Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer"

Transcript

1 28 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 Aνασκόπηση Review Ορμονικοί Υποδοχείς και Συσχέτισή τους με τον Καρκίνο Hormone Receptors and their Relation with Cancer ABSTRACT Hormone Receptors and their Relation with Cancer Fotis Karvelas, Vassiliki Gavala, Pavlos Athanasopoulos Department of Surgery, General Hospital of Patras O Agios Andreas Malignant neoplasms are very heterogeneous in their behavior. Quite often the clinical course and the prognosis of neoplasms with similar staging and histological type is completely different. Extensive clinical investigation has led to the understanding of the mechanisms by which hormones regulate the tumor progression. The discovery of tumor markers helped us to predict the course of the neoplastic disease and the best treatment approach of it. We present the hormone receptors (estrogen receptors, progesterone receptors, androgenic receptors etc) which are found in several tissues (breast, liver, kidney, ovary, skin, etc) and we discuss their significance in prognosis for tumor aggressiveness. Great effort is made for the determination of reliable methods of detection through immunohistochemistry due to their specificity, antigenicity, binding capacity and heterogenity of their expression in tissues. Most of the clinical trials have not yet proved a relation between their existence and appearance of the tumor. [Ach Iatr 2011;30:28 34]. Key words: Antigenicity, Hormone receptors, Immunohistochemistry, Neoplasm Correspondence: Fotis Karvelas, 47 Sachtouri Str, Patras 26222, Greece Tel.: , Fax: Submitted: 15/11/10, Revision accepted: 20/12/10

2 ACHAIKI IATRIKI Volume 30, Issue 1, Αpril Φώτης Καρβελάς Βασιλική Γαβαλά Παύλος Αθανασόπουλος Χειρουργική Κλινική Νοσοκομείου «Ο Άγιος Ανδρέας» Αλληλογραφία: Φώτης Καρβελάς Σαχτούρη 47, Πάτρα Τ.Κ:26222 Fax: Τηλ: Υποβλήθηκε: 15/11/10 Αναθεωρημένη εγινε δεκτή: 20/12/10 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα κακοήθη νεοπλάσματα χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερη ετερογένεια στη συμπεριφορά τους. Αρκετά συχνά ασθενείς με νεόπλασμα παρόμοιας σταδιοποίησης και ιστολογικού τύπου έχουν διαφορετική κλινική πορεία και πρόγνωση. Εκτεταμένες κλινικές έρευνες έχουν οδηγήσει στη κατανόηση των μηχανισμών εκείνων μέσω των οποίων οι ορμόνες ρυθμίζουν την εξέλιξη των όγκων. Η ανακάλυψη καρκινικών δεικτών μας βοηθά στην πρόγνωση της πορείας της νεοπλασματικής νόσου και στην καλύτερη θεραπευτική προσέγγιση αυτής. Πρόκειται για τους ορμονικούς υποδοχείς (οιστρογονικοί, προγεστερονικοί, ανδρογονικοί υποδοχείς). Ανευρίσκονται σε πολλούς ιστούς (μαστός, ήπαρ, νεφρός, ωοθήκες, δέρμα κ.α) και η ύπαρξή τους είναι προγνωστική για την επιθετικότητα των όγκων. Μεγάλη προσπάθεια καταβάλλεται για τον προσδιορισμό αξιόπιστων μεθόδων ανίχνευσής τους μέσω της ανοσοιστοχημείας λόγω της ειδικότητας, αντιγονικότητας, της δεσμευτικής τους ικανότητας και της ετερογένειας στην έκφρασή τους στους ιστούς. Οι περισσότερες κλινικές μελέτες δεν έχουν ακόμη αποδείξει κάποια σχέση μεταξύ της ύπαρξής αυτών με την εμφάνιση του όγκου.[αχ Ιατρ 2011;30:28 34]. Λέξεις Κλειδιά: Αντιγονικότητα, Ορμονικοί υποδοχείς, Ανοσοϊστοχημεία, Νεόπλασμα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα κακοήθη νεοπλάσματα παρουσιάζουν μεγάλη ετερογένεια στη συμπεριφορά τους. Έτσι παρατηρείται συχνά σε ασθενείς πάσχοντες από συγκεκριμένο νεόπλασμα παρόμοιας σταδιοποίησης και ιστολογικού τύπου,να διαφέρει, ανοσοϊστοχημικά η κλινική πορεία και κατά συνέπεια και η πρόγνωση. Έκτεταμένες έρευνες, έχουν οδηγήσει στην κατανόηση των μηχανισμών μέσω των οποίων συγκεκριμένες ορμόνες ρυθμίζουν την ανάπτυξη του όγκου και στην ανεύρεση δεικτών οι οποίοι βοηθούν στην πρόγνωση τόσο της πορείας της νεοπλασματικής νόσου όσο και στην ορθότερη θεραπευτική προσέγγιση αυτής. Πρόκειται για τους ορμονικούς υποδοχείς. Ο προσδιορισμός τους γίνεται ανοσοιστοχημικά και η ανεύρεση και ποσοτικοποίησή τους στοχεύει στην επιλογή των ασθενών εκείνων που θα υποβληθούν σε επικουρική θεραπεία και ορμονοθεραπεία. Η εξέλιξη μερικών καρκίνων είναι δυνατόν να επηρρεάζεται από αλλαγές της ορμονικής κατάστασης του ξενιστή. Το φαινόμενο της ορμονοεξάρτησης έχει τροποποιήσει την παραδοσιακή θεραπεία των περισσοτέρων νεοπλασιών και έχει εφαρμοσθεί επιτυχώς σε αρκετές περιπτώσεις παρηγορητικής θεραπείας, ειδικά στον καρκίνο του μαστού, του προστάτη, του σώματος της μήτρας και του θυρεοειδούς. Η ορμονοθεραπεία από μόνη της δε μπορεί να σταματήσει την πρόοδο της καρκινικής νόσου, αλλά επιφέρει σημαντική ύφεση του πρωτοπαθούς όγκου ή των μεταστάσεων συνεπικουρώντας την κύρια θεραπευτική αντιμετώπιση που είναι συνήθως η χειρουργική. Σε μερικές περιπτώσεις η ύφεση διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα και η ορμονοθεραπεία σε αυτές αποτελεί την καλύτερη επιλογή έχοντας τώρα πια τη θέση της απαραίτητης συμπληρωματικής αγωγής. Μετά από αναζήτηση, σε βιοπτικό υλικό υποδοχέων ειδικών ορμονών γίνεται θεραπεία καταστολής ή απενεργοποίησης αυτών, είτε με ανταγωνιστικές ορμόνες είτε με δέσμευση ή μείωση της έκφρασης αυτών με ουσίες μη ορμονικής φύσεως (ταμοξιφαίνη, αναστολείς αρωματάσης κλπ).

3 30 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 Οι ορμονικοί υποδοχείς είναι ειδικές πρωτεΐνες παραγόμενες από τα κύτταρα στόχους των στεροειδικών ορμονών, μέσω των οποίων ασκείται η δράση στους ιούς στόχους. Γενικότερα, η πλειονότητα του πρωτογενούς αδέσμευτου υποδοχέα εδράζεται στο πυρηνικό διαμέρισμα όπου βρίσκεται χαλαρά συνδεδεμένος, εύκολα εκχυλιζόμενος στο κυτταρικό διάλυμα και σε ισορροπία με μικρές ποσότητες εξωπυρηνικού υποδοχέα. Ο εξωπυρηνικός υποδοχέας, ο οποίος δεσμεύει τα στεροειδή πολύ πιο ισχυρά από ότι οι μεταφέρουσες αυτά πρωτεΐνες του αίματος, χρησιμεύει στο να παραλαμβάνει την ορμόνη εντός του κύτταρου στόχου. Το σύμπλεγμα ορμόνης υποδοχέα μεταφέρεται στον πυρήνα και ενεργοποιείται. Ο ενεργοποιημένος αυτός τύπος συμπλέγματος δεσμεύεται ισχυρά στις θέσεις αποδέκτες της χρωματίνης, από όπου θα ενεργοποιηθεί η έκφραση συγκεκριμένων γονιδίων και ως αποτέλεσμα η παραγωγή ειδικών κυτταροπλασματικών πρωτεϊνών, υπεύθυνων για την διαφοροποίηση και τον πολλαπλασιασμό των κυτττάρων. Τα όργανα στόχος περιέχουν ορμονικούς υποδοχείς ανά κύτταρο. Ο αριθμός αυτός δεν είναι πάντα σταθερός, αλλά εξαρτώμενος από παράγοντες όπως η ένταση και η διάρκεια προηγούμενης ορμονικής διέγερσης, ο βαθμός της κυτταρικής διαφοροποίησης, η φάση του κυτταρικού κύκλου, η κυτταρική ηλικία και μεταβολισμός, γενετικοί παράγοντες, φαρμακολογικές αντιδράσεις, επιδράσεις άλλων ορμονών. Οι οιστρογονικοί υποδοχείς είναι ειδικά μόρια πρωτεϊνικής φύσεως που παρουσιάζουν μεγάλη συγγένεια με το μόριο των οιστρογόνων και βρίσκονται ενδοκυττάρια. Η είσοδος των λιποδιαλυτών μορίων οιστρογόνων γίνεται πολύ εύκολα μέσω απλής μεμβρανικής διάχυσης λόγω διαφοράς στη διαμεμβρανική συγκέντρωση. Οι υποδοχείς είναι ελεύθεροι στη κυτοσόλη και μετά τη δέσμευσή τους μετατοπίζονται στον πυρήνα και συνδέονται σε αυτόν σταθερά. 1 3 Υπάρχει όμως και η θεωρία πως οι υποδοχείς είναι ευθύς εξαρχής τμήματα του πυρήνα με συνδεδεμένο τμήμα στο κυτταρικό DNA και ελεύθερο άκρο δεκτικό στην σύνδεση μόνο με οιστρογόνα λόγω πολύ μεγάλης ειδικότητας. Η ενεργοποίηση του υποδοχέα είναι μια πολύπλοκη διαδικασία που τελικά μετά από μεταβολές στη τριτοταγή δομή του πρωτεϊνικού μορίου (μέσω αλλαγής της επαγωγικής πολώσεως, της ενδομοριακής χημικής συγ- γένειας, των χημικών εσωτερικών δεσμών διαμορφώσεως) έχουμε αύξηση του μεγέθους του μορίου του υποδοχέα από 4s σε 5s, λόγω της διμερούς συνδέσεως και μετατροπή της χαλαρής ή ανύπαρκτης πυρηνικής σύνδεσης σε εξαιρετικά συμπαγή. Το σύμπλεγμα ενεργοποιεί την μεταγραφική μετάφραση τμημάτων του DNA και μετά από πάροδο περίπου 6 ωρών χάνει την επαφή του με τον πυρήνα λόγω εξασθενήσεως και αποδομείται. Η συνεχής παρουσία των οιστρογονικών υποδοχέων είναι σημαντική για την διατήρηση της δυνατότητας απάντησης των ιστών στόχων. Οι πρωτεΐνες που ρυθμίζονται από τη διέγερση των οιστρογονικών υποδοχέων είναι η καθεψίνη D, p52, HSP (Heat Shock Protein). 4 7 Φυσιολογικά, εκφράζονται στους πυρήνες του στρώματος του χορίου της μήτρας, του ενδομητρίου, των λείων μυικών ινών του μυομητρίου, τα επιθηλιακά κύτταρα του τράχηλου της μήτρας, του κόλπου, των σαλπίγγων, στα κύτταρα της δικτυωτής στοιβάδας του επινεφριδίου και στα επιθηλιακά κύτταρα των λοβίων και των εκφορητικών πόρων του μαστού. Οι προγεστερονικοί υποδοχείς αποτελούν τελικό προιόν των διεργασιών που ελέγχονται από τα οιστρογόνα και στις οποίες λαμβάνουν μέρος οι οιστρογονικοί υποδοχείς. Aποτελούνται από δύο υποομάδες 95kD & 120 kd. Δεν είναι γνωστό αν αυτές οι δύο πρωτεΐνες είναι αποτέλεσμα έκφρασης δύο διαφορετικών μορίων ή αλλοτροπισμός και φυσική χρονική μεταβολή του ίδιου γονιδιακού μορίου. Και για τους προγεστερονικούς υποδοχείς ισχύουν δύο θεωρίες για την κυτταροπλασματική ή την πυρηνική τους θέση. Συνδέονται μετά από διάχυση με τα μόρια της προγεστερόνης ή πρόδρομων αυτής μορίων (πρεγνενολόνη) και ενεργοποιούν μέσω σταθερής σύνδεσης γονίδια που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή cathepsin D, ps2 & HSP. 8 Φυσιολογικά, εκφράζονται στους πυρήνες του στρώματος του χορίου της μήτρας, του ενδομητρίου, των λείων μυικών ινών του μυομητρίου, τα επιθηλιακά κύτταρα του τράχηλου της μήτρας, του κόλπου, των σαλπίγγων, στα κύτταρα της δικτυωτής στοιβάδας του επινεφριδίου και στα επιθηλιακά κύτταρα των λοβίων και των εκφορητικών πόρων των μαστών. Οι ανδρογονικοί υποδοχείς συνδέονται με μεγάλη ομάδα μορίων με ανδρογονική ειδικότητα. Είναι ενδοκυττάρια μόρια που συνδέονται με τον πυρήνα και τον ενεργοποιούν. Εκφράζονται στα κύτταρα του όρχεως, του προστάτη, της επιδιδυμίδας, των σπερματικών εκ-

4 ACHAIKI IATRIKI Volume 30, Issue 1, Αpril φορητικών πόρων, στο επινεφρίδιο και στο πέος. Οι υποδοχείς αυξητικών παραγόντων είναι υποδοχείς πολυπεπτιδικών ορμονών που επηρεάζουν την κυτταρική αύξηση. Άλλοι διεγείρουν άμεσα την σύνθεση του DNA, άλλοι εισάγουν τα κύτταρα στη φάση G0, G1 οδηγώντας στον διπλασιασμό του DNA ενώ είναι δυνατόν να επηρεάζουν και άλλες λειτουργίες όπως η μετανάστευση, η διαφοροποίηση και η επιδιόρθωση των ιστών. Μπορούν να βρίσκονται στη κυτταρική επιφάνεια ή ενδοκυττάρια. Να μη ξεχνάμε ότι και οι υποδοχείς των στεροειδικών ορμονών ανήκουν στους υποδοχείς αυτούς μιας και τα οιστρογόνα, η προγεστερόνη και τα ανδρογόνα είναι οι ίδιοι αυξητικοί παράγοντες. Μπορούν να έχουν ενδοκρινική, αυτοκρινική και παρακρινική δράση. Η κωδικοποίηση των υποδοχέων αυτών γίνεται στις νεοπλασίες από τα ογκογονίδια. Η λειτουργία τους είναι του τύπου των κινασών και των φωσφοκινασών που προσθέτουν ή αφαιρούν φωσφορικές ρίζες από υπολλειμματικά μόρια τυροσίνης ή σερίνης θρεονίνης. Με τη σειρά τους οι πρωτεΐνες αυτές επιδρούν στον πυρήνα προκαλώντας το διπλασιασμό του νουκλεϊκού υλικού, τη παραγωγή mrna ή τη διέγερση των ριβοσωμάτων και των μιτοχονδρίων αυτοκρινικά. Οι υποδοχείς μπορεί να είναι οι ίδιοι κινάσες ή να βρίσκονται δίπλα στα συστήματα των κινασών. Χρειάζεται να συνδεθούν στην κυτταρική επιφάνεια με τον μεσολαβητή συνδέτη (ligand) προκειμένου να ενεργοποιηθούν. Οι υποδοχείς αυτοί χονδρικά κατατάσσονται σε υποδοχείς του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGF R), με κυριότερο εκπρόσωπο τον HER2/neu που απαντάται στον καρκίνο του μαστού), του παράγοντα των αιμοπεταλίων(pdgf R), του αυξητικού παράγοντα των ινοβλαστών (a/b FGF R), του μετατρεπτικού αυξητικού παράγοντα (R TGF β), των αυξητικών παραγόντων που μοιάζουν της ινσουλίνης (ILGR R), του παράγοντα της αγγειοδιαπερατότητας (VPF R/ECGF R), των ηπατικών αυξητικών παραγόντων (Sf R), του αυξητικού παράγοντα των νεύρων, της ερυθροποιητίνης, των κυτοκινών και των αυξητικών παραγόντων της μυελικής σειράς. Ειδικότερα ο υποδοχέας του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα έχει μιτογόνο δράση σε ποικιλία επιθηλιακών κυττάρων και ινοβλαστών, ενώ προκαλεί τη διαίρεση των ηπατοκυττάρων. Διεγείρει το σύστημα της τυροσινικής κινάσης, είναι διαμεμβρανικός και έχει την ονομασία c erb B1/2/3. Ο υποδοχέας του αυξητικού παράγοντα των αιμοπεταλίων έχει δυο διαφορετικά μόρια δράσης πρωτεϊνικής κινάσης και προκαλεί τη μετανάστευση και αύξηση του αριθμού των ινοβλαστών των λείων μυικών ινών και των μονοκυττάρων. Ο υποδοχέας των αυξητικών παραγόντων των ινοβλαστών είναι διαμεμβρανικός, ισχυρά ανιονικός και επάγει την αγγειογένεση και τον πολλαπλασιασμό των ινοβλαστών, των μακροφάγων και ανανεούμενων τμημάτων του νευρικού ιστού. Ο υποδοχέας του μετατρεπτικού αυξητικού παράγοντα είναι ο ίδιος με τον EGF R ή διαμεμβρανικό μόριο που του ομοιάζει. Έχει δράση πρωτεϊνικής κινάσης της τυροσίνης. Η ενεργοποίησή του προκαλεί αναστολή της αύξησης των επιθηλιακών κυττάρων, αναστέλλει την έκφραση του ορμονικού υποδοχέα PDGF, διεγείρει την χημειοταξία των ινοβλαστών, την παραγωγή κολλαγόνου και ινονεκτίνης και την παραγωγή αντιπρωτεασών ελαττώνοντας τις πρωτεάσες και ειδικά αυτές που αποδομούν το κoλλαγόνο. Η ισχυρή διέγερση σε μεγάλη πυκνότητα του υποδοχέα αυτού έχει ισχυρή έως εκτρωτική μιτογόνο δράση ενώ αντίθετα η ενεργοποίηση μικρού αριθμού υποδοχέων έχει ανασταλτική δράση. Όλοι σχεδόν οι λοιποί υποδοχείς έχουν διαμεμβρανική φύση και η διέγερσή τους προκαλεί επαγωγή της μιτωτικής διεργασίας στους φυσιολογικούς ιστούς. Στους υποδοχείς των αυξητικών παραγόντων ανήκει πλέον και ο υποδοχέας των θυρεοειδικών ορμονών, εξαιτίας μιας τυχαίας ανακάλυψης που απέδειξε ότι η σύνθεση αυτού του διαμεμβρανικού υποδοχέα κωδικοποιούνταν στο χρωμόσωμα 17q και κατευθυνόταν από το ογκογονίδιο c erb A1. Έκτοτε οι εξελίξεις και έρευνα στο πεδίο των ογκογονιδίων απέδειξαν οτι τα περισσότερα από αυτά κωδικοποιούν πρωτεϊνικούς ορμονικούς υποδοχείς Η ανακάλυψη αυτή έδωσε και νέα κατεύθυνση στην διαγνωστική αλλά και στην θεραπευτική παρέμβαση. Πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας οτι η διέγερση ενός ογκογονιδίου, ανεξάρτητα από τον μηχανισμό που μπορεί να την έχει προκαλέσει, οδηγεί στην υπερέκφραση ορμονικών υποδοχέων που κάτω από φυσιολογικές συνθήκες έχουν μιτογόνο δράση..τώρα όμως που πέραν των άλλων έχουμε την ανώμαλη και αυξημένη ποσοτικά παραγωγή αυτών των υποδοχέων δημιουργούνται οι ικανές εκείνες συνθήκες που δύνανται να προκαλέσουν εκτρωτικό πολλαπλασιασμό κυττάρων που ήδη διαφέρουν από

5 32 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 προγονικά τους κύτταρα και να έχουμε την απαρχή της δημιουργίας ενός νεοπλάσματος που έχει τη δυνητική ικανότητα να θανατώσει τον ξενιστή του αν ξεφύγει από τους αμυντικούς του μηχανισμούς. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ Οι οιστρογονικοί και προγεστερονικοί υποδοχείς στα καρκινώματα του μαστού θεωρούνται από τους σημαντικότερους προγνωστικούς δείκτες. Η έκφραση των δδ και ρρ υποδοχέων παρουσιάζει ομοιογένεια στις προκαρκινωματώδεις και στον αρχόμενο καρκίνο του μαζικού αδένα η οποία χάνεται στον διηθητικό καρκίνο. 14 Η έκφραση των ER στον καρκίνο του μαστού αυξάνει με την ηλικία που δεν ισχύει για αυτή του PR. Γυναίκες με θετικούς ER έχουν καλύτερη πρόγνωση. Η θετικότητα των ΕR & PR έχει μεγαλύτερη προγνωστική σημασία στις ασθενείς που έχουν θετικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες ή απομακρυσμένες μεταστάσεις. Αντίθετα από το μέγεθος του όγκου, η περιεκτικότητα σε υποδοχείς δεν καθορίζει την ύπαρξη ή όχι λεμφαδενικών μεταστάσεων. Ενδοκρινική θεραπεία στον καρκίνο του μαστού χρησιμοποιήθηκε πριν από 100 χρόνια με την αμφοτερόπλευρη αφαίρεση των ωοθηκών. Ογδόντα χρόνια αργότερα, παρατήρησαν οτι οι γυναίκες με καρκίνο του μαστού και θετικούς ER & PR υποδοχείς ανταποκρίνονταν στην ενδοκρινική θεραπεία Η ανταπόκριση στη θεραπεία με όγκους ER+/PR+ ήταν 77% ενώ για ER /PR ήταν 11% και 27% για όγκους ER+/PR. Η ανταπόκριση στη θεραπεία έχει άμεση σχέση με τον αριθμό των ER υποδοχέων. Η επιβίωση ασθενών με δδ+/ρρ+ είναι καλύτερη σε σχέση με ασθενείς που δεν έχουν υποδοχείς. Ασθενείς με θετικούς ER μετά πέντε έτη ήταν ελεύθεροι νόσου κατά 74% και είχαν συνολική επιβίωση 90%. Τα αντίστοιχα ποσοστά για ασθενείς αρνητικούς στους ER ήταν 60% και 81%. Ασθενείς θετικοί και στους δύο υποδοχείς παρουσιάζουν καλύτερη πρόγνωση. 18 Αρκετοί υποστηρίζουν ότι οι ασθενείς σταδίου ΙΙ παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στα επίπεδα των PR σε σχέση με τους ER υποδοχείς Η περιεκτικότητα των όγκων σε ER & PR έχει προγνωστική σημασία. Συχνά όγκοι πλούσιοι σε υποδοχείς και καλά διαφοροποιημένοι αναπτύσσονται αργά και συμπεριφέρονται λιγότερο επιθετικά. Συνεπώς οι ασθενείς αυτοί έχουν μεγαλύτερη και καλύτερη επιβίωση. Καθώς η νόσος εξελίσσεται όγκοι με αρνητικούς υποδοχείς μεθίστανται πιο συχνά στα όργανα της κοιλίας, ενώ όγκοι με θετικούς υποδοχείς μεθίστανται συχνότερα στα οστά. Μεγάλης σημασίας είναι η ανίχνευση του υποδοχέα HER2/neu ή RTK που ουσιαστικά είναι μια πρωτεϊνική κινάση EGFR και η αναστολή του με τη βοήθεια μονοκλωνικών αντισωμάτων δίνει πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Μάλιστα η αναστολή του EGFR αυξάνει επιπλέον την ευαισθησία του όγκου στα συνήθη χημειοθεραπευτικά. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΩΟΘΗΚΩΝ Το 60 70% των ωοθηκικών νεοπλασμάτων περιέχουν ER υποδοχείς και το 30% PR υποδοχείς. Αντίθετα ο φυσιολογικός ωοθηκικός ιστός περιέχει σε πολύ μικρότερη ποσότητα ER υποδοχείς ενώ έχει μεγαλύτερη αναλογία σε PR υποδοχείς. Από τους όγκους, οι ορώδεις κυστικοί είναι συχνότερα θετικοί στους υποδοχείς, πολύ λιγότερο θετικοί είναι οι συμπαγείς και εκείνοι του ενδομητρίου, ενώ οι βλεννώδεις δεν εκφράζουν σχεδόν ποτέ υποδοχείς. Οι κοκκιοκυτταρικοί όγκοι εκφράζουν συχνά υποδοχείς ER ενώ οι όγκοι από γεννητικά κύτταρα σπάνια περιέχουν ορμονικούς υποδοχείς. Αντίθετα με ότι συμβαίνει με τον καρκίνο του μαστού και του ενδομητρίου, στον καρκίνο της ωοθήκης δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ περιεκτικότητας ER &PR της διαφοροποίησης, του κλινικού σταδίου, της ηλικίας και της μετεμμηνοπαυσιακής κατάστασης. 21 Η ανίχνευση του HER2/neu καθώς και υποδοχέων του τύπου του EGFR(c erb B2),VEGFR, β TGFR οδήγησαν στην χρήση αντισωμάτων έναντι αυτών. Η ορμονική θεραπεία και η καταστολή των υποδοχέων ακόμα δεν έχει αποδώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα, φαίνεται όμως να υποβοηθά την κλασσική θεραπεία. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΤΟ Ca ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ/ΤΡΑΧΗΛΟΥ Το φυσιολογικό και υπερπλαστικό ενδομήτριο και ο ενδοτράχηλος είναι πλούσια σε ER & PR υποδοχείς. Συχνά λοιπόν και τα καρκινώματα τους είναι πλούσια σε αυτούς τους υποδοχείς. Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι η αυξημένη έκφραση των υποδοχέων συνδέεται με υψηλής διαφοροποίησης όγκους και ως εκ τούτου με καλύτερη επιβίωση. Ασθενείς με θετικούς τους οιστρογονικούς και προγεστερονικούς υποδοχείς ανταποκρίνονται στην ορμονοθεραπεία κατά 72% και 86% αντίστοιχα. Ο διαυγοκυτταρικός και ο θηλώδης καρκίνος του ενδομητρίου παρουσιάζει χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υποδοχείς. Υπάρχουν επίσης υποδοχείς τύπου HER2/neu, EGFR, VEGFR, β TGFR.

6 ACHAIKI IATRIKI Volume 30, Issue 1, Αpril ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΟΡΧΕΟΣ Ανευρίσκονται μόνο υποδοχείς ανδρογόνων και α χοριακής γοναδοτροπίνης, κυρίως σε σεμινώματα. Η χρήση αντιανδρογονικών σκευασμάτων δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα. Όγκοι με μεγάλη έκφραση των υποδοχέων είναι εξαιρετικά επιθετικοί. Υποδοχείς αυξητικών παραγόντων, κυρίως EGFR, FGFR, TGFR σε μεγάλη πυκνότητα αποδεικνύουν μόνο μεγάλη επιθετικότητα του όγκου λόγω χαμηλού βαθμού διαφοροποίησης. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΠΡΟΣΤΑΤΗ Στον υπερπλαστικό αδένα καθώς και στον καρκίνο του προστάτη ανευρίσκονται αυξημένοι υποδοχείς των ανδρογόνων και μάλιστα με υψηλή συσχέτιση ως προς τους υποδοχείς που ελέγχεται η παραγωγή τους από την έκφραση ορισμένων ογκογονιδίων. Είναι συνήθως τύπου υποδοχέα ενεργοποίησης της τυροσινικής κινάσης, c erb B1/3. Οι όγκοι αυτοί συνήθως ανταποκρίνονται στην αντιανδρογονική θεραπεία. Σε διαφορετική περίπτωση επί εξελισσομένου καρκίνου του προστάτη υπάρχουν δυο χαρακτηρισμοί α) ανδρογονοανεξάρτητος όπου συμβαίνει αλλαγή της αρχικής ανδρογονικής σηματοδοσίας επί του υποδοχέα και μεταβάλλεται αυξητικά η έκφραση της ογκοπρωτεΐνης bcl2 με μείωση της απόπτωσης και β) ορμονοανεξάρτητος όπου υπάρχει μεταλλαγή του ογκοκατα στα λτικού ογκογονιδίου p53 με ταυτόχρονη ενεργοποίηση του p21 και αύξηση των μιτογόνων υποδοχέων του EGFR και σύγχρονη μείωση του β TGFR υποδοχέων. Οι ασθενείς αυτοί δεν ανταποκρίνονται στην αντιανδρογονική θεραπεία αλλά η διακοπή αυτής μπορεί να επιφέρει ύφεση της νόσου ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΟΡΘΟΥ ΚΑΙ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ. Ανευρίσκονται υποδοχείς τύπου τυροσινικής κινάσης. Είναι του τύπου της EGFR/HER2/neu και ελέγχεται από το μεταλλαγμένο ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53.το τελικό αποτέλεσμα είναι η αναστολή της απόπτωσης και προγνωστικά χαρακτηρίζεται από αυξημένη επιθετικότητα όταν έχει μεγάλη περιεκτικότητα υποδοχέων. Οι όποιοι ορμονικοί χειρισμοί δεν έχουν αποδώσει αν και έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη. 24 ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΣΤΟΜΑΧΟΥ. Υποδοχείς αυξητικών παραγόντων κυρίως EGFR/c erb B1, 2, 3, β TGFR, a/bfgfr, VEGFR, VPFR, που σε μεγάλη πυκνότητα υποδηλώνουν επιθετικό νεόπλασμα. 25 ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Υποδοχείς αυξητικών παραγόντων κυρίως EGFR/c erb B1,2,3, β TGFR, ILGFR, VPFR και των ορμονών που πιθανόν να εκκρίνουν τα ανεξάρτητα αδενώματα. H ύπαρξη υποδοχέων της α xοριακής γοναδοτροπίνης αποτελεί τον μόνο προς το παρόν δείκτη αυξημένης αξιοπιστίας για πιθανό καρκίνο του παγκρέατος ενώ δεν φαίνεται να είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι οι υποδοχείς. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΗΠΑΤΟΣ Στα νεοπλάσματα του ήπατος ανευρίσκονται υποδοχείς ανδρογόνων, οιστρογόνων, προγεστερόνης, κορτιζόλης, καλσιτονίνης, EGFR/c erb B1, 2, 3, β TGFR, a, b FGFR, ILGFR, VPFR, α, β Hcg και τους ειδικούς ηπατικούς SFR που η παρουσία τους υποδηλώνει σχετικώς καλόηθες νεόπλασμα, σε αντίθεση με τους προηγούμενους που υποδηλώνουν εξαιρετικά κακοήθη νεοπλάσματα. Οι υποδοχείς προς το παρόν δεν έχει αποδειχθεί να έχουν άλλη κλινική σημασία παρά του ότι μελέτες διεξάγονται πάνω σε αυτό. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Πρόκειται για υποδοχείς των θυρεοειδικών ορμονών, της κορτιζόλης, της καλσιτονίνης, EGFR, β TGFR, c erb A1 που όμως δεν έχουν προς το παρόν κάποια χρησιμότητα. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΣΙΕΛΟΓΟ- ΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Είναι υποδοχείς κορτιζόλης και αυξητικών παραγόντων του τύπου του EGFR, c erb A1, c erb B1, 2, 3 που όμως δεν έχουν προς το παρόν ιδιαίτερη κλινική σημασία. ΟΡΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Ca ΠΝΕΥΜΟΝΑ Τον κύριο λόγο έχουν υποδοχείς του τύπου HER2/neu, EGFR, β TGFR, κορτιζόλης και καλσιτονίνης. Προγνωστικά η αυξημένη πυκνότητά τους στους καρκινικούς όγκους δείχνει αυξημένη κακοήθεια και άσχημη πρόγνωση, χωρίς άλλη κλινική σημασία. Μεγάλη είναι η προσπάθεια που καταβάλεται για τον προσδιορισμό αξιόπιστων μεθόδων ανίχνευσης των υποδοχέων στους ιστούς (ανοσοϊστοχημεία) λόγω της ειδικότητας, της αντιγονικότητας, της δεσμευτικής τους ικανότητας και της ετερογένειας της έκφρασής τους στους ιστούς. Συμπερασματικά, η κλινική εφαρμογή της ανίχνευσης αυτών είναι σημαντική λόγω του οτι ανευρίσκονται σε όλα τα όργανα όπως αναφέρθηκε και η ύπαρξή τους είναι ιδιαίτερα προγνωστική για την επιθετικότητα

7 34 ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος 30ος, τεύχος 1, Απρίλιος 2011 κάποιων νεοπλασμάτων, την ανταπόκρισή τους στην αγωγή και γενικότερα στη συνολική επιβίωση. Οι περισσότερες κλινικές μελέτες δεν έχουν αποδείξει ακόμη τη συσχέτιση της ύπαρξης των ορμονικών υποδοχέων με την εμφάνιση του όγκου. REFERENCES 1. Greene GL, Sobel NB, King WJ, Jensen EV: Immunochemical studies of estrogen receptors. J Steroid Biochem 1984;20: King WJ, Greene GL: Monoclonal antibodies localize estrogen receptor in the nuclei of target cells. Nature 1984;307: Speroff L, Glace RH, Kase NG: Hormone biosynthesis, metabolism and mechanisms of action. Clinical gynecologic endocrinology and infertility 1989; DeLellis RA: Advances in immunohistochemistry. Raven Press 1988: Nakopoulou L, Lazaris AC, Giannopoulou I, Kavantzas N, Tzonou A : Prognostic evaluation of oestrogen regulated protein immunoreactivity in ductal invasive (NOS) breast cancer. Virchows Arch. 1995;427(1): Sahin AA, Ordonez N: Quantitative estrogen receptor immunohistochemical analysis of breast cancer: advantages and potential problems. Adv Anat Pathol. 1996:3; Pertschuk LP, Masood D, Simone J, Feldman JG, Fruchter RG, Axiotis CA, Greene GL: Estrogen receptor immunocytochemistry in endometrial carcinoma: a prognostic marker for survival. Gynecol Oncol 1996;63: Hanks SK, Quinn AM, Hunter T: The protein kinase family: conserved features and deduced phylogeny of the catalytic domains. Science 1988;241: Bishop JM: Viral oncogenes. Cell 1985;42: Harris CC, Hollstein M: Clinical implications of the p53 tumor suppressor gene. N Engl J Med 1993;329: Lipponen P: Expression of c erbb 2 oncoprotein in transitional cell bladder cancer. Eur J Cancer 1993;29: Press MF, Cordon Cardo C, Slamon DJ: Expression of the HER 2/neu proto oncogene in normal human adult and fetal tissues. Oncogene 1990;5: Tokunaga A, Onda M, Okuda T, Teramoto T, Fujita I, Mizutzi T: Clinical significance of epidermal growth fac- tor (EGF), EGF receptor, and c erb b2 in human gastric cancer. Cancer. 1995;75(6 Suppl): Fabris G, Marchetti E, Marzola A, Bagni A, Querzoli P, Nenci I: Pathophysiology of estrogen receptors in mammary tissue by monoclonal antibodies. J Steroid Biochem 1987:27: Osborne CK, Yochmowitz MG, Knight WA, McGuire WL: The value of estrogen and progesterone receptors in the treatment of breast cancers. Cancer 1980;46: Osborne CK: Steroid hormone receptors in breast cancer. Breast Cancer Res Treat 1998;51: Rodriguez Gonzales A, Cyrus K, Salcius M, Kim K, Crews CM, Deshaies RJ, Sakamoto KM: Targeting steroid hormone for ubiquitination and degradation in breast and prostate cancer. Oncogene 2008;27: Maass H, Jonat W: Steroid receptors as a guide for therapy of primary and metastatic breast cancer. J Steroid Biochem 1983;19: Slamon DJ, Clark GM, Wong SG, Levin WJ, Ullrich A, McGuire WL: Human breast cancer: correlation of relapse and survival with amplification of the Her 2/neu oncogene. Science 1987;235: Barnes DM, Hanby AM: Oestrogen and progesterone receptors in breast cancer: past, present and future. Histopathology 2001;38(3): Sutton GP, Stehman FB, Michael H, Young PC, Ehrlich CE: Estrogen and progesterone receptors in uterine sarcomas. Obstet Gynecol 1986;68: Eisenberger MA, Simon R, O Dwyer PJ, Wittes RE, Friedman MA: A reevaluation of non hormonal cytotoxic chemotherapy in the treatment of prostatic cancer. J Clin Oncol 1985;3: Eisenberger M: Chemotherapy for prostate cancer. World J Urol 1990;8: FangYJ, Pan ZZ, Li LR, Lu ZH, Zhang LY, Wan DS: MMP7 expression regulated by endocrine therapy in ERβ positive colon cancer cells. J Exp Clin Cancer Res 2009;28: Matsui M, Kojima O, Kawakami S, Uehara Y, Takahashi T: The prognosis of patients with gastric cancer possessing sex hormone receptors. Surg Today 1992;22:421 5.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Λυδία Νακοπούλου Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Ο καρκίνος του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ 1 Hepatobiliary and Pancreatic Surgical Department, Oxford Radcliffe Hospitals NHS Foundation Trust, UK., 2 Institute of Liver Studies, King s College Hospital, School of Medicine,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα κύτταρα επικοινωνούν µεταξύ τους και µε το περιβάλλον προκειµένου να συντονίζουν τις λειτουργίες που απαιτούνται για την αύξηση, ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισµού Η επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση 27η συνάντηση ΕΕΕ Βόλος 30/11/13 Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τµήµα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ. Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η.

ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ. Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η. ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η. Αδενομύωση (εσωτερική ενδομητρίωση) Σε γυναίκες περιεμμηνοπαυσιακής και τέλους αναπαραγωγικής ηλικίας. Σπάνια σε μετεμμηνοπαυσιακές,

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΚΑΙ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΣΧΑΛΙΑΙΟΥΣ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΑΣΤΟΥ.

ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΚΑΙ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΣΧΑΛΙΑΙΟΥΣ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΑΣΤΟΥ. ΚΑΙ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ Μονάδα Μαστού, 401 ΓΣΝΑ, Αθήνα Εισαγωγή Αναφορές Εισαγωγή Η συνύπαρξη μεταστατικού καρκίνου του μαστού και φυματίωσης σε μασχαλιαίους λεμφαδένες είναι εξαιρετικά σπάνια

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Επιθηλιακά νεοπλάσματα με επικρατούσα νευροενδοκρινική διαφοροποίηση Συχνότητα εμφάνισης NET 1,9-5,76/100,000/

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Σπύρος Λιναρδόπουλος Διευθυντής του Εργαστηρίου για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων στον καρκίνο The Breakthrough Breast Cancer Research Centre and Cancer Research UK Centre for

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών 9-1 Κεφάλαιο 9 Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών Εισαγωγή Στο κύτταρο η έκφραση των πρωτεϊνών γίνεται από µόνο ένα τύπο ριβοσώµατος (εκτός των µιτοχονδριακών και των χλωροπλαστικών που µοιάζουν µε αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού

Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού Συσχέτιση της έκφρασης ιστικής τρανσγλουταμινάσης με κλινικούς και μοριακούς προγνωστικούς παράγοντες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού Ε.Ξυδάκης*, Ε.Κυπαρίδου #, Α.Αθανασιάδης $, Μ.Παπαδάκου*, Α.Οικονομίδου*,

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό σύνδρομο μετά χημειοθεραπεία

Μεταβολικό σύνδρομο μετά χημειοθεραπεία Μεταβολικό σύνδρομο μετά χημειοθεραπεία Αναστάσιος Μόρτογλου, Ενδοκρινολόγος Διευθυντής τομέα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού Ιατρικού Αθηνών 41ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ.

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ. Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*19*&*20! (21!&!28/5/2014)! Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ Ας+ξαναθυμηθούμε+για+λίγο+ τη+κυτταρική+θεωρία+ Η*κυτταρική*θεωρία*! OΛOI!OI!ZΩNTANOI!OPΓANIΣMOI! AΠOTEΛOYNTAI!AΠO!KYTTAPA!H!AΠO!

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ.

Kυτταρική$Bιολογία$ Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Δρ.$Xρήστος$Παναγιωτίδης,$Τμήμα$Φαρμακευτικής$Α.Π.Θ. Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*15*&*16! (18!&!21/5/2012)! Πολυκυτταρική+οργάνωση+και+ καρκίνος+ Ας+ξαναθυμηθούμε+για+λίγο+ τη+κυτταρική+θεωρία+ Η*κυτταρική*θεωρία*! OΛOI!OI!ZΩNTANOI!OPΓANIΣMOI! AΠOTEΛOYNTAI!AΠO!KYTTAPA!H!AΠO!

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Cell growth, proliferation and cancer

Cell growth, proliferation and cancer Cell growth, proliferation and cancer US Mortality, 2006 Rank Cause of Death No. of deaths % of all deaths 1. Heart Diseases 631,636 26.0 2. Cancer 559,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 137,119 5.7

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ Ηβη Αρβανίτη 1898 Pfannenstiel θηλώδη κυσταδενώματα ωοθήκης 1929 Taylor ημικακοήθη νεοπλάσματα WHO του 2003 οριακός ορώδης όγκος (SΒΟΤ( ΒΟΤ) χαμηλής δυνητικής κακοηθείας όγκος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Θ.Γ. Κωνσταντινίδης, Χ. Τσίγαλου, Ι. Αλεξανδροπούλου, Χ. Νικολαΐδης, Θ. Παρασίδης, Θ. Γκιόκα, Γ. Καµπουροµύτη, Θ.Κ. Κωνσταντινίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις

Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις Μιχάλης Αλέξης Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας (ΙΒΕΒ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Θέλω να ευχαριστήσω και εγώ τον κ. Σέκερη για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Ιστοπαθολογίας για τον Καρκίνο του Μαστού.

Έκθεση Ιστοπαθολογίας για τον Καρκίνο του Μαστού. Ο οδηγός σας αναφορικά µε την Έκθεση Ιστοπαθολογίας για τον Καρκίνο του Μαστού. Κάθε φορά που αφαιρείται ιστός από το σώµα µας για να ελεγχθεί ως προς την ύπαρξη καρκίνου, συντάσσεται µια έκθεση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα