Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων."

Transcript

1 Η συμβολή της βυζαντινής ρητορικής στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας: η περίπτωση των Κατόπτρων Ηγεμόνων. ΔΡ. ROBERTO ANDRÉS SOTO Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστήμιο της Χιλής Universidad de Chile Στόχος της παρούσας διάλεξης είναι, μέσω της ανάλυσης του φιλολογικού και πολιτικού φαινομένου των επονομαζόμενων «Κατόπτρων Ηγεμόνων», να αναδειχθεί η ασυνήθιστα εξαιρετική ικανότητα της συνέχειας και επιβίωσης της ελληνικής γλώσσας στο πέρασμα του χρόνου, επιβίωση που δεν μπορεί να εξηγηθεί παρά μόνο με βάση την ποιότητα και κλασική αξία των φιλολογικών έργων της. Η ελληνική γλώσσα, ο ελληνικός πολιτισμός και οι Έλληνες, εν γένει, δεν ανήκουν μόνο στην αρχαιότητα. Ο ελληνισμός, πολιτισμός σύγχρονος της φαραωνικής αιγυπτιακής κουλτούρας ή ακόμη της λατινικής αυτοκρατορίας, δεν είχε την ίδια τύχη με τους «αρχαίους» συνοδοιπόρους του. Ενώ τα αρχαία αιγυπτιακά αλλά και τα λατινικά ανήκουν πλέον στην κατηγορία των νεκρών γλωσσών, εξαιρετικού επιστημονικού ενδιαφέροντος, βεβαίως, αλλά απογυμνωμένες από ζωντανούς 1

2 ομιλητές, η ελληνική γλώσσα συνεχίζει να αποτελεί όχημα σκέψης, τρόπο επικοινωνίας, και κυρίως, ως μητρική γλώσσα αποτελεί το βασικό διαμορφωτή ταυτότητας εκατομμυρίων ανθρώπων που ζούνε στη σύγχρονη εποχή. Η εξήγηση αυτού του φαινομένου, που μπορεί να είναι προφανής για έναν καλλιεργημένο Έλληνα του σήμερα, δεν είναι καθόλου αυτονόητη για την πλειονότητα του ευρωπαϊκού και αμερικανικού πληθυσμού που δυστυχώς δεν έχουν τύχει καλής ιστορικής μόρφωσης και συνεχίζουν να πιστεύουν όπως ο Spengler ότι η ιστορία ενός λαού «γεννιέται, μεγαλώνει και αναπόφευκτα αποθνήσκει», ανοίγοντας το δρόμο στην ιστορία ενός άλλου λαού που θα ακολουθήσει το ίδιο πεπρωμένο. Στα πλαίσια αυτής της ιστορικής αντίληψης, που στερείται πνευματικότητας και ελπίδας, η ιστορία της Ελλάδας τελείωσε το 146 π.χ. και άνοιξε το δρόμο για τη ρωμαϊκή ιστορία που και αυτή θα πέθαινε λίγους αιώνες αργότερα. Αναλογιζόμενος πάνω σε αυτό που θεωρούσε ως το τέλος των ελληνικών γραμμάτων της ύστερης αρχαιότητας, ο Ισπανός λόγιος και ιησουίτης ιερέας του 18 ου αι., Juan Andrés, συγγραφέας του έργου Προέλευση, πρόοδος και τρέχουσα κατάσταση της παγκόσμιας λογοτεχνίας ( ) το οποίο ο αυτοκράτορας Κάρολος Γ όρισε ως βασικό εγχειρίδιο για τους σπουδαστές της ιστορίας της λογοτεχνίας στην Ισπανία σχολιάζει: «Ωστόσο η μυστηριώδης σκοτεινιά των φιλοσόφων 2

3 οδήγησε στη σταδιακή εξασθένιση της αγάπης προς τη Φιλοσοφία μέχρι την τελική εξόντωσή της η σπουδή των μαθηματικών, που είχε αναθερμανθεί για λίγο, αφανίστηκε εξ ολοκλήρου η αισθητική του Ωραίου αποσυντέθηκε η ακρίβεια των Επιστημών και η τέρψη των Καλών Γραμμάτων θάφτηκαν σε ένα μοιραίο σκοτάδι, έτσι ώστε μόλις που διακρίνονται σε μία απέραντη θάλασσα αιώνων ένας Φώτιος, δύο Ψελλοί, ένας Ευστάθιος και μερικοί ακόμη που κατάφεραν να επιβιώσουν του παγκόσμιου ναυαγίου.» 1 Είναι φανερό ότι η ιστοριογραφία και η φιλολογία έχουν προοδεύσει πολύ το 19 ο και 20 ο αι. όσον αφορά στις βυζαντινές και νεοελληνικές σπουδές, παράλληλα όμως η άγνοια του μέσου δυτικού ανθρώπου, που δεν είναι ούτε ιστορικός ούτε φιλόλογος, διατηρείται ισχυρή και στα πλαίσια του στενού πολιτισμικού του ορίζοντα δεν υπάρχει χώρος για το Βυζάντιο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό το γεγονός, θεωρώ σημαντική την ανάδειξη, έστω και συνοπτικά, της περίπτωσης των επονομαζόμενων «Κατόπτρων Ηγεμόνων» ως παράδειγμα γλωσσικής, πολιτισμικής και ηθικής συνέχειας μεταξύ δύο εκφάνσεων της ιστορίας της Ελλάδας, της Αρχαίας-παγανιστικής και της Βυζαντινής-χριστιανικής, οι οποίες μολονότι 1 GARCÍA G., J., NAVARRO P., S., VALCÁRCEL R., C., Juan Andrés, Origen, progresos y estado actual de toda la literatura (Προέλευση, πρόοδος και τρέχουσα κατάσταση της παγκόσμιας λογοτεχνίας). Μαδρίτη, 1997, σ

4 παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους, παραμένουν ωστόσο όψεις της ίδιας ιστορίας, αυτής του Ελληνισμού. Eίναι θεμιτό, σε πρώτη φάση, να αναφέρουμε περιληπτικά σε τι συνίσταται το βασικό θέμα των λεγόμενων «Κατόπτρων», την πρώτη ονομασία των οποίων συναντάμε με τον όρο Fürstenspiegel, αποφεύγοντας την παράλειψη του P. Hadot, ο οποίος στο άρθρο του που τιτλοφορεί ακριβώς «Fürstenspiegel», με βάση το οποίο γενικεύεται η χρήση αυτής της έννοιας, δεν ορίζει τη διαφορά μεταξύ του είδους των «Κατόπτρων Ηγεμόνος» ως τέτοιο και του είδους του εγκωμίου. Η βασική διαφορά μεταξύ των άφθονων εγκωμίων και των όχι και τόσο συχνών «Κατόπτρων Ηγεμόνος», σύμφωνα με την διάκριση του Hunger 2, με την οποία εν μέρει συμφωνούμε, έγκειται στο γεγονός πως ο συγγραφέας, εξαιτίας της προσωπικής του σχέσης με τον πρίγκιπα ή το διάδοχό του στο θρόνο, στον οποίο απευθύνεται, ήταν σε θέση να δίνει συμβουλές και να εκφράζει σοβαρές και αυστηρές παραινέσεις, με τρόπο που δεν απαντάται στην εγκωμιαστική λογοτεχνία. Ακολουθώντας τις παρατηρήσεις του Χρήστου, που δεν θεωρεί απαραίτητη την ύπαρξη προσωπικής σχέσης του συγγραφέα με τον 2 HUNGER, H., Βυζαντινή Λογοτεχνία, η λόγια κοσμική γραμματεία των βυζαντινών, I. Αθήνα, 1987, σ

5 παραλήπτη 3, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε αυτή την άποψη επισημαίνοντας πως εκείνο που σίγουρα χρειάζεται είναι μία προσωπική και όχι μόνο διανοητική υποχρέωση του συγγραφέα ως πολίτη της Αυτοκρατορίας του Βυζαντίου, πράγμα που σε ορισμένες περιπτώσεις προϋποθέτει τη προσωπική επαφή με τον αυτοκράτορα ενώ σε άλλες όχι. Ο Κεκαυμένος είναι το καλύτερο παράδειγμα επ αυτού ενώ δεν απευθύνει το λόγο του προς κάποιον συγκεκριμένο αυτοκράτορα, ωστόσο το συνθέτει κινούμενος από προσωπικό ενδιαφέρον εξαιτίας της κρίσιμης κατάστασης της Αυτοκρατορίας και με ξεκάθαρο σκοπό να συμβάλλει θετικά για «τους σεβάσμιους και αφιερωμένους στο Χριστό αυτοκράτορες που θα μας κυβερνήσουν στο μέλλον» 4, συμπεριλαμβανόμενος με αυτό τον τρόπο παραίνεσης στη λίστα των βυζαντινών «Κατόπτρων Ηγεμόνος». Μέσα από μερικά παραδείγματα είναι δυνατόν να επιβεβαιώσουμε πως όλα τα βυζαντινά «Κάτοπτρα Ηγεμόνος», εκτός από το να ενσωματώνουν τις τέσσερις πλατωνικές αρετές, φτάνουν σε μία κοινή λογική με αφετηρία τον Ισοκράτη. Σχεδόν παραγκωνισμένος από τον σύγχρονό του Πλάτωνα, ο Ισοκράτης δεν είχε πολλούς μαθητές στην εποχή του. Γνωρίζουμε 3 ΧΡΗΣΤΟΥ, Κ., Ο Βασιλικός Ανδριάς του Νικηφόρου Βλεμμύδη, Σύμβολη στην πολιτική θεωρία των βυζαντινών, Θεσσαλονίκη, 1996, σ CEC., Strat., XV, 1. 5

