαφανεί η προχωρημένη εγκυμοσύνη, την οποία μισοκρύβει η θαλπωρή του καστανοκόκκινου μαφορίου της με τους λεπτούς χρυσούς σταλακτίτες της κοσμημένης παρυφής. Ο πρόσφατος καθαρισμός και η συντήρηση των εννέα εικονιδίων της Αγίας Ματρώνας 54 δεν ανέδειξε μόνο τη λαμπρότητα της ζωγραφικής τους, αλλά και, το σπουδαιότερο, απέδειξε ότι το τμήμα εικόνας από τον ναό των Ταξιαρχών στη Χώρα Κιμώλου, με τρεις εισαγωγικές σκηνές από την παιδική ζωή της Παναγίας σε συνεχή διήγηση (Ευαγγελισμός Ιωακείμ, Ευαγγελισμός Άννας, Ασπασμός θεοπατόρων) 55, ανήκει στο ίδιο πλαίσιο που συναπαρτίζουν τα έργα της Αγίας Ματρώνας (Εικ. 10). Σε αυτό το αναντίρρητο συμπέρασμα οδηγεί όχι μόνο η απόλυτη ταύτιση της τεχνοτροπικής διαπραγμάτευσης και της τεχνικής εκτέλεσης των δέκα πλέον εικονιδίων, αλλά και τα ακόλουθα τρία καθοριστικά στοιχεία: α'. Ο χαμηλός τοίχος στο δεξιό άκρο της Άρνησης των προσφορών (Αγία Ματρώνα) συνεχίζεται στο αριστερό άκρο της Προσευχής του Ιωακείμ (Ταξιάρχες) και διακρίνεται με ευκρίνεια πίσω από τον χθαμαλό λόφο που προσδιορίζει την έρημο-φυσικό τοπίο του επεισοδίου. Ευχαριστώ θερμά τη 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων για τη μεταφορά από την Κίμωλο των εικονιδίων της Αγίας Ματρώνας στα εργαστήρια της Εφορείας και τη συντήρηση τους. 55 Για τη μικρή εικόνα από τον ναό των Ταξιαρχών στη Χώρα Κιμώλου, βλ. Ξανθάκη, «Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο», ό.π. (υποσημ. 3),

14 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ Είκ. 10. Ανασύνθεση της πρόσθιας όψης τον πλαισίου, με βάση τον επιπεδόγλνφο διάκοσμο της οπίσθιας. Είκ. 11. Η οπίσθια όψη τον πλαισίον, τμήμα παλιάς με επιπεόόγλνφη διακόσμηση. κασέλας β. Τα δύο πτερύγια στις στενές πλευρές της μικρής εικόνας των Ταξιαρχών, που δημιουργήθηκαν με αποκοπή και λείανση του ξύλου, χρησίμευαν, όπως τώρα αποδεικνύεται, για την πάκτωση του οριζόντιου αυτού τμήματος του πλαισίου στις αντίστοιχες υποδοχές των κάθετων πλευρών του και όχι για τη στήριξη στο τέμπλο υπερκείμενης παράστασης με την οποία θα συναποτελούσε μεγαλύτερη δεσποτική εικόνα, όπως είχαμε αρχικά υποθέσει 56. γ'. Η απόλυτη ομοιότητα και η ενότητα του επιπεδόγλυφου διακόσμου της πίσω όψης των έργων 57 όχι μόνο αποδεικνύει ότι το ξύλο που χρησιμοποίησε ο καλλιτέχνης προέρχεται από την ίδια κασέλα (Εικ. 11), αλλά και υποδεικνύει τη διάταξη και την ακριβή θέση των σωζόμενων δώδεκα πλέον σκηνών στο αρχικό πλαίσιο: Άρνηση προσφορών, Ευαγγελισμός Ιωακείμ, Ευαγγελισμός Άννας, Γενέσιον (άνω πλευρά) - Ευλόγηση ιερέων, Εισόδια, Μνηστεία, Επίπληξη (αριστερή πλευ- 56 Στο ίδιο, Η διακόσμηση της πίσω πλευράς απαρτίζεται από ορθογώνια διάχωρα που πλαισιώνονται από ταινία με φυτικό θέμα και κοσμούνται με παράσταση ανδρικής και γυναικείας μορφής σε κατατομή, εκατέρωθεν δέντρου της ζωής (με μοναδική παραλλαγή ρά) - Κολακεία, Προσευχή Ζαχαρία, Επίσκεψη στην Ελισάβετ (δεξιά πλευρά). Έτσι, οι δέκα θεομητορικές σκηνές από τη Χώρα Κιμώλου μπορούν κάλλιστα να προσγραφούν στα εκλεκτά δείγματα της κρητικής ζωγραφικής του τελευταίου τετάρτου του 15ου αιώνα. Η αξία και η σημασία τους επιτείνεται από τη σχέση τους με μια σειρά οψιμότερων έργων που φαίνεται να έχουν επηρεαστεί από τα κυκλαδικά εικονίδια σε φθίνοντα βαθμό, όσο απομακρύνονται χρονικά, λόγω των αυτονόητων διαφοροποιήσεων εικονογραφίας και τεχνοτροπίας, που θα υπαγόρευαν οι τάσεις της θρησκευτικής ζωγραφικής και το γενικότερο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της εποχής τους. Στην ομάδα των οψιμότερων αυτών έργων ανήκουν τέσσερις εικόνες που καλύπτουν το διάστημα από τα μέσα του 16ου έως τον 18ο αιώνα: οι δύο από αυτές, η αριθ. T (Εικ. 12) και η αριθ. 257 της Συλλογής Άοβέρδου 59, βρίσκονται στο Βυζαντινό Μουσείο Αθημια μορφή τοξότη που στοχεύει) ή με ατέρμον φυτικό μοτίβο. 58 Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Εικόνες τον Βνζαντινον Μουσείον (υποσημ. 3), , αριθ. 48, εικ. στη σ Α. Α. Παπαγιαννόπουλος-Παλαιός, Μονσεϊον Διοννσίον Λοβέρδον, Αθήναι 1946,48, αριθ

15 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ Εικ. 12. Η σύνθετη εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών (Τ. 1561). νών οι άλλες δύο, η αριθ. 450, η μόνη ενυπόγραφη, έργο του Βίκτωρος, του , και η εικόνα από τον ναό της Ζωοδόχου Πηγής στην Μπόχαλη 61, στο Μουσείο Ζακύνθου. Και οι τέσσερις είναι σύνθετες, με εκτενέστατη ιστόρηση της ζωής και του θανάτου της Παναγίας στο πλαίσιο και τη Βρεφοκρατούσα στο κέντρο, παράσταση που δεν διασώζει η εικόνα του Βίκτωρος. Η σύγκριση των επιμέρους σκηνών τους με τις αντίστοιχες της Κιμώλου καταδεικνύει ιδιαίτερα στενή εικονογραφική συγγένεια με την εικόνα του Βυζαντινού Μου- σείου (αριθ. Τ. 1561) και με την εικόνα του Βίκτωρος, ικανή ομοιότητα με την εικόνα από τη Ζωοδόχο Πηγή και χαλαρή αντιστοιχία με εκείνη της Συλλογής Λοβέρδου. Σημαντικά, χαρακτηριστικά, πάντως, εικονογραφικά στοιχεία των κυκλαδικών έργων εντοπίζονται και στα τέσσερα έργα, όπως η κλίμακα του θυσιαστηρίου στην Άρνηση των προσφορών, το απλό, ξύλινο έδρανο με το μαξιλάρι στην Κολακεία, το στρογγυλό, με γλυπτό υποστήριγμα, τραπέζι στην Ευλόγηση, η χωρίς φωτοστέφανο μορφή του Ιωακείμ στην Προσευχή του αρχιερέα. Ενώ, άλλα, που προσδίδουν ιδιαιτερότητα στην εικονογραφία του κύκλου της Κιμώλου, επαναλαμβάνονται επιλεκτικά στις τέσσερις οψιμότερες εικόνες. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι τα αρτίδια που κρατεί η Άννα στην Άρνηση των προσφορών, καθώς και η στάση της στο Γενέσιον απαντούν σε όλες, εκτός από την εικόνα της Συλλογής Αοβέρδου η εύγλωττη συναισθημάτων χειρονομία του Ιωακείμ στον Ευαγγελισμό του χαρακτηρίζει και τις τέσσερις εικόνες το ξύλινο, χωρίς κάλυμμα τραπέζι με τα ποικίλα σκεύη στο Γενέσιον εικονίζεται μόνο στο έργο του Βίκτωρος η στάση και η κίνηση της μικρής Παναγίας στην Ευλόγηση, όπως και η ιδιόρρυθμη στάση του Ιωσήφ στην Προσευχή του Ζαχαρία, εντοπίζονται σε όλες, εκτός από την εικόνα της Συλλογής Λοβέρδου. 60 Π. Λ. Βοκοτόπουλος, «Σύνθετες εικόνες. Μία πρώτη καταγραφή», Σήμα Μενελάου Παρλαμά, Ηράκλειο 2002, Ζ. Α. Μυλωνά, «Παρατηρήσεις και σχόλια σε μεταβυζαντινές εικόνες του Μουσείου Ζακύνθου», ΣΤ Διεθνές Πανιόνιο Συνέδριο, Πρακτικά, τ. Δ', Αθήνα 2004, , εικ. 6. Θερμότατα ευχαριστώ την προϊσταμένη της 20ής Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Ζωή Μυλωνά που πρόθυμα μου διέθεσε πλούσιο φωτογραφικό υλικό Εάν συνθέσουμε τα εικονίδια από τη Χώρα Κιμώλου, με βάση τον επιπεδόγλυφο διάκοσμο της κασέλας που αποτελεί την πίσω τους όψη (Εικ ) και με υπόδειγμα την άρτια σωζόμενη εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου, μπορούμε βάσιμα να συμπεράνουμε ότι, μαζί με τις χαμένες σήμερα σκηνές, συναπάρτιζαν το πλαίσιο μεγάλης σύνθετης εικόνας 62, διαστάσεων 1,10x1 μ. περίπου, με τη Βρεφοκρατούσα στο κέντρο. Ως εκ τούτου, θεωρούμε ότι σύνθετες εικόνες υπήρχαν στις Κυκλάδες ήδη από τον 15ο αιώνα, οπότε διευρύνεται κατά δύο αιώνες το διάστημα διάδοσης τους εκεί, το οποίο είχε περιοριστεί στον 17ο και τον 18ο αιώνα 63. Βασιζόμενοι εξάλλου στη διαπιστωμένη, κυρίως εικονογραφική, αλληλεξάρτηση τους, δικαιούμεθα να υποτης εικόνας. 61 Την εικόνα μου υπέδειξε η προϊσταμένη της 20ής Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Ζωή Μυλωνά, στην οποία και οφείλω ιδιαίτερες ευχαριστίες. 62 Όπως σημειώνει και η Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου για τα εικονίδια της Αγίας Ματρώνας, ό.π. 63 Βοκοτόπουλος, ό.π. (υποσημ. 60),

16 Ο ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΤΡΩΝΑΣ inine small icons, whose outstanding painting narrates nine scenes from the Life of the Virgin, adorn the templon, in place of the Dodekaorton, of the small, aisleless private church of Ayia Matrona in Chora, Kimolos. The narration is prefaced by the Rejected Offerings (Fig. 1), followed by icons depicting the Birth of the Virgin (Fig. 2), the Caresses (Fig. 3), the Blessing of the Priests (Fig. 4), the Presentation of the Virgin in the Temple (Fig. 5), the Prayer of Zacharias (Fig. 6), the Betrothal (Fig. 7), the Visitation (Fig. 8), and ending with the narrative of Joseph's Reproaches. The nine icons are executed with preparation on cloth on the back of an old decorated chest and are rendered in lively painting with a harmonious style and colour palette. These elements contribute to their fine artistic quality, and mainly follow the traditional iconography of the years after the Fall of Constantinople, especially that of Cretan painting of the second half of the fifteenth century, though they differ and diverge from this and enrich the iconographie vocabulary of their time. The following, in brief, are contributing factors to this: the cakes held by Anna - a novel detail in the scene - and the staircase of the sanctuary in the Rejected Offerings, an architectural feature that alludes to the corresponding miniature in the Homilies of the Monk James in the Vatican; the decoration of Anna's maphorion, unknown elsewhere, and the solicitous concern shown by the young maidservant for the newly born child, whose cradle she rocks with her hand in the Birth of the Virgin; the realistic rendering of Anλαιότερο, καθιερωμένο, δημοφιλές κρητικό πρότυπο, δημιουργία σπουδαίου ζωγράφου, ώστε να έχει επιβιώσει της εποχής του και να έχει υιοθετηθεί πέντε τουλάχιστον φορές μέσα σε τρεις περίπου αιώνες. Thetis Xanthaki THE MARIOLOGICAL CYCLE IN THE CHURCH OF AYIA MATRONA ON KIMOLOS θέσουμε ότι οι τέσσερις σύνθετες εικόνες στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών και στο Μουσείο Ζακύνθου θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν ως υπόδειγμα την πρωιμότερη, επίσης σύνθετη, εικόνα από την Αγία Ματρώνα. Αυτή με τη σειρά της πιθανότατα αντλούσε από πα- na in the Caresses and the charming, mature physiognomy of the little girl, which recalls the figure of the infant Christ in a Corfu portable icon; the round table with the solid support, similar to the one in the Last Supper in the Chilandar Monastery, and the frightened stance and realistic gesture of the young Virgin in the Blessing of the priests, which is similar to that of Christ in wall-paintings of the Presentation of Christ in the Temple or in icons of the Virgin of Passion; the dramatic, unusual stance and gesture of Joseph and the restless group of suitors in the Prayer of Zacharias, rendered almost as portraits, which recalls that in the Betrothal in the Peribleptos at Mystras; and finally, the combination of natural and architectural landscape-depth in the Visitation, which goes back to the same representation on a templon epistyle in the Vatopedi Monastery. The nine icons of Ayia Matrona are choice examples of Cretan painting, to which the fragment of an icon from the church of the Taxiarchs, also in Chora on Kimolos (Th. Xanthaki, «Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο σε τμήμα εικόνας από την Κίμωλο», ΔΧΑΕ ΚΗ' (2007), ) has recently been shown to belong, and may be dated to the last quarter of the fifteenth century on the basis of their iconography, style and technique. They form a border, adorned with the Mariological cycle, that may possibly have accompanied a central representation, probably of the Virgin and Child. For this reason, their particular value and importance lies in their very close iconographie relationship 183

17 ΘΕΤΙΣ ΞΑΝΘΑΚΗ with four later, similarly composed icons that cover the interval from the middle of the sixteenth to the eighteenth century: no. T (middle of the 16th c.) and no. 257 of the Loverdos Collection in the Byzantine Museum of Athens; the icon no. 450, dating from 1667, by Victor, and the icon from the church of the Zoodochos Pege at Bochali, in the Zakynthos Museum. The close dependence of these four icons on the work of Kimolos becomes less apparent the further removed in time they are from the earlier Cycladic icon, as a result of obvious differences in iconography and style dictated by the trends of the religious painting and the art, in general, of their period. If we reassemble the Kimolos icons on the basis of the champlevé decoration of the chest that forms their backs, and use the excellently preserved icon in the Byzantine Museum as a paradigm, there are grounds for concluding that, together with the scenes now lost, they formed the border of a large, composite icon measuring about 1.20 x 1.00 m., with the Virgin and Child at the centre. This demonstrates that there were composite icons in the Cyclades from as early as the fifteenth century, and not only in the seventeenth and eigteenth century, as has been asserted. Finally, quite apart from the influence it exercised on later works, the potential composite icon of Ayia Matrona seems to draw upon an earlier, well-established and very popular Cretan model that was clearly the creation of a fine painter, so that it survived from his time and was adopted on at least five occasions within about three centuries. 184

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο σε τμήμα εικόνας από την Κίμωλο

Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο σε τμήμα εικόνας από την Κίμωλο Τρεις σκηνές από τον θεομητορικό κύκλο σε τμήμα εικόνας από την Κίμωλο Θέτις ΞΑΝΘΑΚΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 203-212 ΑΘΗΝΑ 2007 Θέτις Ξανθάκη ΤΡΕΙΣ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟ ΚΥΚΛΟ ΣΕ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου

Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Δύο εικόνες της πρώιμης κρητικής σχολής στην μονή Βατοπαιδίου Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 297-304 ΑΘΗΝΑ 2006 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα Παναγίας Γλυκοφιλούσας του 18ου αιώνα στη Βέροια. Μετάπλαση του θέματος μιας βυζαντινής εικόνας του 14ου αιώνα

Εικόνα Παναγίας Γλυκοφιλούσας του 18ου αιώνα στη Βέροια. Μετάπλαση του θέματος μιας βυζαντινής εικόνας του 14ου αιώνα Εικόνα Παναγίας Γλυκοφιλούσας του 18ου αιώνα στη Βέροια. Μετάπλαση του θέματος μιας βυζαντινής εικόνας του 14ου αιώνα Χρυσάνθη ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΣΙΟΥΜΗ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 381-388 ΑΘΗΝΑ 2005 Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούμη

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 151-158 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΩΣΕΩΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα του Χριστού Παντοκράτορος στο Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς

Φορητή εικόνα του Χριστού Παντοκράτορος στο Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς Φορητή εικόνα του Χριστού Παντοκράτορος στο Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 111-116 ΑΘΗΝΑ 2005 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Παναγιώτης ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 207-226 ΑΘΗΝΑ 2005 Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ.

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 45, 2006 Η ΔΕΗΣΗ ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ, ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΙΒΟΛΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 15Ο ΑΙΩΝΑ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Νανώ 10.12681/dchae.489 Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις σε μια εικόνα Βρεφοκρατούσας της Μονής Βατοπεδίου (πίν. 82-83)

Σημειώσεις σε μια εικόνα Βρεφοκρατούσας της Μονής Βατοπεδίου (πίν. 82-83) Σημειώσεις σε μια εικόνα Βρεφοκρατούσας της Μονής Βατοπεδίου (πίν. 82-83) Αγάπη ΒΑΣΙΛΑΚΗ-ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ Δελτίον XAE 5 (1969), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Δημητρίου Ευαγγελίδη (1888-1959) Σελ. 200-206 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Ευθύμιος 10.12681/dchae.616 Copyright 2008 To cite this article:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 6/5/2006

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 6/5/2006 Οδηγίες: Να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις. Ολοι οι αριθμοί που αναφέρονται σε όλα τα ερωτήματα είναι μικρότεροι το 1000 εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στη διατύπωση του προβλήματος. Διάρκεια: 3,5 ώρες Καλή

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα Η απεικονιση τησ παναγιασ στη βενετοκρατουμενη κρητη του 15ΟΥ αιωνα Σταυρούλα Κορακή Αρχαιολόγος Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το σημαντικότερο καλλιτεχνικό κέντρο είναι η Κρήτη, η οποία για τρεις

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο

Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο Μαίρη ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 211-222 ΑΘΗΝΑ 2003 Μαίρη Ασπρά-Βαρδαβάκη ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ Χ α δίπτυχα,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Μελέτη των υλικών των προετοιμασιών σε υφασμάτινο υπόστρωμα, φορητών έργων τέχνης (17ος-20ος αιώνας). Διερεύνηση της χρήσης της τεχνικής της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου των όψιμων παλαιολόγειων χρόνων στην Αστυπάλαια

Εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου των όψιμων παλαιολόγειων χρόνων στην Αστυπάλαια Εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου των όψιμων παλαιολόγειων χρόνων στην Αστυπάλαια Μαρία ΣΙΓΑΛΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 259-270 ΑΘΗΝΑ 2006 Μαρία Ζ. Σιγάλα ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΤΩΝ ΟΨΙΜΩΝ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Μακεδονικά. Τομ. 31, 1998

Μακεδονικά. Τομ. 31, 1998 Μακεδονικά Τομ. 31, 1998 Οι παλαιότερες φάσεις τοιχογράφησης της Παναγίας συνοικίας Μουζεβίκη στην Καστοριά και η εξέλιξη της τοπικής εικονογραφικής παράδοσης Παϊσίδου Μελίνα 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 191-208 ΑΘΗΝΑ 2001 Χαρίκλεια Κοιλάκου

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 44, 2005 Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ. ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΈΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Παναγιώτης Ακαδημία Αθηνών Κέντρο Έρευνας της Βυζαντινής και

Διαβάστε περισσότερα

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door Right Rear Door Let's now finish the door hinge saga with the right rear door You may have been already guessed my steps, so there is not much to describe in detail. Old upper one file:///c /Documents

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ: «Σύγχρονες Προσεγγίσεις στη γλώσσα και στα κείμενα» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Το φωνηεντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα

Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 321-334 ΑΘΗΝΑ 2006 Νικόλαος Δ. Σιώμκος ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. 29/2, Τετάρτη των Τεφρών. Αρχή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Θεία Λειτουργία στις 19.00 στον Ιερό Καθολικό Μητροπολιτικό Ναό (Ντόμο) με την επίθεση της τέφρας. ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author.

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. 2012, Γεράσιμος Χρ. Σιάσος / Gerasimos Siasos, All rights reserved. Στοιχεία επικοινωνίας συγγραφέα / Author

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη μεταβυζαντινή εικόνα του αγίου Γεωργίου δρακοντοκτόνου στη Θάσο

Πρώιμη μεταβυζαντινή εικόνα του αγίου Γεωργίου δρακοντοκτόνου στη Θάσο Πρώιμη μεταβυζαντινή εικόνα του αγίου Γεωργίου δρακοντοκτόνου στη Θάσο Σταυρούλα ΔΑΔΑKH Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ. 249-258 ΑΘΗΝΑ 2009 Σταυρούλα Δαδάκη ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 139-150 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ. Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!!

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ. Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!! ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΑΝΕΣΗ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ Σύμφωνες με τις περιβαλλοντικές προδιαγραφές όλης της Ευρώπης!! ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ADURO Asgård ΜΟΝΤΕΛΟ Σελίδα Asgård 1 3 Asgård

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΣΥΝΔΕΣΜΩΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες του 15ου αιώνα στη Ζάκυνθο

Εικόνες του 15ου αιώνα στη Ζάκυνθο Εικόνες του 15ου αιώνα στη Ζάκυνθο Μυρτώ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ-ΒΕΡΡΑ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 115-128 ΑΘΗΝΑ 2001 Μυρτώ Γεωργοπούλου-Βέρρα ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ 15ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ Χ~1 έκθεση «Από την πραγματικότητα της φωτογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ Ο ναός του Αγιου Νικολάου βρίσκεται στο νεκροταφείο του οικισμού Λόχμη (παλαιά ονομασία Βίτσι) του Δήμου Γρεβενών 1.

Διαβάστε περισσότερα