Η ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΝΟΣΟΝ ΤΟΥ ALZHEIMER ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΓΕΙΑΚΗ ΑΝΟΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΝΟΣΟΝ ΤΟΥ ALZHEIMER ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΓΕΙΑΚΗ ΑΝΟΙΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Α ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Ι. ΜΠΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ Πανεπιστημιακό Έτος: Αριθμός: 2816 Η ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΝΟΣΟΝ ΤΟΥ ALZHEIMER ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΓΕΙΑΚΗ ΑΝΟΙΑ ΝΙΚΗΤΑΣ Α. ΑΡΝΑΟΥΤΟΓΛΟΥ ΙΑΤΡΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011

2 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σταύρος Μπαλογιάννης, Καθηγητής, επιβλέπων Βασιλική Κώστα, Καθηγήτρια Ιωάννης Διακογιάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σταύρος Μπαλογιάννης, Καθηγητής, επιβλέπων Βασιλική Κώστα, Καθηγήτρια Ιωάννης Διακογιάννης, Αναπληρωτής. Καθηγητής Νικόλαος Βλαϊκίδης, Καθηγητής Νικόλαος Αρτέμης, Καθηγητής Αλέξανδρος-Κωνσταντίνος Αλεξανδρίδης, Καθηγητής Ιωάννης Νηματούδης, Αναπληρωτής Καθηγητής «Η έγκρισις της Διδακτορικής Διατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωμών του συγγραφέως» (Νόμος 5343/32, άρθρ και ν. 1268/82, άρθρ.50 8) 2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Β. ΝΤΟΜΠΡΟΣ 3

4 4

5 Στους Γονείς μου με Ευγνωμοσύνη Στους Δασκάλους μου με Σεβασμό Στην Σύζυγο μου με Αγάπη 5

6 6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ H ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ H οπτική αντίληψη στον άνθρωπο Το οπτικό νεύρο Το έξω γονατώδες σώμα Η οπτική ακτινοβολία Ο ινιακός λοβός Ο οπτικός φλοιός Παθολογικές καταστάσεις της οράσεως συνεπεία βλαβών του ινιακού λοβού Ο Δρ. Shinobu Ishihara και οι «πίνακες χρωματικής αντίληψης Ishihara» H ΑΝΟΙΑ Ορισμός της άνοιας Ιστορική ανασκόπηση Ταξινόμηση των ανοϊκών συνδρόμων Κλίμακες βαρύτητας της άνοιας Κλίμακα Clinical Dementia Rating CDR Κλίμακα σφαιρικής επιδείνωσης του Reisberg Ψυχομετρικές δοκιμασίες Δοκιμασία Mini-Mental-State-Examination (MMSE) Δοκιμασίες SKT (Syndrom-Kurztest) Δοκιμασίες Clock Test [CT] Η ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ALZHEIMER (AD) Επιδημιολογία της ν. Alzheimer 51 7

8 3.1.1 Η ηλικία Το φύλο Οι κληρονομικοί παράγοντες Η γεωγραφική κατανομή Οι εξωγενείς παράγοντες Οι κοινωνικό-οικονομικοί παράγοντες Κλινική εικόνα της ν.alzheimer Διαταραχή της μνήμης Αφασικές, αγραφίκες και απρακτικές διαταραχές Διαταραχή του οπτικοχωρικού προσανατολισμού Κινητική διαταραχές Ψυχικές διαταραχές Παθολογοανατομικά ευρήματα επί της ν.alzheimer Τα νευροϊνιδιακά τολύπια Οι νευριτιδικές πλάκες Η νευρωνική απώλεια Τα σωμάτια του Hirano Αιτιοπαθογένεια της ν.alzheimer Η υπόθεση των νευροδιαβιβαστικών συστημάτων Η αμυλοειδική υπόθεση Η υπόθεση των ταυ πρωτεϊνών Οι υποθέσεις συνεργικών δράσεων Η υπόθεση της φλεγμονής του εγκεφαλικού ιστού H διάγνωση της νόσου του Alzheimer Τα διαγνωστικά κριτήρια ΝΙNCDS/ADRDA Τα διαγνωστικά κριτήρια της νόσου του Alzheimer κατά DSM-IV-TR Τα διαγνωστικά κριτήρια ICD-10, της ν.alzheimer 75 8

9 3.6 Νευροαπεικονιστικές μέθοδοι διάγνωσης της ν.alzheimer Αξονική και την Μαγνητική Τομογραφία Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων ΡΕΤ Λειτουργική Μαγνητική τομογραφία fmri Νόσος του Alzheimer και όραση H Αγγειακή Άνοια (VaD) Τοπογραφικές και αιτιοπαθογενετικές μορφές των Αγγειακών Ανοιών Οι φλοιώδεις άνοιες Οι υποφλοιώδεις άνοιες 83 α) Η κενοτοπιώδης κατάσταση 83 β) Η νόσος του Binswangler 84 γ) Η λευκοαραίωση 85 δ) Η εγκεφαλική αρτηριοπάθεια Cadazil Αγγειακές Άνοιες οφειλόμενες σε ασυνήθη αίτια και μικτές Αγγειακές Άνοιες Παράγοντες κινδύνου των Αγγειακών Ανοιών Τα διαγνωστικά κριτήρια των Αγγειακών Ανοιών Η κλίμακα Hachinski Η κλίμακα των Loeb και Gandoflo Τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-IV- TR για την Αγγειακή Άνοια Τα διαγνωστικά κριτήρια της NINDS- AIREN για την Αγγειακή Άνοια Τα ICD-10 κριτήρια για τις Αγγειακές Άνοιες Θεραπευτική αντιμετώπιση των ανοιών 96 9

10 Β. ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Υλικά και μέθοδοι Συλλογή ιατρικών περιστατικών προς μελέτη Ψυχομετρικές Δοκιμασίες και κλίμακες βαρύτητας της νόσου Οι δοκιμασίες με τους πίνακες Ishihara Δοκιμασία Αντίληψης ορθού χρώματος Δημιουργία βάσης δεδομένων ηλεκτρονικής μορφής Στατιστική επεξεργασία Αποτελέσματα 113 Συζήτηση 157 Περίληψη 167 Summary 169 Βιβλιογραφία 171 Παράρτημα

11 Τόν ἰητρὸν δοκέει μοι ἄριστον εἶναι πρόνοιαν ἐπιτηδεύειν. προγιγνώσκων γὰρ καὶ προλέγων παρὰ τοῖσι νοσέουσι τά τε παρεόντα καὶ τὰ προγεγονότα καὶ τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι, ὁκόσα τε παραλείπουσιν οἱ ἀσθενέοντες ἐκδιηγεύμενος, πιστεύοιτ ἂν μᾶλλον γιγνώσκειν τὰ τῶν νοσεόντων πρήγματα, ὥστε τολμᾷν ἐπιτρέπειν τοὺς ἀνθρώπους σφέας ἑωυτοὺς τῷ ἰητρῷ. Τὴν δὲ θεραπείην ἄριστα ἂν ποιέοιτο, προειδὼς τὰ ἐσόμενα ἐκ τῶν παρεόντων παθημάτων. Ιπποκράτης ο Κῶος ( 460 π.χ 370 π.χ) Προγνωστικόν Το πιο σημαντικό για ένα γιατρό, κατά τον Ιπποκράτη, είναι να μπορεί να κάνει προγνώσεις. 11

12 12

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά τον Ιπποκράτη, το πιο σημαντικό για ένα γιατρό είναι η πρόγνωση μιας ασθένειας. Η πρόγνωση είναι αυτή που του επιτρέπει να προλάβει την εξέλιξη μιας νόσου, να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ασθενούς αλλά και να καθορίσει την θεραπεία της με τον πιο σωστό τρόπο. Σήμερα, τρεις χιλιάδες σχεδόν χρόνια μετά, πολλά έχουν αλλάξει στην Ιατρική αλλά και πολλά διατηρήθηκαν ανέπαφα. Νέες ασθένειες εμφανιστήκαν, παλαιές ανίατες ασθένειες ιάθηκαν και νέα δεδομένα συνεχώς αποκαλύπτονται. Όμως ο ιατρός εξακολουθεί να τηρεί τον Ιπποκράτειο όρκο και ο ασθενής εξακολουθεί να προσβλέπει στην βοήθειά του. Η πρόγνωση μιας νόσου, σήμερα όσο ποτέ άλλοτε, διατηρεί την ανεκτίμητη αξία της. Βάσει της πρόγνωσης ο ιατρός χαράζει από τα πρώιμα στάδια μιας νόσου την θεραπεία της και προσπαθεί να την αντιμετωπίσει. Κυρίαρχη ανάμεσα στις ασθένειες που παρουσιάζουν αύξηση στην εποχή μας είναι η άνοια, με την προοδευτική αποδιοργάνωση των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Η σχέση της ηλικίας με την συχνότητα εμφάνισης της νόσου και η αύξηση του μέσου όρου ζωής του πληθυσμού στις αναπτυγμένες κοινωνίες οδηγούν στην δημιουργία κοινωνικών και οικονομικών αδιεξόδων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η άνοια, ως προοδευτικά εξελισσόμενη νόσος οφειλόμενη σε διάφορα αίτια (αγγειακά, εκφυλιστικά, μεταβολικά, τραυματικά, τοξικά ή νεοπλασματικά κ.α.) έχει συνήθως ασαφή έναρξη, με συνέπεια ο ασθενής αλλά και το συγγενικό του περιβάλλον να δυσκολεύονται να καθορίσουν την εμφάνισή της. Η προσπάθεια επομένως δημιουργίας κριτηρίων για την έγκαιρη διάγνωση και διαφοροδιάγνωση των αιτίων της άνοιας αποτελεί μια ουσιαστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του οικουμενικού αυτού προβλήματος. 13

14 Δεδομένης της συσχέτισης μνήμης και οπτικής αντίληψης, και επειδή η εξασθένηση της μνήμης είναι το πρώτο σύμπτωμα που παρουσιάζεται σε μεγάλο ποσοστό ασθενών με άνοια, η παράλληλη διερεύνηση των νοητικών δυνατοτήτων και της οπτικής αντίληψης θα μπορούσε να προσφέρει στην έρευνα της νόσου. Η αδυναμία συσχέτισης των δύο παραμέτρων, μέχρι σήμερα, οφείλεται στο γεγονός ότι η όραση και οι γνωσιακές ικανότητες εξετάζονται από διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες, σε διαφορετικούς χώρους και τις περισσότερες φορές σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η ταυτόχρονη διερεύνηση και η συσχέτισή της οπτικής αντίληψης στις δύο συχνότερα παρουσιαζόμενες άνοιες, την ν.alzheimer και την Αγγειακή Άνοια. Η έρευνα της εργασίας αυτής διενεργήθηκε στα πλαίσια υποτροφίας του ΙΚΥ, την οποία έλαβα κατόπιν Πανελληνίων εξετάσεων και πραγματοποιήθηκε στο Ειδικό Εξωτερικό Ιατρείο «Διαταραχών μνήμης και νόσου Alzheimer» της Α Νευρολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους σεβαστούς Καθηγητές Νευρολογίας κ. Σταύρο Μπαλογιάννη και κα. Βασιλική Κώστα και στον Αναπληρωτή Καθηγητή Ψυχιατρικής κ. Ιωάννη Διακογιάννη για την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν με την ανάθεση του θέματος της διδακτορικής μου διατριβής. Τους ευχαριστώ επίσης για την αμέριστη επιστημονική και ανθρώπινη συμπαράσταση που μου προσέφεραν στην διάρκεια της εκπόνησης της. Θεωρώ επίσης υποχρέωση μου να ευχαριστήσω την Κλινική Ψυχολόγο κ. Τ. Μπανάκη για τη βοήθειά της και τις εθελόντριες που στελεχώνουν το Εξωτερικό Ιατρείο, γιατί οι συμμετέχοντες στην έρευνα ασθενείς ένοιωθαν ασφαλείς και σε φιλικό περιβάλλον με την παρουσία τους. 14

15 Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 15

16 16

17 1. Η ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ 1.1. H οπτική αντίληψη στον άνθρωπο H όραση είναι η αίσθηση που δίνει στον άνθρωπο και στα ζώα τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται τη μορφή των αντικειμένων, την εναλλαγή των κινήσεων και των αποστάσεων, καθώς και τη διαφοροποίηση των χρωμάτων. Στηρίζεται στην ενεργοποίηση μέσω του φωτός των φωτοϋποδεκτικών κύτταρων του οφθαλμού, του πολύτιμου και αναντικατάστατου οργάνου της. Τα κύτταρα αυτά είναι ευαίσθητα στο φως μιας σχετικά μικρής περιοχής του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, που περιλαμβάνεται μεταξύ των μήκων κύματος από 300 έως 850 nm και χαρακτηρίζεται ως «ορατή περιοχή». Εικόνα 1: Σχηματική απεικόνιση του αμφιβληστροειδούς των θηλαστικών, Ramon Y Cajal

18 Τα σπονδυλωτά έχουν δύο είδη φωτοϋποδεκτικών κυττάρων τα οποία, λόγω του χαρακτηριστικού σχήματος της εξωτερικής αποφυάδας τους (σχήμα ραβδίου ή κωνίου), ονομάζονται ραβδιοφόρα ή ραβδία και κωνιοφόρα κύτταρα ή κωνία. Ο αμφιβληστροειδής του ανθρώπου περιέχει περίπου 3 εκατομμύρια κωνιοφόρα και 100 εκατομμύρια ραβδιοφόρα κύτταρα (εικ. 1). Τα ραβδιοφόρα κύτταρα λειτουργούν σε χαμηλής έντασης φως εξυπηρετώντας την ασπρόμαυρη όραση. Είναι αξιοσημείωτο ότι ένα ραβδιοφόρο κύτταρο μπορεί να αποκριθεί σε ένα και µόνο φωτόνιο και ότι ο εγκέφαλος χρειάζεται λιγότερες από 10 τέτοιες αποκρίσεις για να καταγράψει την αίσθηση μιας στιγμιαίας αναλαμπής φωτός. Αντιθέτως τα κωνιοφόρα κύτταρα λειτουργούν στο έντονο φως και είναι υπεύθυνα για την έγχρωμη όραση (εικ. 2). 18 Εικόνα 2: Ηλεκτρονικό scanning αμφιβληστροειδούς σε μεγέθυνση x 600 από τον Ron Boardman/Riser Το φωτοϋποδεκτικό µόριο στα ραβδία είναι η ροδοψίνη, η οποία αποτελείται από την πρωτεΐνη οψίνη συνδεδεμένη µε μια ομάδα απορρόφησης του φωτός (χρωµοφόρο). Η οψίνη είναι µέλος της οικογένειας

19 των υποδοχέων µε επτά διαµεµβρανικές έλικες και το χρωμοφόρο είναι η 11-cίs-ρετινάλη. H σύνδεση 11-cίs-ρετινάλης και οψίνης γίνεται με την δημιουργία βάσης Schiff μεταξύ της αλδεϋδική οµάδα της πρώτης µε την αµινική ομάδα του καταλοίπου λυσίνη 296 της δεύτερης, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο της έβδομης διαµεµβρανικής έλικας. Στον George Wald, το 1968, απονεμήθηκε το βραβείο Nobel για την έρευνα πάνω στην μοριακή βάση της οπτικής διέγερσης. Βάσει αυτής απεδείχθη ότι η απορρόφηση φωτός έχει ως αποτέλεσμα η 11-cίsρετινάλη της ροδοψίνης να μετατρέπεται στην ισομερή όλο-trαns μορφή της, με συνέπεια την αλλαγή της διαμόρφωσης και την ενεργοποίηση της ροδοψίνης. Η ενεργοποιημένη ροδοψίνη οδηγεί, μέσω των G-πρωτεϊνών, στην υδρόλυση της c-gmp, στο κλείσιμο των ιοντικών διαύλων και στην έναρξη ενός δυναμικού ενέργειας. Έτσι η φωτεινή μορφή ενέργειας μεταμορφώνεται σε κίνηση (cis-trans μορφή) και η κίνηση με την σειρά της σε ηλεκτρική ενέργεια (σχ. 1): φως ροδοψίνη φωσφοδιεστεράση της cgmp camp δίαυλoι µεταγωγίνη Σχήμα 1: Διαγραμματική απεικόνιση της μετατροπής της φωτεινής ενέργειας σε κίνηση και της κίνησης με την σειρά της σε ηλεκτρική ενέργεια. Το σήμα τερματίζεται τάχιστα και το σύστημα επιστρέφει στην αρχική του κατάσταση με ενζυμικούς αντιρροπιστικούς μηχανισμούς οφειλόμενους στην μείωση των επίπεδα των Ca +2 από 500 πμ σε 50 πμ 19

20 μετά την διακοπή του φωτισμού. Στα κωνιοφόρα κύτταρα του ανθρώπου υπάρχουν τρεις διαφορετικές φωτοϋποδεκτικές πρωτεΐνες µε μέγιστο απορρόφησης στα 426, 530 και ~560 nm, περιοχές του φάσματος που αντιστοιχούν στην κυανή, στην πράσινη και στην ερυθρή περιοχή. Επειδή τα γονίδια της πράσινης και της ερυθρής χρωστικής παρουσιάζουν σε μεγάλη αναλογία ταυτόσημες νουκλεοτιδικές αλληλουχίες (συμπεριλαμβανομένων των ιντρονίων και των αμετάφραστων περιοχών), και ακόμη επειδή τα δύο γονίδια βρίσκονται το ένα πολύ κοντά στο άλλο στο χρωμόσωμα Χ του ανθρώπου, πολλές φορές εμφανίζουν άνισο οµόλογο ανασυνδυασµό με συνέπεια το ένα χρωμόσωμα να χάσει ένα γονίδιο, ενώ το άλλο χρωμόσωμα να έχει πλεόνασµα ενός γονιδίου. Ο ανασυνδυασμός μπορεί επίσης να λάβει χώρα μέσα στις μεταγραφόμενες μονάδες, οδηγώντας σε γονίδια υβριδίων των φωτοϋποδοχέων του πρασίνου και του ερυθρού. Ένα άτοµο που στερείται το γονίδιο της πράσινης χρωστικής θα αντιμετωπίζει πρόβλημα στη διάκριση του ερυθρού και του πράσινου χρώµατος, χαρακτηριστικό της πιο κοινής μορφής της αχρωματοψίας (περίπου το 5% των ανδρών). Ένα άτοµο εξάλλου, το οποίο στερείται λειτουργικού γονιδίου για την πράσινη ή την ερυθρή χρωστική, αλλά διαθέτει υβριδικά γονίδια, δεν διακρίνει τα χρώµατα σωστά επειδή το μέγιστο της απορρόφησης των υβριδίων αυτών εκτείνεται μεταξύ των αντιστοίχων της πράσινης και της ερυθρής χρωστικής Το οπτικό νεύρο Το φωτεινό ερέθισμα μεταφέρεται στον εγκέφαλο από το οπτικό νεύρο. Το τελευταίο, αποτελούμενο από νευράξονες των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς, εξέρχεται από τον σκληρό χιτώνα και στην συνέχεια, φερόμενο προς τα πίσω και έσω του οφθαλμικού κόγχου, 20

21 εισέρχεται στη κρανιακή κοιλότητα δια μέσου του οπτικού τρήματος. Εντός του οπτικού νεύρου πορεύονται τριών κατηγοριών νευρικές ίνες: α) ίνες οι οποίες εξυπηρετούν την αίσθηση της όρασης και καταλήγουν στα έξω γονατώδη σώματα β) ίνες που πορεύονται προς την καλυπτρική μοίρα του μέσου εγκεφάλου εξυπηρετώντας το φωτοκινητικό αντανακλαστικό και το αντανακλαστικό της προσαρμογής και γ) φυγόκεντρες ίνες οι οποίες εξυπηρετούν την αιμάτωση του αμφιβληστροειδούς. Το ένα οπτικό νεύρο, στο μέσο κρανιακό βόθρο, συνενώνεται με το έτερο οπτικό νεύρο σχηματίζοντας το οπτικό χίασμα. Από το χίασμα, σχηματίζονται οι δύο οπτικές ταινίες. Εκάστη από τις οπτικές ταινίες αποτελείται από νευρικές ίνες που προέρχονται από την ρινική μοίρα της αντίθετης πλευράς και νευρικές ίνες που προέρχονται από την κροταφική μοίρα της σύστοιχης πλευράς (σχ. 2) με αναλογία χιαζομένων με μη χιαζόμενες ίνες ίση με 53:47. Σχήμα 2: Πορεία του οπτικού νεύρου. 21

22 Στο οπτικό χίασμα, οι χιαζόμενες οπτικές ίνες πορεύονται με βραχύ βρόχο στο πέρας του αντίστοιχου οπτικού νεύρου προτού να οργανωθούν στην αντίστοιχη οπτική ακτινοβολία, ενώ οι μη χιαζόμενες οπτικές ίνες πορεύονται με βραχύ βρόχο στην αρχή της αντίστοιχης ακτινοβολίας προτού οργανωθούν στη σύστοιχη ακτινοβολία. Εντός της οπτικής ταινίας, οι ίνες που εξυπηρετούν την κεντρική όραση, φέρονται αρχικά στο έσω τμήμα της και στη συνέχεια αφού στραφούν κατά 90 ο εισέρχονται στο έξω γονατώδες σώμα. 1.3 Το έξω γονατώδες σώμα Το έξω γονατώδες σώμα συνίσταται από έξι διαδοχικές στιβάδες κυττάρων (εικ. 3). Οι αχίαστες (κροταφικές) ίνες του αμφιβληστροειδούς καταλήγουν στην 2 η, 3 η και 5 η στιβάδα, ενώ οι χιασμένες (ρινικές) στην 1 η, 4 η και 6 η στιβάδα του. Η σύναψη μεταξύ των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς με τα κύτταρα του έξω γονατώδους σώματος δημιουργείται με πολυάριθμες αξονοδενδριτικές και αξονοσωματικές συνάψεις (O Leary και συν 1965). Οι ίνες που προέρχονται από την ωχρά κηλίδα καταλήγουν στην οπίσθια κεντρική μοίρα του έξω γονατώδους σώματος Εικόνα 3: Οι έξι διαδοχικές στιβάδες κυττάρων του έξω γονατώδους σώματος. 22

23 Η έσω μοίρα των έξω γονατωδών σωμάτων αγγειούται από την χοριοειδή αρτηρία ενώ η πλάγια και κεντρική μοίρα τους από τον κεντρικό κλάδο της οπίσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας. Τα κύτταρα των έξω γονατωδών σωμάτων παραλαμβάνουν και αναλύουν τις οπτικές πληροφορίες, που φέρονται μέσω της οπτικής ταινίας και στη συνέχεια τις προβάλουν, μέσω των νευροαξόνων τους, στην πληκτραία σχισμή του ινιακού λοβού σχηματίζοντας την οπτική ακτινοβολία ή γονατοπληκτριαία οδό Η οπτική ακτινοβολία Ένα μέρος της οπτικής ακτινοβολίας σχηματίζει την καλούμενη «αγκύλη του Meyer», μέσω της οποίας μεταφέρονται προς τον ινιακό λοβό οι πληροφορίες που προέρχονται από τα κάτω τεταρτοκύκλια του αμφιβληστροειδούς, και αντιστοιχούν σε οπτικές πληροφορίες των άνω τεταρτοκυκλίων του οπτικού πεδίου. Για τον σχηματισμό της αγκύλης, μέρος της οπτική ακτινοβολία φέρεται αρχικά προς τα πρόσω, έως τον πόλο του κροταφικού λοβού, ανακάμπτει στη συνεχεία προς τα οπίσω προς τον ινιακό λοβό, για να φθάσει στο κάτω χείλος της πληκτραίας σχισμής, αφού διασχίσει το έδαφος του κροταφικού κέρατος και το τριώδιο των πλαγίων κοιλιών. Ένα άλλο μέρος της οπτικής ακτινοβολίας φθάνει στο άνω χείλος της πληκτραίας σχισμής, μέσω του βρεγματικού λοβού, και μεταφέρει τις πληροφορίες που προέρχονται από τα άνω τεταρτοκύκλια του αμφιβληστροειδούς και αντιστοιχούν σε οπτικές πληροφορίες των κάτω τεταρτοκύκλιων του οπτικού πεδίου (Νευρολογία Τόμος ΙΙ Στ.Ι. Μπαλογιάννης 2002). 1.5 Ο ινιακός λοβός Ανατομικά, ο ινιακός λοβός παρουσιάζει σχήμα πυραμιδοειδές, με την κορυφή της πυραμίδος προς τα πίσω και τη βάση της συνδεόμενη με τον 23

24 βρεγματικό λοβό και τον κροταφικό λοβό. Έχει τρεις επιφάνειες: την έξω, την έσω και την κάτω επιφάνεια. Στη έξω επιφάνεια αναπτύσσονται δύο αύλακες: η έξω ινιακή αύλακα και η εγκάρσια ινιακή αύλακα. Στην έσω επιφάνεια διαμορφώνεται η βαθύτερη αύλακα, η πληκτραία σχισμή (εικ. 4), η οποία είναι και η σημαντικότερη περιοχή για την αντίληψη των οπτικών πληροφοριών. Πληκτραία Σχισμή Εικόνα 4: Μετάδοση του οπτικού ερεθίσματος από τον οφθαλμό μέσω οπτικού νεύρου, δια του γονατώδους σώματος στον οπτικό φλοιό. Ο ινιακός λοβός είχε συσχετιστεί με την όραση από την εποχή του Ιπποκράτη και αργότερα από τον Γαληνό. Στην αναγέννηση ο Leonardo da Vinci περιέγραψε σχηματικά την διερχόμενη δια του κοιλιακού συστήματος του εγκεφάλου πορεία της οπτικής οδού. Μέχρι τα τέλη του 19 ου αιώνα, η οπτική οδός εθεωρείτο ότι κατέληγε ομοιόμορφα στο μεγαλύτερο μέρος του εγκεφαλικού φλοιού. Όμως, το 1893, ο Σουηδός 24

25 νευροανατόμος Salomon Henschen ανακάλυψε ότι η όραση σχετίζεται με μικρή μόνο περιοχή του Ινιακού λοβού (V1), στην ταινιωτή περιοχή του εγκεφάλου, και για την έρευνα αυτή καθώς και για την έρευνα επί της αφασίας τιμήθηκε με το βραβείο Nobel. Τα ευρήματα του Henschen επιβεβαιώθηκαν στην Αγγλία από τον G. Holmes το 1945 (εικ. 5) με τη λεπτομερή χαρτογράφηση του οπτικού φλοιού σε ασθενείς με πολεμικά τραύματα και από τον Tatsuji Inouye στην Ιαπωνία. McDonald I Brain 2007;130: Εικόνα 5: Ο Gordon Holmes, 2 ος από αριστερά το 1915, ένστολος στη Βουλώνη. Η κυτταροαρχιτεκτονική του οπτικού φλοιού μελετήθηκε από τον Ramon y Cajal με χρώση των κυττάρων με νιτρικό άργυρο κατά Golgi και κατά Nissl και η λειτουργική οργάνωση του οπτικού φλοιού μελετήθηκε από τους Talbot και Marshall, το 1941, με την χρήση των προκλητών δυναμικών. Η χρήση του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου επέτρεψε την μελέτη της αρχιτεκτονικής των συνάψεων μεταξύ των νευρώνων της πληκτραίας 25

26 σχισμής και του ευρύτερου οπτικού φλοιού και η σχέση του ινιακού φλοιού με την όραση επιστεγάστηκε με το βραβείο Nobel, το 1981, που απενεμήθη στους Hubel και Wiesel για την τεχνική καταγραφής των οπτικών μονάδων τού οπτικού φλοιού που ανέπτυξαν Ο οπτικός φλοιός Ο οπτικός φλοιός αποτελείται από το ραχιαίο και το κοιλιακό χείλος της πληκτραίας σχισμής. Είναι οργανωμένος σε έξι φλοιϊκές στιβάδες και παράλληλα σε λειτουργικές στήλες κυττάρων οι οποίες καταλαμβάνουν όλο το πάχος του φλοιού και είναι κάθετες προς τις φλοιϊκές στιβάδες (εικ. 4). Τα δύο χείλη της πληκτραίας σχισμής συγκροτούν την ταινιωτή περιοχή ή περιοχή 17 κατά Brodmann. Η περιοχή 17 κατά Brodmann (ή ταινιωτή περιοχή) περιβάλλεται από την περιοχή 18 κατά Brodmann (ή παραταινιωτή περιοχή) και αυτή με την σειρά της από την περιοχή 19 κατά Brodmann (ή περιταινιωτή περιοχή) (εικ. 6). Εικόνα 6: fmri εγκεφάλου. Με κόκκινο φαίνεται η περιοχή Brodmann 17 (πρωτοταγής οπτικός φλοιός) ενώ με πορτοκαλί η περιοχή 18 και με κίτρινο η περιοχή 19. Στο άνω χείλος της πληκτραίας σχισμής καταλήγουν ίνες, οι οποίες μεταφέρουν πληροφορίες από το άνω ημιμόριο του αμφιβληστροειδούς. 26

27 και αντιστοιχούν στο κάτω ημιμόριο του οπτικού πεδίου. Στο κάτω χείλος της πληκτραίας σχισμής καταλήγουν ίνες οι οποίες μεταφέρουν πληροφορίες από το κάτω ημιμόριο του αμφιβληστροειδούς και αντιστοιχούν στο άνω ημιμόριο του οπτικού πεδίου. Τα οπτικά ερεθίσματα της κεντρικής όρασης και της περιφερικής όρασης μεταφέρονται με νευρικές ίνες στα ακραία τμήματα της πληκτραίας σχισμής. Στο πλέον οπίσθιο τμήμα της πληκτραίας σχισμής μεταφέρονται τα ερεθίσματα της κεντρικής όρασης ενώ στο πρόσθιο άκρο της αυτά της περιφερικής όρασης. Ευρύτερες φλοιϊκές περιοχές στην συνέχεια επηρεάζονται από την V1 περιοχή. Ένα επιστημονικό συμπόσιο που οργανώθηκε στο ΜΙT το 1967 υπήρξε ο γενέθλιος τόπος της «θεωρίας των δύο ανεξάρτητων οπτικών συστημάτων», ενός φλοιώδους που απαντά στο ερώτημα «τι είναι;» και ενός υποφλοιώδους για το ερώτημα «πού είναι;» (Gerald Schneider 1967). Αργότερα, το 1982, η Leslie Ungerlieder και ο Mortimer Mishkin παρουσίασαν τα αποτελέσματα μιας σειράς πειραμάτων σε πιθήκους που οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι η οπτική πληροφορία αφού φθάσει στον πρωτογενή οπτικό φλοιό, στη συνέχεια διχάζεται ακολουθώντας δύο φλοιώδεις οδούς, τη ραχιαία δέσμη (dorsal stream) που οδηγεί στον οπίσθιο βρεγματικό λοβό, και την κοιλιακή (ventral stream) που κατευθύνεται προς τον κατώτερο κροταφικό λοβό. Ο λειτουργικός ρόλος των δύο αυτών οδών είναι αντίστοιχος µε τον ρόλο των συστημάτων «πού είναι;» και «τι είναι;» του Schneider. Κάθε ένα από τα συστήματα αυτά έχει ιδιαίτερες λειτουργίες. Το κοιλιακό σύστημα έχει σχέση με την λεπτομερή αναγνώριση των αντικειμένων, ενώ το ραχιαίο με τις τοπογραφικές σχέσεις των αντικειμένων στο περιβάλλον. Αυτή η διάκριση παρατηρήθηκε και σε ασθενείς με εγκεφαλικές βλάβες εντοπισμένες στα παραπάνω συστήματα. Ο Ennio de Renzi, στην κλασσική μονογραφία του, περιγράφει τις νευροψυχολογικές διαταραχές των χωρικών λει- 27

28 τουργιών σε ασθενείς με βρεγματικές βλάβες και συνοψίζει όλη την κλασσική νευρολογική γνώση επί του θέματος. Οι Livingston και Ηubel, το 1988, υποστήριξαν την ύπαρξη δύο ξεχωριστών αμφιβληστρό-γόνατο-φλοιωδών συστημάτων: α) σύστημα που έχει σχέση με τις όπτικο-χωρικές λειτουργίες, την αντίληψη της κίνησης, της τρίτης διάστασης και της θέσης των αντικειμένων στο χώρο (δηλαδή στο «που;») αποτελούμενο από τις μεγαλοκυτταρικές στιβάδες (ΜΕ) του γονατώδους σώματος και την ραχιαία δέσμη και β) σύστημα που σχετίζεται με την αναγνώριση των αντικειμένων (δηλαδή στο «τι;») και απαρτίζεται από μικροκυτταρικές στιβάδες (ΜΙ) του γωνατώδους σώματος και την κοιλιακή δέσμη. Η άποψή τους έχει ως αφετηρία στο λειτουργικό διαχωρισμό των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς σε Μ και Ρ κύτταρα, διαχωρισμό που επεκτείνεται στα έξω γονατώδη σώματα δημιουργώντας μεγαλοκυτταρικές (magnocellulaires) και μικροκυτταρικές (parvocellulaires) στιβάδες (ΜΕ και ΜΙ αντίστοιχα) (σχ. 3). Την άποψη υποστηρίζουν και εργασίες των Μerigan και συνεργατών (1991) στις οποίες παρατηρήθηκε σε πειραματόζωα ότι βλάβη των ΜΕ στιβάδων, στα γονατώδη σώματα, προκαλεί σημαντική μείωση της οπτικής 28 Σχήμα 3: Λειτουργική οργάνωσα του οπτικού φλοιού.