6 ελάχιστους, όπως τους ρήτορες Υπερείδη και Ισαίο και τον Αθηναίο στρατηγό Τιμόθεο, τον οποίο επαινεί ο ίδιος ο Ισοκράτης στον λόγο Περί της αντιδόσεως. Αντίθετα, η μορφή του Ισοκράτη εμφανίζεται ιδιαίτερα σημαντική στα κατοπινά χρόνια, στην ρωμαϊκή εκπαίδευση που βασίζεται στην ισοκρατική παιδαγωγική, στην ελληνιστική παράδοση σχετικά με τον πρίγκιπα και τη βασιλεία και φυσικά στην πλούσια και εκτεταμένη χρονικά βυζαντινή παράδοση των «Κατόπτρων Ηγεμόνος», την οποία εξερευνούμε μέσα από την μελέτη των έργων των: Ιουλιανού του Αποστάτη, Συνέσιου Κυρήνης, Αγαπητού Διακόνου, Βασιλείου Α, Κεκαυμένου, Θεοφύλακτου Ωχρίδος, Νικηφόρου Βλεμμύδη, Θωμά Μάγιστρου και Μανουήλ Β Παλαιολόγου. Όπως αποδεικνύουν τα έργα αυτών των βυζαντινών συγγραφέων, η ισοκρατική κληρονομιά της γραπτής ρητορικής, της ρητορικής ως εργαλείο της δημόσιας πολιτικής σκέψης και ως εκπαιδευτικό μοντέλο για την τελείωση του ανθρώπου μέσα από την αρετή, πιο συγκεκριμένα του πρίγκιπα ως φύλακα του κοινού καλού, δείχνουν την ωρίμανση της ισοκρατικής ιδεολογίας στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής σκέψης, όχι μόνο στα συμβατικά ιστορικά πλαίσια της αρχαίας Ελλάδας και της κατοπινής ελληνιστικής, αλλά φτάνοντας μέχρι την χριστιανική Ελλάδα που αναγνωρίζουμε, πάλι συμβατικά, ως Βυζάντιο. 6

7 Μαζί με τον Ευαγόρα, που ως επιτάφιος και εγκώμιο 5 περιλαμβάνει διάφορα στερεότυπα όπως η «Θεοφιλία», η φιλανθρωπία ή η παρουσία της θεότητας μεταξύ των ανθρώπων, είναι κυρίως στους λόγους που αναφέρονται στο Νικοκλή και στον ψευδο-ισοκρατικό λόγο Προς Δημόνικον, όπου αυτά τα στοιχεία εκφράζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια. Ωστόσο, και άλλα φιλοσοφικά θέματα όπως η αρετή, η αφοσίωση και η αγάπη στο Θεό, η δικαιοσύνη, η οργή, η ηδονή, η λύπη, η προθυμία, ο πόνος, η σοφία, η μόρφωση, η ισορροπία, η σιωπή, η αυστηρότητα και η φιλία, είναι κοινός τόπος σ αυτό το φιλολογικό είδος. Το πόσο επηρέασαν τους βυζαντινούς οι λόγοι Προς Νικοκλέα και Προς Δημόνικον φαίνεται και από άλλες λεπτομέρειες. Η φιλία ως άσκηση της αρετής εμφανιζόμενη στον Ισοκράτη ως filoproshgo/rou 6 επανεμφανίζεται με τη μορφή του eu)prosi/tou στον Αγαπητό, στον Βασίλειο και στον Μανουήλ. 7 Η συνείδηση παρουσιάζεται από τον Ισοκράτη με τη ρηματική φόρμουλα sautw= suneidh= j 8 και διατηρείται στον Βασίλειο και στον Μανουήλ ως συνείδηση. 9 Η αναφορά στη συκοφαντία, στο Προς Δημόνικον diabolai/, παρουσιάζεται επίσης 5 ΚΟΚΟΛΑΚΗΣ, Μ., Ο Ισοκράτους Ευάγορας και η χρονολόγησις των κυπριακών λόγων. Αθήνα, 1969, σ ISOC., Dem. (I), AGAP., Cap., 8; B.I., Cap., 51; MAN. II PAL., Praec., ISOC., Phil. (V), B.I., Cap., 42, 62; MAN. II PAL., Praec., 30. 7

8 στον παραινετικό λόγο του Μανουήλ και για το μεθύσι στον Βασίλειο. 10 Η ιστορική οπτική που αντιλαμβάνεται το παρελθόν ως εκπαιδευτή του ανθρώπου για τη μελλοντική συμπεριφορά του, παρουσιασμένη στον Ισοκράτη στα Προς Νικοκλέα και Προς Δημόνικον 11, επανεμφανίζεται στον Ιουλιανό, που αξιολογεί την παροντική ιστορική εμπειρία του Κωνστάντιου ως υποδειγματική για το μέλλον 12, και με μια μορφή εξαιρετικά κοντά στην ισοκρατική, στον Μανουήλ Β 13. Επιπλέον ο συλλογισμός όσον αφορά στο θνητό σώμα και την αθάνατη ψυχή, επαναλαμβανόμενος στους αυτοκράτορες Βασίλειο και Μανουήλ 14, που έχει χαρακτήρα βαθιά χριστιανικό, έχει εκφραστεί ήδη από την Αρχαιότητα, όπως φαίνεται στους λόγους του 15, από τον πατέρα των «Κατόπτρων Ηγεμόνος». Οι διαφορές στο περιεχόμενο μεταξύ του ισοκρατικού Προς Νικοκλέα και των βυζαντινών «Κατόπτρων Ηγεμόνος» βρίσκονται κυρίως στην έμφαση που δίνεται στα θεολογικά χριστιανικά στοιχεία ελληνιστικής επιρροής, που εμφανίζονται όλο και πιο ισχυρά από τον 10 ISOC., Dem. (I), 17; MAN. II PAL., Praec., 38; ISOC., Dem. (I), 32; B.I., Cap., ISOC., Nic. (II), 35; Dem. (I), IUL., Caes., 4-5; )Anakhru/ttei g r ei)j a)/pantaj t¾n s¾n e)mpeiri/an t katorqw/mata., Ibid., MAN. II PAL., Praec., B.I., Cap., 45; MAN. II PAL., Praec., ISOC., Nic. (II), 37; Dem. (I),9; Pan. (IV), 1, 151; Ant. (XV), 250; Ep., VIII, 5. 8

9 Αγαπητό και τον Βασίλειο και διατηρούνται μέχρι και στον Μανουήλ Β. Μ αυτό τον τρόπο, συναντούμε ήδη στον Αγαπητό έννοιες όπως η o(moi/wsin Qeù, η mi/mhsin Qeou= και το αμάρτημα της ματαιοδοξίας, χαρακτηριστικό του ανθρώπου και βασικό εμπόδιο στην προσπάθεια του χριστιανικού ιδανικού της ομοίωσης με το Θεό. Με τον ίδιο τρόπο, εμφανίζονται στον Αγαπητό θέματα όπως η θέση αντιπροσώπου που χαρακτηρίζει τον αυτοκράτορα μεταξύ Θεού και ανθρώπου ή το πνεύμα ευσπλαχνίας και φιλανθρωπίας που πρέπει να τον χαρακτηρίζουν. 16 Για τη δίκαιη κρίση του Θεού χρησιμοποιείται η εικόνα του καθρέφτη (ka/toptron) που αντανακλά πιστά την καταγωγή των ανθρώπων για την αναφορά στους υπηκόους, σε μία καθαρά χριστιανική θεώρηση κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι ως παιδιά του Θεού στον όρο su/ndouloi και στην εξουσία του αυτοκράτορα, όταν είναι θέλημα Θεού, η εικόνα μιας σκάλας που οδηγεί στον ουρανό (kli/max). 17 Όσον αφορά στα πιο οικουμενικά ηθικά θέματα, τα οποία προέρχονται τόσο από την παγανιστική ηθική φιλοσοφία όσο και από τη χριστιανική ηθική, και υπάρχουν ως θέματα στα βυζαντινά «Κάτοπτρα Ηγεμόνος», μπορούν να αναφερθούν ως παραδείγματα για την 16 AGAP., Cap., 3, 6, 8, 14, 19, 21, 37, 39, 44, 45, 63, AGAP., Cap., 8, 9, 24, 59, 68, 72 9

10 διαμόρφωση της εικόνας του ιδανικού αυτοκράτορα τα παρακάτω: - ένας καλός χαρακτήρας (tro/poi) είναι σημαντικότερος από όλα τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου. - κρίνεται πάντα θετική η αποφυγή της κακής παρέας. - η συζήτηση και η σκέψη συγκεκριμενοποιούνται πριν την πράξη (boulh/). - αναγκαία θεωρείται η επίβλεψη όλων των πραγμάτων (pa/nta e)fora=n). - η προσοχή στην αλήθεια (a)lh/qeia) αποτελεί ηθικό πρόσταγμα. - τα χρήματα είναι μια αξιοκαταφρόνητη πραγματικότητα (crh/mata). - η πρόβλεψη (pro/noia) δεν πρέπει να αμελείται από έναν συνετό άνθρωπο AGAP., Cap., 4; B.I., Cap., 10, 16, 62; MAN. II PAL., Praec., 70. / AGAP., Cap., 29, 30; B.I., Cap., 33, 55; CEC., Strat., XV, 2; MAN. II PAL., Praec., 38. / AGAP., Cap., 25; B.I., Cap., 18, 31; THOM. MAG., Regn., 15; MAN. II PAL., Praec., 84. / AGAP., Cap.,26; B.I., Cap., 39. / B.I., Cap., 29; CEC., Strat., XV, 3; N. BLEM., Cap., VII, ; MAN. II PAL., Praec., 22. / B.I., Cap., 24, 27; N. BLEM., Cap., V, 84; THOM. MAG., Regn., 13; MAN. II PAL., Praec., 67. / AGAP., Cap., 46; N. BLEM., Cap., I, 7; THOM. MAG., Regn., 14; MAN. II PAL., Praec., 66,

11 - η επαγρύπνηση είναι ένα αναμενόμενο χαρακτηριστικό αυτού που έχει το τιμόνι (kubernh/thj), όπως επίσης και η eu)poii/a, χαρακτηριστικό του eu)erge/thj ή fila/nqrwpoj. 19 Η συνέχεια των βασικών στοιχείων που ορίζουν αυτό το είδος της πολιτικής Ρητορικής με βάση την ανάλυση του Προς Νικοκλέα παρατηρείται και στις εννιά συνθέσεις που αναγνωρίζουμε ως βυζαντινά «Κάτοπτρα Ηγεμόνος». Όλοι αυτοί οι λόγοι, όπως όριζε ο Ισοκράτης 20, είχαν δημιουργηθεί ρητορικά, δηλαδή με στόχο να απευθυνθούν προς τον αποστολέα ή τουλάχιστον με την ξεκάθαρη πρόθεση επ αυτού, όπως στην περίπτωση του έργου του Κεκαυμένου 21 όλα συνετέθησαν γραπτώς με σκοπό την προσοχή κάθε λεπτομέρειας και την αποφυγή αυτοσχεδιασμών, κάτι που όχι μόνο δεν θα βοηθούσε στην πειθώ του ρητορικού λόγου, αλλά πολύ πιθανό να στεκόταν εμπόδιο 22 όλοι οι λόγοι απευθύνονται σε συγκεκριμένο κυβερνήτη ή τουλάχιστον 19 AGAP., Cap., 2, 10; TH. ACH., E.R., 13; MAN. II PAL., Praec.,58. / AGAP., Cap., 7, 19, 38, 44, 61; B.I., Cap., 34; THOM. MAG., Regn., 5. / AGAP., Cap., 50; B.I., Cap., 22, 52, 57; CEC., Strat., XV, ISOC., Nic. (II), CEC., Strat., XV, ISOC., Soph. (XIII),

12 εκφράζουν την ανάλογη πρόθεση 23, επισημαίνοντας το ξεκάθαρο στόχο της σύνθεσης να αποτελέσει θετική συμβολή στην σωστή εξάσκηση της εξουσίας και στην ωφέλεια του κυβερνήτη και του Κράτους και να μην παραμείνει μία απλή θεωρητική έκφραση σχετική με τη σωστή διακυβέρνηση αλλά μακριά από την ιστορική πραγματικότητα όλοι αξιολογούν τον παραινετικό λόγο ως εκείνο το μέσο που θα επιτρέψει την μόρφωση του πρίγκιπα και την καλλιέργεια της αρετής ως απαραίτητο προσόν για το καλό τόσο του κυβερνήτη όσο και του Κράτους και όλοι προσπαθούν με περισσότερη ή λιγότερη έμφαση να αξιοποιήσουν την ελευθερία της έκφρασης ως δικαίωμα του πολίτη, που υποστηριζόμενη από τον Ισοκράτη 24 διατηρήθηκε στο Βυζάντιο κρίνοντας από τα «Κάτοπτρα Ηγεμόνος», ώστε να οδηγήσουν τον κυβερνήτη με κριτικό και αποτελεσματικό τρόπο προς το αγαθό. Σύμφωνα με αυτές τις γενικές θέσεις, προτείνουμε τις παρακάτω θέσεις με σκοπό να εκθέσουμε τα βασικά εκείνα στοιχεία που επιτρέπουν την αναγνώριση του λόγου Προς Νικοκλέα ως σημείο έναρξης ενός συγκεκριμένου είδους πολιτικής Ρητορικής, με βάση το οποίο μπορεί να ξεδιπλωθεί ένα λεπτομερέστερο σχέδιο που θα επιτρέπει μία εις βάθος σύγκριση με τα βυζαντινά «Κάτοπτρα Ηγεμόνος». Αυτά τα βασικά στοιχεία, χαρακτηριστικά του ελληνικού 23 CEC., Strat., XV, ISOC., Nic. (II),

13 πνεύματος όλων των περιόδων και τόσο αναγκαία στις μέρες μας, είναι τα εξής: 1. Πώς είναι απαραίτητο ο πρίγκιπας να μορφωθεί και να καλλιεργήσει την αρετή και την τέχνη της εξάσκησης της εξουσίας, μολονότι ως ένα βαθμό η αρετή δεν διδάσκεται 25, ωστόσο η εκπαίδευση στην αρετή διαμέσου της μελέτης είναι πάντα συμφέρουσα Πώς η Ρητορική αποτελεί την καλύτερη μέθοδο για την εκπαίδευση του πρίγκιπα και πως εξαιτίας αυτού πρέπει να ασχοληθεί με αυτήν Πώς το καλύτερο δώρο που μπορεί να προσφέρει ένας φιλόσοφος σε έναν πρίγκιπα είναι η γραπτή σύνθεση ενός παραινετικού λόγου αφιερωμένη σε αυτόν Πώς είναι ίδιον του καλού αυτοκράτορα, απομακρύνοντας τους κόλακες, να κυβερνήσει με τη βοήθεια των φιλοσόφων, ιδίως εκείνων που τον διαπαιδαγώγησαν ή εκείνων που δεν αποσκοπούν σε τίποτε άλλο πέρα από το καλό της Αυτοκρατορίας ISOC., Soph. (XIII), 4, 6, ISOC., Nic. (II), Ibid., 2, 41, 50, Ibid., 1-3, Ibid., 1, 4, 13, 25, 28, 39, 52,

14 5. Πώς ο συμβουλευτικός λόγος θα πρέπει να περιλαμβάνει, πέρα από γενικές θέσεις σχετικά με τη σωστή εξάσκηση της εξουσίας, χρήσιμες θρησκευτικές, ηθικές και πολιτικές συμβουλές για τον κυβερνήτη, γεγονός που προϋποθέτει τον αρμονικό συνδυασμό της καθαρής θεωρίας με τη γνώση της ιστορικής εμπειρίας Πώς αυτός που συνθέτει το λόγο θα πρέπει να είναι ως ένα βαθμό γνώστης της προσωπικότητας του αποστολέα του, έτσι ώστε να μπορεί να τον συμβουλεύσει σχετικά με αυτά που πραγματικά χρειάζεται Πώς ο λόγος, ελεύθερος από κάθε μορφής εγκωμιαστική και πανηγυρική φόρμουλα, θα πρέπει να διακρίνεται από την ελευθερία της έκφρασης και να απευθύνεται πραγματικά στην συμπεριφορά του πρίγκιπα, εξαίροντας τις αρετές του, ενώ παράλληλα θα επισημαίνει τις αδυναμίες του. 32 Οι δύσκολες πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που γνώρισαν οι ελληνικές πόλεις μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, που πέρα από το να ορίσουν νικητές και ηττημένους είχαν ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση όλης της 30 Ibid., Ibid., 1, 7, 8, Ibid., 2, 4, 7,

15 Ελλάδας 33, και οι ξεκάθαρες επεκτατικές προθέσεις της Περσικής Αυτοκρατορίας οδήγησαν τον Ισοκράτη στην υποστήριξη του ελληνισμού όχι ως παράγοντα εθνικής ταυτότητας, αλλά ως μια εκπολιτιστική κουλτούρα ανοιχτή σε όλους τους ανθρώπους (πολιτισμός), της οποίας η ανωτερότητα σε σχέση με τις κουλτούρες άλλων λαών ήταν η αξία και η καλλιέργεια του λόγου 34 επιπλέον στην αναζήτηση ενός ανθρώπου, ο οποίος, προικισμένος από τη φύση του για την αρετή, θα μπορούσε να εκπαιδευτεί μέσω του λόγου στη σωστή διακυβέρνηση, όπως ο ίδιος λέει καθαρά, προς το τέλος της ζωής του, στο λόγο που απευθυνόταν στον Φίλιππο της Μακεδονίας. 35 Προηγουμένως, όμως, η προσοχή του Ισοκράτη είχε στραφεί στον Κύπριο πρίγκιπα Νικοκλή, για τον οποίο συνέθεσε το «Κάτοπτρο Ηγεμόνος» του, καθιερώνοντας ένα ρητορικό και πολιτικό μοντέλο το οποίο αν και δεν απέδωσε καρπούς στο πρόσωπο του Νικοκλή, ωστόσο είχε μεγάλη επιρροή αιώνες αργότερα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η εν λόγω Αυτοκρατορία, ένα Κράτος χριστιανικό, ρωμαϊκό και ακόμη επηρεασμένο από τον περσικό πολιτισμό, ήταν επίσης ελληνική και διατήρησε ζωντανό το ισοκρατικό μοντέλο, που τοποθετεί τη ρητορική τέχνη στο κέντρο της ανθρώπινης μόρφωσης, και 33 ISOC., Pan. (IV), Ibid., 50; Evag. (IX), ISOC., Phil. (V),

16 το πολιτικό ιδανικό του, που αναγνωρίζει στη μοναρχία ένα κατάλληλο μοντέλο για τον εξελληνισμό του κόσμου, με βάση την ικανότητα του πρίγκιπα να διαθέτει τις φυσικές εκείνες συνθήκες που είναι απαραίτητες για την εξάσκηση της εξουσίας, ενώ ταυτόχρονα θα είναι και σωστά μορφωμένος. «Η μόρφωση, γενικά, και η ανώτερη μόρφωση σε ύψιστο βαθμό σχολιάζει ο καθηγητής Herrera σε ένα άρθρο που αναγνωρίζει το συσχετισμό της Ρητορικής με το χώρο της βυζαντινής παιδείας είναι αυτές που ενώνουν το πνεύμα με τους τρόπους διακυβέρνησης και διοίκησης, που με διαφορετικό τρόπο, πολύ πριν την οριστική πτώση του 1453, θα ήταν ανίκανες να υπερνικήσουν τις πολυάριθμες κρίσεις που αντιμετώπισαν. Αυτό το πνεύμα που μεταδιδόταν μέσω της μόρφωσης ήταν το ελληνικό πνεύμα στις πιο αξιόλογες εκφράσεις του, μελετημένο και καλλιεργημένο σε διάρκεια αιώνων, με όλα τα σκαμπανεβάσματα που ορίζει η φύση παρόμοιας εργασίας, αφήνοντας τη χαρακτηριστική σφραγίδα του στο βυζαντινό κόσμο...». 36 Από τη δική μας οπτική πιστεύουμε, τουλάχιστον το ελπίζουμε, ότι η έρευνα των Κατόπτρον Ηγεμόνων μπορεί να αποτελέσει συνεισφορά όχι για τη συνέχιση του διαλόγου μεταξύ απόλυτων θέσεων, σχετικά με τη 36 HERRERA C., H., Los estudios superiores en Bizancio, στο: HERRERA C., H., Dimensiones de la Cultura Bizantina: Arte Poder y Legado Histórico. Σαντιάγο της Χιλής, 1998, σ

17 συνέχεια ή ασυνέχεια μεταξύ αρχαίας Ελλάδας και Μεσαιωνικής Βυζαντινής ή σχετικά με την ιστορική πρωτοτυπία του βυζαντινού φαινομένου σε σύγκριση με τα καθαγιασμένα επιτεύγματα του ελληνικού κλασικού πολιτισμού, γεγονός που στερείται νοήματος κατά τη γνώμη μας, αλλά για να διευρύνει ένα πεδίο έρευνας προς το παρόν ελλιπώς μελετημένο, που παραχωρεί στον ελληνισμό του Βυζαντίου κάτι παραπάνω από την αναγνώριση του τιτάνιου έργου, ποτέ σωστά αξιολογημένο, της διαφύλαξης του αρχαίου ελληνικού λόγου. Τα βυζαντινά Κάτοπτρα Ηγεμόνος, αναγνωρίζοντας και αξιολογώντας τις ιδιαιτερότητες τους, ως οφειλέτες στην Ρητορική και πολιτική θεωρία του Ισοκράτη ενσωματώνονται σε μια μακραίωνη και πλούσια πολιτική-λογοτεχνική ελληνική παράδοση, που υπερβαίνει τις συμβατικές οριοθετήσεις μεταξύ «Κλασικής Ελλάδας» και «Βυζάντιου». Αυτό ακριβώς σημειώνουμε ως συμπέρασμα: όχι ότι το Βυζάντιο ήταν αφ εαυτού η ύστερη έκφραση του αρχαίου ελληνισμού, αλλά ότι είναι δυνατή και αναγκαία η χάραξη μιας γέφυρας, στον επιστημολογικό χώρο της ιστορίας των ιδεών και της πολιτικής σκέψης, μεταξύ της Ρητορικής και πολιτικής θεωρίας των ανθρώπων που μιλούσαν ελληνικά κατά την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με τον αρχαίο, επίσης αυθεντικά Έλληνα, Ισοκράτη. Η ελληνική γλώσσα που έχει επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας δεν είναι άλλη παρά εκείνη 17

18 του Ισοκράτη και των Βυζαντινών. Μια γλώσσα πλούσια, έμπειρη, δημιουργική, γενναιόδωρη, μητέρα της φιλοσοφίας, των επιστημών και των τεχνών, όργανο των ευαγγελιστών και τόσο δυναμική ώστε να προβάλλει ως δυνατότητα δημιουργίας ενός μοντέρνου και πρωτοποριακού μέλλοντος που δεν θα είναι αποκομμένο από τις ρίζες του. Αυτή είναι η πρόκληση της σύγχρονης Ελλάδας, των Ελλήνων και των ελληνιστών, να εμπνευστούν από τους Βυζαντινούς και όπως εκείνοι να αντιμετωπίσουν θαρραλέα το παρόν και δημιουργικά να οικοδομήσουν το μέλλον χωρίς όμως να χάνουν την επαφή με το παρελθόν. 18

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8 Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ Εργασία 8 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΑΓΝΗΣ ΒΟΥΡΤΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΑΞΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή -Ν.Βλεμμύδης -Έργο -Θεολογικό

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ Α. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ; Η Παιδεία είναι όπλο δικαιοσύνης και όχι θανάτου (δηλ. επιβολής, επίδειξης, καταπίεσης κλπ). Η Παιδεία δεν είναι ένας τομέας της ζωής μας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Θεοδώρα Χασεκίδου-Μάρκου, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β/θμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Βήματα-κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ Ελληνική και Λατινική: τα θεµέλια της Ευρώπης. Κλασικές σπουδές 1. Ποιες ήταν οι κυρίαρχες γλώσσες µέσα στην απέραντη ρωµαϊκή αυτοκρατορία και ποιος

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Φ.Π.Ψ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 201-2016 1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Φ.Π.Ψ. A. ιάρθρωση Προγράµµατος Μαθήµατα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόµενα) Μαθήµατα Παιδαγωγικής: 8 ( υποχρεωτικά + επιλεγόµενα)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Πτυχιακών Σπουδών

Οδηγός Πτυχιακών Σπουδών Οδηγός Πτυχιακών Σπουδών 2011-2012 Τομέας Εκδόσεων και Εκδηλώσεων, 2011 ISSN 1986-3608 2 Περιεχόμενα Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Προγράμματα Σπουδών Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό 6 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι του ελληνικού χρήματος από την αρχαιότητα έως σήμερα. Από τον αντιπραγματισμό στο κερματόμορφο νόμισμα. Υπεύθυνος καθηγητής Βασιλική

Το ταξίδι του ελληνικού χρήματος από την αρχαιότητα έως σήμερα. Από τον αντιπραγματισμό στο κερματόμορφο νόμισμα. Υπεύθυνος καθηγητής Βασιλική Το ταξίδι του ελληνικού χρήματος από την αρχαιότητα έως σήμερα. Από τον αντιπραγματισμό στο κερματόμορφο νόμισμα. Υπεύθυνος καθηγητής Βασιλική Κατσούλη, οικονομολόγος Παιδαγωγική διαδικασία Α. Σκοπός έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός 124 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Ἀρεοπαγιτικός λόγος του Ισοκράτη είναι το τελευταίο από τα ρητορικά κείµενα που διδάσκεται σύµφωνα µε το Πρόγραµµα Σπουδών στη Θεωρητική Κατεύθυνση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας. ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΥ 12Κ5 Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας 12Κ3 Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία 12Κ4 Εισαγωγή στην Βυζαντινή Ιστορία (Α Εξάμηνο-Μάθημα Κορμού) 12Κ17 Ιστορία της Τέχνης: Μεσαίωνας,

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Σεπτεμβρίου ακαδ. έτους Α Εξάμηνο (8-30 Σεπτεμβρίου) ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΤΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Σεπτεμβρίου ακαδ. έτους Α Εξάμηνο (8-30 Σεπτεμβρίου) ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΤΗΣ Α Εξάμηνο (8-30 Σεπτεμβρίου) 08/09/2016 ΠΕΜΠΤΗ 09:00-11:00 Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Υ), Αμφ. 1, 2. Αθ. Ευσταθίου Άν.Βουζβουρή, Ν.Παραδείσης, Σκρέκας, Αλ.Μαζωνάκη, Σ.Καρύδη 15/09/2016 ΠΕΜΠΤΗ 19:00-21:00

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης.

Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης. 1 Βασισμένοι στην αποκάλυψη του Θεού 3 η Διάλεξη από τη σειρά μαθημάτων: «Διαμορφώνοντας τη θεολογία σου» Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Σχεδιάγραμμα Ένα σχεδιάγραμμα του μαθήματος Σημειώσεις Ένα πρότυπο που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ. Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ. Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους Εκλεκτοί προσκεκλημένοι Μετά την επιτυχία του Προγράμματος Progress 2009 με θέμα: «Δημιουργικότητα και Καινοτομία ενάντια στις διακρίσεις»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ. ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ. ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Κωτσελένη Σοφία Μητρούλια Σοφία Σκοπός του Ομίλου Ρητορικής είναι : α) η καλλιέργεια του «καλώς λέγειν», δηλαδή του λόγου, και μάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ Β εξαμήνου ακαδ. έτους ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΩΡΕΣ 9-10 Αγγλικά (advanced) Λ. Αλεξάκη,

TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ Β εξαμήνου ακαδ. έτους ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΩΡΕΣ 9-10 Αγγλικά (advanced) Λ. Αλεξάκη, ΙΟΝΙΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TMHMA IΣΤΟΡΙΑΣ Β εξαμήνου ακαδ. έτους 2015-2016 ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΩΡΕΣ 9-10 Αγγλικά (advanced) Λ. Αλεξάκη, 10-11 Αγγλικά (advanced), Λ. Αλεξάκη, 11-12

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394)

Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Κείμενο Γλώσσα και λογοτεχνική δημιουργία (10394) Στην ιστορία της λογοτεχνικής δημιουργίας έχει αποδειχτεί ότι κάθε έργο που εμφανίζεται ανθεκτικό στο πέρασμα του χρόνου οφείλει τη δυνατότητά του αυτή

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κωδ. 001) Γενικά στοιχεία προγράμματος : Ονομασία προγράμματος : Ελληνικός Πολιτισμός/ Hellenic Culture Οι Επιστημονικά υπεύθυνοι του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Οι φιλολογικές πηγές της Πεντατεύχου (Φιλολογικά στρώματα): Οι τέσσερις πηγές της Πεντατεύχου είναι: η Γιαχβική, η Ελωχειμική, το Δευτερονόμιο και ο Ιερατικός Κώδικας.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας

Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός. Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας Ελληνιστική Περίοδος Πολιτισμός Τάξη: Α4 Ονόματα μαθητών : Παρλιάρου Βάσω Σφήκας Ηλίας ελληνιστικός ονομάστηκε o πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων κατά τους τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75.

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Βιβλίο 2 κεφ Βιβλίο 2 κεφ Θουκυδίδης: Βιβλίο 3 κεφ. 70,71,72,73,74,75. Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Εισαγωγή: Θουκυδίδης: σελ. 19-25, 26-28 Ξενοφώντας: σςλ. 29-32 2. Κείμενο: Από πρωτότυπο: Ξενοφώντας: Βιβλίο 2 κεφ. 1 16-32 Βιβλίο 2 κεφ. 2 1-4 Βιβλίο 2 κεφ. 2 16-23

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα