ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΩΣ ΤΟΝ FELIX KLEIN KAI ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ERLANGEN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΩΣ ΤΟΝ FELIX KLEIN KAI ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ERLANGEN"

Transcript

1 ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΩΣ ΤΟΝ FELIX KLEIN KAI ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ERLANGEN 4. Η ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΥΕ ΡΑ Στις τρεις διαστάσεις, η συµµετρία έχει την πιο ενδιαφέρουσα εφαρµογή της στα πολύεδρα και δη τα κανονικά. Σε αυτό το κεφάλαιο θα πραγµατευθούµε τα κανονικά πολύεδρα, την ιστορική τους διαδροµή και θα ασχοληθούµε µε τις συµµετρίες κάποιων από αυτά. Τέλος, θα γίνει µια προσπάθεια να σκιαγραφηθεί η εµφάνισή τους στην τέχνη, την αρχιτεκτονική και τη φύση. Πολύεδρο, στη γεωµετρία, είναι ένα στερεό που περικλείεται από επίπεδες επιφάνειες µε κάθε επιφάνεια να ορίζεται από ευθύγραµµα τµήµατα. Με άλλα λόγια πολύεδρο είναι ένα στερεό που περιβάλλεται από πολύγωνα. Κάθε µία από τις επίπεδες επιφάνειες λέγεται έδρα και κάθε ένα από τα ευθύγραµµα τµήµατα των πολυγώνων λέγεται ακµή. Το σηµείο τοµής δύο ακµών λέγεται κορυφή. Στο σχήµα 1 βλέπουµε ένα παράδειγµα πολύεδρου: µια πυραµίδα µε µια τετράγωνη έδρα-βάση και τρεις τριγωνικές πλευρικές έδρες.

2 Ένα κυρτό πολύεδρο είναι το πολύεδρο στο οποίο µια ακµή µεταξύ δύο κορυφών περνά µόνο από σηµεία που είτε βρίσκονται σε έδρα του πολύεδρου είτε στο εσωτερικό του. Ένα κυρτό πολύεδρο θα λέγεται κανονικό όταν όλες οι έδρες του είναι κανονικά πολύγωνα, ίσα µεταξύ τους. ηλαδή ένα κανονικό πολύεδρο ένα στερεό που έχει ίσες τις έδρες του, ίσες ακµές, ίσες στερεές γωνίες και επιπλέον εγγράφεται σε σφαίρα. Σε αντίθεση µε τα κανονικά πολύγωνα, που είναι άπειρα σε αριθµό αφού για κάθε ακέραιο ν µπορούµε να κατασκευάσουµε αντίστοιχο κανονικό ν-γωνο, τα κανονικά πολύεδρα είναι πεπερασµένου πλήθους. Τα µόνα κανονικά πολύεδρα είναι πέντε, των οποίων τα ονόµατα και οι λεπτοµέρειες τους αναγράφονται στον πίνακα 1. Παρατηρούµε ότι ο κύβος έχει έδρες τετράγωνα και το δωδεκάεδρο πεντάγωνα ενώ τα υπόλοιπα τρία έχουν έδρες ισόπλευρα τρίγωνα. ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ Κορυφές Ακµές / ανά κορυφή Έδρες / ανά κορυφή Τετράεδρο 4 6 (3 ανά κορυφή) 4 ίσα τρίγωνα (3 ανά κορυφή) Οκτάεδρο 6 12 (4 ανά κορυφή) 8 ίσα τρίγωνα (4 ανά κορυφή) Κύβος 8 12 (3 ανά κορυφή) 6 τετράγωνα (3 ανά κορυφή) Εικοσάεδρο (5 ανά κορυφή) 20 ίσα τρίγωνα (5 ανά κορυφή) ωδεκάεδρο (3 ανά κορυφή) 12 πεντάγωνα (3 ανά κορυφή)

3 Πίνακας 1 Για κανονικά πολύεδρα, η αλγεβρική σχέση που συνδέει τις κορυφές κ, τις ακµές α και τις έδρες ε είναι. Για παράδειγµα, ο κύβος έχει 6 έδρες, 8 κορυφές και 12 ακµές που µας δίνει. Η σχέση αυτή λέγεται χαρακτηριστική Euler της επιφάνειας ενός πολύεδρου. Στο παρακάτω σχήµα [Β-Ε] φαίνονται και τα πέντε κανονικά πολύεδρα: Μερικές φορές για λόγους συστηµατοποίησης ένα πολύεδρο αναφέρεται µε ένα ζεύγος αριθµών ( j, n) όπου j είναι j οι ακµές που συµπίπτουν σε κάθε κορυφή και n το πλήθος των ακµών κάθε έδρας, δηλαδή ο αριθµός 3 για τρίγωνα, 4 για τετράγωνα και 5 για πεντάγωνα. Παρακάτω παραθέτουµε µια απόδειξη του γεγονότος ότι υπάρχουν µόνο 5 κανονικά πολύεδρα. ΑΠΟ ΕΙΞΗ Από τον ορισµό της κανονικότητας είναι εύκολο να συµπεράνουµε ότι όλες οι έδρες ενός πλατωνικού στερεού πρέπει να αποτελούν ίσα κανονικά για ένα κατάλληλο n, και ότι όλες οι κορυφές πρέπει να ανήκουν σε ίδιο

4 πλήθος j από. Επειδή το άθροισµα των επίπεδων γωνιών σε µια κορυφή κυρτού πολύεδρου είναι µικρότερο από και επειδή κάθε γωνία κανονικού είναι, έπεται ότι. Τουτέστιν, οι µόνες δυνατότητες του ζεύγους (j, n) είναι οι εξής: (3, 3), (3, 4), (3, 5), (4, 3) και (5, 3). Μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι κάθε ένα από αυτά τα ζεύγη αντιστοιχίζεται σε ένα πλατωνικό στερεό, συγκεκριµένα στο τετράεδρο, στον κύβο, στο δωδεκάεδρο, στο οκτάεδρο και στο εικοσάεδρο. Παρόµοια επιχειρηµατολογία µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τον προσδιορισµό των Αρχιµήδειων Στερεών καθώς και αλλού. Σχετικά µε την ιστορική προέλευση, ο Weyl [Β1-σελ 98] διαπιστώνει ότι η ύπαρξη των τριών πρώτων πολύεδρων είναι περίπου προφανής γεωµετρικά. Για το εικοσάεδρο και το δωδεκάεδρο γράφει: «Αλλά η ανακάλυψη των δύο τελευταίων είναι βέβαια µία από τις ωραιότερες και µοναδικές που έγιναν σε ολόκληρη την ιστορία των µαθηµατικών. Με αρκετή βεβαιότητα µπορεί να αποδοθεί στους Έλληνες αποίκους της κάτω Ιταλίας.» Συγκεκριµένα, η κατασκευή και η εγγραφή σε σφαίρα του οκτάεδρου και του εικοσάεδρου αποδίδεται από τον ανώνυµο σχολιαστή των Στοιχείων του Ευκλείδη στον Θεαίτητο ( π.χ.) Αθηναίο µαθηµατικό, µαθητή του πυθαγόρειου Θεόδωρου του Κυρηναίου, που υπήρξε φίλος του Πλάτωνα. [Β-1] Ο Weyl πιστώνει στον Θεαίτητο και την πρώτη ακριβή κατασκευή δωδεκάεδρου. ΤΑ ΠΟΛΥΕ ΡΑ ΣΤΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ - ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ Όπως έχουµε ξαναπεί, τα κανονικά πολύεδρα συχνά λέγονται και Πλατωνικά Σώµατα, επειδή ο Πλάτωνας είναι ο πρώτος, απ όσο γνωρίζουµε, που δίνει ένα συστηµατικό τρόπο κατασκευής τους και µάλιστα τα χρησιµοποιεί σαν µέρος της κοσµολογίας του. Συγκεκριµένα, στον διάλογο «Τίµαιος», που κατά πάσα πιθανότητα ανήκει στα ύστερα έργα του µαζί µε το διάλογο «Κριτίας», ο Πλάτωνας, µέσω του κεντρικού «οµιλητή» Τίµαιου, πραγµατεύεται συστηµατικά τον φυσικό κόσµο και ιδιαίτερα την δηµιουργία του. Ο Τίµαιος, ανάµεσα στα άλλα θέµατα που θίγει στον µακροσκελή µονόλογό του, επιχειρεί να µαθηµατικοποιήσει τη φύση. Περιγράφει τα έργα του ηµιουργού και τα γενικά χαρακτηριστικά του κόσµου που Αυτός δηµιούργησε, µε βάση ένα ιδεατό υπόδειγµα, βάζοντας τάξη στο προϋπάρχον χαοτικό υλικό. Εκεί διηγείται πως «το σώµα του κόσµου δηµιουργήθηκε από τέσσερα στοιχεία που συνδέονται µε δεσµούς γεωµετρικής αναλογίας» [Β-6].

5 Η ιδέα, ότι όλα τα υλικά πράγµατα συντίθενται από αυτά τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία, αποδίδεται στον προγενέστερό Εµπεδοκλή, Έλληνα φιλόσοφο, ποιητή και πολιτικό [ π.χ.] που γεννήθηκε στον Ακράγαντα της Σικελίας και ήταν µαθητής του Πυθαγόρα και του Παρµενίδη. Ο Εµπεδοκλής θεωρούσε πως τίποτε δεν δηµιουργείται ούτε καταστρέφεται αλλά εν µέρει µετασχηµατίζεται, µε βάση την αναλογία των βασικών συστατικών µεταξύ τους τα οποία ήταν η φωτιά, ο αέρας, το νερό και η γη [Β-Β] αλλά ο Πλάτων επιχειρεί να αιτιολογήσει µε µαθηµατικό συλλογισµό την ύπαρξη, τον αριθµό και την αµοιβαία σύνδεσή τους. Γράφει πως ότι είναι σώµα, δηλαδή ότι έχει όγκο, οφείλει να αποτελείται από φωτιά, για να είναι ορατό, και γη για να είναι στερεό. ύο πράγµατα είναι ωστόσο αδύνατον να συνδεθούν χωρίς την παρουσία ενός τρίτου, που θα λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος [Β-6, 32 β]. Και ο πιο ωραίος δεσµός, σύµφωνα µε τον Τίµαιο, είναι η γεωµετρική αναλογία. «Ας πάρουµε τρεις αριθµούς ή τρεις όγκους ή τρεις δυνάµεις [α,µ,β] τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή, οπότε και αντιστρόφως θα ισχύει ότι. Τότε εάν εναλλάξουµε θέσεις στα άκρα α, β και στον µέσο µ, θα εξακολουθήσουν κατ ανάγκη να ισχύουν οι ίδιες σχέσεις, κάτι που σηµαίνει ότι συναποτελούν όλοι µια ενότητα. [Β-6, σελ 205] Οι γεωµετρικοί µέσοι είναι πιθανότατα πυθαγόρειας προέλευσης [Β-6] και ο Πλάτων τους χρησιµοποιεί για να εξηγήσει την παρουσία δύο ακόµη στοιχείων που χρησιµεύουν για να συνδέουν, ωσάν γεωµετρικοί µέσοι τη γη και τη φωτιά. Αυτά είναι το νερό και ο αέρας. Έτσι, σύµφωνα µε τον Πλάτωνα, ο Θεός έφτιαξε το σώµα του κόσµου, οτιδήποτε είναι ορατό και απτό, µε την εξής αναλογία των τεσσάρων στοιχείων [Β-6] Συνεχίζοντας, ο Τίµαιος δίνει στο σώµα του κόσµου το σχήµα της σφαίρας, γιατί στο έµβιο ον που θα περιλάβει όλα τα άλλα ταίριαζε εκείνο το σχήµα που περικλείει όλα τα υπόλοιπα σχήµατα. Επιπλέον εκθειάζει τη συµµετρία της σφαίρας αποκαλώντας την «πάντων τελεώτατον οµοιότατον τε αυτό εαυτώ σχηµάτων», δηλαδή το πιο πλήρες, σε αντιστοιχία µε την πληρότητα του σύµπαντος, και πιο οµοιόµορφο σχήµα και επιπλέον δηλώνει ότι χίλιες φορές πιο ωραίο είναι το οµοιόµορφο από το ανοµοιόµορφο («µυρίω κάλλιον όµοιον ανοµοίον») [Β-6, 33b] Τα σχήµατα που περικλείονται στη σφαίρα είναι ακριβώς τα κανονικά πολύεδρα, τα πλατωνικά στερεά. Μια άλλη εξήγηση της απόδοσης της σφαίρας στο σώµα του κόσµου είναι, σύµφωνα µε τον Πρόκλο, ότι η σφαίρα έχει τον µεγαλύτερο όγκο από όλα τα στερεά µε το ίδιο εµβαδόν [Β-6, σελ 366]

6 Τα τέσσερα στοιχεία τώρα, από τα οποία δηµιουργείται το κάθε τι, είναι στερεά σώµατα, οπότε, γράφει ο Πλάτων, θα περικλείονται από επίπεδες επιφάνειες που µε τη σειρά τους θα δηµιουργούνται από τρίγωνα. [B-6, 53c] Όλα τα τρίγωνα συντίθεται από δύο είδη στοιχειωδών τριγώνων: το ορθογώνιο ισοσκελές και το ορθογώνιο σκαληνό. Από όλα τα ορθογώνια σκαληνά προκρίνει αυτό που έχει την υποτείνουσα διπλάσια από την µικρότερη κάθετη, δηλαδή το µισό ισόπλευρο τρίγωνο, όπως στο σχήµα. Έτσι, ο Πλάτων θεωρεί ότι σε τελευταία ανάλυση τα πάντα συντίθενται από δύο είδη ορθογωνίων τριγώνων, το ισοσκελές και το µισό ισόπλευρο. Ο λόγος για τον οποίο επιλέγει αυτά είναι πιθανότατα η συµµετρική διαιρετότητά τους, ότι δηλαδή µπορούν να υποδιαιρεθούν δίχως όριο σε µικρότερα τρίγωνα τα οποία πάντα διατηρούν την ίδια αναλογία πλευρών [Β-6, σελ 450]. Με αυτόν το τρόπο ίσως να επεδίωκε να κρατήσει σταθερή την αναλογία, οπότε τα «ατοµικά» τρίγωνα είναι θεµελιώδη για την εξήγηση όχι της σύστασης των αισθητών σωµάτων αλλά της διάταξης τους. Γι αυτό και πουθενά ο Τίµαιος δεν αναφέρεται σε µεγέθη. Κατόπιν, δίνει τον γεωµετρικό τρόπο κατασκευής, από αυτά τα στοιχειώδη τρίγωνα, των τεσσάρων κανονικών πολύεδρων: του τετράεδρου, του οκτάεδρου του εικοσάεδρου και του κύβου. Τα τρία πρώτα κατασκευάζονται από το ορθογώνιο σκαληνό του σχήµατος, ενώ ο κύβος από το ορθογώνιο ισοσκελές. Για το πέµπτο κανονικό στερεό, το δωδεκάεδρο, µας δίνει ελάχιστες πληροφορίες λέγοντας ότι αυτήν την κατασκευή ο Θεός την προέβαλε στο σύµπαν και το διακόσµησε περιχαράσσοντας το µε αυτή «έτι δε ούσης συστάσεως µιας πέµπτης, επί το πάν ο θεός αυτή κατεχρήσατο εκείνο διαζωγραφών» [B6-55c]. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕ ΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ

7 Για παράδειγµα, η γεωµετρική κατασκευή του κανονικού τετράεδρου έχει ως εξής: δύο σκαληνά ορθογώνια τρίγωνα συνενώνονται στις υποτείνουσές τους σχηµατίζοντας τραπέζιο και αυτό επαναλαµβάνεται τρεις φορές. Τρία τέτοια τραπέζια συνθέτονται έτσι ώστε οι υποτείνουσες και οι µικρότερες πλευρές [των τριγώνων] να ενωθούν στο ίδιο κεντρικό σηµείο. Οπότε δηµιουργείται το ισόπλευρο τρίγωνο του σχήµατος, που αποτελείται από έξι στοιχειώδη ορθογώνια σκαληνά. [B6-54e] Είναι βέβαια άξιο απορίας γιατί χρησιµοποιεί έξι τέτοια τρίγωνα για να κατασκευάσει το ισόπλευρο αφού το τελευταίο µπορεί να σχηµατιστεί µόνο από δύο. Με βάση αυτό το ισόπλευρο τρίγωνο ο Τίµαιος κατασκευάζει το τετράεδρο όπως και άλλα δύο πολύεδρα, το οκτάεδρο και το εικοσάεδρο. «Στη συνέχεια, παίρνουµε τέσσερα τέτοια ισόπλευρα τρίγωνα και τα συνθέτουµε κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι επίπεδες γωνίες τους να σχηµατίζουν ανά τρεις µια στερεά γωνία, το µέγεθος της οποίας προσεγγίζει οριακά την αµβλύτερη επίπεδη γωνία. Όταν δηµιουργηθούν τέσσερις τέτοιες γωνίες έχουµε κατασκευάσει το πρώτο είδος στερεού, που διαιρεί την περιγεγραµµένη σφαίρα σε τέσσερα ίσα και όµοια µέρη» [Β-6, 55]. Αυτό είναι το κανονικό τετράεδρο. Με ανάλογους συλλογισµούς και χρησιµοποιώντας το ίδιο ισόπλευρο τρίγωνο περισσότερες φορές και σε περισσότερες γωνίες, ο Τίµαιος κατασκευάζει το οκτάεδρο και το εικοσάεδρο.

8 Αντίθετα για το εξάεδρο, δηλαδή τον κύβο, και µόνον γι αυτόν χρησιµοποιεί το ορθογώνιο ισοσκελές τέσσερις φορές για να κατασκευάσει ένα τετράγωνο όπως στο σχήµα. «Τέσσερα ισοσκελή τρίγωνα συνενώθηκαν φέρνοντας τις ορθές τους γωνίες στο κέντρο και σχηµάτισαν ένα ισόπλευρο τετράγωνο». [Β- 6, 55b] Συνδυάζοντας σε ορθές γωνίες έξι τέτοιες έδρες κατασκευάζει τον κύβο. «Η σύνθεση έξι τέτοιων τετραγώνων απέδωσε οκτώ στερεές γωνίες που αποτελούνται από τρεις επίπεδες ορθές». [B6-55c]

9 ΙΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχοντας κατασκευάσει τα τέσσερα αυτά πολύεδρα ο Πλάτων τα διένειµε στη φωτιά, τη γη, το νερό και τον αέρα, χρησιµοποιώντας λογικοφανείς εξηγήσεις. Στη φωτιά έδωσε το τετράεδρο επειδή είναι «το πιο ευκίνητο, το πιο κοφτερό και οξύ προς κάθε κατεύθυνση και το πλέον ελαφρύ, αφού αποτελείται από τον µικρότερο αριθµό ίσων µερών» [Β6-56b]. Με όµοιο σκεπτικό, έδωσε στη γη τη µορφή του κύβου επειδή είναι η πιο δυσκίνητη και πιο η πιο εύπλαστη, στον αέρα έδωσε το σχήµα του οκτάεδρου επειδή είναι το ενδιάµεσο τόσο σε µέγεθος όσο και σε οξύτητα, ενώ στο νερό αντιστοίχισε το εικοσάεδρο, για το οποίο γράφει πως είναι το µεγαλύτερο σε µέγεθος και το λιγότερο οξύ. Με την ιδέα ότι τα τέσσερα στερεά σχηµατίζονται από στοιχειώδη τρίγωνα και µάλιστα από δύο είδη, ο Πλάτων δικαιολογεί την άποψή του πώς τρία µόνο από τα πολύεδρα, το τετράεδρο, το εικοσάεδρο και το οκτάεδρο έχουν τη δυνατότητα να µετασχηµατίζονται αµοιβαία. Πρόκειται για την ιδέα της µετάβασης από µείζονα σε σµικρά και αντίστροφα [Β-6, σελ 439]. Μικρότερος αριθµός µεγαλύτερων σωµάτων, π.χ. νερού αποσυντίθεται στα συστατικά του σκαληνά τρίγωνα τα οποία συντίθενται σε µεγάλο αριθµό µικρών σωµάτων, όπως η φωτιά. Αντίστροφα, µεγάλος αριθµός µικρών µορίων αποσυντίθενται στα στοιχειώδη σκαληνά τρίγωνα τα οποία µε τη σειρά τους διαρθρώνονται κατάλληλα ώστε να σχηµατίσουν ένα µεγάλο µόριο άλλου είδους όπως του νερού. Αντίθετα, ο Πλάτων πιστεύει ότι «είναι αδύνατο στα µέρη της γης να µετασχηµατιστούν σε µέρη άλλου είδους» [Β-6, 56d], επειδή στο στοιχείο της γης έχει αποδώσει τον κύβο που παράγεται από διαφορετικό είδος τριγώνου, το ισοσκελές.

10 ΥΪΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΕ ΡΩΝ Η άποψη του Πλάτωνα είναι λανθασµένη όσον αφορά τα γεωµετρικά σχήµατα που κατασκευάζει. Στην πραγµατικότητα, ο κύβος και το οκτάεδρο είναι αλληλοπαραγόµενα, δηλαδή ο κύβος µετασχηµατίζεται µε λογικό τρόπο σε οκτάεδρο και αντίστροφα. Το φαινόµενο αυτό λέγεται δυϊσµός. Τα κέντρα των επιφανειών του κύβου συµπίπτουν µε τις κορυφές του δυϊκού του και αν τα ενώσουµε τότε θα προκύψει το οκτάεδρο. ηλαδή το πλήθος των εδρών γίνεται πλήθος κορυφών και αντίστροφα, ενώ το πλήθος των ακµών δεν αλλάζει αφού και τα δύο έχουν το ίδιο, όπως είδαµε στον πίνακα 1. Όµοια, το εικοσάεδρο µε το δωδεκάεδρο είναι ζεύγος δυϊκών στερεών. Αν πάρουµε τα κέντρα των είκοσι εδρών του εικοσάεδρου και τα ενώσουµε θα προκύψει το δωδεκάεδρο µε τις είκοσι κορυφές. Αντίστροφα, τα κέντρα των εδρών του δωδεκάεδρου είναι οι δώδεκα κορυφές του εικοσάεδρου. Το τετράεδρο είναι αυτοπαραγόµενο, δηλαδή εάν ενώσουµε τα κέντρα των εδρών του, προκύπτει πάλι τετράεδρο. Τα σχήµατα που ακολουθούν δείχνουν ακριβώς αυτό. Ο δυϊσµός των κανονικών πολύεδρων µας επιτρέπει να συµπεράνουµε ότι κάθε συµµετρία ενός κανονικού πολύεδρου είναι συµµετρία και του δυϊκού του, αφού όπως φαίνεται και από τα παραπάνω σχήµατα κάθε ισοµετρία γνήσια ή µη που αφήνει αναλλοίωτο το ένα σχήµα, θα αφήνει αναλλοίωτο και το δυϊκό του. Άρα κάθε συµµετρία του κύβου είναι συµµετρία και του οκτάεδρου και αντίστροφα κάθε συµµετρία του οκτάεδρου είναι συµµετρία και του κύβου. Μιλώντας µε τη ορολογία του 2 ου κεφαλαίου περί συµµετρίας, µπορούµε να πούµε ότι ο κύβος και το οκτάεδρο έχουν την ίδια οµάδα συµµετρίας, την οκταεδρική. Όµοια το εικοσάεδρο µε το δωδεκάεδρο ως δυικά θα έχουν τις ίδιες συµµετρίες, άρα και την ίδια οµάδα συµµετρίας, που λέγεται συνήθως εικοσαεδρική. Τέλος, το τετράεδρο, που όπως είπαµε αναπαράγει τον εαυτό

11 του, έχει την τετραεδρική οµάδα συµµετρίας. O Weyl αποδεικνύει ότι αυτές οι τρεις οµάδες µαζί µε τις κυκλικές οµάδες των περιστροφών γύρω από έναν άξονα ε, και τις οµάδες, που αποτελούνται από όλες τις προηγούµενες γνήσιες περιστροφές και επιπλέον όλες τους κατοπτρισµούς, που στο χώρο ισοδυναµούν µε στροφές κατά 180 µοίρες (οπότε στο χώρο η οµάδα γίνεται οµάδα γνήσιων περιστροφών), συνιστούν όλες τις δυνατότητες που υπάρχουν για οµάδες γνήσιων µόνο ισοµετριών του χώρου. [Β-1, σελ 103, Παράρτηµα Α] Σε αντίθεση µε το επίπεδο, όπου το τρίγωνο, το τετράγωνο και το πεντάγωνο δεν είναι δυνατό να παραχθούν το ένα από το άλλο, στις τρεις διαστάσεις, στο χώρο, µπορούµε να περάσουµε από το δωδεκάεδρο ή το εικοσάεδρο στον κύβο, από τον κύβο στο τετράεδρο. Η Ghyka στο βιβλίο της γράφει: «Για παράδειγµα, οι 12 κορυφές του εικοσάεδρου, καθώς και οι 6 από τις ακµές του, βρίσκονται πάνω στην επιφάνεια ενός νοητού κύβου. Οι 8 κορυφές αυτού του κύβου συµπίπτουν µε 8 κορυφές ενός δωδεκάεδρου το οποίο έχει την ακµή του ίση µε του εικοσαέδρου. Οι υπόλοιπες 12 κορυφές του δωδεκάεδρου και 6 από τις ακµές του βρίσκονται στην επιφάνεια ενός άλλου περιέχοντος κύβου, τέτοιου ώστε η ακµή του και η ακµή του πρώτου κύβου πρέπει να είναι σε αναλογία Φ= =1,618. Με τον ίδιο τρόπο, οι 6 ακµές κάθε τετραέδρου µπορούν να οριστούν ως διαγώνιες στις 6 έδρες ενός κύβου, και οι 4 κορυφές του τετραέδρου να συµπίπτουν µε 4 από τις κορυφές του κύβου (οι υπόλοιπες 4 κορυφές του κύβου και οι 6 άλλες διαγώνιες παράγουν ακόµη ένα τετράεδρο). Ακόµη: οι 20 κορυφές του δωδεκάεδρου είναι επίσης οι κορυφές πέντε τετραέδρων, ή πέντε κύβων (2 κορυφές κύβου για κάθε κορυφή δωδεκάεδρου)». [Β-4[ ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ Τα πέντε κανονικά στερεά, πέρα από τη χρήση τους στον Πλάτωνα ως µέρος της κοσµολογίας του, µελετήθηκαν εκτενώς και χρησιµοποιήθηκαν κατά την περίοδο της αναγέννησης από τους γεωµέτρες-καλλιτέχνες λόγω της συµµετρίας τους. Εδώ θα προσπαθήσουµε να διερευνήσουµε τις συµµετρίες του κύβου και του τετράεδρου. Οι Συµµετρίες του Κύβου Ας ξεκινήσουµε από τον κύβο επειδή έχει το πιο οικείο σχήµα. Ο κύβος έχει οκτώ κορυφές και σε κάθε του κορυφή συναντώνται τρεις ακµές.

12 ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΕΣ Στον κύβο υπάρχουν 3 κάθετες ευθείες που διέρχονται από τα κέντρα των εδρών του κύβου ως προς τις οποίες ο κύβος έχει 4 δυνατές περιστροφικές συµµετρίες σε κάθε µία. ηλαδή γίνεται να περιστρέψουµε τον κύβο γύρω από µια τέτοια κάθετη ευθεία σε αυτόν κατά τρεις διαφορετικές γωνίες (,,, ) χωρίς να αλλάξει ο προσανατολισµός του κύβου, δηλαδή θα µείνει αναλλοίωτος στη µορφή, όπως φαίνεται στο σχήµα. Συνολικά έχουµε 3 x 4 = 12 περιστροφικές συµµετρίες ως προς κάθε µια κάθετη ευθεία. Ακόµη υπάρχουν τέσσερις διαγώνιες ευθείες ως προς τις οποίες ο κύβος έχει τρεις περιστροφικές συµµετρίες για κάθε µια διαγώνιο. ηλαδή µπορούµε να περιστρέψουµε τον κύβο, γύρω από κάθε µια τέτοια διαγώνιο, κατά τρεις

13 διαφορετικές γωνίες, χωρίς να αλλάξει ο προσανατολισµός του κύβου, δηλαδή θα µείνει φαινοµενικά αναλλοίωτος. Συνολικά υπάρχουν 4 x 3 = 12 περιστροφικές συµµετρίες ως προς τις διαγώνιες αυτές. Άρα έχουµε = 24 δυνατές περιστροφικές συµµετρίες ως προς όλες αυτές τις ευθείες. ΚΑΤΟΠΤΡΙΣΜΟΙ Επίσης, κάθε µια από τις κάθετες ευθείες ορίζει τέσσερα διαφορετικά και ανά δύο κάθετα επίπεδα ως προς το οποία ο κύβος έχει κατοπτρική συµµετρία. ηλαδή εάν τα επίπεδα αυτά τα θεωρήσουµε ως αµφίπλευρους καθρέπτες, τότε κάθε πλευρά του καθρέπτη θα απεικονίζει το υπόλοιπο µισό του κύβου, όπως στα σχήµατα που ακολουθούν. Έχουµε τέσσερις κατοπτρικές συµµετρίες για

14 κάθε µια από τις τρεις κάθετες ευθείες, οπότε υπάρχουν συνολικά 3 x 4 = 12 κατοπτρικές συµµετρίες ακόµη.

15 Τέλος, για κάθε µια από τις τέσσερις διαγώνιες ευθείες ορίζονται τρία επίπεδα ανάκλασης, δηλαδή τρία επίπεδα ως προς τα οποία ο κύβος είναι αµφίπλευρα (κατοπτρικά) συµµετρικός, όπως φαίνεται στα παρακάτω σχήµατα. Οπότε έχουµε ακόµη 4 x 3 = 12 κατοπτρικές συµµετρίες.

16

17 Άρα συνολικά βρήκαµε = 48 συµµετρίες, εκ των οποίων οι 24 είναι περιστροφικές και άλλες τόσες είναι κατοπτρικές. Όπως έχουµε πει προηγουµένως, οι συµµετρίες του κύβου σχηµατίζουν οµάδα, την λεγόµενη οκταεδρική µε τάξη 48 [O Weyl λεει 24]. Οι συµµετρίες του τετράεδρου Το τετράεδρο έχει, όπως έχουµε δει, τέσσερα ίσα ισόπλευρα τρίγωνα ως έδρες και 4 κορυφές που σε κάθε µια προσπίπτουν 3 ακµές. Οι δυνατές συµµετρίες του τετράεδρου, µε ανάλογο τρόπο όπως στον κύβο, είναι περιστροφές και ανακλάσεις.

18 ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΕΣ Το κέντρο κάθε έδρας και η απέναντι από αυτήν κορυφή ορίζουν έναν άξονα περιστροφής γύρω από τον οποίο το τετράεδρο έχει τριπλή περιστροφική

19 συµµετρία. Προφανώς, υπάρχουν 4 τέτοιοι άξονες περιστροφικής συµµετρίας, ε1, ε2, ε3, ε4, όπως φαίνεται στο σχήµα. Για κάθε έναν άξονα υπάρχουν τρεις δυνατές γωνίες ( ) κατά τις οποίες γίνεται να στρέψουµε το τετράεδρο γύρω από τον άξονα περιστροφής χωρίς να αλλάξει ο προσανατολισµός του σχήµατος. Συνολικά, έχουµε 4 * 3 = 12 περιστροφικές συµµετρίες. Ακόµη, σε κάθε ένα τέτοιο άξονα αντιστοιχούν 3 επίπεδα κατοπτρισµού, δηλαδή 3 επίπεδα ως προς το οποία το τετράεδρο είναι αµφίπλευρα κατοπτρικό. Το παρακάτω σχήµα υποδεικνύει ακριβώς τις τρεις κατοπτρικές

20 συµµετρίες που αντιστοιχούν σε έναν από τους άξονες συµµετρίας του τετράεδρου. Σε κάθε άξονα αντιστοιχούν 3 κατοπτρισµοί, οπότε έχουµε 4 * 3 = 12 κατοπτρισµούς συνολικά. Συνολικά, η οµάδα των συµµετριών του κανονικού τετράεδρου, η τετραεδρική, έχει τάξη = 24 στοιχεία. Με παρόµοιους συλλογισµούς µε τους παραπάνω προκύπτει ο εξής πίνακας των συµµετριών των πλατωνικών σωµάτων: ΣΩΜΑΤΑ ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ ΟΜΑ Α ΣΥΜΜΕΤΡΙΩΝ Τετράεδρο 24 Τετραεδρική Κύβος 48 Οκταεδρική Οκτάεδρο 48 Οκταεδρική ωδεκάεδρο 120 Εικοσαεδρική Εικοσάεδρο 120 Εικοσαεδρική

21 ΥΙΣΜΟΣ ΚΥΒΟΥ ΟΚΤΑΕ ΡΟΥ Όπως αναφέραµε και προηγούµενα, τα κανονικά πολύεδρα εµφανίζουν το φαινόµενο του δυϊσµού. Συγκεκριµένα, ο κύβος έχει δυϊκό αντίστοιχο το οκτάεδρο και το εικοσάεδρο αντιστοιχίζεται µε το δωδεκάεδρο, ενώ το τετράεδρο παράγει τον εαυτό του. Βάσει αυτής της ιδιότητας, τα δυικά πολύεδρα έχουν το ίδιο αριθµό συµµετριών, αφού κάθε µετασχηµατισµός που αφήνει απαράλλαχτο ένα πολύεδρο, θα κάνει το ίδιο και για το δυικό του. Οπότε περιµένουµε ότι το οκτάεδρο θα έχει τις ίδιες συµµετρίες µε τον κύβο ποιοτικά και ποσοτικά, που σηµαίνει ότι θα έχει την ίδια οµάδα συµµετρίας, την οποία ονοµάζουµε οκταεδρική. Αυτό θα δείξουµε αµέσως τώρα. Το οκτάεδρο έχει τόσες κορυφές όσες και οι έδρες του κύβου, δηλαδή έξι. Επιπλέον σε κάθε κορυφή συµπίπτουν τέσσερις ακµές. Αν θεωρήσουµε την ευθεία που διέρχεται από δύο αντι-διαµετρικές κορυφές του, και η οποία προφανώς διέρχεται από τα κέντρα των αντίστοιχων εδρών του περιγεγραµµένου κύβου, όπως στο πιο πάνω σχήµα, τότε υπάρχουν φυσιολογικά τέσσερις περιστροφικές συµµετρίες γύρω από ένα τέτοιο κατακόρυφο άξονα κατά γωνίες,,,, που εικονίζονται στο ακόλουθο σχήµα:

22 Πέραν από αυτές τις συµµετρίες, υπάρχουν και εκείνες ως προς τους τέσσερις διαγώνιους άξονες του κύβου που διέρχονται από τα κέντρα των παράλληλων εδρών του οκταέδρου. Σε κάθε τέτοιο άξονα αντιστοιχούν τρεις στροφές κατά,, αντίστοιχα. Στο σχήµα φαίνονται οι τρεις περιστροφικές συµµετρίες για µια τυχαία διαγώνιο.

23 Συνολικά υπάρχουν επτά άξονες περιστροφικής συµµετρίας για το δυικό ζεύγος κύβος-οκτάεδρο. Οι τρεις κατακόρυφοι έχουν από τέσσερις περιστροφικές συµµετρίες και οι τέσσερις διαγώνιου ορίζουν από τρεις συµµετρίες, συνεπώς έχουµε συνολικά 12+12=24 περιστροφικές συµµετρίες. Επιπλέον, για κάθε κατακόρυφο άξονα υπάρχουν τέσσερα επίπεδα συγγραµικά µε αυτόν τα οποία διέρχονται επίσης από τις κορυφές από τις οποίες διέρχεται

24 και η ευθεία. Τα επίπεδα αυτά θα σχηµατίζουν γωνία µεταξύ τους και θα ορίζουν τέσσερις κατοπτρικές συµµετρίες του οκτάεδρου, όπως φαίνεται στα σχήµατα:

25 Προφανώς κάθε ένα από αυτά ταυτίζεται µε ένα από τα επίπεδα κατοπτρισµού του αντίστοιχου κύβου. Ενώ σε αντιστοιχία µε τους «διαγώνιους» άξονες υπάρχουν πάλι τα εξής τρία κατοπτρικά επίπεδα.

26 Άρα βρήκαµε τέσσερα κατοπτρικά επίπεδα για κάθε έναν από τους τρεις κατακόρυφους άξονες συµµετρίας και τρία επίπεδα κατοπτρικής συµµετρίας για κάθε ένα από τους τέσσερις διαγώνιους άξονες περιστροφικής συµµετρίας.

27 Συνολικά υπάρχουν 4*3+3*4=12+12=24 επίπεδα κατοπτρικής συµµετρίας, ακριβώς τα ίδια µε τον κύβο. Οπότε το οκτάεδρο έχει ακριβώς τόσες συµµετρίες όσες και ο δυικός του κύβος, δηλαδή 24 περιστροφικές και 24 κατοπτρικές, συνολικά 48 και αποδείξαµε ότι οι συµµετρίες αυτές είναι και ποιοτικά οι ίδιες αφού τόσο οι άξονες περιστροφικής συµµετρίας όσο και τα επίπεδα κατοπτρισµού του κύβου και του οκτάεδρου ταυτίζονται. ΧΡΗΣΕΙΣ & ΦΥΣΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΕ ΡΩΝ Όπως είδαµε στην εισαγωγή αλλά και νωρίτερα στο κεφάλαιο αυτό, τα πολύεδρα εµφανίζονται από την αρχαιότητα και ειδικότερα στην κοσµολογία του Πλάτωνα. Ο Weyl [B-1, σελ 99] αναφέρει ότι έχει διατυπωθεί η άποψη πως αντικειµενικός σκοπός της αρχαιοελληνικής επαγωγικής γεωµετρίας ήταν η κατασκευή των κανονικών πολύεδρων. Όµως προσθέτει πως η έννοια της λέξης συµµετρικός ήταν διαφορετική στην αρχαία ελληνική: «Στην συνηθισµένη χρήση, σύµµετρος σηµαίνει ανάλογος, ενώ στον Ευκλείδη είναι ισοδύναµο µε το δικό µας ρητόν: η πλευρά και η διαγώνιος ενός τετραγώνου είναι µεγέθη ασύµµετρα (άρρητα). Στην εισαγωγή αναφέραµε ότι κανονικό δωδεκάεδρο σώζεται από την εποχή της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Ένα από αυτά φαίνεται ελαφρά χρωµατισµένο στην φωτογραφία. [Bi-2] Ο Weyl [Β-1, σελ 99] υποστηρίζει ότι χρησιµοποιούνταν σαν ζάρια και πως είχαν κάποια θρησκευτική σηµασία στον ετρουσκικό πολιτισµό. Πολλούς αιώνες µετά τον Πλάτωνα ο Kepler, πριν ανακαλύψει και διατυπώσει τους τρεις νόµους περί των κινήσεων των πλανητών, ήταν πεπεισµένος ότι οι αποστάσεις των έξι γνωστών του πλανητών (δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόµη ο Ουρανός, ο Ποσειδώνας και ο Πλούτωνας) συσχετίζονταν µε τα πλατωνικά

28 στερεά. Συγκεκριµένα, θεωρούσε πως σε κάθε σφαίρα που αντιστοιχούσε ένας πλανήτης, κατά σειρά Κρόνος, ίας, Άρης, Γη, Αφροδίτη, Ερµής είναι διαδοχικά εγγεγραµµένο και περιγεγραµµένο ένα από τα κανονικά σώµατα κατά σειρά ένας κύβος, ένα τετράεδρο, ένα δωδεκάεδρο, ένα οκτάεδρο και ένα εικοσάεδρο, όπως φαίνεται στις παρακάτω φωτογραφίες [Bi-2]. Στην σχετική πραγµατεία που εξέδωσε το 1595 Mysterium Cosmographicum [Κοσµογραφικό Μυστήριο] ανέπτυσσε αυτήν την θεωρία του. Ακόµη προσπαθούσε να εξηγήσει τους λόγους που ο ηµιουργός χρησιµοποιούσε τα συγκεκριµένα στερεά και µε την συγκεκριµένη διάταξη και επιπλέον παραλλήλιζε τις ιδιότητες των ουράνιων σωµάτων µε αυτές των πλατωνικών στερεών.

29 Στο πρώτο σχήµα, η έξω σφαίρα είναι ο Κρόνος και η εσώτερη ο ίας. Το δεύτερο είναι µια µεγέθυνση του εσωτερικού του µοντέλου. Βέβαια, το µοντέλο του για το ηλιακό σύστηµα είναι λάθος αφού εκτός του ότι αγνοεί την ύπαρξη των τριών επιπλέον πλανητών, οι διαπλανητικές αποστάσεις που προβλέπονται σε αυτό δεν είναι αρκετά ακριβής. Ο Kepler ήταν επιστήµονας και το παραδέχτηκε τελικά. [Βi-2] Τα κανονικά πολύεδρα εµφανίζονται, στη φύση, στους σκελετούς πολλών ακτινόζωων (Radiolaria) [Β-1, σελ 100]. Ειδικότερα, το οκτάεδρο, το εικοσάεδρο και το δωδεκάεδρο. Μια σηµαντική σύγχρονη εφαρµογή των πολύεδρων επινόησε ο Αµερικάνος µηχανικός και αρχιτέκτονας Buckminster Fuller ( ), που ανέπτυξε τον γεωδαισιακό θόλο, το µόνο µεγάλο θόλο που µπορεί να στηριχθεί κατευθείαν στο έδαφος σαν πλήρης κατασκευή και το µόνο πρακτικό είδος κτιρίου που δεν έχει περιοριστικές διαστάσεις, δηλαδή τέτοιες πέρα από τις οποίες η κτιριακή αντοχή θα είναι ανεπαρκής. [B-B] Θεωρώντας ότι υπάρχει στη φύση ένα διανυσµατικό σύστηµα δυνάµεων που δίνει µέγιστη αντοχή µε τις λιγότερες κατασκευές, όπως στην περίπτωση των τετραεδρικών πλεγµάτων σε οργανικά στοιχεία και µέταλλα, ο Fuller σχεδίασε ένα διανυσµατικό σύστηµα γεωµετρίας, που αποκαλούσε "Energetic- Synergetic geometry. Η βασική µονάδα µέτρησης του συστήµατος αυτού ήταν το τετράεδρο, που σε συνδυασµό µε οκτάεδρα, σχηµατίζει τα πιο οικονοµικά µέτρα γεµίσµατος χώρου. Η αρχιτεκτονική συνέπεια της χρήσης της γεωµετρίας αυτής από τον Fuller ήταν ο γεωδαισιακός θόλος, ένα πλέγµα του οποίου η συνολική αντοχή αυξάνεται λογαριθµικά µε το µέγεθός του. Χιλιάδες τέτοιοι θόλοι έχουν κατασκευαστεί σε όλο τον κόσµο, µε τον πλέον διαφηµισµένο το Θόλο στην EXPO 67 στο Montreal. [B-B] ΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΕ ΡΑ Εκτός από τα κανονικά πολύεδρα, που είναι κυρτά και συνεχή υπάρχουν και άλλα πολύεδρα τα οποία είτε είναι ηµι κανονικά είτε δεν είναι κανονικά. ΑΣΤΕΡΕΣ ΠΟΛΥΕ ΡΑ Τα µη κανονικά πολύεδρα µπορούν να κατασκευαστούν από τα πέντε κανονικά, επεκτείνοντας τις έδρες τους µέχρι να σχηµατίσουν ένα αστέρι. Γι αυτό καλούνται Αστέρες πολύεδρα. ύο τέτοια πολύεδρα ανακαλύφθηκαν από τον Poinsot το Τα υπόλοιπα τα είχε βρει 200 χρόνια πριν ο Kepler. Στην εικόνα [ΦΠ2] φαίνονται τα 4 πολύεδρα του Kepler.

30 Υπάρχει ένα ακόµη ψευδο- αστέρας πολύεδρο που συντίθεται από δύο τετράεδρα που η κορυφή του ενός εισχωρεί από το κέντρο της έδρας του άλλου. Τα δύο τετράεδρα σχηµατίζουν έναν οκταεδρικό κοινό πυρήνα. Το στερεό αυτό λέγεται Stella Octangula του Kepler και είναι τρισδιάστατο αντίστοιχο του Αστέρα του αυίδ του επιπέδου, που είδαµε στην εισαγωγή. Στην παρακάτω φωτογραφία [ΦΠ3], φαίνεται το χαρακτικό από την πραγµατεία του Kepler Harmonices Mundi, του 1619, όπου είναι σχεδιασµένα, εκτός των τεσσάρων παραπάνω αστέρων και τα πλατωνικά στερεά µε διακόσµηση τέτοια ώστε να αντιστοιχούν ακριβώς στα τέσσερα στοιχεία και στον κόσµο του Τίµαιου.

31 Αξίζει να αναφέρουµε ότι το µικρό δωδεκάεδρο αστέρας εµφανίζεται, πολύ πριν του Kepler, στο µωσαϊκό της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου στην Βενετία, έργο που αποδίδεται στον Paolo Uccello ( ) που ήταν ένας Φλωρεντινός ζωγράφος και τεχνίτης µωσαϊκών που βοήθησε στην διερεύνηση της προοπτικής στην πρώιµη Αναγεννησιακή τέχνη. Το µωσαϊκό αυτό φαίνεται στην φωτογραφία.

32 ΑΡΧΙΜΗ ΕΙΑ ΣΤΕΡΕΑ Ένας άλλος τρόπος να δηµιουργήσουµε µη κανονικά στερεά είναι κόβοντας τις γωνίες των πλατωνικών στερεών. Προκύπτουν έτσι δεκατρία ηµι-κανονικά στερεά, τα οποία επίσης εγγράφονται σε σφαίρα, και έχουν έδρες δύο ή τρία διαφορετικά είδη κανονικών πολυγώνων (τρίγωνα, τετράγωνα, πεντάγωνα, εξάγωνα, οκτάγωνα ή δεκάγωνα). Ο Αρχιµήδης µελέτησε τα δεκατρία αυτά ηµι-κανονικά πολύεδρα και γι αυτό φέρουν το όνοµά του. Τα λεπτοµερή χαρακτηριστικά τους είναι [Β-4]: ΗΜΙΚΑΝΟΝΙΚΑ ΑΡΧΙΜΗ ΕΙΑ ΣΤΕΡΕΑ Αριθµός Κορυφών Ακµές / ανά κορυφή Πλήθος & είδος εδρών / 3 4 εξάγωνα, 4 τρίγωνα / 4 6 τετράγωνα, 8 τρίγωνα

33 30 60 / 4 12 πεντάγωνα, 20 τρίγωνα / 3 8 εξάγωνα, 6 τετράγωνα / 3 6 οκτάγωνα, 8 τρίγωνα / 3 20 εξάγωνα, 12 πεντάγωνα / 3 12 δεκάγωνα, 20 τρίγωνα / 4 18 τετράγωνα, 8 τρίγωνα / 4 12 πεντάγωνα, 30 τετράγωνα και 20 τρίγωνα / 3 6 οκτάγωνα, 8 εξάγωνα και 12 τετράγωνα / 3 12 δεκάγωνα, 20 εξάγωνα και 30 τετράγωνα / 5 6 τετράγωνα, 32 τρίγωνα / 5 12 πεντάγωνα, 80 τρίγωνα Η εξίσωση του Euler ισχύει και στην περίπτωση των κορυφών, των εδρών και των ακµών των δεκατριών Αρχιµήδειων στερεών.

34 Στην Αναγέννηση οι µεγάλοι καλλιτέχνες Γεωµέτρες ενδιαφερόντουσαν για αυτά, όπως και για τα πέντε κανονικά πλατωνικά στερεά αλλά και τα πολύεδρα-αστέρες. Στα 1492 ο Pier Della Francesca αφιέρωσε την πραγµατεία του De Quinque Corporibus στον ούκα του Urbino. O Pierro ήταν εκείνος που επανακάλυψε τα πέντε Αρχιµήδεια στερεά που παράγονται από τα πλατωνικά. Επιπλέον, ανακάλυψε τη µόνη ιδιότητα των πλατωνικών στερεών που δεν αναφέρει ο Ευκλείδης στα Στοιχεία του, ότι το εικοσάεδρο εγγράφεται στον κύβο [Βι-2] και στην ουσία έδωσε την εκκίνηση για την µελέτη των πολύεδρων κανονικών και µη. Η εικόνα προέρχεται από τον Paccioli που οικειοποιήθηκε τα γραπτά του Pierro. [Βi-2] Ο Luca Paccioli στη δική του πραγµατεία Divina Proportione µελετά εκτός από τα πλατωνικά στερεά και µερικά Αρχιµήδεια στερεά, ιδιαίτερα το κυβοκτάεδρο και το Πολύεδρο του Kelvin ( il corpo de 14, cive 6 quadrate, 8 exagone ), όπως επίσης και τα πολύεδρα αστέρες. Τα σχέδια, πάνω από 60, για το βιβλίο τα έφτιαξε ο Leonardo και περιλαµβάνονταν τα Πλατωνικά στερεά, έξι Αρχιµήδεια µε την πρώτη αναπαράσταση του εικοσιδωδεκάεδρου και του ροµβο κυβοκτάεδρου του οποίο φαίνεται, όµως, και στην προσωπογραφία του Paccioli που είδαµε στην εισαγωγή, 1 ο κεφάλαιο. Με τα πολύεδρα ασχολείται και ο Durer στην Treatise on Proportions [Πραγµατεία Περί Αναλογιών]. Αλλά από όλους τους συγγραφείς της Αναγέννησης, αυτός που έδειξε µεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα Αρχιµήδεια στερεά ήταν ο πασίγνωστος Daniel Barbaro, Βενετός διπλωµάτης. Στο έργο του Prattica de la Perspectiva (Βενετία, 1569), τα προσδιορίζει όλα µε την µέθοδο της αποκοπής γωνιών ή ακµών των παραγόντων πολύεδρων. Τα αναπτύσσει στο επίπεδο µιας από τις έδρες τους, συνθέτει συναρπαστικά αστέρια πολύεδρα θέτοντας κανονικές πυραµίδες στις έδρες τους, και παίρνει ξανά τα mazzochio του Paolo Uccelo (Mazzocchio: Καπέλο στην µορφή πολυεδρικού τόρου, στην εικόνα λεπτοµέρεια τοιχογραφίας του 1448 του Uccelo - φαίνεται γυναίκα να φορά ένα )

εγγράφοντας κανονικά πολύγωνα σε τόρους, δηλαδή στερεούς δακτυλίους µε κυκλική τοµή, και επίσης τα µελετά µε πυραµίδες. [Β-4, σελ 58].

εγγράφοντας κανονικά πολύγωνα σε τόρους, δηλαδή στερεούς δακτυλίους µε κυκλική τοµή, και επίσης τα µελετά µε πυραµίδες. [Β-4, σελ 58]. εγγράφοντας κανονικά πολύγωνα σε τόρους, δηλαδή στερεούς δακτυλίους µε κυκλική τοµή, και επίσης τα µελετά µε πυραµίδες. [Β-4, σελ 58]. Η συνεισφορά του Kepler στα Αρχιµήδεια ήταν µεγάλη, γιατί αυτός απέδειξε

Διαβάστε περισσότερα

συµµετρίες που αντιστοιχούν σε έναν από τους άξονες συµµετρίας του τετράεδρου.

συµµετρίες που αντιστοιχούν σε έναν από τους άξονες συµµετρίας του τετράεδρου. συµµετρίες που αντιστοιχούν σε έναν από τους άξονες συµµετρίας του τετράεδρου. Σε κάθε άξονα αντιστοιχούν 3 κατοπτρισµοί, οπότε έχουµε 4 * 3 = 12 κατοπτρισµούς συνολικά. Συνολικά, η οµάδα των συµµετριών

Διαβάστε περισσότερα

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή

τέτοιους ώστε ο ένας να είναι µέσος των άλλων, δηλαδή Η ιδέα, ότι όλα τα υλικά πράγµατα συντίθενται από αυτά τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία, αποδίδεται στον προγενέστερό Εµπεδοκλή, Έλληνα φιλόσοφο, ποιητή και πολιτικό [493-433 π.χ.] που γεννήθηκε στον Ακράγαντα

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. Στο επίπεδο 0, στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου, όπου στόχος είναι η οµαδοποίηση των γεωµετρικών σχηµάτων σε οµάδες µε κοινά χαρακτηριστικά στη µορφή τους, είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τα Πλατωνικά και Αρχιµήδεια Στερεά

Λίγα λόγια για τα Πλατωνικά και Αρχιµήδεια Στερεά Λίγα λόγια για τα Πλατωνικά και Αρχιµήδεια τερεά (Κανονικά και Ηµικανονικά Πολύεδρα) Λίγα Ιστορικά στοιχεία ηµ. Μπουνάκης χ. ύµβουλος Μαθηµατικών dimitrmp@sch.gr Ιούνιος 2011 Κανονικό Πολύεδρο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του

ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας ο χρυσός φ Στην άκρη του νήµατος βρίσκονται πέντε ερωτήµατα καθένα από τα οποία περιµένει την απάντησή του 1. Υπάρχει αριθµός τέτοιος ώστε εάν τον υψώσεις στο τετράγωνο να αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ Α ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ (ΘΕΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ) Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ ΚΕΦΑΚΑΙΟ 3 ο -ΤΡΙΓΩΝΑ 1. Ένα τρίγωνο είναι οξυγώνιο όταν έχει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ισομετρίες, Συμμετρίες και Πλακοστρώσεις Οπως είδαμε στην απόδειξη του πρώτου κριτηρίου ισότητας τριγώνων, ο Ευκλείδης χρησιμοποιεί την έννοια της εφαρμογής ενός τριγώνου σε ένα άλλο, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 0.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 0. ραστηριότητες στο Επίπεδο 0. Σε αυτό το επίπεδο περιλαµβάνονται δραστηριότητες ταξινόµησης, αναγνώρισης και περιγραφής διαφόρων σχηµάτων. Είναι σηµαντικό να χρησιµοποιούνται πολλά διαφορετικά και ποικίλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 08/04/10

ΛΥΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 08/04/10 ΥΣΙΣ ΙΑΩΝΙΣΜΑ ΩΜΤΡΙΑ Α ΥΚΙΟΥ ΘΜΑ ο 08/04/0 Α. Να αποδείξετε ότι η διάµεσος ορθογωνίου τριγώνου που φέρουµε από την κορυφή της ορθής γωνίας είναι ίση µε το µισό της υποτείνουσας. Θεωρία σχολικό βιβλίο σελ.09

Διαβάστε περισσότερα

Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος.

Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος. Ενότητα 5 Στερεομετρία Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε: Να αναγνωρίζουμε τις σχετικές θέσεις ευθειών και επιπέδων στον χώρο. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν και τον όγκο ορθού πρίσματος. Να υπολογίζουμε το εμβαδόν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΑ στη γεωµετρία της Α τάξης ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΕΤΕΣ 1. είχνω ότι η γωνία τους είναι 90 ο 2. είχνω ότι είναι διχοτόµοι δύο εφεξής και παραπληρωµατικών γωνιών. 3. είχνω ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ

ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΘΕΩΡΙΑ Α. ΠΟΛΥΕ ΡΑ 1. ΟΡΙΣΜΟΙ 2. ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΠΙΠΕ Ο α = µήκος β = πλάτος γ = ύψος δ = διαγώνιος = α. β. γ = Ε β. υ Ε ολ = 2. (αβ + αγ + βγ) 3. ΚΥΒΟΣ = α 3 Ε ολ = 6α 2

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ

4.4 Η ΠΥΡΑΜΙ Α ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ 1 4.4 Η ΠΥΡΜΙ ΚΙ Τ ΣΤΟΙΧΕΙ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙ 1. Πυραµίδα Ονοµάζεται ένα στερεό του οποίου µία έδρα είναι ένα οποιοδήποτε πολύγωνο και όλες οι άλλες έδρες του είναι τρίγωνα µε κοινή κορυφή. ύο πυραµίδες φαίνονται

Διαβάστε περισσότερα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Όπως είδαμε η συνάρτηση g : S { } είναι ένας επιμορφισμός ομάδων. Ο πυρήνας Ke g {σ S / g σ } του επιμορφισμού συμβολίζεται με A περιέχει όλες τις άρτιες μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Θέματα: - Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες - ισδιάστατη γεωμετρία - Γωνίες - Στερεομετρία - Συμμετρία/ μετασχηματισμοί 1 Έννοιες χώρου και καρτεσιανές συντεταγμένες 1. Ο χάρτης δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τι είναι ένα ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ; Πώς ονομάζονται τα σημεία Α και Β; 1 ος ορισμός : Είναι η «ίσια» γραμμή που ενώνει τα δύο σημεία Α και Β. 2 ος ορισμός : Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ ΠΟΛΥΓΩΝΟΥ 11.2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ ΠΟΛΥΓΩΝΟΥ 11.2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ ΠΟΛΥΓΩΝΟΥ 11. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΘΕΩΡΙΑ 1 (Ορισμός κανονικού πολυγώνου) Ένα πολύγωνο λέγεται κανονικό, όταν έχει όλες τις πλευρές

Διαβάστε περισσότερα

1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (A = 90 ) και πλευρές ΑΓ = 3 cm, ΒΓ = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm.

1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (A = 90 ) και πλευρές ΑΓ = 3 cm, ΒΓ = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm. Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. ** Σε ορθό τριγωνικό πρίσµα µε βάση ορθογώνιο τρίγωνο (A = 90 ) και πλευρές = 3 cm, = 5 cm, η παράπλευρη ακµή του είναι 7 cm. Να βρείτε: α) Το εµβαδό Ε Π της παράπλευρης επιφάνειας.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 11 ο, Τμήμα Α. Γεωμετρία Μαθηματικά: ριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 11 ο, Τμήμα Γεωμετρία Η γεωμετρία σε σχέση με την άλγεβρα ή την αριθμητική έχει την εξής ιδιαιτερότητα: πρέπει να είμαστε πολύ ακριβείς στην περιγραφή μας (σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό-Λάθος»

ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό-Λάθος» ΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΥΚΕΙΟΥ Κεφάλαιο 9ο: ΜΕΤΡΙΚΕ ΧΕΕΙ Ερωτήσεις του τύπου «ωστό-άθος» Να χαρακτηρίσετε με (σωστό) ή (λάθος) τις παρακάτω προτάσεις. 1. * Αν σε τρίγωνο ΑΒ ισχύει ΑΒ = Α + Β, τότε το τρίγωνο είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος

Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Τρεις ενδιαφέρουσες αποδείξεις του Πυθαγορείου Θεωρήματος Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Είναι γνωστό ότι για το Πυθαγόρειο θεώρημα έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΟ. ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΥΡΑΝΟΙ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου

ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΟ. ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΥΡΑΝΟΙ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΟ. ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΥΡΑΝΟΙ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου Όσοι διαβάσατε «ΤΟ ΙΔΙΟΝ» www.omas-e.gr, θα διαπιστώσατε ότι στο κέντρο των συμπάντων υπάρχει η φυσαλίδα που στέλνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή Αντιστροφή Υποθέτουμε ότι υπάρχει ένας κανόνας ο οποίος επιτρέπει την μετάβαση από ένα σχήμα σε ένα άλλο, με τέτοιο τρόπο ώστε το δεύτερο σχήμα να είναι τελείως ορισμένο όταν το πρώτο είναι δοσμένο και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Γεωμετρικές Κατασκευές

Κεφάλαιο 7 Γεωμετρικές Κατασκευές Κεφάλαιο 7 Γεωμετρικές Κατασκευές Συντομεύσεις Ακρωνύμια... 2 Σύνοψη... 3 Προαπαιτούμενη γνώση... 3 7.1. Κατασκευή ευθύγραμμων τμημάτων... 3 7.2. Κατασκευή γωνιών... 8 7.3. Κατασκευή πολυγώνων... 11 7.4.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις

Γεωµετρία Α Γυµνασίου. Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Γεωµετρία Α Γυµνασίου Ορισµοί Ιδιότητες Εξηγήσεις Ευθεία γραµµή Ορισµός δεν υπάρχει. Η απλούστερη από όλες τις γραµµές. Κατασκευάζεται µε τον χάρακα (κανόνα) πάνω σε επίπεδο. 1. ύο σηµεία ορίζουν την θέση

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ B ΓΥΝΜΑΣΙΟΥ. 1. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις :

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ B ΓΥΝΜΑΣΙΟΥ. 1. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Να λυθούν οι εξισώσεις και οι ανισώσεις : α) γ) x x 3x 7x 9 4 5 0 x x x 3 6 3 4 β) δ) 3x x 3 x 4 3 5 x x. 4 4 3 5 x 4x 3 x 6x 7. Να λυθεί στο Q, η ανίσωση :. 5 8 8 3. Να λυθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ Από τις καταστάσεις της ύλης τα αέρια και τα υγρά δεν παρουσιάζουν κάποια τυπική διάταξη ατόμων, ενώ από τα στερεά ορισμένα παρουσιάζουν συγκεκριμένη διάταξη ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 11.3 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο ΜΕΤΡΗΣΗ ΚΥΚΛΟΥ 113 ΕΓΓΡΑΦΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΓΩΝΩΝ ΣΕ ΚΥΚΛΟ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ ΘΕΩΡΙΑ Θα ασχοληθούμε με την εγγραφή μερικών βασικών κανονικών πολυγώνων σε κύκλο και θα υπολογίσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράλληλες Ευθείες και Τετράπλευρα Ορισμός. Δύο ευθείες ονομάζονται παράλληλες όταν ανήκουν στο ίδιο επίπεδο και δεν τέμνονται. Δύο παράλληλες ευθείες ε και ζ συμβολίζονται ε ζ. Γωνίες δύο ευθειών

Διαβάστε περισσότερα

A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ A. ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδακτέα- Εξεταστέα ύλη Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η, Βλάμου Π., Κατσούλη Γ., Μαρκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή

ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Εισαγωγή ΑΞΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Εισαγωγή Η προβολή τρισδιάστατου αντικειμένου πάνω σε δισδιάστατη επιφάνεια αποτέλεσε μια από τις βασικές αναζητήσεις μεθόδων απεικόνισης και απασχόλησε από πολύ παλιά τους ανθρώπους. Με την

Διαβάστε περισσότερα

4.5 Ο ΚΩΝΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ

4.5 Ο ΚΩΝΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ 1 4.5 Ο ΚΩΝΟΣ ΚΙ Τ ΣΤΟΙΧΕΙ ΤΟΥ ΘΕΩΡΙ 1. Κώνος : ν φανταστούµε ότι το ορθογώνιο τρίγωνο στρέφεται γύρω από την κάθετη πλευρά του κατά µία πλήρη περιστροφή, προκύπτει το στερεό το οποίο λέγεται κώνος. 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 5 (για µαθητές της Β' και Γ' τάξης Λυκείου)

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 5 (για µαθητές της Β' και Γ' τάξης Λυκείου) Kangourou Sans Frontières Καγκουρό Ελλάς Επώνυµο: Όνοµα: Όνοµα πατέρα: e-mail: ιεύθυνση: Τηλέφωνο: Εξεταστικό Κέντρο: Σχολείο προέλευσης: Τάξη: Θέµατα Καγκουρό 007 Επίπεδο: (για µαθητές της ' και ' τάξης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ GEOGEBRA ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Για να κάνουμε Γεωμετρία χρειαζόμαστε εργαλεία κατασκευής, εργαλεία μετρήσεων και εργαλεία μετασχηματισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΡΟΥΣ-ΡΟΠΕΣ Α ΡΑΝΕΙΑΣ 6.. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για τον υπολογισµό των τάσεων και των παραµορφώσεων ενός σώµατος, που δέχεται φορτία, δηλ. ενός φορέα, είναι βασικό δεδοµένο ή ζητούµενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΚΟΣΜΩΝ

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΚΟΣΜΩΝ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΚΟΣΜΩΝ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου Όπως διατυπώθηκε στην κοσμοθεωρία μας ΤΟ ΙΔΙΟΝ, ο κόσμος μας, το σύμπαν μας είναι μία ολογραφία, περίπου ένα επίπεδο τετράγωνο. Υπάρχουν έξι

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Αριθμητική - Άλγεβρα Γεωμετρία Άρτιος λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 3 η ΕΚΑ Α ΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΝΛΗΨΗΣ η ΕΚ. Έστω οι παραστάσεις = 4 4 + 5, Β = 5 (8 + 0) : (7 5) και Γ = 6 : 5 4 Να υπολογίσετε την τιµή των παραστάσεων ν = 5, Β = 6 και Γ = να βρείτε : i) Το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

Λ υ μ ε ν ε ς Α σ κ η σ ε ι ς ( Π α ρ α λ λ η λ o γ ρ α μ μ α ) 1

Λ υ μ ε ν ε ς Α σ κ η σ ε ι ς ( Π α ρ α λ λ η λ o γ ρ α μ μ α ) 1 υ μ ε ν ε ς σ κ η σ ε ι ς ( Π α ρ α λ λ η λ o γ ρ α μ μ α ) 1 Προεκτεινουµε τις πλευρες και παραλληλογραμμου κατα τμηματα = και = αντιστοιχως. Να αποδειξετε οτι τα σημεια, και ειναι συνευθειακα. = παραλληλογραμμο

Διαβάστε περισσότερα

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη Α Τάξη Γυμνασίου Από το βιβλίο «Μαθηματικά Α Γυμνασίου» των Ιωάννη Βανδουλάκη, Χαράλαμπου Καλλιγά, Νικηφόρου Μαρκάκη, Σπύρου Φερεντίνου, έκδοση 01. Κεφ. 1 ο : Οι φυσικοί αριθμοί 1. Πρόσθεση, αφαίρεση και

Διαβάστε περισσότερα

6.1 6.4. 1. Εγγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο. 2. Γωνία δύο χορδών και γωνία δύο τεµνουσών

6.1 6.4. 1. Εγγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο. 2. Γωνία δύο χορδών και γωνία δύο τεµνουσών 6. 6.4 ΘΩΡΙ. γγεγραµµένη γωνία, αντίστοιχη επίκεντρη και τόξο Το µέτρο της επίκεντρης ισούται µε το µέτρο του αντίστοιχου τόξου. Η εγγεγραµµένη ισούται µε το µισό της αντίστοιχης επίκεντρης. Η εγγεγραµµένη

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη A Μάθημα: Γεωμετρία

Τάξη A Μάθημα: Γεωμετρία Τάξη A Μάθημα: Γεωμετρία Η Θεωρία σε Ερωτήσεις Ερωτήσεις Κατανόησης Επαναληπτικά Θέματα Επαναληπτικά Διαγωνίσματα Περιεχόμενα Τρίγωνα Α. Θεωρία-Αποδείξεις Σελ.2 Β. Θεωρία-Ορισμοί..Σελ.9 Γ. Ερωτήσεις Σωστού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π.

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 04) Ε.Μ.Π. (παρατηρήσεις για τη βελτίωση των σημειώσεων ευπρόσδεκτες) Παράσταση σημείου. Σχήμα Σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

3 o ΓΕ.Λ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ. ΖΟΥΖΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Μαθηματικός 2013 2014 EΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

3 o ΓΕ.Λ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ. ΖΟΥΖΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Μαθηματικός 2013 2014 EΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 3 o ΓΕ.Λ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ Μαθηματικός 2013 2014 EΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1) ΘΕΩΡΙΑ... 2 2) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ... 5 2.1. ΤΡΙΓΩΝΑ... 5 2.1.1. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Σωστού - Λάθους στα τρίγωνα... 5 2.1.2.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Αχαρνών 197 Αγ. Νικόλαος 210.8651962. 2 ο Αγγ. Σικελιανού 43 Περισσός 210.2718688

1 ο Αχαρνών 197 Αγ. Νικόλαος 210.8651962. 2 ο Αγγ. Σικελιανού 43 Περισσός 210.2718688 1 ο Αχαρνών 197 Αγ. Νικόλαος 10.865196 ο Αγγ. Σικελιανού 4 Περισσός 10.718688 AΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Θεωρούμε ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (Α =90Ο ) και Α το ύψος του. Αν Ε και Ζ είναι οι προβολές του

Διαβάστε περισσότερα

2.4-2.5 ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΣΗΜΕΙΟ

2.4-2.5 ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΣΗΜΕΙΟ 1 4-5 ΣΥΜΜΤΡΙ ΩΣ ΠΡΣ ΣΗΜΙ ΚΝΤΡ ΣΥΜΜΤΡΙΣ ΘΩΡΙ Το συµµετρικό σηµείου ως προς κέντρο σηµείο νοµάζουµε συµµετρικό του ως προς κέντρο το σηµείο µε το οποίο συµπίπτει το περιστρεφόµενο περί το κατά γωνία 180

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ. 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 ΛΥΚΙΟΥ - ΩΜΤΡΙ ΩΜΤΡΙ ΘΜ o ΙΩΝΙΣΜ. Να αποδείξετε ότι : Ι) διάμεσος που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα ορθογωνίου τριγώνου είναι ίση με το μισό της υποτείνουσας. ΙΙ) ν μια διάμεσος τριγώνου είναι ίση με το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρία Β Λυκείου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ

Γεωμετρία Β Λυκείου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ 36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ 37 ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΕ ΤΥΧΑΙΟ ΤΡΙΓΩΝΟ 38 39 40 41 ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΕ ΚΥΚΛΟ 4 43 44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10:ΕΜΒΑΔΑ ΕΠΙΠΕΔΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ 45 46 47 48 49 50 51 5 53

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο δείγμα Α1 Αν α> με α 1 τότε για οποιουσδήποτε θ1, θ> να αποδείξετε ότι ισχύει: logα(θ1θ) = logαθ1 + logαθ Α Πότε ένα πολυώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων

Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων 9 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Β -- ΓΕΩΜΕΤΡΙΙΑ Κεφάλαιο 1 o Εμβαδά επιπέδων σχημάτων Β. 1. 1 44. Τι ονομάζεται εμβαδόν μιας επίπεδης επιφάνειας και από τι εξαρτάται; Ονομάζεται εμβαδόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ Η ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΩΝ. ( Παραλληλόγραµµα Τραπέζια ) Παραλληλόγραµµο, λέγεται το τετράπλευρο

ΕΙ Η ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΩΝ. ( Παραλληλόγραµµα Τραπέζια ) Παραλληλόγραµµο, λέγεται το τετράπλευρο Παραλληλόγραµµο, λέγεται το τετράπλευρο ΕΙΗ ΤΕΤΡΠΛΕΥΡΩΝ ( Παραλληλόγραµµα Τραπέζια ) που έχει τις απέναντι πλευρές του παράλληλες δηλ. // και //. ΙΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΛΛΗΛΟΡΜΜΟΥ: 1. Οι απέναντι πλευρές του είναι.

Διαβάστε περισσότερα

Από κάθε κορυφή ενός τετραγώνου «κόβουµε» τριγωνική πυραµίδα όπως φαίνεται στο σχήµα, όπου ΚΛΜ µέσα των ακµών του κύβου. Τούτο κάνουµε µε όλες τις κορυφές του κύβου. Να βρείτε πόσες είναι οι κορυφές του

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου

Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Ερωτήσεις θεωρίας για τα Μαθηματικά Γ γυμνασίου Άλγεβρα 1.1 Β : Δυνάμεις πραγματικών αριθμών. 1. Πως ορίζεται η δύναμη ενός πραγματικού αριθμού ; Η δύναμη με βάση έναν πραγματικό αριθμό α και εκθέτη ένα

Διαβάστε περισσότερα

6.5 6.6. Ασκήσεις σχολικού βιβλίου σελίδας 134. Ερωτήσεις Κατανόησης

6.5 6.6. Ασκήσεις σχολικού βιβλίου σελίδας 134. Ερωτήσεις Κατανόησης 6.5 6.6 σκήσεις σχολικού βιβλίου σελίδας 34 ρωτήσεις Κατανόησης. Σε ένα εγγεγραµµένο τετράπλευρο i) Τα αθροίσµατα των απέναντι γωνιών του είναι ίσα Σ Λ ii) Κάθε πλευρά φαίνεται από τις απέναντι κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρία Βˊ Λυκείου. Κεφάλαιο 9 ο. Μετρικές Σχέσεις

Γεωμετρία Βˊ Λυκείου. Κεφάλαιο 9 ο. Μετρικές Σχέσεις Γεωμετρία Β Λυκείου Κεφάλαιο 9 Γεωμετρία Βˊ Λυκείου Κεφάλαιο 9 ο Μετρικές Σχέσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΜΕΤΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΕ ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΤΡΙΓΩΝΑ Μετρικές σχέσεις ονομάζουμε τις σχέσεις μεταξύ των μέτρων των στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

5.10 5.11. 2 η ιδιότητα της διαµέσου. 4. Ορισµός Ισοσκελές τραπέζιο λέγεται το τραπέζιο του οποίου οι µη παράλληλες πλευρές είναι ίσες.

5.10 5.11. 2 η ιδιότητα της διαµέσου. 4. Ορισµός Ισοσκελές τραπέζιο λέγεται το τραπέζιο του οποίου οι µη παράλληλες πλευρές είναι ίσες. 5.0 5. ΘΕΩΡΙ. Ορισµοί Τραπέζιο λέγεται το τετράπλευρο που έχει µόνο δύο πλευρές παράλληλες. άσεις τραπεζίου λέγονται οι παράλληλες πλευρές του. Ύψος τραπεζίου λέγεται η απόσταση των βάσεων. ιάµεσος τραπεζίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Γεωμετρικές κατασκευές Στα αιτήματα του Ευκλείδη περιλαμβάνονται μόνο τρία που αναφέρονται στη δυνατότητα κατασκευής ενός σχήματος. Ηιτήσθω από παντός σημείου επί παν σημείον ευθείαν γραμμήν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss

Κεφάλαιο Η2. Ο νόµος του Gauss Κεφάλαιο Η2 Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss Ο νόµος του Gauss µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος υπολογισµού του ηλεκτρικού πεδίου. Ο νόµος του Gauss βασίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο ΕΜΒΑΔΑ 10.1 ΠΟΛΥΓΩΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ 10.2 ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. ΙΣΟΔΥΝΑΜΑ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. 10.3 ΕΜΒΑΔΟΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο ΕΜΒΑΔΑ 10.1 ΠΟΛΥΓΩΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ 10.2 ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. ΙΣΟΔΥΝΑΜΑ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. 10.3 ΕΜΒΑΔΟΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 0 Ο ΕΜΒΑΔΑ 0. ΠΟΛΥΓΩΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ 0. ΕΜΒΑΔΟΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. ΙΣΟΔΥΝΑΜΑ ΕΥΘΥΓΡΑΜ. ΣΧΗΜ. 0.3 ΕΜΒΑΔΟΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΘΕΩΡΙΑ (Πολυγωνικά χωρία) Ας θεωρήσουμε ένα πολύγωνο, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α ΡΙΑΝΟΥ 114 10558 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο: 2103231788 - Fax: 2103223296

1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α ΡΙΑΝΟΥ 114 10558 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο: 2103231788 - Fax: 2103223296 1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α ΡΙΑΝΟΥ 114 10558 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο: 2103231788 - Fax: 2103223296 Πολιτιστικό πρόγραµµα: Επίσκεψη στο Μουσείο Ηρακλειδών 21/2/2012 Σ.Πατσιοµίτου Η επίσκεψη στο Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΥΜΝΣΙΟ ΥΜΗΤΤΟΥ ΜΘΗΜΤΙΚ ΓΥΜΝΣΙΟΥ ΜΙ ΠΡΟΕΤΟΙΜΣΙ ΓΙ ΤΙΣ ΕΞΕΤΣΕΙΣ - Σελίδα 1 από 11 - 1. Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΘΕΜΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΣΕΩΝ Στις εξετάσεις του Μαίου-Ιουνίου µας δίνονται δύο θέµατα θεωρίας και τρείς ασκήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Ä ÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ 1ç. Απάντηση Οι γωνίες που σχηµατίζονται είναι: Α. αµβλεία Β. ευθεία Γ. πλήρης. οξεία Ε. ορθή Ζ. αµβλεία Η. οξεία.

Ä ÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ 1ç. Απάντηση Οι γωνίες που σχηµατίζονται είναι: Α. αµβλεία Β. ευθεία Γ. πλήρης. οξεία Ε. ορθή Ζ. αµβλεία Η. οξεία. Ä ÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÁ 1ç Σε όλα τα παρακάτω αντικείµενα σχηµατίζονται διάφορες γωνίες ανάλογα µε τη σχετική θέση, κάθε φορά, δύο ηµιευθειών που έχουν ένα κοινό ση- µείο, όπως π.χ. είναι οι δείκτες του ρολογιού,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 70 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ο ΘΑΛΗΣ ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 70 ος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ο ΘΑΛΗΣ ΣΑΒΒΑΤΟ, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τηλ. 0 36653-0367784 - Fax: 0 36405 Tel. 0 36653-0367784 - Fax: 0 36405 ΣΑΒΒΑΤΟ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 009 B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 5 Αν a = 4 και b = 5 +, να υπολογίσετε την τιμή παράστασης: 5 A = a: b b. 5a ΘΕΜΑ ο Έστω α θετικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

1.2 ΓΩΝΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΗΜΑΤΑ

1.2 ΓΩΝΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΗΜΑΤΑ 1 2 ΩΝΙ ΣΙΚ ΠΙΠ ΣΧΗΜΤ ΘΩΡΙ ωνία : ίναι κάθε µία από τις χρωµατισµένες περιοχές του διπλνού σχήµατος µαζί µε τις ηµιευθείες Οx και Οy Τεθλασµένη γραµµή : ίναι µία πολυγωνική γραµµή που αποτελείται από διαδοχικά

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα συντεταγμένων

Συστήματα συντεταγμένων Κεφάλαιο. Για να δημιουργήσουμε τρισδιάστατα αντικείμενα, που μπορούν να παρασταθούν στην οθόνη του υπολογιστή ως ένα σύνολο από γραμμές, επίπεδες πολυγωνικές επιφάνειες ή ακόμη και από ένα συνδυασμό από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσή τομή. 3.1 Εισαγωγή

Χρυσή τομή. 3.1 Εισαγωγή Χρυσή τομή 3.1 Εισαγωγή Ίσως όλοι έχουμε την εντύπωση πως αυτό που λέγεται λόγος χρυσής τομής, είναι μία έμπνευση των αρχαίων Ελλήνων την οποία εκμεταλλεύτηκαν για να κατασκευάσουν κτίσματα ή να δημιουργήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τετραγωνική ρίζα θετικού αριθμού Τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού α, λέγεται ο θετικός αριθμός, ο οποίος, όταν υψωθεί στο τετράγωνο, δίνει τον αριθμό α. Η τετραγωνική ρίζα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Να σηµειώσετε το σωστό (Σ) ή το λάθος (Λ) στους παρακάτω ισχυρισµούς:. Αν ΑΒ + ΒΓ = ΑΓ, τότε τα σηµεία Α, Β, Γ είναι συνευθειακά.. Αν α = β, τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1 ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ Το προοπτικό ανάγλυφο, όπως το επίπεδο προοπτικό, η στερεοσκοπική εικόνα κ.λπ. είναι τρόποι παρουσίασης και απεικόνισης των αρχιτεκτονικών συνθέσεων. Το προοπτικό ανάγλυφο είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ...

ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αμυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΜΑΘΗΜΑ...ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ... Αμυραδάκη 0, Νίκαια (10-4903576) ΤΑΞΗ... Β ΛΥΚΕΙΟΥ... ΘΕΜΑ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 013 Α. Να αποδείξετε ότι σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο του ύψους που αντιστοιχεί στην υποτείνουσα του ισούται με το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΜΜΕΣ-ΜΕΤΡΗΣΗ Μιχάλης Χριστοφορίδης Ανδρέας Σάββα Σύμβουλοι Μαθηματικών

ΣΧΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΜΜΕΣ-ΜΕΤΡΗΣΗ Μιχάλης Χριστοφορίδης Ανδρέας Σάββα Σύμβουλοι Μαθηματικών ΕΦΑΡΜΟΓΙΔΙΟ: Σχήματα-Γραμμές-Μέτρηση Είναι ένα εργαλείο που μας βοηθά στην κατασκευή και μέτρηση σχημάτων, γωνιών και γραμμών. Μας παρέχει ένα χάρακα, μοιρογνωμόνιο και υπολογιστική μηχανή για να μας βοηθάει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΛΓΕΒΡΑ 1. α. Τι γνωρίζετε για την Ευκλείδεια διαίρεση; Πότε λέγεται τέλεια; β. Αν σε μια διαίρεση είναι Δ=δ, πόσο είναι το πηλίκο και

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ

ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ: ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ [Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΗΣ ρ ΦΥΣΙΚΗΣ] Τίτλος του Σεναρίου ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΗΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ Μελέτη των µετασχηµατισµών

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλου μέτρησις. Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης. Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο. Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας

Κύκλου μέτρησις. Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης. Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο. Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας Κύκλου μέτρησις Ολοκληρωμένο διδακτικό σενάριο Δημιουργία: Τεύκρος Μιχαηλίδης Μαθηματικό Εργαστήρι Β Αθήνας Η ιστορία του π 2 Κυ κλου με τρησις Η μέθοδος του Αρχιμήδη για την προσέγγιση του π και ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

3.6 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

3.6 ΕΜΒΑ ΟΝ ΚΥΚΛΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ 1 3.6 ΕΜΝ ΚΥΚΛΙΚΥ ΤΜΕ ΘΕΩΡΙ 1. Εµβαδόν κυκλικού τοµέα γωνίας µ ο : Ε = πρ. µ, όπου ρ η ακτίνα του κύκλου και π ο γνωστός αριθµός. Εµβαδόν κυκλικού τοµέα γωνίας α rad: Ε = 1 αρ, όπου ρ η ακτίνα του κύκλου

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους

Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ. Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Α ΜΕΡΟΣ - ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 ο ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Α. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους 1. Ποιοι αριθμοί ονομάζονται: α) ρητοί β) άρρητοι γ) πραγματικοί;

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÔÑÉÐÔÕ Ï ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 3 Ε_3.Μλ3ΘΤ(ε) ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εύρεση µήκους ενός κύκλου : Για να βρω το µήκος ενός κύκλου βρίσκω την ακτίνα του κύκλου και εφαρµόζω τον τύπο

1. Εύρεση µήκους ενός κύκλου : Για να βρω το µήκος ενός κύκλου βρίσκω την ακτίνα του κύκλου και εφαρµόζω τον τύπο 1 3.3 ΜΗΚΟΣ ΚΥΚΛΟΥ ΘΕΩΡΙ 1. Μήκος κύκλου ακτίνας ρ : Το µήκος L ενός κύκλου δίνεται από τον τύπο L = 2πρ ή L = πδ όπου δ η διάµετρος του κύκλου και π ένας άρρητος αριθµός του οποίου προσέγγιση µε δύο δεκαδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΣΧΣΗ ΘΩΡΗΜΤΩΝ ΘΛΗ ΚΙ ΠΥΘΟΡ ισαγωγή ηµήτρης Ι Μπουνάκης dimitrmp@schgr Οι δυο µεγάλοι Έλληνες προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Θαλής (περίπου 630-543 πχ) και Πυθαγόρας (580-500 πχ) άφησαν, εκτός των άλλων, στην

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ

2.1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένας κρύσταλλος ή ακριβέστερα ένας µονοκρύσταλλος, µπορεί να οριστεί µακροσκοπικά ως ένα στερεό αντικείµενο µε οµοιόµορφη χηµική σύσταση που, όπως απαντάται στη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Ο κύκλος Ορισμός. Ο κύκλος (Κ, r) με κέντρο Κ και ακτίνα r είναι το σχήμα που αποτελείται από όλα τα σημεία του επιπέδου που απέχουν απόσταση r από το σημείο Κ. Σχήμα 9.1: Στοιχεία ενός κύκλου.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 4 (για µαθητές της Γ' τάξης Γυµνασίου και Α' τάξης Λυκείου)

Θέµατα Καγκουρό 2007 Επίπεδο: 4 (για µαθητές της Γ' τάξης Γυµνασίου και Α' τάξης Λυκείου) Kangourou Sans Frontières αγκουρό Ελλάς Επώνυµο:... Όνοµα:... Όνοµα πατέρα:... e-mail:... ιεύθυνση:... Τηλέφωνο:... Εξεταστικό έντρο:... Σχολείο προέλευσης:... Τάξη:... Θέµατα αγκουρό 007 Επίπεδο: 4 (για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Οι άγγελοι του Γιάννη Κοντός Γιάννης Γιαννούλη Βασιλική Καΐκα Χαρά Μπαρμπαλιά Γεωργία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Οι άγγελοι του Γιάννη Κοντός Γιάννης Γιαννούλη Βασιλική Καΐκα Χαρά Μπαρμπαλιά Γεωργία 1 Γενικό Λύκειο Μεγαλόπολης Σχ.έτος: 2011-12 Α Λυκείου Β τετράμηνο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: «Χρυσή Τομή» Υπεύθυνες καθηγήτριες: Λέφα Αικατερίνη, ΠΕ 03, Θανόγιαννη Χαρίκλεια, ΠΕ 02. Μαθητές/τριες που εργάστηκαν:

Διαβάστε περισσότερα