29 ευαισθησίας σε χαμηλές χωρικές και υψηλές χρονικές συχνότητες, ενώ το αντίθετο προκαλείται από βλάβη των ΜΙ στιβάδων. Στην V1 περιοχή μεταφέρονται επίσης φωτονιακές συχνότητες οι οποίες αναγνωρίζονται ως χρώματα. Οι συχνότητες που αντιστοιχούν στο πράσινο και το ερυθρό μεταφέρονται δια της μικροκυτταρικής οδού από τα L-M κωνία του αμφιβληστροειδούς, ενώ υψηλές συχνότητες που αντιστοιχούν στο ιώδες και το κίτρινο προέρχονται από τα S κωνία του αμφιβληστροειδούς και μεταφέρονται στην V1 περιοχή μέσω της κωνιοκυτταρικής οδού. Στα νευρωνικά δίκτυα των περιοχών V2 και V3 του ινιακού φλοιού γίνεται επίσης διαχωρισμός των φωτονιακών συχνοτήτων. Στον οπτικό φλοιό υπάρχουν νευρώνες που διεγείρονται τόσο από φωτονιακές συχνότητες όσο και από το σχήμα και το μέγεθος των αντικειμένων. Υπάρχουν νευρώνες που εξυπηρετούν την διόφθαλμη όραση (Hubel και Wiesel 1962) και νευρώνες που μετέχουν στην οπτική φαντασία. Πρόσφατες εργασίες υποστηρίζουν την τριχοτόμηση της οπτικής αντίληψης σύμφωνα με πειραματικά δεδομένα τα οποία χρήζουν επαλήθευσης. Με την νεώτερη αυτή άποψη η οπτική αντίληψη εξασφαλίζεται μέσω τριών οδών: 1. Η ραχιαία οπτική οδός (άνω βρεγματικό λόβιο) εξασφαλίζει την καθοδήγηση απλών κινήσεων, δεν απαιτεί προηγούμενη μαθητεία ή ανάκληση μνημονικής και υλοποιείται με την ενεργοποίηση του πλάγιου προκινητικού φλοιού. 2. Η ενδιάμεση οπτική οδός (κάτω βρεγματικό λόβιο), σε αντίθεση με την προηγούμενη, απαιτεί ανάκληση μνημονικής πληροφορίας, διαδικαστική μνήμη (procedural memory) και βραχύχρονη οπτικοχωρική μνήμη. Υπάρχει ισχυρή λειτουργική ημισφαιρική πλαγίωση. Το δεξιό ημιμόριο του συστήματος αυτού επεξεργάζεται τις χωρικές σχέσεις μεταξύ των αντικειμένων και το αριστερό ημιμόριο του συστήματος 29

30 καθοδηγεί μαθημένες κινητικές δεξιότητες, πράξεις χειρισμού εργαλείων και συμβολικά πυροδοτούμενες κινήσεις. Σε δυσμενείς οπτικές συνθήκες, βοηθά την κοιλιακή οπτική οδό στην αναγνώριση αντικειμένων. 3. Η κοιλιακή οπτική οδός επιτελεί κυρίως την αναγνώριση μεμονωμένων αντικειμένων και απαιτεί την επιστράτευση της σημασιολογικής μνήμης (semantic memory). Οι αναπαραστάσεις είναι συνειδητές και αλλοκεντρικά κωδικευμένες Παθολογικές καταστάσεις της οράσεως συνεπεία βλαβών του ινιακού λοβού Η εμφάνιση διαταραχών της οπτικής αναγνώρισης αντικειμένων στην περίπτωση ινιακών/κροταφικών βλαβών ήταν γνωστή στην κλασσική Νευρολογία από το 1890, όταν ο Lissauer περιέγραψε την πρώτη περίπτωση οπτικής αγνωσίας αντικειμένων, ονομάζοντάς την «ψυχική τύφλωση» (Seelenblindheit) και διακρίνοντας την σε αντιληπτική και συνειρμική μορφή. Tην επόμενη χρονιά ο Freud πρότεινε τον όρο «αγνωσία» που τελικά επικράτησε. Νευροφυσιολογικές μελέτες της τελευταίας εικοσαετίας, ιδίως σε ζώα, έχουν αυξήσει τις γνώσεις μας γύρω από τη λειτουργική οργάνωση του οπτικού συστήματος. Οι βλάβες του ινιακού λοβού δυνατόν να οδηγήσουν είτε α) σε περιορισμό έως κατάργηση των οπτικών πεδίων του πάσχοντα είτε β) σε αδυναμία μερικής ή πλήρους οπτικής αναγνώρισης οπτικών ερεθισμάτων ή και στα δύο είτε το γ) στο Σύνδρομο Balint. α) Περιορισμός έως κατάργηση των οπτικών πεδίων του πάσχοντα Θρόμβωση ή εμβολή της οπίσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας, νεοπλασματικές εξεργασίες, αγγειακές δυσπλασίες, λευκοδυστροφίες, πολλαπλή σκλήρυνση οδηγούν σε παθολογικά φαινόμενα της οράσεως τα οποία περιορίζουν τα οπτικά πεδία. Το συνηθέστερο είναι η ομώνυμος ημια- 30

31 νοψία με διατήρηση της κεντρικής οράσεως. Χαρακτηριστική επίσης είναι, επί αμφοτεροπλεύρου θρομβώσεως της οπίσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας, η στένωση των οπτικών πεδίων, καταλήγοντας σε σωληνωτή όραση. Ανοψικά φαινόμενα είναι δυνατόν να εμφανιστούν σε όλο το μήκος της οπτικής οδού από το οπτικό νεύρο έως οπτικό φλοιό. Συνοπτικά αναφέρουμε ότι: 1. Επί μερικής βλάβης του οπτικού νεύρου, παρουσιάζεται κεντρικό σκότωμα του οπτικού πεδίου. 2. Επί πλήρους βλάβης του οπτικού νεύρου, παρουσιάζεται σύστοιχος αμαύρωση του οπτικού πεδίου. 3. Επί βλάβης της έξω επιφάνειας του οπτικού νεύρου παρατηρείται ρινική ημιανοψία του ενός οφθαλμού. 4. Επί κεντρικής βλάβης του οπτικού χιάσματος παρατηρείται μικρογραφική ημιανοψία. 5. Επί βλάβης της οπτικής ταινίας παρατηρείται ομώνυμος ημιανοψία. 6. Επί βλάβης των έξω γονατωδών σωμάτων παρατηρείται ομώνυμος ημιανοψία. 7. Επί βλάβης της αγκύλης του Meyer εις τον κροταφικό λοβό παρατηρείται άνω τεταρτοκυκλική ημιανοψία. 8. Επί βλάβης της οπτικής ακτινοβολίας εις τον βρεγματικό λοβό παρατηρείται κάτω τεταρτοκυκλική ημιανοψία και 9. Επί βλάβης στην ταινιωτή περιοχή παρατηρείται ομώνυμος ημιανοψία μετά διατηρήσεως της κεντρικής οράσεως. β) Αδυναμία μερικής ή πλήρους οπτικής αναγνώρισης οπτικών ερεθισμάτων Η οπτική αγνωσία είναι δυνατόν να είναι μερική ή πλήρης και να αφορά: α) την αναγνώριση χρωμάτων (χρωματική αγνωσία), β) την 31

32 αναγνώριση αντικειμένων, γ) την αναγνώριση προσώπων (προσωποαγνωσία), δ) την αδυναμία αναγνώρισης γραμμάτων ή λέξεων (αγνωσική αλεξία ή λεξική τύφλωση), ε) την αδυναμία αναγνώρισης του συνόλου μιας οπτικής παραστάσεως ενώ αναγνωρίζει τα επιμέρους στοιχεία (οπτική σιμουλταναγνωσία). Πολλές φορές παρατηρείται ταυτόχρονος οπτική αγνωσία σε περιορισμένο οπτικό πεδίο (χρωματική ημιανοψία). Συνοπτικά, στον Πίνακα 1, παρουσιάζονται οι παθολογικές καταστάσεις οράσεως συνεπεία βλαβών του ινιακού λοβού με τα χαρακτηριστικά συμπτώματά τους. γ) Σύνδρομο Balint Ο Αύστρο Ούγγρος νευρολόγος Rezső Bálint ( ), το 1901, περιέγραψε, σε ασθενή με αμφοτερόπλευρη βλάβη στην ινιακόβρεγματική χώρα, το σύνδρομο που φέρει το όνομά του. Τα συμπτώματα του συνδρόμου Balint ήταν: σιμουλταναγνωσία, οπτική αταξία και η οφθαλμοκινητική απραξία. Η σιμουλταναγνωσία (ταυτοχρονοαγνωσία) είναι διαταραχή στην οποία ο ασθενής αδυνατεί να ανιχνεύσει και να περιγράψει αντικείμενα που του παρουσιάζονται ταυτόχρονα. Η οπτική αταξία χαρακτηρίσθηκε από τον Balint ως η αδυναμία προσέγγισης στους οπτικούς στόχους και είναι διαταραχή στην οποία ο πάσχων χωρίς να παρουσιάζει έκπτωση στα οπτικά πεδία δεν δύναται να προσεγγίσει το χέρι του στο στόχο του ή να εκτιμήσει το μέγεθος με τα δάχτυλά του. Η αδυναμία τους ασθενούς να στοχεύσει το βλέμμα του απευθείας προς τους οπτικούς στόχους ονομάζεται οπτική αταξία. Το βλέμμα του ασθενούς, αφού περιπλανηθεί, καταλήγει στον στόχο του σχεδόν τυχαία και οφείλεται σε παραγωγή σακκαδικών κινήσεων. Λόγω των ανωτέρω δυσλειτουργιών ο ασθενής αδυνατεί να εντοπίσει αντικείμενα στον χώρο και παρουσιάζει διαταραχή της στερεοσκοπικής 32

33 οράσεως, οπτική αγνωσία, αδυναμία αναγνώσεως άνευ αγραφίας, σιμουλταναγνωσία, προσωποαγνωσία, αταξία βλέμματος, απραξία ενδύσεως και σε ορισμένες περιπτώσεις οπτική αταξία (Στ. Ι. Μπαλογιάννης). Οι ασθενείς, επί βλάβης της κοιλιακής οδού, παρουσιάζουν διαταραχή του προσανατολισμού στον χώρο, της εντόπισης αντικειμένων, της στερεοσκοπικής όρασης, οπτική αγνωσία, αλεξία άνευ αγραφίας, ενώ επί βλάβης της ραχιαίας οδού εμφανίζουν προσωποαγνωσία, σιμουλταναγνωσία, αταξία του βλέμματος, οπτική αταξία και ιδίως απραξία ενδύσεως. Διατηρούν την εναισθησία της καταστάσεως, δεν παρουσιάζουν έκπτωση των οπτικών πεδίων, αδυναμία αναγνώρισης του χρώματος και του σχήματος των αντικειμένων και διατηρούν την οπτική μνήμη. Το σύνδρομο μπορεί να οφείλεται σε: α) σε αγγειακά σύνδρομα, β) σε κακώσεις του ινιακού λοβού, γ) χωροκατακτητικές εξεργασίες οφειλόμενες σε νεοπλασίες στον ινιακό λοβό ή σε διεύρυνση των πλαγίων κολιών από υδροδυναμικές διαταραχές, δ) σε δευτερογενείς ατροφίες του ινιακού λοβού στα πλαίσια των νόσων Alzheimer, Jacobs-Creutzfeld, ε) σε απομυελινωτικές διεργασίες, όπως λευκοδυστροφίες και πολλαπλή σκλήρυνση, στ) σε παρανεοπλασματικές αλλοιώσεις, η) σε τοξικές βλάβες και θ) σε επιληπτική δραστηριότητα του ινιακού λοβού και της ινιοβρεγματικής και της ινιοκροταφικής περιοχής. 33

34 Πίνακας 1: Παθολογικές καταστάσεις της οράσεως συνεπεία βλαβών του ινιακού λοβού. Αγνωσιακή αλεξία ή λεξική τύφλωση Μεταμορφοψία Μονόφθαλμιος διπλωπία ή Πολυωπία Διατήρηση της οπτικής και επαναφορά της Οπτική αλλαισθησία Σύνδρομο Balint- 1907* 1. Αδύνατη η αναγνώριση γραμμάτων ή λέξεων στην φωνογραφική γραφή ενώ διατηρούνται η ακουστική αντίληψη και η κατανόηση του προφορικού λόγου 2. Επί πολυγλώττων δυνατή η αναγνώριση κάποιο αλφαβήτου και η αδυναμία αναγνώρισης άλλων 3. Διατήρηση της ιδεογραφικης γραφής Η γραφή καθ υπαγόρευση διατηρείται αλλά είναι αδύνατη η αντιγραφή Οπτική παράσταση αλλοιωμένη ως προς τα μορφολογικά στοιχεία (σχήμα, μέγεθος φωτεινότητα) και την απόσταση. Οφείλεται σε επιληψία ή ημικρανία της βασικής αρτηρίας, σε αγγειακές διαταραχές της οπίσθιας εγκεφαλικής αρτηρίας, σε τοξικούς παράγοντες (φάρμακα ψυχοτρόπα), κακώσεις στην αυχεοϊνιακή χώρας, νεοπλασματικές εξεργασίες Βλέπει διπλάσια ή πολλαπλάσια, την οπτική εικόνα. Παρατηρείται επί βλαβών της ινιοβρεγματικής περιοχής Διατήρηση της εικόνας μετά την απομάκρυνση της. Παρατηρείται επί βλαβών της ινιοβρεγματικής περιοχής Η οπτική παράσταση μετατίθεται από το ένα ημιμόριο του οπτικού πεδίου στο έτερο. Επί ανοψικών μετατίθεται από το νορανοψικό ημιμόριο στο ανοψικό. Παρατηρείται επί βλαβών της ινιοβρεγματικής περιοχής και σπανιότερα επί του ινιακού πόλου 1. Διαταραχή του προσανατολισμού στον χώρο, του εντοπισμού αντικειμένων της στερεοσκοπικής όρασης, οπτική αγνωσία, αλεξία άνευ αγραφίας (επί βλάβης της κοιλιακής οδού), προσωποαγνωσία, σιμουλτανανγνωσία οφθαλμοκινητική απραξία, οπτική αταξία και ιδίως απραξία ενδύσεως επί βλάβης της ραχιαίας οδού 34

35 Φλοιική τύφλωση Χρωματική αγνωσία Οπτική αγνωσία στην αναγνώριση αντικειμένων -Kleist 1934 Οπτική σιμουλταναγνωσία -Wolpert 1924 Προσωποαγνωσία -Charcot 1883 Πλήρης απώλεια της οράσεως επί αμφοτρόπλευρης βλάβης των ινιακών λοβών 1. Αδυναμία αναγνώρισης χρωμάτων 2. Αδυναμία ανευρέσεως του ονόματος του χρώματος 3. Αδυναμία ανευρέσεως του ονόματος του χρώματος παρά την κατανόηση της διαφοράς των χρωμάτων (αμνησιακή χρωματική τύφλωση του Wilbrand) 4. Αναγνώριση χρώματος μόνο στο κέντρο του οπτικού πεδίου - χρωματική ημιανοψία (βλάβη στην πληκτραία, στην περιοχή 19 ή όρια κροταφικού με βρεγματικό λοβό) 5. Αδυναμία επιλογής χρώματος (μονόχρωμη ζωγραφική σε πάσχοντες με ν.alzheimer) 1. Αδυναμία αναγνώρισης αντικειμένου εκ του φυσικού ή της φωτογραφίας του 2. Αδυναμία αναγνώρισης της φύσης του αντικειμένου και της χρήσης του 3. Αναγνώριση του αντικειμένου επιστρατεύοντας άλλες αισθήσεις όπως αφή (επί δεξιοχείρων βλάβη στην 18 περιοχή του αριστερού ινιακού λοβού) 1. Αδυναμία αναγνώρισης του συνόλου μιας οπτικής παραστάσεως ενώ αναγνωρίζονται τα επί μέρους στοιχεία 2. Αδυναμία αναγνώρισης της λέξης ενώ αναγνωρίζονται τα γράμματα 3. Διαταραχή της συνθετικής ικανότητος της οπτικής αντίληψης (βλάβες στην κάτω επιφάνειας του ινιακού λοβού) 1. Αδυναμία αναγνώρισης γνωστών ατόμων ή της συναισθηματικής καταστάσεως τους (αλλοιώσεις του αριστερού ινιακού λοβού στα όρια με τον βρεγματικό λοβό) 2. Αυτοπροσωποαγνωσία = Αδυναμία αναγνώρισης του εαυτού του σε κάτοπτρο ή φωτογραφία 3. Αναγνώριση του προσώπου επιστρατεύοντας άλλες αισθήσεις όπως αφή, όσφρηση ή ακοή 35

36 1.8. Ο Δρ. Shinobu Ishihara και οι «πίνακες χρωματικής αντίληψης Ishihara» Ο Δρ. Shinobu Ishihara (εικ. 7) ήταν Ιάπων οφθαλμίατρος που έγινε παγκοσμίως γνωστός για την δημιουργία των ομώνυμων πινάκων που επιτρέπουν την ανίχνευση της χρωματικής τύφλωσης. Εικόνα 7: Δρ. Shinobu Ishihara (25 Σεπτεμβρίου Ιανουαρίου 1963). Φοίτησε στην Ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου του Τόκιο με υποτροφία του στρατού και αμέσως μετά την αποφοίτησή του, το 1905, εντάχθηκε στο στράτευμα της πατρίδας του και, αρχικά, υπηρέτησε ως χειρουργός. Σύντομα άλλαξε ειδικότητα, ακολούθησε την οφθαλμολογία και το 1908 επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο για να αφιερωθεί σε έρευνες σχετικές με την οφθαλμολογία. Όταν το 1910 έγινε Καθηγητής στη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, του ζητήθηκε να προτείνει τρόπους με τους οποίους η επιλογή μεταξύ των στρατιωτών θα αναδείκνυε τους άριστους σκοπευτές και όσους δεν θα παρουσίαζαν προβλήματα οράσεως. Έτσι, παράλληλα με τις ιατρικές υπηρεσίες που προσέφερε στους ασθενείς στρατιώτες, δημιούργησε τους «χρωματικούς πινάκες δοκιμασίας για χρωματική τύφλωση» με την βοήθεια του συνεργάτη του, που ήταν ιατρός με χρωματική τύφλωση. Τους πίνακες αυτούς, ζωγράφισε ο ίδιος με υδροχρώματα χρησιμοποιώντας αρχικά τα σύμβολα της ιαπωνικής γραφής hirakana. 36

37 Σήμερα χρησιμοποιούνται συνήθως αριθμοί, οι οποίοι απεικονίζονται μέσα από ένα συνονθύλευμα χρωματικών κουκίδων και διακρίνονται μόνο από ένα υγιή εξεταζόμενο (εικ. 8). Εικόνα 8: Πίνακες Ishihara. Οι «πίνακες χρωματικής αντίληψης Ishihara» του Δρ. Shinobu Ishihara διατηρούν, από το 1918 που δημιουργήθηκαν μέχρι σήμερα, την χρήση και την διαγνωστική αξία τους. Λιγότερο γνωστό παρέμεινε το γεγονός ότι, ο Δρ. Ishihara ανέπτυξε επίσης μία δοκιμασία οπτικής οξύτητας που ακόμη και σήμερα είναι σε ευρεία χρήση στην Ιαπωνία και ότι έκανε σημαντικές μελέτες για το τράχωμα και την μυωπία. Ο Δρ. Ishihara αφού παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην οφθαλμολογία υπό τον καθηγητή Jujiro Komoto στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Τόκιο, συνέχισε την μετεκπαίδευσή του στην Γερμανία υπό τους καθηγητές Stock, Axenfeld and Hess. Στη συνέχεια, το 1922, διαδέχθηκε τον πρώτο δάσκαλό του, τον Καθηγητή Komoto, έγινε 37

38 Καθηγητής και διευθυντής στο Τμήμα Οφθαλμολογίας του Αυτοκρατορικού Πανεπιστημίου του Τόκιο και υπηρέτησε το Πανεπιστήμιο μέχρι τον Μάρτιο του Υπήρξε εξόχως σεμνός επιστήμων, διατηρώντας πάντοτε μια πολύ ταπεινή ζωή, χωρίς να τον ενδιαφέρουν τα υλικά αγαθά. Οι φοιτητές του, που τον σέβονταν εξαιρετικά και μετά τη συνταξιοδότησή του, του έχτισαν ένα σπιτάκι κοντά σε μια θερμοπηγή στην χερσόνησο Izu. Εκεί υπηρέτησε ως γιατρός της περιοχής, περιθάλποντας, πάντοτε χωρίς αμοιβή, τους γείτονες του. Όπως ήταν το έθιμο τον καιρό εκείνο, οι ασθενείς, από ευγνωμοσύνη, του αφήναν μικρά δώρα από την παραγωγή τους και καμιά φορά μικρά χρηματικά ποσά, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων επέστρεφε στους συγχωριανούς του, αφού κάλυπτε τα στοιχειώδη έξοδα του. Με τα χρήματα αυτά, οι συγχωριανοί του οικοδόμησαν μια βιβλιοθήκη και μια αίθουσα μελέτης για τα παιδιά του χωριού, σαν ένα ταιριαστό φόρο τιμής στον απολύτως σεβαστό ευεργέτη τους που ήρθε να ζήσει ανάμεσά τους μέχρι το θάνατό του το

39 2. Η ΑΝΟΙΑ 2. 1 Ορισμός της άνοιας Η άνοια είναι σύνδρομο που οφείλεται σε εγκεφαλική πάθηση, συνήθως χρόνια και προοδευτική. Χαρακτηρίζεται από την έκπτωση πολλαπλών ανωτέρων φλοιϊκών λειτουργιών. Η μνήμη, η μάθηση, η κρίση, ο προσανατολισμός στον τόπο και τον χρόνο, η αντίληψη, η συγκέντρωση, ο λόγος, η αφηρημένη σκέψη, η ευπραξία, η μάθηση και η επιτέλεση αριθμητικών πράξεων διαταράσσονται. Η προσωπικότητα του πάσχοντα σταδιακά αλλοιώνεται, παρουσιάζοντας συγκινησιακού ελέγχου διαταραχές και διαταραχές της κοινωνικής συμπεριφοράς, ικανές να προκαλέσουν σημαντική δυσχέρεια στις καθημερινές δραστηριότητες. 2.2 Ιστορική ανασκόπηση Ο Γάλλος Ψυχίατρος Jean Etienne Esquirol ( ) είχε καθορίσει από το 1816 την γενικότερη έννοια της ανοϊκής κατάστασης, διακρίνοντάς την από αυτή της συγγενούς ιδιωτίας. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι, η ιδιωτία δεν είναι νόσος αλλά κατάσταση, στην οποία οι πνευματικές λειτουργίες ποτέ δεν αναπτύχθηκαν επαρκώς ώστε να δώσουν τις γνώσεις, τις ανάλογες της ηλικίας του ατόμου. Αντίθετα, η άνοια είναι η προοδευτική έκπτωση των ανωτέρων λειτουργιών του εγκεφάλου και διακρίνεται από την συγγενή ελάττωση της νοημοσύνης και από οξείες ή παροδικές καταστάσεις. Έτσι, θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε το άτομο με ιδιωτία με άνθρωπο που γεννήθηκε και πέθανε φτωχός (σε πνευματικές ικανότητες) ενώ τον ανοϊκό με ένα άνθρωπο που γεννήθηκε πλούσιος (σε πνευματικές ικανότητες), αλλά έχασε την περιουσία του στην διάρκεια του βίου του. Οι εργασίες του Jean-Martin Charcot ( ) και αυτές το 1987 του Emil Kraepelin ( ), στο διάστημα από το , 39

40 θεωρούνται η αφετηρία της μελέτης των εκφυλιστικών γεροντικών ανοιών. Ο τελευταίος, αυθεντία στην μελέτη νευρολογικών και ψυχιατρικών παθήσεων, αναγνώρισε στα ευρήματα των παθολογοανατομικών παρασκευασμάτων του Aloysius Alzheimer (εικ. 9), τις νευριτιδικές πλάκες και τις νευροϊνιδιακές αλλοιώσεις, μια νέα νοσολογική οντότητα που την χαρακτήρισε ως «νόσο του Alzheimer» (ΝΑ). Εικόνα 9: Aloysius «Αlois» Alzheimer 14 Ιουνίου Δεκεμβρίου 1915 Η απόδοση της νόσου στον Aloysius Alzheimer οφείλεται στο ότι, τα ανωτέρω παθολογοανατομικά ευρήματα της πάσχουσας Auguste Deter (εικ. 10), ηλικίας 51 ετών, συνδυάσθηκαν και με το σχετικά νεαρό της ηλικίας και την ραγδαία επιδείνωση της κλινική εικόνα της. H παρατήρηση του A. Alzheimer τιμήθηκε με τον χαρακτηρισμό της ασθένειας με το όνομά του, αλλά είναι δίκαιο να αναφερθεί ότι από το 1892, οι Paul Oscar Blocq ( ) με τον Gheorge Marinesco ( ) είχαν προηγηθεί στην απομόνωση των νευριτιδικών πλακών, εργαζόμενοι στο νοσοκομείο Salpêntrière στο Παρίσι. Το 1926 αναγνωρίσθηκε μια νέα διαφορετική εκφυλιστική προγερο- 40

41 ντική άνοια από τους Onari K, Spatz H, στην οποία δόθηκε το όνομα του Pick επειδή οι τελευταίοι βασίσθηκαν στα ευρήματα των Arnold Pick ( ) και Αlois Alzheimer. Εικόνα 10: Auguste Deter (Auguste D.). Γεγονός είναι ότι, οι επισταμένες παθολογοανατομικές μελέτες οδήγησαν τους ερευνητές στην διαπίστωση της πολλαπλής αιτιοπαθογένειας της άνοιας, που αποδίδεται σήμερα σε νευροεκφυλιστικά, μεταβολικά, μετατραυματικά, λοιμώδη και τοξικά αίτια. Η αρχική περιγραφή των ανοιών αγγειακής αιτιοπαθογένειας, που χαρακτηρίζονται σαν Αγγειακή Άνοια (ΑΑ), στηρίχθηκε κυρίως στις μελέτες των Blessed και συν. (1968), για τα πολυεστιακά φλοιώδη έμφρακτα. Στις μελέτες αυτές βασίσθηκε και η κλίμακα Hachinski, η οποία αργότερα τροποποιήθηκε για να συμπεριλάβει και άλλες άνοιες. Διαπιστώθηκε επίσης ότι, πολλές εκφυλιστικές άνοιες είναι δυνατό να συνυπάρχουν με τις ΑΑ, οπότε η διάγνωση γίνεται μόνο με post-mortem ιστολογική διερεύνηση. Η συχνότητα των μεικτών αυτών καταστάσεων άνοιας βρέθηκε, σε σειρά νεκροψιών, να ανέρχεται στο 20% περίπου 41

42 (Jellinger και συν. 1990). Στην τελευταία εικοσαετία έρευνες (όπως των Der Ser και συν. 1990, Blessed και συν. 1968, Tatemichi και συν. 1992) έδειξαν ότι η άνοια αγγειακής αιτιολογίας σχετίζεται με την έκταση της αγγειακής βλάβης αλλά και με τον εντοπισμό της βλάβης σε στρατηγικές περιοχές του εγκεφάλου και έδωσαν σφαιρικότητα στην γνώση γύρω από τις ΑΑ. Μία ανοϊκή κατάσταση θα πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί από: 1) Το παραλήρημα: Οξεία διαταραχή του επιπέδου συνείδησης και των γνωστικών λειτουργιών και υποχώρηση της κλινικής εικόνας μετά την άρση του επιβαρυντικού παράγοντα 2) Τις ψυχικές διαταραχές (ψευδοάνοια συνεπεία κατάθλιψης) 3) Την ήπια έκπτωση γνωστικών λειτουργιών: Ήπια διαταραχή δύο τουλάχιστον γνωστικών λειτουργιών στις οποίες δεν περιλαμβάνεται υποχρεωτικά η μνήμη 4) Τις αμνησιακές διαταραχές: διαταραχή μόνο της μνήμης χωρίς συνύπαρξη έκπτωσης άλλης γνωστικής λειτουργίας 5) Την έκπτωση των νοητικών λειτουργιών λόγω γήρατος Είναι προφανές από τα παραπάνω ότι η διάγνωση και η διαφορική διάγνωση των ανοιών συνοψίζει ένα σύνολο παθήσεων διαφορετικής αιτιοπαθογένειας που χρήζουν διαφορετικής αντιμετώπισης και απαιτεί μια σειρά παρακλινικών εξετάσεων σε όλους τους ασθενείς με ανοϊκό σύνδρομο. Με γνώμονα την αποταμιευθείσα γνώση δημιουργήθηκαν κριτήρια, τα οποία πρέπει να τίθονται σε απουσία συνειδησιακής θόλωσης. Η ταξινόμηση των ανοιών γίνεται βάσει των κριτηρίων DSM-IV-TR, ICD-10, της κλίμακας Hachinski και ακόμα εγκυρότερης ΝΙΝDS-AIREN για την διάγνωση της Αγγειακής Άνοιας και των κριτηρίων NINCDS- ADRDA για την διάγνωση της ν.alzheimer. 42

43 2.3 Ταξινόμηση των ανοϊκών συνδρόμων Πολλές νόσοι συνοδεύονται από άνοια όπως η Νόσος Alzheimer (AD), η Αγγειακή Άνοια (VaD), η ν. Pick, η ν. Huntington, η ν. του Wilson, η ν. Creutzfeldt-Jacob, η ν. Parkinson, η Υδροκέφαλος χαμηλής πίεσης, η νευροσύφιλις, οι όγκοι μετωπιαίου λοβού και θαλάμου, οι μετάλοιμωξιακές και οι μετατραυματικές, μεταβολικές διαταραχές (ενδοκρινικές - ηλεκτρολυτικές διαταραχές, αφυδάτωση, η ηπατική - νεφρική ανεπάρκεια), η αβιταμίνωση και οι τοξικώσεις (αλκοόλ, ψυχοτρόπα, μέταλλα). Μελέτες εκτιμούν ότι επί του συνόλου των ανοιών, οι συχνότερες περιπτώσεις οφείλονται στις νόσους Alzheimer (49-60%) και την Αγγειακή Άνοια (20-32%) (πίν. 2). Πίνακας 2: Κατανομή των διαφόρων τύπων άνοιας από ανάλυση 32 μελετών από συνδυασμό των στοιχείων των Morris, 1997 και Geldmacher και συν., ΑΙΤΙΑ Alzheimer νόσος (AD) Αγγειακή άνοια (VD) Αλκοόλ Yδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης Μεταβολικά νοσ. και φαρμ. αγωγ. Νεοπλασίες Parkinson νόσος Huntington νόσος Μεικτή AD και VD Λοιμώξεις-Μολύνσεις Υποσκληρίδια Αιματώματα Μετατραυματικές Άλλες ΕΜΦΑΝΙΣΗ %

44 Οι άνοιες διακρίνονται σε φλοιώδεις και υποφλοιώδεις και χαρακτηρίζονται έτσι επειδή αποδίδεται η πάθηση σε βλάβη του εγκεφαλικού φλοιού ή των υποφλοιωδών περιοχών αντίστοιχα. Ο φλοιός διεκπεραιώνει την επεξεργασία της πληροφορίας και επωμίζεται τις λειτουργίες της μνήμης και του λόγου. Η προσβολή των εξωτάτων στοιβάδων του φλοιού, έχει σαν συνέπεια την διαταραχή της μνήμης και την ανικανότητα ανάκλησης λέξεων με συνέπεια, στην εξέλιξη της νόσου, την μη κατανόηση της εκφοράς του λόγου από τρίτους και την κατάληξη σε αφασία (αφάσο-απρακτικό σύνδρομο), με κύριο εκπρόσωπο τη νόσο Alzheimer. Στις άνοιες αυτές ανήκουν οι οφειλόμενες στις νόσους Alzheimer, Pick, Binswanger, Creutzfeldt-Jakob, των σωματίων του Lewy (DLB) και η Εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Στις υποφλοιώδεις άνοιες υπάρχει βραδυψυχισμός, απάθεια, κινητικές διαταραχές, αλλαγή της προσωπικότητας και επιβράδυνση της σκέψης, ενώ η διαταραχή της μνήμης μπορεί να είναι περιορισμένη και να μην υπάρχει αφάσο-απρακτικό-αγνωστικό σύνδρομο. Οι κύριοι εκπρόσωποι της κατηγορίας αυτής είναι οι οφειλόμενες στις νόσους του Parkinson και του Huntington. Εκτός των ανωτέρω, στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι άνοιες που οφείλονται σε υποθυρεοειδισμό, ανεπάρκεια των βιταμινών B 1, B 12 και φυλλικού οξέος, σε σύφιλη ή HIV, σε υποσκληρίδιο αιμάτωμα, σε υπερασβεσταιμία και υπογλυκαιμία. Από την κλινική σκοπιά είναι ιδιαίτερα χρήσιμος ο διαχωρισμός των ανοιών σε δυνητικά αναστρέψιμες και σε μη αναστρέψιμες. Στις μη αναστρέψιμες άνοιες ανήκουν: η ν.alzheimer, η Αγγειακή Άνοια, η Μετωποκροταφική Άνοια, οι μεταλοιμώδεις άνοιες (HIVλοίμωξη), άνοιες που οφείλονται σε prions (ν. Creutzfeldt-Jacobs, ν. Gerstamann-Straussler-Scheinker, Θανατηφόρος οικογενής αϋπνία, η ν. Kuru), οι συνυπάρχουσες άνοιες με παθήσεις του εξωπυραμιδικού 44

45 συστήματος (ν. Parkinson, ν. σωματίων του Lewy, προϊούσα. Υπερπυρηνική παράλυση, ν. Hallervorden-Sparz, ν. Guam, των Πυγμάχων, ν. Huntigton, νεύροακανθοκυττάρωση, DRPLA ή οδόντο-έρυθρο-ώχρολουίσιο ατροφία) Μικρή μερίδα ανοιών, το 13% του συνόλου κατά Clarfield (2003), εντάσσεται σε δυνητικά αναστρέψιμες άνοιες. Στις αναστρέψιμες άνοιες, μετά από την άρση του προκλητικού παράγοντα, παρατηρείται ύφεση της κλινικής συμπτωματολογίας μετά βελτίωσης της κλινικής εικόνας ή απλώς στασιμότητα της νόσου. Στις τελευταίες άνοιες εντάσσονται όσες οφείλονται σε μεταβολικά αίτια (ουραιμία, υπονατριαιμία, οξεία διαλείπουσα πορφυρία, υποτροπιάζουσα υπογλυκαιμία), σε ενδοκρινοπάθειες (υπο- και υπερ- θυρεοειδισμός, υπο- και υπερ-παραθυρεοειδισμός, σύνδρομο Cushing, ν. Addison, υποϋποφυσισμός), σε αβιταμινώσεις (έλλειψη Β12, φυλλικού, θειαμίνης, νικοτινικού οξέως) και σε τοξικές ουσίες ή αλκοόλ. Αναστρέψιμες επίσης είναι οι άνοιες που οφείλονται σε υποσκληρίδια αιματώματα και σε ενδοκράνιες νεοπλασίες μετά την κατάλληλη αντιμετώπιση. Τέλος, στις αναστρέψιμες άνοιες συγκαταλέγονται οι οφειλόμενες σε νευροσύφιλη, χρόνιες μηνιγγίτιδες (φυματιώδης και μυκητησιακής αιτιολογίας), στη ν.lyme, σε υδροκέφαλο φυσιολογικής πίεσης, στη ν.wilson και στη σκλήρυνση κατά πλάκας. 2.4 Κλίμακες βαρύτητας της άνοιας Για την καλύτερη επικοινωνία και την μεταφορά πληροφοριών σχετικά με την βαρύτητα της νόσου μεταξύ θεραπόντων ιατρών, φροντιστών και παραϊατρικού προσωπικού, δημιουργήθηκαν κλίμακες διαβάθμισης της άνοιας. Ευρέως χρησιμοποιούμενες κλίμακες είναι η CDR και η κλίμακα του Reisberg. 45

46 2.4.1 Κλίμακα Clinical Dementia Rating CDR Η Κλίμακα Κλινικής Αξιολόγησης της άνοιας (CDR) δημιουργήθηκε το 1979 από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Washington προκειμένου να εκτιμηθεί αρχικά η βαρύτητα της άνοιας σε άτομα πάσχοντα από ν. Alzheimer. Σήμερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί εξίσου καλά και για του λοιπούς τύπους άνοιας. Είναι πρωτόκολλο ερωτήσεων με το οποίο εξετάζονται η μνήμη, ο προσανατολισμός, η κρίση, η επίλυση προβλημάτων, οι κοινωνικές ασχολίες, η εργασία, οι κατ οίκον δραστηριότητες, οι ενασχολήσεις και η αυτοεξυπηρέτηση του πάσχοντα και συγκρίνονται αυτά με αντίστοιχα του παρελθόντος. Διαβαθμίζεται σε 5 κατηγορίες όπου το CDR-0 δηλώνει μη γνωσιακή διαταραχή, ενώ τα υπόλοιπα 4 στάδια δηλώνουν την βαρύτητα της άνοιας. CDR-0.5: Πολύ ήπια Άνοια CDR-1: CDR-2: CDR-3: Ήπια Άνοια Μέτρια Άνοια Βαριά Άνοια Κλίμακα σφαιρικής επιδείνωσης του Reisberg Η κλίμακα Reisberg ορίσθηκε από τον Barry Reisberg και τους συνεργάτες του στο Medical Center's Aging and Dementia Research Center του Πανεπιστημίου της Ν. Υόρκης και χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους θεράποντες ιατρούς προκειμένου να εκτιμηθεί η εξέλιξη της ν. Alzheimer, αλλά με το πέρας του χρόνου άρχισαν να την χρησιμοποιούν και για τους υπόλοιπους τύπους ανοιών. Η κλίμακα ορίζει τα κριτήρια που καθορίζουν επτά στάδια προοδευτικής γνωσιακής έκπτωσης, τα χαρακτηριστικά των οποίων συγκεντρώνονται στον πίνακα 3. 46

47 Πινάκας 3: Κλίμακα σφαιρικής επιδείνωσης της νοητικής κατάστασης κατά Reisberg εκτίμηση Στάδιο 1: Άνευ γνωσιακής έκπτωσης Στάδιο 2: Πολύ ήπια γνωσιακή έκπτωση Στάδιο 3: Ήπια γνωσιακή έκπτωση Στάδιο 4: Μέτρια γνωσιακή έκπτωση Στάδιο 5: Μετρίως βαρεία γνωσιακή έκπτωση Στάδιο 6: Βαρεία γνωσιακή έκπτωση Στάδιο 7: Πολύ βαρεία γνωσιακή έκπτωση Μη αντιμετώπιση προβλημάτων στην καθημερινότητα Ξεχνά τα ονόματα και την θέση αντικειμένων Μπορεί να έχει δυσκολία στην εύρεση λέξεων Δυσκολία στο να κινηθεί σε νέους χώρους Δυσκολία στην αντιμετώπιση προβλημάτων στην εργασία Δυσκολία σε σύνθετες απαιτήσεις όπως οικονομικά, αγορά, σχεδιασμός γεύματος για προσκεκλημένους Ανάγκη βοήθειας στην επιλογή ενδυμάτων Ανάγκη προτροπής για προσωπική υγιεινή Ανάγκη ένδυσης από τρίτους Ανάγκη βοήθειας στο μπάνιο, φόβος του λουτρού Ελαττωμένη ικανότητα χρήσης αποχωρητηρίου ή ακράτεια Περιορισμός του λεξιλογίου, που μπορεί να καταλήξει σε μονολεκτική ομιλία Απώλεια της ικανότητας βάδισης και θέσης Ανικανότητα μειδιάματος 47

48 2.5 Ψυχομετρικές δοκιμασίες Άτομα των οποίων πρόκειται να εκτιμηθεί το γνωσιακό επίπεδο υποβάλλονται σε ψυχομετρικές δοκιμασίες ούτως ώστε να ελεγχθεί η ύπαρξη άνοιας και να κατηγοριοποιηθεί η βαρύτητα της. Οι περισσότερο χρησιμοποιούμενες δοκιμασίες είναι α) οι δοκιμασίες Mini-Mental-State- Examination (MMSE) β) οι δοκιμασίες SKT (Syndrom-Kurztest) και γ) οι δοκιμασίες Clock Test [CT] Δοκιμασία Mini-Mental-State-Examination (MMSE) Η δοκιμασία Mini-Mental-State-Examination (MMSE) εισήχθη από τους Folstein και συν. (1975) και είναι πρωτόκολλο 30 ερωτημάτων στο οποίο εξετάζονται ο προσανατολισμός, η εγχάραξη, η προσοχή, η ικανότητα υπολογισμών, η ανάκληση της πρόσφατης μνήμης, ο γραπτός και ο προφορικός λόγος και η ευπραξία του εξεταζομένου. Μπορούν να ολοκληρωθούν σε 15 λεπτά και θεωρούνται ψυχομετρικές δοκιμασίες ρουτίνας για τον έλεγχο ψυχογηριατρικών περιπτώσεων. Η μέγιστη επίδοση είναι το 30 ενώ επιδόσεις χαμηλότερες από είναι ένδειξη παρουσίας άνοιας ή σχετικού συνδρόμου. Σύμφωνα με τους Cockrell, J.R. και συν. (1988), η αξιοπιστία της δοκιμασίας επί επαναλήψεως σε 24 ώρες είναι 0.89, ενώ η αξιοπιστία την δοκιμασίας μετά από εναλλαγή εξεταστών είναι Έχει διερευνηθεί εκτεταμένα η συσχέτιση της δοκιμασίας MMSE με άλλες διερευνητικές προσεγγίσεις όπως το ΗΕΓ, η αξονική και η ποζιτρονική τομογραφία. Σύμφωνα με τους Berg, S.και Jeppson, L. (1991) επίδοση μικρότερη του 19 στις δοκιμασίες MMSE είναι ένδειξη κακής πρόγνωσης αφού περίπου το 50% των εξετασθέντων κατέληξε εντός της διετίας. 48

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος ΑΝΟΙΑ Η απώλεια, συνήθως προιούσα,των νοητικών λειτουργιών, χωρίςδιαταραχήτηςαντίληψηςκαι του επιπέδου συνείδησης ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΚΑΤA

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997):

Ορισμός. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997): Ορισμός Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997): «Η άνοια είναι ένα σύνδρομο που οφείλεται σε εγκεφαλική νόσο συνήθως εξελικτική ή χρόνια, στο οποίο διαπιστώνεται διαταραχή πολλών ανώτερων φλοιωδών

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Σπύρος Καραμαγκιώλης, Ελένη Παπαγεωργίου, Ελένη Γεωργιάδη, Γεωργία Λιμπανοβνού, Έρβιν Κωστάκης, Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Aνοια ακριβής συχνότητα επιπολασµός των διαφόρων τύπων άνοιας???? διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Κεφάλαιο Ι Δεξιότητες 1-8 i. Παθοφυσιολογία όρασης ii. Κινητικότητα-Στραβισμός iii. Διόφθαλμη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER σήμερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER σήμερα ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 210 317160-3 Το παρόν τεύχος επιμελήθηκε η επιστημονική ομάδα της ΚΛΙΜΑΚΑ Σύνταξη Αρχειοθέτηση Αφρ. Στελούδη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η νοσος 1 Alzheimer σήμερα Αρχικά στάδια 2 της νόσου Οφέλη από την 3 έγκαιρη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Ο εγκεφαλικός φλοιός καταλαμβάνει τελείως την περιφέρεια των εγκεφαλικών ημισφαιρίων Αποτελείται από φαιά ουσία και εκτιμάται

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών

Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών Νικόλαος Παπαναγιώτου Παθολόγος - Γηρίατρος Γηριατρικό - Γεροντολογικό Ιατρείο ΝΙΜΙΤΣ ην προσεχή εικοσαετία η Ελλάδα θα είναι η γηραιότερη χώρα της Ευρώπης. Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα 5o Μάθηµα Αισθητικά Συστήµατα Γραφή Μπράιγ Σωµαταισθητικό Σύστηµα Αισθήσεις:Αφής,Ιδιοδεκτικότητας Πόνου,Θερµοκρασίας Οργάνωση:Ιεραρχική-Παράλληλη Τρείς Νευρώνες:Πρωτοταγής ευτεροταγής Τριτοταγής Ραχιαίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας.

Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας. Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας. Ανάργυρος Β.Καραπέτσας Χειμερινό εξάμηνο: 2013 2014 Εισαγωγή Σε αυτό το άρθρο υποστηρίζεται ότι οι νευροψυχολογικές μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Δυσαρθρία ΟΜΙΛΙΑ Φλοιός Υποφλοιικοί σχηματισμοί (βασικά γάγγλια, νευρωνικά δίκτυα) Νεύρα, μύες Δυσαρθρία- βλάβες:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Μούκα Γεωργία, Κώστα Παρασκευή, Ξύδης Βασίλειος, Αργυροπούλου Ι. Μαρία.

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα

Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα Αισθητικά εγκεφαλικά νεύρα Εισαγωγή Το Οσφρητικό Νεύρο (Ι) Έκφυση του Οσφρητικού Νεύρου Οσφρητικός Βολβός Οσφρητική Ταινία Οσφρητικός Φλοιός Το Οπτικό Νεύρο (ΙΙ) Αµφιβληστροειδής Έκφυση του Οπτικού Νεύρου

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 1 Αφασίες 2 O φυσιολογικός λόγος, είναι μια σύνθετη διαντίδραση ανάμεσα σε συμβολικές αναπαραστάσεις, σε

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer Περιγραφή της περίπτωσης (Ι) Γυναίκα 43 ετών διακομίσθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών από την οικογένειά της λόγω διαταραχών μνήμης. Η ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου Στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, το υαλώδες σώμα, το οποίο υπό φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ

υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ 1 Ειδικοί υποδοχείς (7ΤΜ και υποδοχείς-ιονικοί δίαυλοι) εκφράζονται σε εξειδικευμένους αισθητικούς νευρώνες οι οποίοι μεταβιβάζουν νευρικές ώσεις στο ΚΝΣ 7ΤΜ Δίαυλοι Ιόντων

Διαβάστε περισσότερα

Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging)

Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging) Βασικές αρχές και κλινικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι:

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι: ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΦΘΑΛΜΟΥ: ΕΜΜΕΤΡΩΠΙΑ & ΑΜΕΤΡΟΠΙΑ. ΜΥΩΠΙΑ, ΥΠΕΡΜΕΤΡΩΠΙΑ, ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ Τσίτσας Θωμάς Καλιακούδας Μάριος Καραγιαννίδης Αλέξανδρος Μιχόπουλος Σπυρίδων

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Φωτοτεχνία. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Φωτοτεχνία. Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Φωτοτεχνία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Φωτομετρία Γεώργιος Χ. Ιωαννίδης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμη και μάθηση. Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο. Παρασκευή, 5 Απριλίου 13

Μνήμη και μάθηση. Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο. Παρασκευή, 5 Απριλίου 13 Μνήμη και μάθηση Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο Κατηγορίες μνήμης Βραχύχρονη/Μακρόχρονη μνήνη Έκδηλη μνήμη (ιππόκαμπος/φλοιός) Άδηλη μνήμη (αμυγδαλή, παρεγκεφαλίδα) Συνειρμική Μη συνειρμική Διαδικαστική

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ. Δεύτερη Έκδοση TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ. Δεύτερη Έκδοση TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ Δεύτερη Έκδοση C DAVID MARSDEN FRS DSC FRCP FRCPsych TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΑΡΑΖΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΕΛΙΣΑΒΕΤ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια.

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια. Η ελάχιστη απαίτηση για τη δημιουργία οφθαλμού είναι η ύπαρξη συμπλέγματος φωτοϋποδεκτικών κυττάρων που περιβάλλονται από κύτταρα που περιέχουν προστατευτική μαύρη χρωστική. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ - ΚΝΣ Στοιχεία Ανατομίας Φυσιολογίας

ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ - ΚΝΣ Στοιχεία Ανατομίας Φυσιολογίας Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Σπινθηρογραφική Απεικόνιση Εγκεφάλου - ΚΝΣ Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας Αν. Καθηγητής Πυρηνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία

Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία Κλινικά η φωτοπηξία εφαρµόσθηκε για πρώτη φορά το 1946 από τον Γερµανόκαθηγητή Meyer Schwickerath, οοποίος ανέπτυξε µια συσκευή φωτοπηξίας µε λυχνία τόξουαερίου (Xenon Arc) µε την οποία προκάλεσε φωτοπηκτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου

ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου 1 ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου ΑΝΟΙΑ: Γενικά στοιχεία - Ορισμοί Ως άνοια (α + νούς) θεωρείται η παθολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από επίκτητη και σοβαρή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης. Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας

Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης. Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας Εργαστηριακή εξάσκηση στις διαταραχές κίνησης και οπτικής αντίληψης Χειμερινό εξάμηνο 2013 2014 Διδάσκων:Ανάργυρος Καραπέτσας 1 Ο οφθαλμός απαρτίζεται από ένα οπτικό τμήμα, το οποίο εστιάζει την οπτική

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια.

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια. ιαταραχές της διάθεσης και άνοια σε παρκινσονικούς ασθενείς Ε. Πάλλης, 1 Ι. Πεδιαδίτης, 2 Ε. Καναβάκης, 3 Η. Πρασσάς 1 1 Νευρολογικό, 2 Παθολογικό, 3 ΨυχιατρικόΤµήµα Βενιζελείου Περιφερειακού Γενικού Νοσοκοµείου

Διαβάστε περισσότερα

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων.

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. AKOH HXOΣ ένταση τόνος Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. Ακουστό φάσµα : 20-20000 Hz (συνήθως 1000-4000 Hz) Φάσµα ήχου για την κατανόηση της οµιλίας: 200-2000 Hz ΜΕΤΑ ΟΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ ΣΤΟ ΟΥΣ Έξω ους

Διαβάστε περισσότερα

Παλαιά βλάβη. Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή

Παλαιά βλάβη. Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή Παλαιά βλάβη Περιαγγειακή αποµυελίνωση χωρίς φλεγµονή Απώλεια µυελίνης (LFB/cresyl violet) Μείωση πάχουςαραίωση νευραξόνων (silver stain) αποµυελίνωση και επαναµυελίνωση δντ επανειληµµένα στην ίδια πλάκα

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα

Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα Σωτήρια η έγκαιρη θεραπεία στο γλαύκωµα Το γλαύκωµα είναι µια οµάδα οφθαλµικών ασθενειών που προξενουν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, στο σηµείο όπου εκείνο αφήνει το µάτι για να µεταφέρει τις οπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Αγγειακή άνοια Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Τι είναι αγγειακή άνοια; Η αγγειακή άνοια θεωρείται η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από σοβαρή γνωστική απώλεια λόγω: αγγειακής εγκεφαλικής

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης

Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης Γλαύκωμα: H σιωπηλή ασθένεια τύφλωσης Οι παράγοντες επικινδυνότητας για τη δημιουργία γλαυκώματος είναι: Το Γλαύκωμα είναι μια ομάδα οφθαλμικών παθήσεων που προξενεί προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA

2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA 2 ο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Άνοιας «Εκπαιδευτικά εργαστήρια για την Άνοια: πρακτικές απαντήσεις σε προβλήματα» Ξενοδοχείο CROWNE PLAZA ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2013 17:00-17:15 Προσέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση)

Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση) Απλή ατροφία νευρώνων (χρόνια εκφύλιση) ρίκνωση (απλή ατροφία) - βασιφιλεία περικαρύου πύκνωση υπερχρωµασία πυρήνων εναπόθεση λιποφουσκίνης τελικό αποτέλεσµα πολλών προοδευτικών εκφυλιστικών καταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Πλυτά Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής και Κοινωνικής Αποκατάστασης (Κ.Α.Φ.Κ.Α.) Αμφιλοχίας. Εισαγωγή Το παραπληρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών Ενότητα 2: Κατηγοριοποιήσεις Μάθησης & Μνήμης Κωνσταντίνος Παπαθεοδωρόπουλος Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση των γενικών αξόνων που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π.

ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΑ 58 ΕΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. Δ. Τσίντζας, Γ. Γερνάς, Π. Σχήμα 1: Η πορεία του Παρουσίαση Περιστατικού Εικ. 2: Πτερυγοειδής (ΑΡ) ωμοπλάτη Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής Κέντρο Αποθεραπείας Φυσικής. Το παραπληρωματικό νεύρο, που είναι ένα κυρίως κινητικό νεύρο,

Διαβάστε περισσότερα