1.1 Τι είναι η Πράσινη Χηµεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.1 Τι είναι η Πράσινη Χηµεία"

Transcript

1 1. Εισαγωγή 1

2 1. Εισαγωγή 2

3 1.1 Τι είναι η Πράσινη Χηµεία Η Χηµεία ως κεντρική και δηµιουργική επιστήµη έχει σηµαδέψει την εξέλιξη και την πρόοδο της ανθρωπότητας στη διάρκεια του περασµένου αιώνα και έχει επηρρεάσει τον τρόπο ζωής ολόκληρου του πλανήτη. Η σηµασία της στην καθηµερινή µας ζωή είναι απίστευτα µεγάλη. Τα πάντα στη ζωή µας άπτονται της Χηµείας, από το νερό που πίνουµε, το φαγητό που τρώµε, µέχρι τον αέρα που αναπνέουµε, τα φάρµακα µας, τα ρούχα µας και γενικώς το σύνολο των καταναλωτικών αγαθών που χρησιµοποιούµε. Παρά τα µεγάλα οφέλη της κοινωνίας από τα επιτεύγµατα της Χηµείας και της Τεχνολογίας, η αλόγιστη χρήση των χηµικών ουσιών, ο τρόπος λειτουργίας της Χηµικής Βιοµηχανίας και ο τρόπος διάθεσης των αποβλήτων τους, έχουν πολύ συχνά κακές έως και ολέθριες επιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον. Ακόµη και χηµικές ουσίες οικιακής χρήσης (αστικά απόβλητα), είναι εν πολλοίς καταστροφικές για το περιβάλλον. Η αλόγιστη χρήση των χηµικών ουσιών δηµιούργησε µεγάλα προβλήµατα όπως : Το Φαινόµενο του θερµοκηπίου Το Φωτοχηµικό νέφος Την Ρύπανση του εδάφους, των υδάτων, και του αέρα Την Τρύπα του όζοντος Την Καταστροφή διαφόρων οικοσυστηµάτων Τα Χηµικά ατυχήµατα Ποικίλες Ασθένειες και Καρκινογεννέσεις Την Εξάντληση των µη ανανεώσιµων πηγών πρώτων υλών και παραγωγής ενέργειας. 3

4 Εικ. 1 : Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Η συσσώρευση πληθώρας προβληµάτων µε αρνητικές συνέπειες τόσο για την υγεία του ανθρώπου, όσο και για το περιβάλλον καθώς και ο ορατός κίνδυνος η κατάσταση να µην είναι πια αναστρέψιµη, οδήγησαν στη λήψη αποφάσεων και µέτρων. Λύση στα παραπάνω προβλήµατα πρέπει να µπορεί να δώσει η ίδια η Χηµεία. Είναι ευθύνη και υποχρέωση όλων των χηµικών που απασχολούνται στην έρευνα, στην εκπαίδευση και στην Βιοµηχανία να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την επίλυση των προβληµάτων. Αυτό ξεκίνησε µε την εµφάνιση και την ανάπτυξη της Πράσινης και Βιώσινης Χηµείας (Paul Anastas, 1990). Η Η Πράσινη Χηµεία [1,2] (Green Chemistry) είναι µία άλλη αντίληψη της Χηµείας, ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης, µε βασικό στόχο την πρόληψη της ρύπανσης του περιβάλλοντος και την προστασία της υγείας του ανθρώπου. Δεν αποτελεί καινούριο, ανεξάρτητο τοµέα της Χηµείας, αλλά συγκεντρώνει όλη τη γνώση από διαφόρους τοµείς της Χηµείας (Υπερµοριακή Χηµεία, Κβαντική Χηµεία, Νανοχηµεία, Ηχοχηµεία, Φωτοχηµεία κ.α) όλα τα εργαλεία, τεχνικές και τεχνολογίες που µπορούν να βοηθήσουν τους χηµικούς να αναπτύξουν φιλικότερα προς το περιβάλλον προϊόντα και διεργασίες. Εµφανίστηκε δυναµικά στον επιστηµονικό χώρο στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του 20ου αιώνα. Ονοµάζεται και Βιώσιµη Χηµεία (Sustainable Chemistry) έχει όµως επικρατήσει ο όρος Πράσινη Χηµεία, που εµφανίστηκε για πρώτη φορά από τον Paul Anastas τοo1990οοποίοςsέδωσεκτονππαρακάτωλορισµό.[1]: 4

5 «Πράσινη Χηµεία είναι η χρησιµοποίηση ενός συνόλου αρχών µε την εφαρµογή των οποίων µειώνεται ή εξαλείφεται η χρήση ή η δηµιουργία επικινδύνων ουσιών στις διεργασίες σχεδιασµού, παραγωγής και εφαρµογής των χηµικών προϊόντων» 1.2 Στόχος της Πράσινης Χηµείας Στόχος της Πράσινης Χηµείας είναι η ελάττωση των επικινδύνων χηµικών ουσιών, που σχετίζονται µε προϊόντα και διεργασίες, απαραίτητες όχι µόνο για την διατήρηση της Ποιότητας Ζωής, που απολαµβάνει η κοινωνία χάριν της Χηµείας, αλλά και η περαιτέρω προώθηση των τεχνολογικών επιτευγµάτων της Χηµείας κατά τρόπο βιώσιµο. Η Πράσινη Χηµεία χρησιµοποιεί τα εργαλεία της Χηµείας και όχι µόνον, περιλαµβάνει όλους τους τοµείς της Χηµείας και µπορεί να χαρακτηριστεί ως η Χηµεία που προλαµβάνει τη ρύπανση, του περιβάλλοντος και προστατεύει την υγεία του ανθρώπου. 5

6 1.3 Οι 12 Αρχές της Πράσινης Χηµείας Ένα σηµαντικό γεγονός που βοήθησε την εξέλιξη της Πράσινης χηµείας ήταν και η ανάπτυξη των 12 αρχών της από τον P. Anastas και τον John C. Warner,καθηγητή του πανεπιστηµίου της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη.Η υλοποίηση λοιπόν των στόχων της Πράσινης Χηµείας επιτυγχάνεται µε την υιοθέτηση και εφαρµογή των 12 αρχών της, οι οποίες είναι [1]: 1. Πρόληψη Είναι προτιµότερο να προλαµβάνουµε τα απόβλητα από το να κατεργαζόµαστε ή να καθαρίζουµε τα απόβλητα αφού σχηµατιστούν. 2. Οικονοµία Ατόµων Οι µέθοδοι σύνθεσης πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε όλα τα άτοµα των προϊόντων ή όσον το δυνατόν περισσότερα να ενσωµατώνονται στο τελικό προϊόν 3. Λιγότερο επικίνδυνες χηµικές συνθέσεις Ο σχεδιασµός των συνθετικών µεθόδων πρέπει να γίνεται έτσι, ώστε να χρησιµοποιούνται και να δηµιουργούνται ουσίες που έχουν ελάχιστη ή καθόλου τοξικότητα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. 4. Σχεδιασµός ασφαλέστερων χηµικών προϊόντων Τα χηµικά προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι αποτελεσµατικά µεν για τον σκοπό που σχεδιάστηκαν, αλλά µε ελαχιστοποίηση της τοξικότητάς τους. 6

7 5. Ασφαλέστεροι διαλύτες και βοηθητικά µέσα Η χρήση των διαλυτών πρέπει να αποφεύγεται ή όπου χρησιµοποιούνται θα πρέπει να είναι αβλαβείς. 6. Σχεδιασµός για ενεργειακή αποτελεσµατικότητα Επιδιώκεται Μείωση της απαιτούµενης ενέργειας στις διάφορες χηµικές διεργασίες και όπου είναι εφικτόν να διεξάγονται σε θερµοκρασία περιβάλλοντος και υπό ατµοσφαιρική πίεση. 7. Χρήση ανανεώσιµων πρώτων υλών Οι πρώτες ύλες πρέπει να είναι ανανεώσιµες 8. Μείωση των ενδιαµέσων παραγώγων Μη απαραίτητα παράγωγα, προστατευτικές οµάδες, προστασία αποπροστασία, προσωρινές τροποποιήσεις φυσικών και/ή χηµικών διεργασιών πρέπει να ελαχιστοποιηθούν ή να αποφεύγονται, διότι τα στάδια αυτά απαιτούν επιπλέον αντιδραστήρια και δηµιουργούν απόβλητα. 9. Κατάλυση Η χρήση καταλυτών, κυρίως µε µεγάλη εκλεκτικότητα και σε µικρές ποσότητες, µειώνει την ποσότητα των αποβλήτων σε σχέση µε τις αντιδράσεις όπου τα αντιοδρστήρια που χρησιµοποιούνται είναι σε στοιχειοµετρικές αναλογίες. 10. Σχεδιασµός αποικοδοµήσιµων προϊόντων Δηλαδή προϊόντων που αποικοδοµούνται στο περιβάλλον προς µη τοξικά προϊόντα και δεν διατηρούνται ανέπαφα για µεγάλο χρονικό διάστηµα. 7

8 11. Ανάλυση πραγµατικού χρόνου για πρόληψη της ρύπανσης Ανάπτυξη µεθόδων ανάλυσης πραγµατικού χρόνου, που θα επιτρέπουν τον έλεγχο σχηµατισµού επικίνδυνων ουσιών καθ όλη τη διάρκεια µιας χηµικής διαδικασίας. 12. Ασφαλέστερη χηµεία για την πρόληψη ατυχηµάτων Οι χρησιµοποιούµενες και παραγόµενες ουσίες σε µία χηµική διεργασία πρέπει να επιλέγονται έτσι, ώστε να υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα χηµικών ατυχηµάτων συµπεριλαµβανοµένων των εκποµπών, εκρήξεων και ανάφλεξης 8

9 1.4 Βιωσιµότητα Ο όρος «βιωσιµότητα» [3] καθιερώθηκε τα τελευταία χρόνια για να ορίσει έναν τρόπο ανάπτυξης µιας κοινωνίας ο οποίος θα είναι βιώσιµος, δηλ. θα έχει µέλλον. Δεν θα είναι κοντόφθαλµος, αλλά θα αφήνει παρακαταθήκες κι όχι µόνο προβλήµατα στις επόµενες γενιές. Η Βιωσιµότητα προβλέπει οι σηµερινές ανθρώπινες ανάγκες να ικανοποιούνται µε τέτοιο τρόπο, ώστε να µη διακυβεύεται η ικανοποίηση των αναγκών των εποµένων γενεών. Ο Ο Ο αγγλικός όρος sustainability στα Ελληνικά αποδόθηκε µε δυο τρόπους, ως «αειφόρος ανάπτυξη» ή ως «βιωσιµότητα». Προτιµάται ο δεύτερος όρος διότι δηλώνει ξεκάθαρα, ότι αυτό που διακυβεύεται είναι η ανθρώπινη, κι όχι µόνο, ζωή πάνω σε τούτον τον πλανήτη. Ο άλλος όρος, «αειφόρος ανάπτυξη», ανάπτυξη που «αεί φέρει», δηλ. συνεχίζεται για πάντα, έχει δεχτεί σφοδρή κριτική, διότι επιχειρεί µια σύνδεση και µια διαιώνιση του υπάρχοντος κοινωνικοοικονοµικού συστήµατος, που βασίζεται στο κέρδος των επιχειρήσεων, εντάσσεται στις λογικές αέναης µεγέθυνσης άρα και καταναλωτισµού. Επιλέγουµε τον όρο «βιωσιµότητα», ως έναν τρόπο ζωής µε τέτοια οικονοµική και κοινωνική οργάνωση που να επιτρέπει τη συνέχιση της ανθρώπινης ζωής στη Γη, χωρίς να δηµιουργεί σοβαρά προβλήµατα στις επόµενες γενεές, στις άλλες µορφές ζωής και στην οικολογική ισορροπία του πλανήτη. 9

10 1.5 Το Ιστορικό της Πράσινης Χηµείας [4,5] Η Πράσινη Χηµεία βασιζόµενη σε διεπιστηµονική προσέγγιση αποτελεί πορεία και κατεύθυνση προς τη Βιώσιµη ανάπτυξη αριθµεί δε ζωή ολίγων ετών (από το 1990 εώς σήµερα). Ένα σηµαντικό γεγονός που διήγειρε το ευρύ ενδιαφέρον για τη βιώσιµη ανάπτυξη ήταν η κυκλοφορία το 1987 της έκθεσης των Ηνωµένων Εθνών «το κοινό µας µέλλον». Στην έκθεση αυτή ως βιώσιµη ανάπτυξη ορίζεται η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να εµποδίζεται η ικανοποίηση των αναγκών των µελλοντικών γενεών. Στις ΗΠΑ, το ενδιαφέρον για την Πράσινη Χηµεία ξεκίνησε µε την ψήφιση νόµου για την πρόληψη της ρύπανσης το 1990 [4]. Ο συγκεκριµένος νόµος ήταν ο πρώτος περιβαλλοντικός νόµος ο οποίος τόνισε τη µεγάλη σηµασία παρεµπόδισης της ρύπανσης στην πηγή, αντί της µέχρι τότε αντιµετώπισή της µε τη συλλογή και καταστροφή των ρύπων αφ ενός και τον περαιτέρω έλεγχο και επιβολή κυρώσεων αφετέρου. Ο νόµος αυτός δηλαδή θεσµοθέτησε την πρόληψη του προβλήµατος, και όχι την αντιµετώπισή του, όταν θα έχει ήδη δηµιουργηθεί. Η Πράσινη Χηµεία απετέλεσε στις αρχές του 1990 µια από τις σηµαντικότερες περιοχές εστίασης του ενδιαφέροντος της κυβέρνησης των Ηνωµένων Πολιτειών της Αµερικής και πιο συγκεκριµένα της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας (Environmental Protection Agency, EPA). Ο νέος αυτός νόµος οδήγησε την Αµερικανική Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) στο να ιδρύσει το 1991 το Γραφείο των Τοξικών ουσιών και Πρόληψης της Ρύπανσης (Office of Pollution Prevention and Toxics, OPPT) [5] υπό την µέριµνα του οποίου εκπονήθηκε το πρώτο ερευνητικό πρόγραµµα, που υιοθέτησε τις αρχές και τους στόχους της Πράσινης Χηµείας. Η EPA Ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 1970 από τον Λευκό Οίκο για την αντιµετώπιση της ανάγκης για καθαρότερο νερό, αέρα και έδαφος. H έδρα της βρίσκεται στην Ουάσινγκτον και κύριος σκοπός της είναι η προστασία της ανθρώπινης 10

11 ζωής και του περιβάλλοντος. Απασχολεί άτοµα, έχει 10 περιφερειακά γραφεία και περισσότερα από 12 εργαστήρια. Η ΕPA είναι αρµόδια για την έρευνα και τον καθορισµό των εθνικών προτύπων που αφορούν σε ποικίλα περιβαλλοντικά προγράµµατα. Όπου δεν τηρούνται τα εθνικά πρότυπα, η EPA µπορεί να επιβάλλει κυρώσεις και να λαµβάνει µέτρα για την επίτευξη των επιθυµητών επιπέδων περιβαλλοντικής ποιότητας.η EPA δίνει επίσης επιχορηγήσεις σε κράτη και σε εκπαιδευτικούς φορείς που ασχολούνται µε την Πράσινη Χηµεία και υποστηρίζουν την υψηλής ποιότητας έρευνα, αλλά δεν διαθέτουν τα κατάλληλα οικονοµικά µέσα. Η EPA έκτοτε έχει συνεργαστεί µε την Ακαδηµαϊκή κοινότητα, τη Βιοµηχανία, και άλλες Κυβερνητικές αντιπροσωπείες ώστε να προωθηθεί η Πράσινη Χηµεία και αυτό είχε ως αποτέλεσµα την ανάπτυξη νέων πρασίνων τεχνολογιών που προλαµβάνουν την ρύπανση του περιβάλλοντος και την καταστροφή της υγείας του ανθρώπου. Το 1992 [6] το Εθνικό Ίδρυµα Επιστηµών (National Science Foundation, NSF) των Η.Π.Α. ξεκίνησε την εκπόνηση προγράµµατος µε την επωνυµία «Πρόγραµµα φιλικών προς το περιβάλλον συνθέσεων και διαδικασιών». Το 1993 [1] για πρώτη φορά χρησιµοποιήθηκε ο όρος Πράσινη Χηµεία από τον Paul Anastas, έναν χηµικό µηχανικό ελληνικής καταγωγής, που διετέλεσε πρόεδρος της EPA Το 1995 [2] εµφανίστηκε στις Η.Π.Α ο θεσµός των Προεδρικών Βραβείων της Πράσινης Χηµείας (Presidential Green Chemistry Challenge Awards, PGCCA). Τα βραβεία θεσπίστηκαν ως µία προσπάθεια προώθησης στο ευρύ κοινό των φιλικών προς το περιβάλλον χηµικών προϊόντων καθώς και των διαδικασιών σύνθεσής τους. Εππλέον στόχος τους ήταν και είναι η προβολή και η αναγνώριση εταιρειών, ακαδηµαϊκών ιδρυµάτων αλλά και µεµονοµένων ερευνητών για τα εξαιρετικά επιτεύγµατα τους στο τοµέα της Πράσινης Χηµείας. 11

12 Τον Αύγουστο του 1996 η IUPAC ενέκρινε τη δηµιουργία οµάδας εργασίας στην Πράσινη Χηµεία ( Working Party on Green Chemistry ). Από τη χρονιά αυτή και µετά η διεθνής επιστηµονική και πολιτική κοινότητα άρχισε να ενδιαφέρεται ολοένα και περισσότερο για την Πράσινη Χηµεία. Το Σεπτέµβριο του 1997 πραγµατοποιήθηκε η πρώτη Διεθνής Σύνοδος της Πράσινης Χηµείας, υπό την αιγίδα της IUPAC., ενώ την ίδια χρονιά (Μάρτιος του 1997) δηµιουργήθηκε το Ινστιτούτο Πράσινης Χηµείας (Green Chemistry Institute, GCI) [5]. Το ίδρυµα οργανώθηκε αρχικά µέσω του διαδικτύου ως µια µη κερδοσκοπική οργάνωση που περιελάµβανε οµάδα αντιπροσώπων από τη βιοµηχανία, τον ακαδηµαϊκό κόσµο, τα ερευνητικά εργαστήρια και άλλες οργανώσεις. Η κύρια αποστολή του Ινστιτούτου Πράσινης Χηµείας, (GCI) είναι να διευκολύνει την συνεργασία των βιοµηχανιών και των κυβερνήσεων µε τα Πανεπιστήµια και τα ερευνητικά ιδρύµατα για την ανάπτυξη Πρασίνων Τεχνολογιών προς παραγωγή χηµικών ουσιών φιλικών προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Μέχρι σήµερα η προσφορά του GCI στην ανάπτυξη της Πράσινης Χηµείας µε αποτέλεσµα την προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος είναι πολύ σηµαντική. Αρκετά µεγαλύτερη προσπάθεια και δουλειά θα απαιτηθεί στα επόµενα έτη, διότι θα πρέπει να βρεθεί λύση για τις συνεχώς αυξανόµενες ανάγκες για φυσικούς πόρους. Είναι πια κοινός τόπος πως η είσοδος της Πράσινης Χηµείας στην εκπαίδευση όλων των βαθµίδων είναι απαραίτητη, ώστε να καταστεί βιώσιµο εργαλείο δουλειάς και σκέψης για κάθε µαθητή, για κάθε φοιτητή αλλά κυρίως για κάθε χηµικό. 12

13 1.6 Τα Βραβεία Πράσινης Χηµείας Τα Βραβεία της Πράσινης Χηµείας έχουν ως κύριο στόχο την παρότρυνση της Επιστηµονικής Κοινότητας να ασχοληθεί µε την Πράσινη Χηµεία. Με τα βραβεία αναγνωρίζονται και προωθούνται όλες οι καινοτόµες Χηµικές Τεχνολογίες που εφαρµόζουν τις αρχές της Πράσινης Χηµείας. Το ενδιαφέρον τους εστιάζεται κυρίως σε τρεις κατευθύνσεις: Ø Στην εύρεση και τη χρήση εναλλακτικών «Πρασίνων» συνθέσεων, Ø Στη χρήση εναλλακτικών «Πρασίνων» συνθηκών αντίδρασης και Ø Στο σχεδιασµό ασφαλών χηµικών ενώσεων Τα κυριότερα βραβεία που δίνονται σήµερα είναι: Αµερική: α) Προεδρικά Βραβεία της Πράσινης Χηµείας (Presidential Green Chemistry awards [8]) β) Βραβεία Κenneth G. Hancock [9] Οι κατηγορίες βραβείων που δίνονται από την EPA είναι [7]: Βραβείο εναλλακτικών συνθέσεων Βραβείο εναλλακτικών διαλυτών και συνθηκών αντίδρασης Βραβείο σχεδιασµού ασφαλέστερων χηµικών ουσιών Ακαδηµαϊκό Βραβείο Βραβείο µικρών επιχειρήσεων Μεγάλη Βρετανία [11] : Στη Μεγάλη Βρετανία τα Βραβεία Πράσινης Χηµείας δίνονται από το 2000 από την οργάνωση GCN (Green Chemistry Network) Τα βραβεία Πράσινης Χηµείας λόγω του εξαιρετικού ενδιαφέροντός τους έχουν µελετηθεί διεξοδικά και δίνονται στο παράρτηµα της εργασίας (σελίδα 95) µαζί µε άλλες ενδιαφέρουσες πληροφορίες, που σχετίζονται µε το θέµα µας, αλλά δεν θέλουµε να παρεµβληθούν και να διακόψουν τη ροή της εργασίας. 13

14 1.7 Oργανώσεις Πράσινης Χηµείας Στη διάδοση και προώθηση της Πράσινης Χηµείας σε παγκόσµιο επίπεδο έχει συντελέσει η δηµιουργία διαφόρων οργανώσεων, οι σηµαντικότερες των οποίων παρατίθενται στο παράρτηµα (σελ. 227) 1.8 Διευθύνσεις συµβατικές και ηλεκτρονικές διαφόρων Πανεπιστηµίων που δραστηριοποιούνται στην Πράσινη Χηµεία Πιστεύοντας πως έτσι η έρευνά µας θα είναι πληρέστερη συλλέξαµε και δώσαµε στο παράρτηµα (σελ 240.) τις πιο σηµαντικές συµβατικές και ηλεκτρονικές διευθύνσεις των διαφόρων πανεπιστηµίων παγκοσµίως που δραστηριοποιούνται στην Πράσινη Χηµεία 1.9 Επιλεγµένη ηλεκτρονική βιβλιογραφία Πράσινης Χηµείας Μια δεκατρισέλιδη επιλογή ηλεκτρονικής βιβλιογραφίας Πράσινης Χηµείας δίδεται στο παράρτηµα (σελ 263.) 14

15 2. Η Πράσινη Χηµεία στην Εκπαίδευση 15

16 2. Η Πράσινη Χηµεία στην Εκπαίδευση 2.1 Η Πράσινη Χηµεία στην Τριτοβάθµια Εκπαίδευση Στην ενότητα που ακολουθεί θα παρουσιαστεί µία ενδελεχής βιβλιογραφική έρευνα για την Πράσινη Χηµεία στην εκπαίδευση παγκοσµίως. Το 2000, o Daryle Busch, πρώην Πρόεδρος της ένωσης Αµερικανών Χηµικών (American Chemical Society, ACS) δήλωσε ότι [24] «η Πράσινη Χηµεία αντιπροσωπεύει τους στυλοβάτες που κρατούν ψηλά το βιώσιµο µέλλον µας. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να διδαχθεί η αξία της στους µαθητές, τους αυριανούς χηµικούς.» Παρά το γεγονός ότι πολλές βιοµηχανίες και πολλοί ακαδηµαϊκοί αναγνωρίζουν τη µεγάλη σηµασία της Πράσινης Χηµείας, δεν υπάρχει εκτεταµένη εισαγωγή της στα προγράµµατα σπουδών των διαφόρων βαθµίδων εκπαίδευσης. Εχουν γίνει µεµονωµένες προσπάθειες εισαγωγής της Πράσινης Χηµείας στην σχολική τάξη, αλλά για την επιτυχή έκβαση της προσπάθειας θα πρέπει, όπως αποδέχονται και η EPA και η ACS, να γίνει µεταξύ των ασχολουµένων µε την Πράσινη Χηµεία µια κοινή και συνεχής προσπάθεια, έτσι ώστε να πρασινίσει το πρόγραµµα σπουδών και οι αυριανοί χηµικοί να µάθουν να σκέφτονται πράσινα. Το πρώτο εκπαιδευτικό πρόγραµµα ανάπτυξης εκπαιδευτικών εργαλείων Πράσινης χηµείας (The EPA/ACS Green Chemistry Educational Materials Development Project) [24] ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1998 στη Βοστώνη από τον καθηγητή J. Warner του πανεπιστηµίου της Μασσαχουσέτης. Σκοπός του προγράµµατος αυτού ήταν η ανάπτυξη των καταλλήλων εργαλείων, που θα βοηθήσουν την εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στο αναλυτικό πρόγραµµα σπουδών των σχολείων. Το πρόγραµµα εστιάστηκε κυρίως στην ανάπτυξη µιας βιβλιογραφίας Πράσινης Χηµείας και Πρασίνων εργαστηριακών Πειραµάτων Χηµείας, στη µελέτη πραγµατικών καθηµερινών περιπτώσεων Πράσινης Χηµείας 16

17 και στην ανάπτυξη µιας µικρής σειράς µαθηµάτων για την Πράσινη Χηµεία. Για τα δύο πρώτα εκπαιδευτικά προγράµµατα Πράσινης Χηµείας υπεύθυνος ήταν ο Τζων Warner του Πανεπιστηµίου της Μασσαχουσέτης στη Βοστώνη, ενώ εκπονείται και ένα τρίτο πρόγραµµα από τον Michael Cann και τον Marc Connelly του πανεπιστηµίου του Scranton (Πενσυλβάνια) [24]. Ο Κώδικας δεοντολογίας των Χηµικών της ΑCS περιλαµβάνει τις ακόλουθες δηλώσεις [25]. «Οι χηµικοί έχουν την επαγγελµατική ευθύνη να εξυπηρετούν το δηµόσιο συµφέρον, την ευηµερία των ανθρώπων και να προαγάγουν τη γνώση της επιστήµης. Οι χηµικοί πρέπει να ενδιαφέρονται για την υγεία και την ευηµερία των συναδέλφων τους, των καταναλωτών και της κοινωνίας γενικότερα. Οι χηµικοί πρέπει να αντιλαµβάνονται και να προβλέπουν τις περιβαλλοντικές συνέπειες της εργασίας τους, έχουν ευθύνη απέναντι στο περιβάλλον, πρέπει δε να το προστατεύουν αποφεύγοντας τη ρύπανση και την καταστροφή του.» Οι παραπάνω δηλώσεις στηρίζονται αµέριστα από την ACS που συνεχώς αυξάνει τις προσπάθειές της για την εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στην εκπαίδευση. Το 1998, το διεθνές τµήµα δραστηριοτήτων της EPA υπέγραψε την πρώτη συµφωνία µεταξύ αυτής και του γραφείου πρόληψης ρύπανσης και τοξικών ουσιών (OPPT) η οποία προτρέπει τους αρµόδιους φορείς και πρόσωπα [25]: Αναπτύξτε και διαδώστε τα εκπαιδευτικά υλικά σε θέµατα Πράσινης Χηµείας Βρείτε τρόπους να προωθηθεί η Πράσινη Χηµεία στα σχολεία, σε ποικίλα ακροατήρια και στο ευρύ κοινό γενικότερα. 17

18 Στις ΗΠΑ κατά καιρούς οργανώνονται διάφορα εργαστήρια, φέρνοντας ειδικούς στην Πράσινη Χηµεία από τη βιοµηχανία, τον ακαδηµαϊκό κόσµο και την κυβέρνηση, ώστε να αναπτυχθεί ένα συνεπές πρόγραµµα, που να ικανοποιεί τις ανάγκες και τις απαιτήσεις της EPA και το οποίο στηρίζεται στα είδη υπάρχοντα εκπαιδευτικά προγράµµατα της American Chemical Society (ACS). Ο προπτυχιακός και ο µεταπτυχιακός φοιτητής της Χηµείας είναι οι καταλληλότεροι αποδέκτες για τη διδασκαλία της Πράσινης Χηµείας.Έχουν επαρκή υποδοµή για την κατανόηση της χηµείας και οι περισσότεροι εξ αυτών πρόκειται να τη χρησιµοποιήσουν στις µελλοντικές επαγγελµατικές τους σταδιοδροµίες. Είναι ευκολότερο να εισαχθούν οι έννοιες της Πράσινης Χηµείας στο προπτυχιακό και µεταπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών της Τριτοβάθµιας εκπαίδευσης απ ότι της Δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης. Αλλά ακόµη και στην Τριτοβάθµια εκπαίδευση, οι περισσότεροι χηµικοί έχουν παντελή έλλειψη ενηµέρωσης στην Πράσινη Χηµεία. Είναι λοιπόν αναγκαίο και απαραίτητο η διδασκαλία της, να γίνει µέσω εργαστηρίων, σεµιναρίων, και συµποσίων. Τα τελευταία χρόνια, η Πράσινη Χηµεία αποτελεί πόλο ενδιαφέροντος για πολλούς ακαδηµαϊκούς. Αυτό είχε ως άµεσο αποτέλεσµα πολλά πανεπιστήµια σε όλο τον κόσµο να έχουν ήδη τµήµατα Πράσινης Χηµείας ή να βρίσκονται στη διαδικασία δηµιουργίας τους. Παραθέτουµε λοιπόν υπό µορφή πινάκων τα αποτελέσµατα της βιβλιογραφικής µας έρευνας, που εµφανίζουµε τα κυριότερα Πανεπιστήµια και Ινστιτούτα που δραστηριοποιούνται στην Πράσινη Χηµεία. 18

19 2.1.1 Πανεπιστήµια που δραστηριοποιούνται στην Πράσινη Χηµεία Πίνακας 1. Βόρειος και Νότιος Αµερική Χώρα Η.Π.Α Αργεντινή Βραζιλία Καναδάς Μεξικό Πανεπιστήµιο Πανεπιστήµιο Oregon, (Engene.,Oregon) Πανεπιστήµιο Scranton, (Pensylvania) Πανεπιστήµιο Mellon, (Pittsburg) Πανεπισήµιο Delaware, (Newark) Κολλέγιο Hendrix, (Washington) Πανεπιστήµιο Ιllinois, (Chicago, Springfield) Πανεπιστήµιο Μασσαχουσέτης (Βοστώνη), Ινστιιτούτο Τεχνολογίας Μασαχουσέτης (Βοστώνη) Πανεπιστήµιο του Μπουένος Άιρες, Τοµέας Οργανικής Χηµείας, Σχολή Φυσικών Επιστηµών, Κέντρο Προχωρηµένων Επιστηµών (Buenos Aires) Οµοσπονδιακό Πανεπιστήµιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, Τµήµα Εργαστήριο µικροβιολογικών Εφαρµογών (Rio de Janeiro) Πανεπιστήµιο ΜακΓκίλ, Τµήµα Χηµέιας (Montreal) Ιβηροαµερικανικό Πανεπιστήµιο, Μεξικανικό Κέντρο Χηµείας σε Μικροκλίµακα, Τµήµα Επιστηµών (Mexico) Ουρουγουάη Πανεπιστήµιο της Δηµοκρατίας, (Σχολή Χηµείας, Montevideo) 19

20 Πίνακας 2. Ασία Χώρα Ινδία Πανεπιστήµιο Πανεπιστήµιο του Νέου Δελχί (Ν. Δελχί) (Delhi) Λαϊκή Δηµοκρατία της Κίνας Πανεπιστήµιο των Φυσικών Επιστηµών και της Τεχνολογίας (Hefei) Ταϊλάνδη Πανεπιστήµιο Chulalongkorn,Τµήµα Χηµείας, Τοµέας Αναλυτικής Χηµείας (Bangkok) Πίνακας 3. Αφρική Χώρα Νότια Αφρική Πανεπιστήµιο Πανεπιστήµιο Rhodes, Τµήµα Βιοχηµείας και Μικροβιολογίας, Σενεγάλη Université Cheikh Anta Diop, Τµήµα Χηµείας, (Dekar) 20

21 Πίνακας 4. Ευρώπη Χώρα Γερµανία Ελλάδα Πανεπιστήµιο Πανεπιστήµιο Regensburg (Bavaria) Aριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο των Αθηνών Πανεπιστήµιο Πατρών,, Εσθονία Τεχνικό Πανεπιστήµιο του Ταλί, Ινστιτούτο Χηµείας, (Tallinn) Ηνωµένο Βασίλειο Πανεπιστήµιο του Γιόρκ (Henslington, York) Πανεπιστήµιο του Νοτινγκχαµ, Τµήµα Χηµείας), (Nottigham) ΠανεπιστήµιολτηςκΟξφόρδης,οο(Oxford) Πανεπιστήµιο του Λιντς, Σχολή Χηµείας, (Leeds) Πανεπιστήµιο του Ρίντινγ,Κέντρο Έρευνας της Κατάλυσης, (Reading) Πανεπιστήµιο του Λάνκαστερ, (Lancaster) Πανεπιστήµιο της Λίβερπουλ, (Liverpool) Πανεπιστήµιο της Γλασκώβης, (Glasgow, Σκωτία) Ισπανία Ιταλία Ουγγαρία Πανεπιστηµιακό Ινστιτούτο της Χηµείας και της Τεχνολογίας (Barcelona) Interuniversity Consortium of Chemistry for the Environment (Τµήµα Περιβαλλοντικής Χηµείας, Venice) Πανεπιστήµιο του Eotvos Lorand,Τµήµα Τεχνολογικής και Περιβαλλοντικής Χηµείας, Τµήµα Οργανικής Χηµείας, (Budapest) Σουηδία Νορβηγία Φιλανδία Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Chalmers, Τµήµα Δασικών Προϊόντων και Χηµικών, (Gothenburg) Πανεπιστήµιο του Όσλο(Oslo), Πανεπιστήµιο του Στάβανγκερ (Stavanger) Πανεπιστήµιο του Μπέρτζεν (Bergen) Πανεπιστήµιο του Τούρκου, Τµήµα Χηµείας, (Turku) 21

22 Πίνακας 5. Ωκεανία Χώρα Αυστραλία Πανεπιστήµιο Πανεπιστήµιο του Monash στη Μελβούρνη, Τµήµα Χηµείας, Κέντρο Πράσινης Χηµείας, (Melburne) Νέα Ζηλανδία Πανεπιστήµιο του Καντέρµπoυρι (Christchurch) 22

23 2.2 Η Πράσινη Χηµεία στην Δευτεροβάθµια και Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση Σύµφωνα µε έγκυρες απόψεις ειδικών θα ήταν προτιµότερο ο µαθητής να έρθει σε επαφή µε την Πράσινη Χηµεία σε όσο γίνεται µικρότερη ηλικία. Από τη στιγµή δηλαδή που αρχίζει να ασχολείται µε τις φυσικές επιστήµες. Έχουν, ήδη γίνει προσπάθειες εισαγωγής της Πράσινης Χηµείας στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση αλλά και στην πρωτοβάθµια, µε θετικά αποτελέσµατα. Η Πράσινη Χηµεία αποκαθιστά την εικόνα της Χηµείας στα µάτια του µαθητή, ο οποίος θα µπορεί να αντιµετωπίζει τη Χηµεία σαν µια επιστήµη όχι πια επικίνδυνη. Ο µαθητής µαθαίνει πως η Χηµεία είναι χρήσιµη επιστήµη, που βελτιώνει την ποιότητα ζωής, χωρίς να ρυπαίνει το περιβάλλον και χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή. Οι κύριες οργανώσεις στις ΗΠΑ που ασχολούνται µε την Πράσινη Χηµεία [η Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Προστασίας (EPA), η Ενωση Αµερικανών Χηµικών (ACS), το Εθνικό Ίδρυµα Επιστηµών (National Science Foundation,NSF)], έχουν αναπτύξει προγράµµατα που ο κύριος στόχος τους είναι η παρουσίασή της Πράσινης Χηµείας σε µικρότερες ηλικίες, δηλαδή την είσοδό της στη δευτεροβάθµια, αλλά και στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση. Για να εισαχθεί και να καθιερωθεί η Πράσινη Χηµεία στην πρωτοβάθµια και δευτεροβάθµια εκπαίδευση θα πρέπει, όπως πρoαναφέρθηκε για την τριτοβάθµια εκπαίδευση, να υπάρξει συνεργασία κυβέρνησης, βιοµηχανίας και ακαδηµαϊκών, ώστε να παραχθεί και να τεθεί στη διάθεση των δασκάλων και των καθηγητών µέσης εκπαίδευσης εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο θα τους δώσει την κατάλληλη υποδοµή µέσω σεµιναρίων και εργαστηρίων από άτοµα που έχουν ήδη δραστηριοποιηθεί στην Πράσινη Χηµεία. Στην Αµερική η Πράσινη Χηµεία έχει ήδη κάνει τα πρώτα βήµατα εισαγωγής της στη δευτεροβάθµια εκαίδευση. Έχει δηµιουργηθεί ένα βιβλίο Χηµείας που απευθύνεται σε µαθητές Λυκείου και ονοµάζεται Chemistry in Context [25] και 23

24 ένα βιβλίο που απευθύνεται σε µαθητές γυµνασίου και ο τίτλος του είναι «η Χηµεία στην κοινωνία (ChemCom) [25]». Επιπλέον για µαθητές γυµνασίου κυκλοφορεί και ένα περιοδικό για την Πράσινη Χηµεία το ChemMatters, όπως επίσης και ένα µικρό βίντεο [25] «Πράσινη Χηµεία: Καινοτοµίες για έναν καθαρότερο κόσµο». Συνιστάται η δασκαλία της Πράσινης Χηµείας να γίνει µε διαλέξεις, πειράµατα και παραδείγµατα από την καθηµερινή ζωή, ακολουθώντας κατά προτίµηση τη διδακτέα ύλη. Στην δευτεροβάθµια εκπαίδευση δίνεται έµφαση σε 6 από τις 12 αρχές της Πράσινης Χηµείας, µε τις παρακάτω οδηγίες: Πίνακας 6: Οδηγίες για την εκπόνηση Πράσινων Πειραµάτων Δευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης Αρχές Κάντε ασφαλείς συνθέσεις Χρησιµοποιείστε ανανεώσιµους πόρους Εξήγηση Προσδιορίστε αντιδράσεις που χρησιµοποιούνται µη τοξικά αρχικά υλικά για την σύνθεση του επιθυµητού προϊόντος. Βρείτε τρόπους να χρησιµοποιηθούν οι ανανεώσιµες πρώτες ύλες. Βρείτε ασφαλέστερους διαλύτες Εφαρµόστε την Οικονοµία ατόµου Επιλέξτε σχεδιασµούς για ενεργειακή αποτελεσµατικότητα Αποφύγετε τη χρήση των τοξικών διαλυτών για να διαλύσετε τα αντιδρώντα υλικά. Επιλέξτε αντιδράσεις στις οποίες όλα ή τα περισσότερα από τα άτοµα των αντιδραστηρίων ενσωµατώνονται στο τελικό προϊόν. Χρησιµοποιήστε µεθόδους που ελαχιστοποιούν τις ανάγκες σε ενέργεια. 24

25 Η απόφαση να µειωθούν οι 12 αρχές σε 6, στηρίχθηκε αφ ενός σε λόγους πρακτικότητας, καθόσον θεωρήθηκε ευκολότερο να ενσωµατωθούν 6 αντί για 12 αρχές σε ένα βεβαρυµµένο πρόγραµµα σπουδών, αφ ετέρου δε η επιλογή των εξι αρχών διευκολύνει την συµβατότητα των παρεχοµένων γνώσεων µε την υποδοµή της συγκεκριµένης βαθµίδας εκπαίδευσης (Γυµνάσιο Λύκειο) Πρασινίζοντας τα σχολεία (Greening Schools) Στην Αµερική έχει ξεκινήσει από το 2004 [27] ένα πρόγραµµα εισαγωγής της Πράσινης Χηµείας στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση στο οποίο συµµετέχουν το Πανεπιστήµιο του Ιλλινόις (βλέπε παράρτηµα σελ. 277) και το Κέντρο Διαχείρισης και Ερευνας των Αποβλήτων (Waste Management and Research Center, WMRC) (βλέπε παράρτηµα σελ. 278). Κύριος στόχος του προγράµµατος αυτού είναι η βελτίωση και η προστασία του περιβάλλοντος προς χάριν των παιδιών µας. Το πρόγραµµα αυτό καλείται «Πρασινίζοντας τα σχολεία», αποτελεί δε µια κρατική, κυβερνητική προσπάθεια που στοχεύει στο να βελτιώσει τις περιβαλλοντικές συνθήκες, να παράσχει στους µαθητές ένα ασφαλές και υγιές περιβάλλον και στους δασκάλους τα κατάλληλα µέσα για να διδάξουν την έννοια της µείωσης των αποβλήτων και της πρόληψης της ρύπανσης. Με άλλα λόγια γίνεται προσπάθεια να δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία για την εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας κυρίως στη δευτεροβάθµια, αλλά και στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση. Το πρόγραµµα Πρασινίζοντας τα σχολεία που προωθείται στις ΗΠΑ προσφέρει τα ακόλουθα οφέλη στα συµµετέχοντα σχολεία [28]: 25

26 Ελεύθερη τεχνική βοήθεια και πληροφορίες, που είναι διαθέσιµες σε όλα τα σχολεία. Χαµηλότερες λειτουργικές δαπάνες, που διασφαλίζουν τη λογική της βελτιωµένης ενεργειακής αποδοτικότητας Συνθήκες αυξανόµενης ασφάλειας και περιβαλλοντικής υγιεινής για τους µαθητές και το προσωπικό, που διασφαλίζουν τη λογική της βελτιωµένης εσωτερικής ατµοσφαιρικής ποιότητας και της µείωσης ή της αποβολής των επικίνδυνων υλικών, που χρησιµοποιούνται στην τάξη ή µέσα στα εργαστήρια Βελτιωµένους όρους εκµάθησης Πληροφορίες για την περιβαλλοντικά προτιµητέα αγορά (οικολογικές ετικέτες) Εργαστήρια κατάρτισης για τους διαχειριστές, τους επιθεωρητές, τους προισταµένους, τους δασκάλους και τους επιστάτες Επιτόπια επιθεώρηση των σχολικών εγκαταστάσεων Ενηµερωτικά δελτία, πίνακες ελέγχου, σχέδια µαθήµατος, προγράµµατα σπουδών και δραστηριότητες σχετικές µε τη µείωση των αποβλήτων και την πρόληψη της ρύπανσης Καλλιέργεια της περιβαλλοντικής ευθύνης και εµπέδωση της έννοιας της βιωσιµότητας στους µαθητές. 26

27 Γιατί ένα εθνικό πρόγραµµα όπως το «Πρασινίζοντας τα σχολεία» είναι τόσο σηµαντικό; Με ένα εθνικό πρόγραµµα όπως το «Πρασινίζοντας τα σχολεία» κάθε σχολείο σε κάθε χώρα µπορεί [28]: να αντιµετωπίζει καλύτερα τα προβλήµατα του θα είναι δυνατόν να του προσφέρεται τεχνική υποστήριξη, τεχνική βοήθεια και κυρίως γνώση για την αντιµετώπιση διάφορων προβληµάτων όπως π.χ για την : Συσσώρευση επικίνδυνων υλικών: Σε πολλά σχολεία υπάρχουν συσσωρευµένα επικίνδυνα υλικά όπως ο υδράργυρος και τα κυανιούχα, τα οποία είχαν χρησιµοποιηθεί στο παρελθόν για διδακτικούς σκοπούς. Τα υλικά αυτά είναι επικίνδυνα λόγω της ηλικίας τους και της τοξικότητάς τους. Εάν απελευθερωθούν ή χυθούν στο περιβάλλον, το καθάρισµα κοστίζει πολλά χρήµατα, η δε ρύπανση είναι αναπόφευκτη. Ενεργειακή χρήση: Για τα περισσότερα σχολεία η χρήση ενέργειας αποτελεί ένα µεγάλο έξοδο λειτουργίας. Υπάρχει όµως τρόπος να αποφευχθούν οι ενεργειακές δαπάνες και να ενισχυθεί η χρήση του φυσικού φωτός της ηµέρας. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται και η ρύπανση του περιβάλλοντος. Κυρίως όµως θα µπορεί να οργανωθεί η εκπαίδευση των δασκάλων και καθηγητών της πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης από άτοµα ήδη εκπαιδευµένα στην Πράσινη Χηµεία, αλλά και η παροχή εκπαιδευτικού υλικού µε σχέδια µαθηµάτων και εργαστηριακούς οδηγούς µε προτεινόµενα πειράµατα. 27

28 2.3 Η Πράσινη Χηµεία στην Ελλάδα Η Πράσινη Χηµεία στο Ελληνικό Πανεπιστήµιο Τα τελευταία χρόνια η Πράσινη Χηµεία έχει διαδοθεί και στη χώρα µας και έχει ενσωµατωθεί κυρίως σε προγράµµατα µεταπτυχιακών σπουδών. Tο Σεπτέµβριο του 2002 [29] η Γ.Σ. του Τµήµατος Χηµείας του Παν/µίου Πατρών αποφάσισε οµόφωνα την υιοθέτηση και προώθηση της Πράσινης Χηµείας στα πλαίσια της Βιώσιµης Ανάπτυξης και δηµιουργήθηκε η Οµάδα Πράσινης Χηµείας µε συντονιστή τον καθηγητή Κ. Πούλο. Η παραπάνω απόφαση εστάλη στα Τµήµατα Χηµείας των Ελληνικών ΑΕΙ εκ των οποίων τα Τµήµατα Χηµείας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης και του Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων αρχικά και αργότερα το τµήµα Χηµείας του Πανεπιστηµίου Κρήτης, υιοθέτησαν την Πράσινη Χηµεία και δηµιούργησαν αντίστοιχες Οµάδες Πράσινης Χηµείας. Προγενέστερα όµως και συγκεκιµένα από το 1995 ο Α.Ι.Μαρούλης και η Κ. Χατζηαντωνίου λόγω της υπερδεκαετούς ενασχόλησής τους µε θέµατα Υγιεινής και Ασφάλειας στο Χηµικό Εργαστήριο κατενόησαν την αξία και την προοπτική της Πράσινης Χηµείας και επεδίωξαν να εισάγουν στο προπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών του τµήµατος Χηµείας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης τέσσερεις πειραµατικές «Πράσινες» ασκήσεις. Την απόφαση για την υιοθέτηση και προώθηση της Πράσινης Χηµείας, υιοθέτησε και η Συνέλευση των Αντιπροσώπων της Ένωσης Ελλήνων Χηµικών. Στόχοι της Οµάδας Πράσινης Χηµείας [29] είναι η προώθηση και η εφαρµογή της Πράσινης Αντίληψης στην: Εκπαίδευση Έρευνα Βιοµηχανία Κοινωνία 28

29 Η υλοποίηση των στόχων της περιλαµβάνει: Δηµιουργία εκπαιδευτικού υλικού για πανεπιστήµια και σχολεία Οργάνωση συµποσίων, σεµιναρίων και εντατικών µαθηµάτων Έκδοση ενηµερωτικού δελτίου Σύνδεση µε άλλα Τµήµατα Ελληνικών και ξένων Πανεπιστηµίων, µε ερευνητικά ινστιτούτα, κυβερνητικούς και µη-κυβερνητικούς οργανισµούς, µε την βιοµηχανία και µε τα Δίκτυα Πράσινης Χηµείας. Σήµερα στην Ελλάδα ασχολούνται µε την Πράσινη Χηµεία το Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Πατρών ( Καθηγητής Κ. Πούλος) Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης (Καθηγητής Α. Ζουµπούλης, Αναπληρ. Καθηγητής Α.Ι.Μαρούλης, επικ. Καθηγήτρια Κ.Χατζηαντωνίου) Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ( Αν. Καθηγητής Τ. Αλµπάνης) Και πρόσφατα το Τµήµα Χηµείας Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών (πρόσφατη δραστηριότητα Σίσκος - Ι. Βαλαβανίδη ς) Στα τµήµατα αυτά δυστυχώς υπάρχουν µόνον µεµονωµένα άτοµα, που µε την έρευνα και τη διδασκαλία τους έχουν σηµαντική συµµετοχή στη διάδοση της Πράσινης Χηµείας και της Βιωσιµότητας, ενώ σε επίπεδο τµηµάτων Χηµείας δεν υπάρχει συνολική και συντονισµένη προσπάθεια προώθησης της Πράσινης Χηµείας. 29

30 Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης από το 1995 ο Αν. Καθηγητής Μαρούλης Απόστολος και η επίκ. Καθηγήτρια Χατζηαντωνίου Κωνσταντίνα έχουν εισάγει την πειραµατική διδασκαλία της Πράσινης Χηµείας σε προπτυχιακό επίπεδο µε πολύ καλά αποτελέσµατα. Τέσσερις από τις δέκα ασκήσεις του τρίτου εξαµήνου των προπτυχιακών φοιτητών του τµήµατος χηµείας στο εργαστηριακό µάθηµα της οργανικής Χηµείας που αφορούν βασικές αντιδράσεις (οξείδωση, συµπύκνωση, κατάλυση µε υποστηριζόµενα αντιδραστήρια) έχουν «πρασινίσει» [30] (παράρτηµα σελ 279). Συγκεκριµένα : Αντίδραση Diels Alder υποβοηθούµενη από µικροκύµατα όπου αντικαταστάθηκε το τρίωρο βράσιµο σε ξυλόλιο µε δίλεπτη µικροκυµατική θέρµανση. Το λαµβανόµενο προϊόν είναι υψηλής καθαρότητας και έχει απόδοση >80% Αλδολική συµπύκνωση βενζαλδεϋδης-κυκλοεξανόνης µε υποστηριζόµενα αντιδραστήρια (Καυστικό Κάλιο υποστηριγµένο σε Alumina). Οξείδωση κυκλοεξανόλης προς κυκλοεξανόνη µε χλωρίνη αντί µε διχρωµικό κάλιο (γνωστό καρκινογόνο) Οξείδωση Φλουορενίου προς Φλουορενόνη µε υπερµαγγανικό Κάλιο σε σαπωνοδιάλυµα σεβακικού νατρίου (αντίδρασης µεταφοράς φάσης, phase transfer) αντί της οξείδωσης µε διχρωµικό κάλιο 30

31 Έχουν ήδη εκπονηθεί δύο πράσινες προπτυχιακές διπλωµατικές εργασίες Οργανικής Χηµείας και οκτώ πράσινες µεταπτυχιακές διπλωµατικές εργασίες στο µεταπτυχιακό πρόγραµµα του ΔιΧηΝΕΤ και βρίσκονται σε εξέλιξη άλλες τρεις (παράρτηµα σελ 293). Επιπλέον στο µεταπτυχιακό µάθηµα των υλικών του τµήµατος Φυσικής του Α.Π.Θ. από το 2002 διδάσκεται από τους Α.Ι.Μαρούλη και Κ.Χατζηαντωνίου Υγιεινή και Ασφάλεια των Υλικών [30]. Το παρεχόµενο σεµινάριο εστιάζεται στην Πράσινη Χηµεία και στην Πράσινη Σκέψη (παραρτηµα σελ. 287 ). Τέλος η Πράσινη Χηµεία διδάσκεται και στο τρίτο εξάµηνο του Μεταπτυχιακού προγράµµατος Αναλυτικής Χηµείας και Προχωρηµένης Χηµικής Ανάλυσης του τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ. Μεταπτυχιακό πρόγραµµα της ιδακτικής της Χηµείας και των Νέων Τεχνολογιών του τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ. (ΔιχηΝΕΤ) Με αφορµή τις αρνητικές πλευρές της χηµείας έγιναν προσπάθειες να εισαχθεί στη συνείδηση των διδασκοµένων, η Πράσινη Χηµεία. 31

32 Τα µεγάλα χηµικά ατυχήµατα (Brompalh, Seveso κ.α.) Η απώλεια πολλών ειδών σε δάση, ποτάµια, λίµνες, θάλασσες Η τρύπα του Όζοντος Η ρύπανση και την βλάβη της υγείας από τις αγροτικές δραστηριότητες Η ρύπανση των υδάτων Η εισαγωγή επίµονων οργανικών ρυπαντών στο οικοσύστηµα Η αλλαγή του κλίµατος µε συνέπειες την ξηρασία, την εκδήλωση πληµµυρών, την αλλαγή στο επίπεδο της θάλασσας και την εξάπλωση µεταδοτικών ασθενειών Τα θέµατα που επέλεξαν οι υπεύθυνοι καθηγητές (Α.Ι.Μαρούλης και Κ.Χατζηαντωνίου) φρόντισαν να συνδιαστούν µε δοµές, χηµικές αντιδράσεις, φυσικοχηµικές ερµηνείες, και δεν ασχολήθηκαν π.χ. µε τη χηµεία της διασκέδασης (CD, καπνογόνα θεάτρων κ.α.) που δεν παρέχουν αξιόλογο υλικό, ικανό να καλύψει την διδασκαλία της χηµείας ή παραδείγµατα στα οποία έχουµε µόνο εξοικονόµηση ενέργειας. Φρόντισαν επίσης τα επιλεγέντα θέµατα να συνδέονται µε την καθηµερινή ζωή. Έπειτα από µελέτη της υπάρχουσας βιβλιογραφίας διαπιστώθηκε πως ο καλύτερος τρόπος προσέγγισης στα θέµατα περιλαµβάνει [30] : ανεύρεση αξιόλογων παραδειγµάτων case studies µεθόδους προσέγγισης βιβλιογραφία εµπλουτισµένη µε κριτικά σχόλια Επιπλέον από την οµάδα των Α.Ι.Μαρούλη-Κ.Χατζηαντωνίου των φοιτητών του ΔιΧηΝΕΤ έχουν δηµοσιευθεί σε συνέδρια εξωτερικού και εσωτερικού πολλές εργασίες εργασίες. Στις εργασίες αυτές έγινε µία προσπάθεια προσαρµογής διαθεσίµου πρωτοτύπου υλικού της πρωτογενούς και δευτερογενούς βιβλιογραφίας, ώστε να µετασχηµατιστεί προς εκπαιδευτικό 32

33 υλικό. Εκτός από τις ανωτέρω εργασίες, σχεδιάστηκαν, εκτελέστηκαν και παρουσιάστηκαν επίσης πρωτότυπα πράσινα πειράµατα επίσης υπό µορφήν εκπαιδευτικού υλικού (Δραστηριότητες Πράσινης Χηµείας, παράρτηµα σελ. 288) Πανεπιστήµιο Πάτρας. Η Πράσινη Χηµεία στο προπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών Από το ακαδηµαϊκό έτος [29] αρχίσε συστηµατικά στο πανεπιστήµιο της Πάτρας η εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στο προπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών του Τµήµατος Χηµείας στα πλαίσια εγκριθέντος προγράµµατος ΕΠΕΑΕΚ για την Αναµόρφωση του Προπτυχιακού Προγράµµατος Σπουδών (Καθηγ. Κ.Πούλος). Η αναµόρφωση περιλαµβάνει εισαγωγή των 12 Αρχών της Πράσινης Χηµείας, πραγµατικών εφαρµογών Πράσινης Χηµείας, πειράµατα σε µικροκλίµακα και πειράµατα Πράσινης Χηµείας στα µαθήµατα Οργανικής Χηµείας, Χηµείας των Πολυµερών, Κατάλυσης και Βιοτεχνολογίας. Επίσης οργανώθηκαν για τους προπτυχιακούς και µεταπτυχιακούς φοιτητές εντατικά µαθήµατα µε διδάσκοντες Έλληνες και ξένους ειδικούς επιστήµονες στην Πράσινη Χηµεία. 33

34 2.3.2 Συµπόσια και συνέδρια Πράσινης Χηµείας Το Πανεπιστήµιο Πατρών σε συνεργασία µε το Πανεπιστήµιο θεσσαλονίκης και Ιωαννίνων διοργάνωσε το 1 ο και 2 ο Πανελλήνιο Συµπόσιο Πράσινης Χηµείας, ενώ το 3 ο Συµπόσιο Πράσινης Χηµείας θα πραγµατοποιηθεί το Μάρτιο του 2009.στηκΘεσσαλονίκη. Επιπλέον εργασίες Πράσινης Χηµείας παρουσιάστηκαν στο 8 ο Συνέδριο Χηµείας Ελλάδας-Κύπρου (Θεσσαλονίκη Δεκεµβρίου το 2004) και στο 20 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πράσινης Χηµείας που πραγµατοποιήθηκε στις Σεπτεµβρίου στα Ιωάννινα µε ηµερίδα Πράσινης Χηµείας στην Κόνιτσα Ελληνικό Δίκτυο Πράσινης Χηµείας Η Οµάδα Πράσινης Χηµείας του Πανεπιστηµίου Πατρών σε συνεργασία αρχικά µε το Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης και αργότερα µε τις υπόλοιπες οµάδες των άλλων πανεπιστηµίων ξεκίνησε τη διαδικασία δηµιουργίας του Ελληνικού ΔικτύουπΠράσινηςΧXηµείας. Τ Το Ελληνικό Δίκτυο Πράσινης Χηµείας, ιδρύθηκε [31], τον Απρίλιο του 2005 στην Αθήνα, µε πρωτοβουλία της Ένωσης Ελλήνων Χηµικών και τεσσάρων ακαδηµαϊκών ιδρυµάτων της Ελλάδας (Τµήµα Χηµείας Παν. Αθηνών, Τµήµα Χηµείας Παν. Θεσ/νίκης, Τµήµα Χηµείας Παν. Ιωαννίνων, Τµήµα Χηµείας Παν. Πατρών). Στο Δίκτυο συµµετέχουν και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ΜΚΟ Μεσόγειος, SOS και WWF Ελλάς ως µέλη και συνεργάτες. Το WWF Ελλάς στηρίζει την προσπάθεια, προσδοκώντας στην αλλαγή νοοτροπίας στον τρόπο, που παράγονται και διακινούνται σήµερα οι χηµικές.ουσίες. Σ Σ Σκοπός του δικτύου είναι η προώθηση της Πράσινης Χηµείας στην 34

35 εκπαίδευση όλων των βαθµίδων, στην έρευνα, στη βιοµηχανία και στην κοινωνία. Η Πράσινη Χηµεία έχει σαν στόχο την πρόληψη στη χρήση και δηµιουργία επικινδύνων χηµικών ουσιών, την διαφύλαξη της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, τη διατήρηση της Ποιότητας Ζωής που έχει πετύχει η κοινωνία µέσω της Χηµείας, αλλά και την προώθηση των τεχνολογικών επιτευγµάτων της Χηµείας κατά τρόπο βιώσιµο. Η Η Α H Aκαδηµαϊκή Κοινότητα πρέπει να διαδραµατίσει ένα πολύ σηµαντικό ρόλο στην υλοποίηση των στόχων της Πράσινης Χηµείας και της Πράσινης Χηµικής Τεχνολογίας. Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι κάποιο ποσοστό του Ελληνικού επιστηµονικού δυναµικού δραστηριοποιείται πλέον στον τοµέα της Πράσινης Χηµείας και της Πράσινης Χηµικής Τεχνολογίας και ο στόχος του Δικτύου είναι το παραπάνω δυναµικό της Ακαδηµαϊκής Κοινότητας να αποτελέσει τον πυρήνα που θα περάσει την φιλοσοφία της Πράσινης Χηµείας στην εκπαίδευση και την έρευνα. Με βάση τα νέα δεδοµένα οι ερευνητές καλούνται να αναθεωρήσουν τις παραµέτρους που λαµβάνουν υπόψη στο σχεδιασµό και διεξαγωγή της ερευνάς τους και η επόµενη γενεά επιστηµόνων πρέπει να συνειδητοποιήσει την φιλοσοφία της Πράσινης Αντίληψης και να εκπαιδευτεί στις µεθοδολογίες, στις τεχνικές και στις αρχές της. 35

36 2.3.4 Η Πράσινη Χηµεία στο Ελληνικό Δηµοτικό Σχολείο, Γυµνάσιο, Λύκειο Από τις πρώτες κιόλας τάξεις του δηµοτικού οι µαθητές µέσα από τα βιβλία τους αρχίζουν να γνωρίζουν το περιβάλλον και να προβληµατίζονται για το µέλλον του. Αντιλαµβάνονται τη µεγάλη αξία που έχει ένα καθαρό περιβάλλον για την ανθρώπινη, και όχι µόνο, ζωή και συνηδειτοποιούν τα µεγάλα περιβαλλοντικά προβλήµατα που έχουν δηµιουργηθεί. Άλλωστε καθηµερινά έρχονται αντιµέτωποι µε τις οδυνηρές συνέπειες των προβληµάτων αυτών, όπως είναι η ρύπανση της ατµόσφαιρας και των υδάτων, η εξαφάνιση πολλών ειδών (ζώα, έντοµα υδρόβια πλάσµατα κ.α), το φαινόµενο του θερµοκηπίου, οι διοξίνες, η τρύπα του όζοντος για να αναφέρουµε ορισµένα εξ αυτών. Τα παιδιά ευαισθητοποιούνται ευκολότερα και περισσότερο από τους ενήλικες, γι αυτό θα ήταν χρήσιµο και αναγκαίο να ασχοληθούν µε τα περιβαλλοντικά προβλήµατά και κυρίως µε τους τρόπους αντιµετώπισής τους από τις µικρές ηλικίες. Σε κάτι τέτοιο θα βοηθούσε η εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στη Δευτεροβάθµια και στην Πρωτοβάθµια εκπαίδευση Γιατί κρίνουµε σηµαντική την εισαγωγή της της Πράσινης Χηµείας στα σχολεία; Πιστεύουµε ότι οι επόµενες γενεές θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν τη λογική της Πράσινης Χηµείας και να εκπαιδευτούν στις αρχές, στις µεθοδολογίες και στις τεχνικές της. Γνωρίζοντας την Πράσινη Χηµεία θα πάψουν να αντιµετωπίζουν τη Χηµεία ως µια επικίνδυνη για το περιβάλλον και τον άνθρωπο επιστήµη. Αντίθετα θα κατανοήσουν πως χρησιµοποιώντας την σωστά µπορούν και τη ζωή τους να βελτιώσουν και το περιβάλλον να προστατέψουν. Τονίζουµε ακόµη µία φορά ότι καλό θα ήταν τα παιδιά να ευαισθητοποιηθούν από µικρά απέναντι στο περιβάλλον και να ενδιαφερθούν για την προστασία 36

37 του, να κατανοήσουν πως έχει ιδιαίτερη σηµασία για τη ζωή,ότι πάνω απο όλα προέχει η πρόληψη της ρύπανσης παρά η αντιµετώπισή της και ότι σε όλα αυτά βοηθάει η Πράσινη Χηµεία. Στο Ελληνικό Δηµοτικό Σχολείο, Γυµνάσιο και Λύκειο δεν υπάρχει ούτε υποψία Πράσινης Χηµείας Οι προτάσεις µας Πώς θα υλοποιηθεί η εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στα σχολεία; Το ενθαρυντικό είναι ότι η σχολική ύλη ευνοεί την εισαγωγή της Πράσινης χηµείας, διότι στα βιβλία όλων των τάξεων γίνεται αναφορά στο περιβάλλον και σε θέµατα που σχετίζονται προς αυτό. Είναι λοιπόν εφικτό να εισαχθεί η Πράσινη αντίληψη µε την : 1. Λεπτοµερή και σωστή ανάλυση της σχολικής ύλης, ώστε να εντοπιστούν τα κεφάλαια που αναφέρονται στο περιβάλλον. 2. Παρουσίαση των 6 από τις 12 αρχές της (απλοποιηµένες) 3. Συζήτηση στη σχολική τάξη παραδειγµάτων Πράσινης Χηµείας από την καθηµερινή ζωή. 4. Εισαγωγή απλών εργαστηριακών ασκήσεων και πειραµάτων Πράσινης Χηµείας που µπορούν να πραγµατοποιηθούν στα σχολικά εργαστήρια 5. Σύγκριση πειραµάτων της σχολικής ύλης που µπορούν να εκτελεστούν µε συµβατική και Πράσινη µέθοδο και να τονιστούν τα πράσινα πλεονεκτήµατά τους 6. Διάθεση ενηµερωτικών φυλλαδίων και περιοδικών Πράσινης Χηµείας 7. Οργάνωση από ακαδηµαϊκούς επιδείξεων Πράσινης Χηµείας σε σχολεία της χώρας µε διαλέξεις, πράσινα πειράµατα, βίντεο, κινούµενα σχέδια κ.α 8. Παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού (Διαλέξεις και Πειράµατα) 37

38 Ο Συντονισµός των σχολικών επισκέψεων θα πρέπει να γίνεται από ένα κεντρικό όργανο (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) που έχοντας πάντα υπ όψιν την ύλη του αναλυτικού προγράµµατος, θα δίνει την ευκαιρία στο σχολείο να επικοινωνεί µε τους αρµοδίους και να οργανώνει µία τέτοια επίδειξη. Θα µπορούσε επίσης µικρή οµάδα µαθητών να συµµετάσχει για ένα σύνολο περίπου 20 ωρών σε κάποιο ερευνητικό πρόγραµµα Πράσινης Χηµείας µε κάποιο ακαδηµαϊκό και έναν µεταπτυχιακό φοιτητή. 38

39 3. Η Διδακτέα ύλη των σχολικών βιβλίων Πρωτοβάθµιας και Δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης 39

40 3. Η Διδακτέα ύλη των σχολικών βιβλίων Πρωτοβάθµιας και Δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης Όπως έχει ήδη αναφερθεί για την εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας στη Δευτεροβάθµια και Πρωτοβάθµια εκπαίδευση είναι απαραίτητο πρωτίστως να αναλυθούν και να παρουσιαστούν τα κεφάλαια και οι συγκεκριµµένες σελίδες που αναφέρονται στο περιβάλλον και στη Χηµεία και συνεπώς προσφέρονται για την εισαγωγή της Πράσινης Αντίληψης [45]. 3.1 Η επιλογή των ενοτήτων του αναλυτικού προγράµµατος που προσφέρονται για την εισαγωγή της Πράσινης Χηµείας [45] Δηµοτικό Σχολείο Α Τάξη Μάθηµα: Μελέτη Περιβάλλοντος Κεφάλαια: Ερευνούµε το περιβάλλον Ενότητα 1: Τα φυτά του τόπου µου ( ) Ενότητα 2 : Τα ζώα του τόπου µου ( ) 40

41 Β Τάξη Μάθηµα: Μελέτη Περιβάλλοντος Κεφάλαια: Τα φυτά (73-84), Το νερό (97-99) Γ Τάξη Μάθηµα: Μελέτη περιβάλλοντος Κεφάλαια: Ενδιαφερόµαστε για το περιβάλλον (36-38), Φυτά και Ζώα του τόπου µας (57-71), Τροφή και Ενέργεια (85-88) Δ Τάξη Μάθηµα: Μελέτη Περιβάλλοντος 41

42 Κεφάλαια: Φυσικό περιβάλλον και Προστασία (58-86), Φυσικές επιστήµες ( ) Ε Τάξη Μάθηµα: Φυσικά Δηµοτικού Κεφάλαια: Μίγµατα (18-23), Ενέργεια(24-31), Θερµότητα, (40-55) ΣΤ Τάξη Μάθηµα: Φυσικά Δηµοτικού Κεφάλαια: Ενέργεια (12-41) : Πηγές ενέργειας(14,15), Ηλιακή ενέργεια (16,17), Πετρέλαιο (18-25), Ορυκτού άνθρακες (26-29), Φυσικό αέριο (30-33), Ανανεώσιµες πηγές ενέργειας (34-37), Οικονοµία ενέργειας (38-41) Φυτά (58-63), Οικοσυστήµατα (74-78), Οξέα-Βάσεις-άλατα ( ) 42

43 ` Γυµνάσιο Α τάξη Μάθηµα : Γεωγραφία Ενότητα 2 η : Το φυσικό περιβάλλον Μάθηµα 29 : Βιόσφαιρα Οικοσυστήµατα ( ) Μάθηµα 30 : Περιοχές της Ελλάδας µε ιδιαίτερο οικολογικό ενδιαφέρον ( ) Β τάξη Μάθηµα: Χηµεία 43

44 Κεφάλαια: Τι είναι η Χηµεία και γιατί τι µελετάµε;(10-13), Το νερό στη ζωή µας (24-26), Ρύπανση του νερού (41-43), Ο ατµοσφαιρικός αέρας (74-93) : Σύσταση του ατµοσφαιρικού αέρα, Οξυγόνο), Διοξείδιο του άνθρακα, Η ρύπανση του αέρα (74-93) Έδαφος (94-100): Το έδαφος και το υπέδαφος, Η ρύπανση του εδάφους Γ τάξη Μάθηµα: Χηµεία Κεφάλαια: 5. Εφαρµογές των οξέων, βάσεων και αλάτων στην καθηµερινή ζωή (39 45): Ανθρώπινος οργανισµός, καθαριότητα στην καθηµερινή ζωή, Αρκετή τροφή για να χορτάσει όλος ο κόσµος, Προστατεύοντας τον πλανήτη από την όξινη βροχή Τελικά ηλιοθεραπεία θα κάνουµε; (77), Μέτρα προστασίας από την ατµοσφαρική ρύπανση (85) Πετρέλαιο, Φυσικό αέριο, Πετροχηµικά (88-95) 44

45 Λύκειο Α τάξη Μάθηµα: Χηµεία Κεφάλαια: Στοιχειοµετρία Στοιχειοµετρικοί υπολογισµοί ( ) Β τάξη Μάθηµα: Χηµεία Γενικής παιδείας Κεφάλαια: Πετρέλαιο (31-60), Ατµοσφαιρική ρύπανση - Φαινόµενο θερµοκηπίου- Τρύπα όζοντος (59-63) Μάθηµα: Χηµεία θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαια: Χηµική κινητική: Παράγοντες που επηρρεάζουν την ταχύτητα µιας αντίδρασης (83-88), Οξείδωση Αναγωγή ( ), Ηλεκτρόλυση ( ) 45

46 Γ τάξη Μάθηµα : Χηµεία θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαια: Οργανικές συνθέσεις ( ) Στόχος Σκοπός Σκοπός της ανωτέρω µελέτης ήταν η εξέταση της σχολικής ύλης προκειµένου να διαπιστωθεί πότε και σε τι βαθµό οι µαθητές έρχονται σε επαφή µε τις φυσικές επιστήµες. Έγινε αναλυτική και σχολαστική µελέτη των µαθηµάτων όλων των τάξεων Δηµοτικού, Γυµνασίου, Λυκείου ώστε να εντοπιστούν τα σηµεία εκείνα στα οποία µπορεί να παρεισφρήσει η Πράσινη Χηµεία. 3.2 Η Παρουσίαση των σχολικών βιβλίων, ένα ένθετο 283 σελίδων 46

47 Θεωρήσαµε ότι εξυπηρετεί τον µελετητή που επιθυµεί να παράγει εκπαιδευτικό υλικό Πράσινης Χηµείας να έχει συγκεντρωµένα τα κεφάλαια των σχολικών βιβλίων στα οποία µπορεί να επενδύσει την προσπάθειά του. Το υλικό αυτό δεν παρεµβάλλεται στη ροή της διπλωµατικής µας εργασίας, ούτε και στο παράρτηµα, αλλά δίδεται σαν ένθετο για συγκεκριµένη πιθανή χρήση την οποία και προαναφέραµε. 47

48 5. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 48

49 5. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 5.1 Γενική Βιβλιογραφία i) Green Chemistry: Theory and Practice, Paul T. Anastas, John Charles Warner, New York, Oxford University Press, Oxford 1998 ii) Handbook of Green Chemistry and Technology James H. Clark, Duncan J. Macquarrie, Blackwell Publishing, 2002 iii) Introduction to Green Chemistry Albert S. Matlack, CRC Press 2001 iv) Environmental Chemistry Stanley E. Manahan, CRC Press 2005 v) Green Chemistry: An Introductory Text Mike Lancaster, Royal Society of Chemistry, 2002 vi) Green Chemistry and Education, D.Hjersen D, L.Shutt and J.M.Boese, J.Chem.Edu, 2000 vii) Introducing Green Chemistry in Teaching and Research Collins Tereence J.,Chem. Education 1995 viii) Exploring Opportunities in Green Chemistry and Engineering Education Paul Anastas, Frankie Wood-Black, Tina Masciangioli, Ericka McGowan, Laura Ruth Editors: Chemical Sciences Roundtable, National Research Council, 2007 ix) Introduction to Green Chemistry Mary Ann Ryan, Michael Tinnesand, American Chemical Society: Washington, DC,

50 5.2 Bιβλιογραφικές Παραποµπές 1. Green Chemistry: Theory and Practise από τους Paul T. Anastas, John C. Warner h..http://pubs.acs.org/cen/coverstory/7929/7929greenchemistry.html# Anchor http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel= PP_SUPERARTICLE&node_id=1342&use_sec=false&sec_url_var=region1 10..http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel= PP_ARTICLEMAIN&node_id=1316&content_id=CTP_006419&use_sec=true&se c_url_var=region ,.,http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_ _ _1_1_1_1_1,00.html 14...http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_ _ _1_1_1_1_1,00.ht ml http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel=P P_ABOUT&node_id=138&use_sec=false

51 ,,.http://www.wmrc.uiuc.edu/index_sections/about_us/2006- annual.report/ilgs.htm 28...http://www.greeningschools.org/about/docs/WMRCreditedbrochure(green).pdf 29...http://www.chemistry.upatras.gr/greenchemistry/Green%20Chemistry%20in% 20Greece%20gr.htm https://fscimage.fishersci.com/msds/03901.htm Βιβλία του ΟΕΔΒ (Δηµοτικό, Γυµνάσιο, Λύκειο) 51

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων (δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων γλωσσών που τον εξοικειώνουν µε άλλες κουλτούρες, ευνοούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Υπεύθυνη Έρευνας: Μαρίνα Αϊβαζίδη (σχολικό έτος 2003-2004) ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Υπεύθυνη Έρευνας: Μαρίνα Αϊβαζίδη (σχολικό έτος 2003-2004) ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 73 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Υπεύθυνη Έρευνας: Μαρίνα Αϊβαζίδη (σχολικό έτος 2003-2004) ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Π.Ε. ΥΤ. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη)

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) 514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) Το Τμήμα Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας συστάθηκε στα πλαίσια της Ενέργειας "Διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης" του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Ονοματεπώνυμο : Σπανουδάκη Κατερίνα Όνομα Πατρός Μητρός : Εμμανουήλ Ειρήνη Έτος Γέννησης : 1977 Αριθμός Ταυτότητας : Ρ 834308 Τόπος Γέννησης : Ηράκλειο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 2.6: Προγράμματα Προστασίας Περιβάλλοντος & Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Ενέργεια: 2.6.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Το παρόν Μέτρο έχει οριζόντια δομή και διατρέχει όλες τις βαθμίδες

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Integraste. N e w s l e t t e r. Newsletter ΙI Ιούνιος 2011. Επιστηµονικές συναντήσεις

Integraste. N e w s l e t t e r. Newsletter ΙI Ιούνιος 2011. Επιστηµονικές συναντήσεις Integraste αποβλή- «Ανάπτυξη Ολοκληρωµένης Πολιτικής για τη ιαχείριση Αγροτοβιοµηχανικών των µε στόχο την µεγιστοποίηση της ανάκτησης υλικών και ενέργειας» N e w s l e t t e r Newsletter ΙI Ιούνιος 2011

Διαβάστε περισσότερα

235 Χημικών Mηχανικών ΕΜΠ

235 Χημικών Mηχανικών ΕΜΠ 235 Χημικών Mηχανικών ΕΜΠ Επαγγελματικές Διέξοδοι Για την άσκηση του επαγγέλματος του Χημικού Μηχανικού είναι απαραίτητη άδεια που χορηγείται από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας κατόπιν εξετάσεων. Οι πτυχιούχοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Πράσινη Χημεία στη Φαρμακευτική Βιομηχανία: Υποχρέωση Κοινωνικής Υπευθυνότητας και Εργαλείο Αειφόρου Ανάπτυξης

Η Πράσινη Χημεία στη Φαρμακευτική Βιομηχανία: Υποχρέωση Κοινωνικής Υπευθυνότητας και Εργαλείο Αειφόρου Ανάπτυξης Η Πράσινη Χημεία στη Φαρμακευτική Βιομηχανία: Υποχρέωση Κοινωνικής Υπευθυνότητας και Εργαλείο Αειφόρου Ανάπτυξης Α.Β. Θεοχάρης, Α.Ι.Μαρούλης 1, Κ.Π. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη 1 (1)Τμήμα Χημείας, Αριστοτέλειο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ AΡΙΣΣΤΤΟΤΤΕΕΛΕΕΙ ΙΟ ΠΑΝΕΕΠΙ ΙΣΣΤΤΗΜΙ ΙΟ ΘΕΕΣΣΣΣΑΛΟΝΙ ΙΚΗΣΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Διευθυντής Εργαστηρίου : Καθηγητής Ηρακλής Ρεράκης

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάζοντας Χημεία στο Α.Π.Θ. Ευαγγελία Α. Βαρέλλα

Σπουδάζοντας Χημεία στο Α.Π.Θ. Ευαγγελία Α. Βαρέλλα Σπουδάζοντας Χημεία στο Α.Π.Θ. Ευαγγελία Α. Βαρέλλα Το Τμήμα Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Τμήματα Χημείας διαθέτουν τα πανεπιστήμια Αθηνών, Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), Πατρών, Ιωαννίνων και

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Ενημερωτική παρουσίαση για μαθητές 26 Iανουαρίου 2014 Η XHMEIA είναι: Η χημική σύνθεση Η επιστήμη που μελετά τη μετατροπή μιάς μορφής της ύλης σε άλλες μορφές μέσω χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2010 2011»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2010 2011» ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2010 2011» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραµµα ιαγωνισµός Κωδικός Πρόσκλησης : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτοµικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα Διαγωνισμός : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 3.1: Ενθάρρυνση Επιχειρηματικής Δράσης (Ενέργεια 3.1.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Η ελληνική εκπαίδευση δεν έχει δώσει, μέχρι σήμερα την απαιτούμενη βαρύτητα στα θέματα απασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

ή «Η ένδοξη τριακονταετία»

ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Δρ. Χάλαρης Μιχάλης Πρότυπο μη βιώσιμης ανάπτυξης : «Η συντηρητική επιλογή» Τριακονταετία 1946-19751975 «Η χρυσή περίοδος της οικονομικής ανάπτυξης» ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Βελτίωση οικονομικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

2007 δράσης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

2007 δράσης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Εφαρµογή Μεθοδολογίας Υλοποίησης Η µεθοδολογία που χρησιµοποιήθηκε είναι η µεθοδολογία του ερευνητικού προγράµµατος Ο ΥΣΣΕΑΣ. Με βάση αυτό σχεδιάστηκαν τέσσερις τηλεδιασκέψεις. Τα στάδια υλοποίησης των

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα με το οποίο επιλέξαμε να ασχοληθούμε κατά τη φετινή χρονιά είναι: «Ενέργεια Τρόποι εξοικονόμησής της».

Το θέμα με το οποίο επιλέξαμε να ασχοληθούμε κατά τη φετινή χρονιά είναι: «Ενέργεια Τρόποι εξοικονόμησής της». Το σχολείο μας συνεχίζει φέτος, για τρίτη σχολική χρονιά, να συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό και περιβαλλοντικό Πρόγραμμα Οικολoγικά Σχολεία, το οποίο προσφέρει στους μαθητές μια νέα εμπειρία. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Πράσινο Εστιατόριο είναι εκείνη η επιχείρηση εστίασης που σταδιακά μειώνει το ανθρακικό της αποτύπωμα βάσει ενός βιώσιμου σχεδίου εξέλιξης και στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογία και Πράσινη Χημεία

Νανοτεχνολογία και Πράσινη Χημεία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Διαπανεπιστημιακό, Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Διδακτική της Χημείας και Νέων Εκπαιδευτικών Τεχνολογιών Νανοτεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών οδηγός σπουδών Ιστορικά Στοιχεία Ίδρυση του Τμήματος: Το Τμήμα δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2013

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ο/Η κάθε εκπαιδευτικός µπορεί να επιλέξει να ακολουθήσει το προτεινόµενο πρόγραµµα, ή να το διαµορφώσει ανάλογα µε το πώς επιθυµεί και ταιριάζει στις ανάγκες και τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκά και Ελληνικά Βραβεία Επιχειρήσεων για το Περιβάλλον

Ευρωπαϊκά και Ελληνικά Βραβεία Επιχειρήσεων για το Περιβάλλον Sustainability and CSR in the Banking and Insurance Sector Ευρωπαϊκά και Ελληνικά Βραβεία Επιχειρήσεων για το Περιβάλλον ρ. Κ. Αραβώσης Πρόεδρος ΠΑΣΕΠΠΕ ΘΕΣΜΟΣ Τα Ευρωπαϊκά Βραβεία Επιχειρήσεων για το

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΝΕΡΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΝΕΡΟ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΔΡΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΝΕΡΟ Γιώργος Παυλικάκης Δρ Διαχείρισης Οικοσυστημάτων Υπεύθυνος ΠΕ Δ Δ/νσηςνσης Δ.Ε. Αθήνας E-mail: pavlikak@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Professionals Training WWW.GREEN-EVOLUTION.EU

ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Professionals Training WWW.GREEN-EVOLUTION.EU ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Professionals Training ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ AΓΟΡΑ ΑΝΘΡΑΚΑ Η κλιματική αλλαγή είναι αποτέλεσμα ανθρωπογενών δραστηριοτήτων που προκαλούν ανισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

HOMO EDUCANDUS - ΑΓΩΓΗ. «Η περιβαλλοντική διαχείριση στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Homo educandus - Αγωγή, ένα πράσινο σχολείο»

HOMO EDUCANDUS - ΑΓΩΓΗ. «Η περιβαλλοντική διαχείριση στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Homo educandus - Αγωγή, ένα πράσινο σχολείο» HOMO EDUCANDUS - ΑΓΩΓΗ «Η περιβαλλοντική διαχείριση στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Homo educandus - Αγωγή, ένα πράσινο σχολείο» ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ PROJECT (Ι) 1 η ΟΜΑΔΑ: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος Οδηγός ιδακτορικών Σπουδών Στο Τµήµα λειτουργούν, από το 1985, µεταπτυχιακές σπουδές διδακτορικής βαθµίδας. Με τη νοµοθεσία που ισχύει σήµερα, µε αίτησή τους οι απόφοιτοι του Μ.Π.Σ. µπορούν να συνεχίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Κατερίνα Χατζηβασιλειάδη Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ 1. Εισαγωγή Η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις.

Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περιβαλλοντικές απόψεις της παροχής ενέργειας στις χηµικές αντιδράσεις. Περίληψη Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος που προκαλείται από την παροχή ηλεκτρικής ή θερµικής ενέργειας είναι ιδιαίτερα σηµαντική.

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 6ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Ελληνική πιλοτική δράση στο πλαίσιο του έργου EU.WATER: Εφαρμογή ενός Συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Η πρώτη παρέμβαση αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Περιβαλλοντικό Δίκτυο

Εθνικό Περιβαλλοντικό Δίκτυο Εθνικό Περιβαλλοντικό Δίκτυο Στοιχεία του Φορέα Επωνυμία Φορέα: Πόλη: Οδός: ΤΚ: Email: Αριθμός: Τηλέφωνο: Ιστοσελίδα: Στοιχεία υπεύθυνου του φορέα για τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου Ονοματεπώνυμο: Θέση:

Διαβάστε περισσότερα

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ (Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 Νοέµβριος 2011 Πρόγραµµα ιά Βίου Μάθησης Το κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης στους τομείς της Εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 1 ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές.

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Αναστασία Δημητρίου Αν. Καθηγήτρια Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Η κρίση του περιβάλλοντος των τελευταίων δεκαετιών ήταν το έναυσµα µιας νέας δυναµικής, η οποία οδήγησε και στην αναγκαιότητα της δηµιουργίας ειδικών σπουδών για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΜΕΛΗ ΕΠ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΤΕΙ ΠΑΤΡΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΜΕΛΗ ΕΠ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΤΕΙ ΠΑΤΡΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ Συγχρηµατοδοτούµενο από την ΕΕ Επχι. Προγραµµα «Εκπαίδευση και δια Βίου Μάθηση» µε κωδικό ΟΠΣ: 348162. ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΜΕΛΗ ΕΠ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology»

Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015 με θέμα «Science in Technology» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εργασία 1 η Ενεργή παρακολούθηση του Διεθνούς Συνεδρίου Scinte2015

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυµο: ΚΕΣΙ ΗΣ Όνοµα: ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Όνοµα πατέρα: Ιωάννης Έτος γεννήσεως: 1961 /νση επικοινωνίας : Τέρµα Κοντοπούλου, Φλώρινα, 53100 Τηλ: 238554646 e-mail: tkesidis@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1 ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Ακριβές αντίγραφο από το πρωτότυπο που κατετέθην στα βιβλία εταιρειών του Πρωτοδικείου Αθηνών µε αυξ. Αριθµό 5427 το οποίο θεωρήθηκε για την νόµιµη σήµανση, Αθήνα, 6 Απριλίου 2006. Εταίροι:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ» IΣΤΟΡΙΚΟ Tο Κοινωφελές Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», αναγνωρίζοντας τις δραστηριότητές

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα.

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός:

Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός: Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός: «Βιώσιμη Ενέργεια και Ψηφιακό βίντεο» Yourvid Save Energy 2010-2011. Ανακοίνωση και Οργάνωση του Διαγωνισμού: Οι φορείς CECE -Spanish Confederation of Centers for Teaching- (SP),

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.ucy.ac.cy/~kedima.

http://www.ucy.ac.cy/~kedima. http://www.ucy.ac.cy/~kedima. Δομή και Στόχοι Mε απόφαση του Συμβουλίου του Πανεπιστημίου Κύπρου, στις 30 Αυγούστου 2002, ιδρύθηκε το Κέντρο Υποστήριξης Διδασκαλίας. Το Κέντρο Διδασκαλίας και Μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη από την εφαρμογή Συστημάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης σε Εκπαιδευτικές Μονάδες

Οφέλη από την εφαρμογή Συστημάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης σε Εκπαιδευτικές Μονάδες Οφέλη από την εφαρμογή Συστημάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης σε Εκπαιδευτικές Μονάδες Δημήτριος Μπέλλος 1, Κωνσταντίνα Χρήστου 2, Παρασκευή Αλεξίου 3 1. Εκπαιδευτικός Β'θμιας Εκπαίδευσης dbellos100@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα

Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Βρυξέλλες, 30 Απριλίου 2014 Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010 Αθήνα, 22 Σεπτεµβρίου 2010 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η αποστολή της Six Billions επέστρεψε από τη Ζιµπάµπουε µετά από δύο µήνες παραµονή στη χώρα, όπου επιτεύχθησαν όλοι οι στόχοι που είχαν τεθεί, τόσο σε ποσοτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;»

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;» Αθήνα, 19 Σεπτεμβρίου 2014 ΠΡΟΣ: Τον Υπουργό Παιδείας & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ.: Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Ειδική Υπηρεσία Εφαρμογής Δ.Ο.Ε., Ο.Λ.Μ.Ε. Εκπαιδευτικά Δίκτυα Ενημέρωσης:

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Ερευνητική Εργασία B 3 2 ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης Εμμανουέλλα Στρογγύλη-Τσιότσου Λάζαρος Τράικος Ελένη Φαρμάκη Η Διαιτολογία Η Διαιτολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα