ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ BREAST CANCER AND PREVENTION

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ BREAST CANCER AND PREVENTION"

Transcript

1 Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ BREAST CANCER AND PREVENTION ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ : ΠΑΝΤΩΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ : 04 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ: ΑΣΠΑΣΙΑ ΘΕΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ MSc ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ

2 Α.Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ BREAST CANCER AND PREVENTION ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ : ΠΑΝΤΩΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΑΡ.ΜΗΤΡΩΟΥ : 04 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ: ΑΣΠΑΣΙΑ ΘΕΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ MSc ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ

3 ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ 3

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ θερμά όλους όσους βοήθησαν ώστε αυτή η πτυχιακή εργασία να κατατίθεται σήμερα με την ολοκληρωμένη της μορφή. Ευχαριστώ τον αδερφό μου Νίκο, για την βοήθειά του στη συλλογή πληροφοριών της παρούσας εργασίας. Ευχαριστώ την καθηγήτριά μου κα. Θέου Ασπασία, για την καθοδήγησή της και τη βοήθειά της σε όλες τις δυσκολίες που αντιμετώπισα. 4

5 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 1. Δ.Μ.Σ. = Δείκτης Μάζας Σώματος 2. A.I.C.R. = American Institute Cancer Research 3. P.I.F. = Prolactin Inhibitory Factor 4. W.C.R.F. = World Cancer Research Fund 5. W.H.O. = World Health Organization, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας 6. M.R.I. = Μαγνητική Τομογραφία 7. U/S = Υπερηχογράφημα 5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ-CONTENTS ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ CONTENTS.6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 10 SUMMARY..11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο - 1 ST CHAPTER ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ-HISTORICAL BACKGROUND 12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο -2 ND CHAPTER 2.1. ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - BREAST ANATOMY ΛΕΜΦΙΚΗ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗ - LYMPHATIC DRAINAGE ΝΕΥΡΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - NERVES OF THE BREAST ΜΥΕΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - MUSCLES OF THE BREAST ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - CONSTRUCTION OF THE BREAST 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο - 3 RD CHAPTER 3.1. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - PHYSIOLOGY OF BREAST ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΣΤΟ ΜΑΣΤΟ - THE HORMONES WITCH AFFECTING THE BREAST 21 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο 4 TH CHAPTER 4.1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - DEFINITION OF BREAST CANCER ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ EPIDEMIC DATA..24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο - 5 TH CHAPTER 5.1. ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ HISTOLOGICAL CLASSIFICATION OF BREAST CANCER ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΒΑΣΗ Τ.Ν.Μ. ΣΥΣΤΗΜΑ - CLASSIFICATION BASED T.N.M. SYSTEM ΟΔΟΙ ΜΕΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - ROUTES OF METASTASIS OF BREAST CANCER...29 ΚΕΦAΛΑΙΟ 6 Ο 6 TH CHAPTER 6.1. ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ STAGING BREAST CANCER..30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο -7 TH CHAPTER 7.1. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣH ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - RISK FACTORS FOR THE APPEARANCE OF BREAST CANCER 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Ο -8 TH CHAPTER 8.1. ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ PREVENTION OF BREAST CANCER ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ - PRIMARY PREVENTION ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ - NUTRITION AND CANCER ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΒΟΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ - FOODS THAT HELP IN THE PREVENTION OF DISEASE ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΚΑΡΚΙΑ - WEIGHT AND OBESITY 45 7

8 ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ BODY EXERCISE ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - PROTECTIVE AGENTS FROM BREAST CANCER ΕΠΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΣΑΣ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΤΕ ΤΟ ΡΙΣΚΟ ΓΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - SEVEN HELPFUL STEPS TO REDUCE THE RISK FOR BREAST CANCER ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ - SURGERY PRECAUTION ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ - SECONDARY PREVENTION 51 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο -9 TH CHAPTER 9.1. ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ BREAST SELF-EXAMINATION STEP BY STEP.53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο 10 TH CHAPTER ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ MAMMOGRAPHY 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο 11 TH CHAPTER ΔΙΑΓΝΩΣΗ DIAGNOSIS ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ CLINICAL SIGNS AND SYMPTOMS 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Ο 12 TH CHAPTER 12.1 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ - THERAPY OF BREAST CANCER ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ SURGICAL THERAPY ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ CHEMOTHERAPY ΟΡΜΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ HORMONE-THERAPY ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ RADIOTHERAPY..72 8

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Ο 13 TH CHAPTER ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΣΤΟΥ ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ - BREAST CANCER IN MEN 74 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...76 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 78 9

10 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο καρκίνος του μαστού έχει μελετηθεί περισσότερο από κάθε άλλη κακοήθεια. Προσβάλλει περίπου μία στις 10 γυναίκες στις υγειονομικά αναπτυγμένες χώρες. Η σημασία των παραγόντων της αναπαραγωγής στην αιτιολογία του καρκίνου του μαστού άρχισε να διαφαίνεται ήδη από το 18ο αιώνα, όταν παρατηρήθηκε για πρώτη φορά ότι ο καρκίνος του μαστού. Στην παρούσα εργασία θα αναφερθεί η πρόληψη του καρκίνου του μαστού, ο οποίος είναι ο πρώτος σε συχνότητα εμφάνισης που πλήττει τις γυναίκες όλου του κόσμου. Υπάρχουν αρκετές πληροφορίες σχετικά με τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το γυναικείο φύλο, η εθνικότητα, η μεγαλύτερη ηλικία, η παχυσαρκία, η πρώιμη ηλικία εμμηναρχής, η καθυστερημένη ηλικία εμμηνόπαυσης, η ατεκνία, η μεγάλη ηλικία πρώτης τελειόμηνης κύησης, το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού σε συγγενείς πρώτου βαθμού καθώς και η ύπαρξη ορισμένων γονιδίων. Από πλευράς πρόληψης, παρόλο που ο ρόλος ενός μεγάλου αριθμού παραγόντων θεωρείται τεκμηριωμένος στην αιτιολογία του καρκίνου του μαστού, δυστυχώς, δεν μεταφράζεται άμεσα στη δυνατότητα λήψης αποτελεσματικών μέτρων για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού. Η πρωτογενής πρόληψη του καρκίνου περιλαμβάνει τη σωστή διατροφή και αποφυγή παχυσαρκίας, τη φυσική άσκηση, τον περιορισμό κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών κ.α. και είναι ενδεικνυόμενα μέτρα για να προστατευτούν μόνες τους οι γυναίκες από τον καρκίνο του μαστού. Η δευτερογενής πρόληψη του καρκίνου του μαστού γίνεται κυρίως με τη μαστογραφία, η οποία, εάν εφαρμοστεί στα πλαίσια οργανωμένων προγραμμάτων, μειώνει τη θνησιμότητα κατά 25% σε γυναίκες ετών. Επίσης σε ένα ποσοστό 90% οι γυναίκες ανακαλύπτουν μόνες τους τον καρκίνο του μαστού. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη να γίνει συνείδηση σε όλες τις γυναίκες ότι πρέπει να ψηλαφούν το μαστό τους τουλάχιστον μια φορά το μήνα. Σκοπός της συγκεκριμένης εργασίας είναι να κατανοήσουμε, μέσα από έρευνες σχετικές με τον καρκίνο του μαστού, τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει οι γυναίκες να αντιλαμβάνονται την πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού, πόσο σοβαρή και επικίνδυνη είναι η ασθένεια, και να παρουσιαστούν όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για την πρόληψη των γυναικών από τον καρκίνο του στήθους. 10

11 SUMMARY Breast Cancer has been investigated more than any other malware. It attacks about one of ten women in the sanitary developed countries. The significance of the factors of reproduction in the argument of breast cancer has already started to appear since the 18 th century, when this illness was noticed for the first time. The current project is going to report the prevention of breast cancer, which comes first in frequency of appearance and has an effect on women from all over the world. There is several information relating to the factors that increase the danger of breast cancer s existence. Among them, the female sex, the nationality the mature age, the obesity, the early starting age of menarche, the delayed state of menopause, the non child-bearing, the mature age of the first pregnancy, the breast cancer s family background, the first grade relatives as well as the existence of specific genes, are include. Considering prevention, although the role of a wide range of objectives is claimed to be indicated in the reasoning of breast cancer, unfortunately, there is not an immediate interpretation as the possibility of receiving effective ways in order to be protected from breast cancer. The primary prevention includes balanced diet and avoidance of obesity, physical exercise, limited consuming of alcohol drinks etc. the latter are the indicative ways that result in the women s individual protection from breast cancer. The secondary prevention is mostly feasible with breast examination, which, if it is applied in terms of organized programs, reduces the mortality in 25% to women that are between 50 to 65 years old. Furthermore, at a percentage of 90% women find themselves that they suffer from breast cancer. It is a crucial need that all women have to feel their breast monthly. The aim of this specific project is to make women understand, through researches that are related to breast cancer, the way that they should perceive the possibility of developing the illness, how serious and dangerous it is and to present as many elements as possible for this prevention. 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Από την αρχαιότητα ο μαστός αποτελούσε και αποτελεί το σύμβολο της ευγονίας, της θηλυκότητας, της γυναικείας ομορφιάς, της παρθενικότητας και της αγνότητας. Είναι ένα σπουδαίο στοιχείο έκφρασης που υμνήθηκε από ποιητές και συγγραφείς, σμιλεύτηκε από γλύπτες και αποθανατίστηκε από ζωγράφους. 38 Ο Όμηρος στην Ιλιάδα εξιστορεί πως η Εκάβη, θέλοντας να προστατέψει το γιο της Έκτορα, άνοιξε το χιτώνα του στήθους της με το ένα χέρι και με το άλλο ανασήκωσε το μαστό της. Η αρχαία γλυπτική με τη σειρά της, απεικόνισε με επιδέξιο παραστατικό τρόπο το μαστό, σαν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της γυναικείας φύσης. Σε αρχαίο αγγείο στο Λονδίνο παριστάνεται η Ήρα να θηλάζει τον Ηρακλή, γιο του Δία και της Αλκμήνης, ο οποίος δε θα μπορούσε να λατρεύεται ως θεός αν πρώτα δε θήλαζε από το μαστό της Ήρας. Αλλά και η ζωγραφική με τις δικές της πινελιές και χρώματα αποθανάτισε τη μοναδικότητα του μαστού της γυναίκας μέσα στο χρόνο μέχρι και σήμερα. Από το ατελιέ του Leonardo da Vinci προέρχεται ο πίνακας της Madonna Litta, ζωγραφισμένος από τον Abrogio de Predis, στον οποίο διακρίνεται άνοιγμα στο φόρεμα που χρησίμευε για το θηλασμό. 38 Παρόλο όμως, που ο μαστός εξυμνήθηκε από την ποίηση, τη γλυπτική και τη ζωγραφική ως το κυριότερο κόσμημα του γυναικείου σώματος, ωστόσο έχουν διασωθεί πολλές μαρτυρίες που επισκιάζουν και αμαυρώνουν την αντίληψη για το μαστό. Χαρακτηριστικά αναφέρεται και απεικονίζεται σε πίνακα πως στην Κατάνη της Σικελίας, την εποχή των χριστιανικών διωγμών μαρτύρησε η Χριστιανή Αγαθή με αποκοπή των μαστών της, επειδή δεν ανταποκρίθηκε στις ερωτικές επιθυμίες του άρχοντα της Σικελίας Quintianus. Ακόμη ο Αλή Πάσας στα Γιάννενα αναφέρεται πως έκοβε τις θηλές των γυναικών, που δεν του έδιναν τις κόρες τους για το χαρέμι του, έπειτα τις ξέραινε στον ήλιο και τις έφτιαχνε κομπολόι

13 Πολλά συγγράμματα της αρχαιότητας μαρτυρούν την ύπαρξη ασθενειών και την καρκινογένεση στο μαστό από εκείνα τα χρόνια. Η πρώτη επιστημονική αναφορά του καρκίνου του μαστού γίνεται από τον Ιπποκράτη, ο οποίος παρομοίωσε την πάθηση με καρκίνο (κάβουρα) λόγω της ακτινοειδής διάταξης των φλεβών που έμοιαζαν με ποδιά κάβουρα. 38,50 Ο μαστός στη σημερινή εποχή όπως και στην αρχαιότητα συνδέεται με τη θηλυκότητα, τη μητρότητα και τη σεξουαλική συμπεριφορά της σύγχρονης γυναίκας. Η επιθυμία της γυναίκας για την απόκτηση ενός ωραίου μαστού αναφύεται μέσα από τις παιδικές της εμπειρίες, τις αντιδράσεις και επιδράσεις της οικογένειας, των φίλων της και γενικά της κοινωνίας. Μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση της εικόνας που έχει η γυναίκα για το στήθος διαδραματίζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία με τη συνεχή προβολή διαφημιστικών spots γυναικών με ωραία στήθη προκαλούν ενσυνείδητα ή ασυνείδητα ισχυρά συναισθήματα. Ακόμη οι σύγχρονες επιταγές της μόδας αναδεικνύουν το γυναικείο στήθος και τονίζουν την αισθητική της γυναίκας με τα είδη ρουχισμού και αξεσουάρ. 38 Στο μαστό, σε ένα από τα πιο ευαίσθητα όργανα του γυναικείου σώματος, αντανακλώνται οι επιδράσεις του περιβάλλοντος και του σύγχρονου τρόπου διαβίωσης προκαλώντας ενοχλήσεις που μπορεί να εκτείνονται από μια φλεγμονή μέχρι και έναν καρκίνο. Η λέξη καρκίνος ακόμη και σήμερα, που η εξέλιξη της επιστήμης και ειδικότερα της Ιατρικής έχει τόσο προχωρήσει, συνεχίζει να προκαλεί φόβο, άγχος και αγωνία στον άνθρωπο, και αυτό γιατί παραμένουν αδιευκρίνιστες οι αιτίες που τον προκαλούν και τα θεραπευτικά μέτρα φαντάζουν περίπλοκα. Ο καρκίνος του μαστού προσβάλλει κυρίως τις γυναίκες και αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου για αυτές. Η συχνότητα εμφάνισης του διαφέρει από χώρα σε χώρα, εντοπίζεται στις μεσήλικες γυναίκες και η συχνότητα του αυξάνεται παράλληλα με την αύξηση της ηλικίας. Πειραματικές και κλινικές έρευνες δείχνουν ότι ορισμένες ομάδες γυναικών βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο αναπτύξεως καρκινώματος του μαστού. 38 Στις Ελληνίδες, ο καρκίνος του μαστού κατέχει την πρώτη θέση σαν αιτία θανάτου. Οι θάνατοι από καρκίνο του μαστού στην Ελλάδα αυξάνονται κατά μέσο όρο 4% κατά την τελευταία εικοσαετία και εντοπίζονται αυξημένοι στις αστικές παρά στις αγροτικές περιοχές

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο 2.1.ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΑΣΤΟΥ Ο μαστός στον άνδρα και στην άτοκη γυναίκα βρίσκεται στο πρόσθιο τοίχωμα, ανάμεσα στη δεύτερη και την έκτη πλευρά, με τη θηλή αντίστοιχα προς την τέταρτη πλευρά. Το όριο του προς τη μέση γραμμή είναι το χείλος του στέρνου, ενώ προς τα πλάγια είναι η πρόσθια μασχαλιαία γραμμή. Τα 2/3 της μάζας του μαστού καλύπτουν το μείζονα θωρακικό μυ και το 1/3 τον πρόσθιο οδοντωτό, ενώ το κάτω χείλος του φθάνει στο πάνω όριο της θήκης του ορθού κοιλιακού. 51 Η επιπολής περιτονία του πρόσθιου θωρακικού τοιχώματος αποτελείται από δυο στιβάδες. Μια επιπολής λιπώδης στιβάδα και μια εν τω βάθει, μεμβρανώδη. Στην επιπολής στιβάδα, αναπτύσσεται ο μαζικός αδένας, καλυπτόμενος από στρώμα λίπους. Τα διαφράγματα του συνδετικού ιστού που χωρίζουν τα αδενικά του λόβια επεκτείνονται στη θωρακική περιτονία και στο επιπολής πέταλο της περιτονίας του Scrapa, σχηματίζοντας τους συνδέσμους του Cooper. Οι τελευταίοι είναι υπεύθυνοι για την εισολκή του δέρματος σε γυναίκες με καρκίνο στο μαστό. 51,48 Στην ενήλικη γυναίκα το κεφαλουραίο μήκος είναι περίπου εκατοστά, το πάχος 3-5 και το βάρος του κυμαίνεται στα γραμμάρια, ενώ κατά τη γαλουχία φθάνει από γραμμάρια. Παρατηρούνται ανατομικές αλλαγές ανάλογα με τον όγκο την ηλικία και τη λειτουργία του

15 Η αιμάτωση του μαστού προέρχεται από τη μασχαλιαία αρτηρία μέσω της ακρωμυοθωρακικής πλαγίας και θωρακικής και υποπλάτιας αρτηρίας και από την υποκλείδιο αρτηρία μέσω της έσω θωρακικής. Επίσης δέχεται διατιτρόντες κλάδους από τις άνω μεσοπλεύριες αρτηρίες. 31 Η αρτηριακή παροχή του μαστού γίνεται από την έσω μαστική (κλάδος της υποκλειδίου) την πλάγια θωρακική (από τη μασχαλιαία ) και τις μεσοπλεύριες αρτηρίες. Η δε φλεβική απορροή από φλέβες που ακολουθούν την ίδια πορεία με τις αρτηρίες ΛΕΜΦΙΚΗ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗ Λέμφος ονομάζεται το μεσοκυττάριο υγρό που βρίσκεται στο λεμφικό σύστημα. Ο συνολικός όγκος της λέμφου σε ένα ενήλικα άνθρωπο υπολογίζεται στα 20 λίτρα. Η λέμφος είναι ένα διαυγές, διάφανο υγρό που αποτελείται κατά 95% από νερό. Περιέχει επίσης πρωτεΐνες, γλυκόζη και άλατα με μεγάλους αριθμούς λευκοκυττάρων και κυρίως λεμφοκύτταρα. 44 Η λεμφική παροχέτευση του μαστού αρχίζει με μικρά λεμφικά πλέγματα μέσα από το μαζικό παρέγχυμα και την υποθηλαία περιοχή, και κατευθύνεται στους λεμφαδένες κυρίως της σύστοιχης μασχάλης. Μια μικρή οδός λεμφικής παροχέτευσης υπάρχει προς τον αντίθετο μαστό και προς τη θήκη του ορθού κοιλιακού. 46 Οι λεμφαδένες χωρίζονται σε 4 κατηγορίες : 1) Μασχαλιαίοι λεμφαδένες : παροχετεύουν το 75% της λέμφου και ο αριθμός τους ποικίλει από Διακρίνονται στις εξής ομάδες : Έξω (βραχιόνια) Έσω (θωρακική) Οπίσθια (υποπλάγια) Κεντρική Κορυφαία (υποκλείδια) 39 15

16 2) Έσω μαστικοί λεμφαδένες : συμμετέχουν στο 20% της παροχέτευσης και περιλαμβάνουν περί τους 4 λεμφαδένες σε κάθε πλευρά που παροχετεύουν τα 2 έσω τεταρτημόρια. 39 3) Λεμφαδένες του Rotter : ευρισκόμενοι μεταξύ του μείζονα και του ελάσσονα θωρακικού μυός. 39 4) Κοιλιακοί και παρασπονδυλικοί λεμφαδένες : παροχετεύουν περί το 5% της λέμφου του μαστού. 3 16

17 2.3.ΝΕΥΡΑ Η νεύρωση του δέρματος του άνω ημιμορίου του μαστού προέρχεται από τις νευρικές ίνες της 3 ης και 4 ης ρίζας του αυχενικού πλέγματος, ενώ του κάτω ημιμορίου του, από κάτω μεσοπλεύρια νεύρα. 50 Τα νεύρα του μαστού είναι τα εξής : 1. Μακρύ θωρακικό ή νεύρο του Bell : εκφύεται από τους κλάδους Α5-Α7. Νευρώνει τον πρόσθιο οδοντωτό μυ και κάκωσή του προκαλεί την πτερυγοειδή ωμοπλάτη Θωρακοραχιαίο : εκφύεται από τα Α6- Α8. Νευρώνει τον πλατύ ραχιαίο μυ. Η τρώση του οδηγεί σε λειτουργικές διαταραχές όπως αδυναμία απαγωγής, έσω στροφής και σύγκλεισης του βραχίονος. 39,46 3. Έσω θωρακικό νεύρο : εκφύεται από τα Α8 και Θ1 και νευρεί τον μείζονα και ελάσσονα θωρακικό μυ Μεσοπλευριοβραχιόνιο : εκφύεται από Θ1-Θ3 και νευρεί τον βραχίονα. Κάκωσή του προκαλεί υπαισθησία και αναισθησία της έσω επιφάνειας του βραχίονα ΜΥΕΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Οι μύες του μαστού είναι οι : Μείζον θωρακικός μυς Ελάσσονας θωρακικός μυς Πρόσθιος οδοντωτός Πλατύς ραχιαίος Υποπλάτιος και Η απονεύρωση του έξω λοξού και του ορθού κοιλιακού μυός 31 17

18 2.5.ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΜΑΣΤΟΥ Από άποψη κατασκευής ο μαστός αποτελείται: A. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΑΠΟ: Το δέρμα: Το δέρμα έχει σμηγματογόνους και ιδρωτοποιούς αδένες, εκτός από το δέρμα των θηλών ο οποίος δεν έχει. Η θηλή και η θηλαία άλως έχουν αφθονία ελαστικών και λείων μυϊκών ινών οι οποίες φέρονται κυκλοτερώς και ακτινοειδώς προκαλώντας σκλήρυνση των θηλών κατά το θηλασμό. Η θηλή έχει καστανέρυθρο χρώμα, το οποίο οφείλεται στην άφθονη παρουσία της μελανίνης ουσίας και είναι όμοιο με το χρώμα της άλου. 31,43 B. ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΑΠΟ : 1. Το περισματικό λίπος : Το περισματικό λίπος αποτελεί συνέχεια του υποδόριου λίπους και σε αυτό διακρίνουμε μια πρόσθια στοιβάδα, όπου περνούν οι κρεμαστήρες σύνδεσμοι του Cooper και μια οπίσθια στοιβάδα. Οι σύνδεσμοι αυτοί σε περίπτωση διήθησης του καρκίνου χάνουν την ελαστικότητα τους με συνέπεια τη βράχυνσή τους και την εισολκή του δέρματος. 31, 18

19 2. Το μαστικό αδένα : Ο μαστικός ή μαζικός αδένας αποτελείται από τους συνδέσμους του Cooper που διαιρούνται από λοβούς. Ο κάθε λοβός αποτελείται από 10 έως 100 λόβια. Από τους λοβούς αυτούς παράγεται το γάλα. Ο μαστικός αδένας αποτελείται από αυτούς τους λοβούς και τους γαλακτοφόρους πόρους που μεταφέρουν το γάλα ακριβώς εκεί. Έχει σχήμα δισκοειδές και σε διατομή είναι λευκωπός, υπόσκληρος και ελαστικός σε αντίθεση με το περισματικό λίπος που είναι υποκίτρινο και μαλακό. Η πρόσθια επιφάνειά του είναι υπόκυρτη και ανώμαλη. 31, Συνοπτικά οι ανατομικές θέσεις του μαστού είναι: Θηλή Κεντρικό τμήμα Άνω εσωτερικό τεταρτημόριο Κάτω εσωτερικό τεταρτημόριο Άνω εξωτερικό τεταρτημόριο Κάτω εξωτερικό τεταρτημόριο Μασχαλιαία ουρά 37 19

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο 3.1.ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ο φυσιολογικά ανεπτυγμένος μαστός στη γυναίκα αποτελείται από επιθηλιακά κύτταρα αναμειγμένα με στοιχεία του υποστρώματος. Τα επιθηλιακά στοιχεία συνίστανται σε αθροίσεις διακλαδιζόμενων πόρων, που συνενώνουν τις δομικές με τις λειτουργικές μονάδες του μαστού, τα λοβία με τη θηλή. Το υπόστρωμα αποτελείται από ποικίλη ποσότητα λιπώδους ιστού, καθώς και από διάμεσο ινώδη ιστό, καταλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του μαστού όταν η γυναίκα δεν βρίσκεται σε περίοδο θηλασμού. 31,51, Στο νεογνό το επιθηλιακό στοιχείο συνίσταται σε μικρό αριθμό διακλαδιζόμενων πόρων αμέσως κάτωθεν της θηλής. Κατά τη διάρκεια της προεφηβικής ηλικίας, αυτοί οι πόροι υφίστανται προοδευτική αύξηση και περαιτέρω διακλάδωση. Στο αγόρι, η ανάπτυξη του μαστού διακόπτεται σε αυτό το στάδιο ενώ στο κορίτσι, όταν αυτό εισέρχεται στην εφηβική ηλικία παρατηρείται εντονότερος ρυθμός ανάπτυξης των πόρων με τις διακλαδώσεις τους, καθώς και ανάπτυξη του υποστρώματος. Μετά την εφηβεία από τους τελικούς πόρους αναπτύσσονται κυστικές προσεκβολές ενώ συνεχίζεται η ανάπτυξη του υποστρώματος. Κατά την εγκυμοσύνη από κάθε μία προσεκβολή αναπτύσσονται πολλαπλοί εκκριτικοί αδενικοί σχηματισμοί. Προς το τέλος της εγκυμοσύνης το αδενικό στοιχείο έχει αναπτυχθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό ενώ το στρώμα έχει υποχωρήσει και είναι αναλογικά πολύ λιγότερο. Αυτές οι μεταβολές παραμένουν και κατά την περίοδο της γαλουχίας. Αργότερα υποχωρεί το αδενικό στοιχείο και το μέγεθος των μαστών μειώνεται. Το στρώμα και πάλι συνιστά το μεγαλύτερο μέρος του μαστού, αν και το αδενικό στοιχείο είναι περισσότερο απ ότι στους μαστούς των γυναικών που δεν τεκνοποίησαν. Την περίοδο της εμμηνόπαυσης παρατηρείται σταδιακή ατροφία του αδενικού στοιχείου και σημαντική μείωση των αριθμών των λοβίων. Σε μερικές περιοχές τα λοβία ατροφούν τελείως και μένουν μόνο οι πόροι. 31,37 20

21 3.2.ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΣΤΟ ΜΑΣΤΟ Οξυτοκίνη : είναι ορμόνη της πρόσθιας υπόφυσης που συντίθεται στους νευρώνες του υπεροπτικού και παρακοιλιακού πυρήνα του υποθαλάμου. Το ερέθισμα για την έκκρισή της αποτελεί ο μηχανικός ερεθισμός της θηλής κατά τον θηλασμό. Οι υποδοχείς της οξυτοκίνης στο μαστού και στη μήτρα αυξάνονται κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης. Η οξυτοκίνη αντιδρά με τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα που προσφύονται στη βασική μεμβράνη των αδενοκυψελών και κατά μήκος των γαλακτοφόρων πόρων προκαλεί φωσφορυλίαση της μυοσύνης και κατά συνέπεια τη σύσπαση των μυοεπιθηλιακών κυττάρων και εξώθηση του γάλακτος. Η δράση αυτή επιτυγχάνεται καλύτερα με ώσεις, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του περιοδικού ερεθισμού της θηλής κατά το θηλασμό, σαν ερέθισμα για την έκκριση γάλακτος. Η απελευθέρωση της οξυτοκίνης διεγείρεται από την επινεφρίνη και την ντοπαμίνη, ενώ αντίθετα οι αποκλειστές των α-αδρενεργικών και ντοπαμινεργικών υποδοχέων καταστέλλουν το γαλακτοεκθλιπτικό αντανακλαστικό. 31 Προλακτίνη: είναι ορμόνη της πρόσθιας υπόφυσης και η έκκρισή της βρίσκεται κάτω από τον ανασταλτικό έλεγχο του PIF δηλαδή της ντοπαμίνης που καταστέλλει την παραγωγή και έκκριση της προλακτίνης αντιδρώντας με τους υποδοχείς προλακτίνης στα προλακτινοπαραγωγά κύτταρα. Είναι η κύρια ορμόνη που παράγεται σαν απάντηση στο ερέθισμα του θηλασμού. Διεγείρει την παραγωγή γάλακτος και ευνοεί την ανάπτυξη και διαφοροποίηση του μαστού. Στα κύτταρα του μαστού η προλακτίνη προάγει τη σύνθεση του mrna της καζεΐνης (κύριας 21

22 πρωτεΐνης του γάλακτος) όπως επίσης και τη σύνθεση λιπαρών οξέων μεσαίας αλύσου. 31 Οιστρογόνα : έχουν σύνθετο ρόλο. Προάγουν την ανάπτυξη του μαστού και σε χαμηλές δόσεις την έκκριση προλακτίνης, ενώ σε υψηλές δόσεις αναστέλλουν τη γαλουχία. Στο μαζικό αδένα ενώνονται με ειδικούς υποδοχείς στο κυτταρόπλασμα και στη συνέχεια το σύμπλεγμα ορμόνη-υποδοχέας μετακινείται στον πυρήνα. Οι υποδοχείς των οιστρογόνων είναι ειδικοί και δεν αντιδρούν με άλλες ορμόνες. 31 Προγεστερόνη : η προγεστερόνη μαζί με τα οιστρογόνα και την προλακτίνη προάγει την ανάπτυξη των μαστών. Η προγεστερόνη εμποδίζει την άθροιση εκείνων των ενζύμων που είναι απαραίτητα για την τελική διαφοροποίηση των κυττάρων του μαστού, ώστε αυτά να είναι ικανά για την παραγωγή γάλακτος. 31 Τα κορτικοειδή, είναι απαραίτητα τόσο για την έναρξη όσο και για τη διατήρηση της γαλουχίας. Ευνοούν την άθροιση καζεΐνης στα κύτταρα του μαστού, όταν ο μαστός εκτίθεται στη δράση της προλακτίνης. Το σύμπλεγμα υποδοχέαγλυκοκορτικοειδών μεταφράζεται στον πυρήνα ενώ η προγεστερόνη ενώνεται με τον υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών και εμποδίζει τη μεταφορά τους 31. Η ινσουλίνη: παίζει ρόλο στη σύνθεση των λιπιδίων των κυττάρων του μαστού ρυθμίζοντας τη μεταφορά γλυκόζης στα κύτταρα. 31 Οι προσταγλανδίνες: δρουν σαν ένας από τους ανασταλτικούς παράγοντες της γαλουχίας πριν τον τοκετό

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο 4.1.ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Καρκίνος είναι μια ομάδα μη φυσιολογικών κυττάρων που αναπτύσσονται με ανεξέλεγκτο τρόπο, με αποτέλεσμα να προσβάλλουν και να καταστρέφουν υγιείς ιστούς. Μια ομάδα αναπτυσσόμενων καρκινικών κυττάρων σχηματίζουν ένα εξόγκωμα, το οποίο ονομάζεται όγκος. 23 Οι όγκοι που αναπτύσσονται μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Οι καλοήθεις όγκοι αναπτύσσονται αργά και δεν είναι επιβλαβείς για την υγεία. Οι κακοήθεις όγκοι αναπτύσσονται πολύ γρήγορα και μπορούν να εξαπλωθούν και σε άλλα μέρη του σώματος. 23 Οι πρώτοι οι οποίοι μίλησαν για τον καρκίνο ήταν ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός. Οι δυο αυτοί μεγάλοι ιατροί της αρχαιότητας περιέγραψαν την εικόνα του καρκίνου του μαστού ως τη διόγκωση και τη διήθηση της θηλής και τη διάταξη των αγγείων και των φλεβών γύρω από τον όγκο ο οποίος έμοιαζε με κάβουρα της θάλασσας. 4 Ο καρκίνος του μαστού είναι μία νόσος στην οποία τα καρκινικά (κακοήθη) κύτταρα εντοπίζονται στους ιστούς του μαστού όπου χάνουν τον έλεγχο του πολλαπλασιασμού και διαιρούνται ανεξέλεγκτα. Τα κύτταρα αυτά έχουν τη δυνατότητα να διασπάσουνδιηθήσουν κάποιους φυσιολογικούς ανατομικούς φραγμούς του μαστού και διασπείρουν και το υπόλοιπο σώμα. 23 Υπάρχουν διάφοροι τύποι καρκίνου του μαστού με διαφορετικά στάδια, επιθετικότητα και διαφορετική γενετική σύσταση. Ο πιο κοινός τύπος καρκίνου του μαστού είναι ο καρκίνος των πόρων και των λοβίων. Υπάρχει και καρκίνος που εντοπίζεται στα ίδια τα λοβία ή τους λοβούς και απαντάται συχνά και στους δυο μαστούς σε αντίθεση με άλλους τύπους

24 4.2.ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι μακράν η πιο συχνή μορφή διαγνωσμένου καρκίνου στις γυναίκες στην Ευρώπη σήμερα. Το έτος 2006, γυναίκες στην Ευρώπη διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού, ποσοστό 28,9% επί του συνόλου των καρκίνων. Η σταθμισμένη για την ηλικία επίπτωση του καρκίνου του μαστού για όλη την Ευρώπη, το έτος 2006, είναι 94,3/ και για την Ευρώπη, είναι 81,8/ Ο καρκίνος του μαστού είναι, επίσης, η κυριότερη αιτία θανάτου για τις γυναίκες στην Ευρώπη σήμερα. Το 2006 υπήρξαν θάνατοι γυναικών από το συγκεκριμένο καρκίνο, ποσοστό 17,6% επί του συνόλου των θανάτων από καρκίνο. Η σταθμισμένη για την ηλικία θνησιμότητα από καρκίνο μαστού για όλη την Ευρώπη, το έτος 2006, είναι 26/ και για την Ευρώπη των 25 είναι 25/ Στην Ευρώπη, η επίπτωση του καρκίνου του μαστού παρουσιάζει αυξητικές τάσεις από το 1960 και μετά, κυρίως σε γυναίκες ετών. 43 Για τις Ελληνίδες ο καρκίνος του μαστού κατέχει την πρώτη θέση σαν αίτιο θανάτου από καρκίνο με ένα μέσο όρο θνησιμότητας 1151 θανάτων ανά έτος, ακολουθούμενος από τους καρκίνος στομάχου και πνεύμονα. Η θνησιμότητα όμως στη Ελλάδα είναι χαμηλή σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης (22 η στις 26 ) ή της Β. Αμερικής, αλλά είναι υψηλότερη από την αντίστοιχη θνησιμότητα της Ιαπωνίας και τις υπόλοιπες χώρες της Ασίας και της λατινικής Αμερικής

25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο 5.1.ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Οι όγκοι του μαστού διακρίνονται ανάλογα με τον ιστό απ όπου προέρχονται, ανάλογα με το βάθος της διήθησης και ανάλογα με την εντόπισή τους: 1. Έτσι ανάλογα με τον ιστό που προέρχονται διακρίνονται σε: Επιθηλιακοί όγκοι (καρκίνοι) : Προερχόμενοι από το επιθήλιο των γαλακτοφόρων πόρων ή των λοβιδίων του μαστού. Μη επιθηλιακοί όγκοι (σαρκώματα): Προερχόμενοι από τον ενδιάμεσο ιστό. 2. Ανάλογα με το βάθος της διήθησης του όγκου διακρίνονται σε διηθητικούς και μη διηθητικούς: Α) Οι μη διηθητικοί ( δεν διηθούν την βασική μεμβράνη) Τους πορογενείς in situ Χαρακτηρίζονται σαν προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις, είναι πιο συχνοί από τους λοβιακούς in situ και εμφανίζονται στην 5 η δεκαετία της ζωής. Το 80% δεν είναι ψηλαφητοί και ανακαλύπτονται με τυχαίο μαστογραφικό έλεγχο. 25

26 Το μέγεθός τους μπορεί να κυμανθεί από 2mm έως και πολλά cm χωρίς διήθηση της βασικής μεμβράνης Πολυκεντρικοί στο 35% των ασθενών. Συνυπάρχουν με διηθητικό καρκίνωμα στο 11-21% των ασθενών. Ο κίνδυνος για μετατροπή σε διηθητικό πορογενές καρκίνωμα είναι 25-30% σε 10 χρόνια. Χαρακτηρίζονται σε υψηλού, μέσου και χαμηλού βαθμού διαφοροποίησης. 33 Τους λοβιακούς in situ Εμφανίζονται στην 4 η δεκαετία της ζωής- τα 2/3 είναι σε προεμμηνοπαυσιακή περίοδο. Αποτελεί μάλλον καρκινικό δείκτη για την πιθανότητα ανάπτυξης καρκινώματος του μαστού με μεγαλύτερη από το γενικό πληθυσμό πιθανότητα κατά 7-9 φορές. Έχει μικρότερη πιθανότητα (20%) να εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνωμα (πορογενές ή λοβιακό) από το πορογενούς τύπου. 33 Β) Οι διηθητικοί (οι οποίοι διηθούν την βασική μεμβράνη) Πορογενείς : ο πιο συχνός ιστολογικός τύπος (80%) που εξορμάται από το επιθήλιο των πόρων. Λιγότερο συχνές μορφές είναι τα : μυελοειδή, κολλοεοδή και σωληνώδη. 33 Λοβιακοί : αφορούν το 8-10% των διηθητικών τύπου καρκινωμάτων του μαστού που εξορμώνται από το επιθήλιο των λοβίων. Έχουν καλύτερη πρόγνωση, δεν παρουσιάζουν συνήθων μικροαποτιτανώσεις και έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι αμφοτερόπλευρα. 33 Θηλώδες καρκίνωμα (Pappilary Carcinoma) 33 26

27 Νόσος Paget της θηλής : αφορά το 1-3% των κακοήθων νόσων του μαστού με εμφάνιση εκζεματοειδούς αλλοίωσης της θηλής, με ή χωρίς όγκο. Η θηλή παρουσιάζεται υγρή, ερυθρή, με μικροφυσαλλίδες και κνησμό. 31 Σωληνώδες καρκίνωμα (Tubalar Carcinoma) 33 Φλεγμονώδης καρκίνος : αναφέρεται στο 1-4% των κακοηθών παθήσεων του οργάνου. Συνήθως πρόκειται για αδιαφοροποίητο καρκίνο με παρουσία μεταστάσεων κατά τη στιγμή της διάγνωσης στο 17-36%, μασχαλιαία λεμφαδενοπάθεια σχεδόν σε όλες τις ασθενείς και πολύ κακή πρόγνωση. 33,31 Μυελοειδές καρκίνωμα (Medullary Carcinoma) 33 Βλεννώδες καρκίνωμα (Colloid Carcinoma) 33 3) Τέλος ανάλογα με την εντόπιση διακρίνονται σε : Α. πολυεστιακοί : όταν υπάρχουν εστίες της νόσου και σε άλλα σημεία του ίδιου τεταρτημορίου. Β. πολυκεντρικοί : όταν υπάρχουν εστίες της νόσου και σε άλλα τεταρτημόρια του ίδιου του μαστού Γ. αμφοτερόπλευροι : όταν υπάρχει νόσος και στους 2 μαστούς. 33 Ο καρκίνος εντοπίζεται συχνότερα στον αριστερό μαστό και ανάλογα με τα τεταρτημόρια : 45% στο άνω έξω τεταρτημόριο 15% στο άνω έσω τεταρτημόριο 5% στο κάτω έσω τεταρτημόριο 10% στο κάτω έσω τεταρτημόριο 25% στη θηλή 32 27

28 5.2.ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΤΝΜ ΣΥΣΤΗΜΑ Οι κλινικοί ογκολόγοι, χρησιμοποιούν αρκετά χαρακτηριστικά είτε του αρρώστου, είτε του όγκου έτσι ώστε να υπολογίσουν την πιθανότητα υποτροπής της νόσου. Το σύστημα ΤΝΜ παρ ότι δεν είναι τέλειο είναι το πιο χρησιμοποιούμενο. Το Τ αφορά στο μέγεθος του όγκου ή την καθήλωσή του σε τοπικές ανατομικές δομές. Το Ν αφορά σε μεταστάσεις στους περιοχικούς λεμφαδένες. Το Μ αφορά σε απομακρυσμένες μεταστάσεις, κατάσταση η οποία θεωρείται γενικά μη ιάσιμοι. 49 A. ΌΓΚΟΣ (Τ) Τ0 TIS Απουσία πρωτοπαθούς όγκου Καρκίνωμα in situ-πορογενές ή λοβιακό, ή νόσος του Paget της θηλής χωρίς παρουσία όγκου Τ1 Όγκος <2cm T2 Όγκος >2 cm και <5 Τ3 Όγκος >5 cm Τ4 Όγκος οποιουδήποτε μεγέθους με επέκταση στο θωρακικό τοίχωμα ή στο δέρμα Τ4a Επέκταση στο θωρακικό τοίχωμα Τ4b Οίδημα (που περιλαμβάνει το δέρμα δίκην φλοιού πορτοκαλιού εξέλκωση του δέρματος ή ύπαρξη δορυφορικών όζων του δέρματος στον ίδιο μαστό. Τ4c T4d 35,39 Τ4 a και Τ4b Φλεγμονώδης μορφή καρκινώματος B. ΠΕΡΙΟΧΙΚΟΙ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ (Ν) Ν0 Ν1 Ν2 Ν3 35,39 Μη ύπαρξη μεταστατικών περιοχικών λεμφαδένων Μεταστάσεις σε κινητούς ομόπλευρους μασχαλιαίους λεμφαδένες Μεταστάσεις με ομάδα ομόπλευρων μασχαλιαίων λεμφαδένων ή προσκολλημένων μεταξύ τους ή με άλλα παρακείμενα στοιχεία Μεταστάσεις στους ομόπλευρους έσω μαστικούς λεμφαδένες C. ΑΠΟΜΑΚΡΥΣΜΕΝΕΣ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΙΣ (Μ) Μ0 Μ1 Απουσία απομακρυσμένων μεταστάσεων Ύπαρξη απομακρυσμένων μεταστάσεων-περιλαμβάνονται υπερκλείδιοι, αυχενικοί ή αντίπλευροι έσω μαστικοί λεμφαδένες 35,39 28

29 5.3.ΟΔΟΙ ΜΕΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να δώσει μεταστάσεις με τους εξής τρόπους : 1) Λεμφική οδό : τα καρκινικά κύτταρα προσβάλλουν τους σύστοιχους λεμφαδένες. Αυτοί που προσβάλλονται κυρίως είναι οι μασχαλιαίοι δεδομένου ότι το 75% της λέμφου απάγεται στη μασχάλη. 47 2) Αιματική οδό : νεοπλασματικά κύτταρα από τη πρωτοπαθή εστία μπορούν να παρακάμψουν στους επιχώριους λεμφαδένες, και μπορούν να μπουν απ ευθείας στην κυκλοφορία χωρίς να προκαλούν πάντα μετάσταση. Το 99% από αυτά τα κύτταρα όπως πιστεύεται καταστρέφονται. Ένα μικρό μόνο μέρος από το υπόλοιπο 1% δίνει μακρινές μεταστάσεις οι οποίες αφορούν : 47 Οστά 70% Πνεύμονες 66% Ήπαρ 61% Εγκέφαλο 25% 3) Κατά συνέχεια του οστού : στο θωρακικό τοίχωμα και στο δέρμα

30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο 6.1.ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ Ο όρος σταδιοποίηση αναφέρεται στην κατάταξη του καρκίνου του μαστού ανάλογα με την ανατομική έκταση της νόσου. Η σταδιοποίηση απαιτεί προσεκτική κλινική εξέταση και παθολογοανατομική διάγνωση και στην ιδανική περίπτωση περιλαμβάνει όλες τις εκδηλώσεις της νόσου, για να καταλήξει σε περιορισμένο βαθμό διακριτικών προγνωστικών κατηγοριών κατά σειρά αυξανόμενης βαρύτητας. Η σταδιοποίηση αφορά αποκλειστικά τα καρκινώματα και έχει νόημα μόνο όταν υπάρχει ιστολογική διάγνωση. 31 Οι Ηaagensen και Stout είχαν επινοήσει το σύστημα σταδιοποίησης του καρκίνου του μαστού το 1943 στο Columbia Clinical Classification. 31 Είναι ένα σύστημα ταξινόμησης των σταδίων που χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει ποιοί καρκίνοι είναι εγχειρήσιμοι και ποιοί είναι πιθανοί να μπορούν να αντιμετωπιστούν με τοπική χειρουργική θεραπεία ή ακτινοβολία. Το σύστημα αυτό σταδιοποιεί σύμφωνα με την όλη κλινική εμφάνιση της νόσου 51,31 Παλαιότερα οι χειρουργοί χώριζαν τους όγκους σε χειρουργήσιμους και μη, ανάλογα με το αν πίστευαν πως υπάρχει πιθανότητα χειρουργικής ίασης ή όχι. Είναι προφανές όμως ότι ο διαχωρισμός αυτός ήταν απλουστευτικός και διέφερε σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με την εκτίμηση του κάθε χειρουργού με αποτέλεσμα μερικοί ασθενείς να είχαν διαφορετική πορεία από τους υπόλοιπους. 31 Έτσι οι Haagensen και Stout κατέγραψαν κριτήρια για το πότε ο καρκίνος είναι μη χειρουργήσιμος, στα οποία κριτήρια μπορούσαν και άλλοι γιατροί να βασιστούν. Τα κριτήρια ανεγχείρητου καρκίνου του Haagensen και του Stout είναι: Εκτεταμένο οίδημα του δέρματος του μαστού που καταλαμβάνει πάνω από το 1/3 της συνολικής έκτασης του μαστού Δορυφόρα οζίδια στο δέρμα 30

31 Παραστερνικά οζίδια Υπερκλείδιες μεταστάσεις Οίδημα του βραχίονα Απομακρυσμένες μεταστάσεις Συνδυασμός 2 ή περισσότερων σημείων από τα παρακάτω: α) εξέλκωση δέρματος β) οίδημα του δέρματος περιορισμένης έκτασης γ) καθηλωμένα μασχαλιαία λεμφογάγγλια δ) μασχαλιαία λεμφογάγγλια μεγαλύτερα από 2,5 εκατοστά

32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Ο 7.1.ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Τα αίτια που προκαλούν καρκίνο του μαστού δεν είναι γνωστά. Υπάρχουν όμως πολλοί παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με την εμφάνιση της νόσου. Υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού. Και αυτοί είναι δύο ειδών: οι γενετικοί που τους μεταφέρουμε μέσα στα κύτταρά μας και οι περιβαλλοντικοί που μας επηρεάζουν μετά την γέννησή μας. Οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του μαστού είναι οι εξής : 1. Φύλο : Αποτελεί τον πιο καθοριστικό παράγοντα στη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου μαστού. Υπολογίζεται πως στον άνδρα αντιστοιχεί ένας μόλις καρκίνος μαστού για κάθε 100 περιπτώσεις σε γυναίκες Ηλικία : Σύμφωνα με έρευνες ο πίνακας δείχνει τα ποσοστά των γυναικών που θα προβληθούν από καρκίνο του μαστού ανάλογα με την ηλικία τους. 33 Ηλικία της γυναίκας Πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου 25 ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ ετών 1/ 9 32

33 Η ηλικία της γυναίκας παίζει πολύ σημαντικό ρολό στην πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Κάτω των 25 ετών, η νόσος είναι πολύ σπάνια για να αναπτύσσουν καρκίνο του μαστού. Συνήθως σε αυτή την ηλικία οι γυναίκες αναπτύσσουν καλοήθεις όγκους όπως αδενώματα. 26 Ο καρκίνος του μαστού γίνεται κάπως συχνότερος μεταξύ ετών. Μετά την ηλικία των 30, η νόσος αυξάνεται απότομα σε συχνότητα και εξακολουθεί να αυξάνεται κατά την πάροδο της ηλικίας. Στην Ελλάδα, την Ιαπωνία και την Πολώνια όπου οι δείκτες επίπτωσης είναι πολύ χαμηλότεροι από ότι σε άλλες χώρες υψηλότερου κίνδυνου παραδείγματος χάρη Αμερική, πέφτουν μετά την εμμηνόπαυση. 1,45 Αν και η πιθανότητα ανάπτυξης του καρκίνου του μαστού αυξάνεται με την πάροδο της ηλικίας στις γυναίκες των Δυτικών Χώρων, ο πραγματικός αριθμός ασθενών που προσέρχονται με τη νόσο μειώνεται μετά την ηλικία των 60 ετών. Αυτό το παράδοξο εξηγείται από το γεγονός ότι οι μεγαλύτερες γυναίκες ασθενούν από άλλες ασθένειες και έτσι μένουν λιγότερες στη ζωή εκτεθειμένες στη νόσο Οικογενειακό ιστορικό : όταν μια γυναίκα έχει μια συγγενή πρώτου βαθμού (μητέρα, αδερφή, κόρη, γιαγιά) με καρκίνο του μαστού τότε διπλασιάζεται ο κίνδυνος να εμφανίσει και η ίδια. Ο κίνδυνος σχεδόν πενταπλασιάζεται όταν υπάρχουν δύο συγγενείς με καρκίνο στο ιστορικό της. 35,52 4. Κληρονομικότητα : διαφέρει με το οικογενειακό ιστορικό. Αυτό οφείλεται σε γενετική μετάλλαξη ή είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης άλλων γονιδίων. Τον κληρονομούμενο καρκίνο τον υποπτευόμαστε όταν στο ιστορικό υπάρχουν συγγενείς που εμφάνισαν σε μικρή ηλικία καρκίνο του μαστού ή υπάρχει ιστορικό με καρκίνο των ωοθηκών. 52 Γονίδια που σχετίζονται με καρκίνο μαστού Ο κάθε άνθρωπος έχει 2 γονίδια, το BRCA1 και το BRCA2 τα οποία βασικά εμποδίζουν τη δημιουργία καρκίνων. Ορισμένοι άνθρωποι κληρονομούν από τους γονείς τους ανώμαλες, μεταλλαγμένες μορφές των γονιδίων αυτών. Τα άτομα αυτά έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν από καρκίνο μαστού

34 Το γονίδιο BRAC1 στη μεταλλαγμένη του μορφή υπάρχει και σε ορισμένες γυναίκες με καρκίνο ωοθηκών. Επίσης σε γυναίκες εβραίων Ashkenazi (εβραίοι Ευρωπαϊκής καταγωγής), οι ανώμαλες μορφές των γονιδίων BRCA1 και το BRCA2, συναντώνται με μεγαλύτερη συχνότητα από ότι σε άλλους πληθυσμούς. 24,11 Υπάρχουν και άλλα γονίδια που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού. Οι έρευνες συνεχίζονται για την αναγνώριση και άλλων γονιδίων όπως επίσης και για τους τρόπους με τους οποίους τα μεταλλαγμένα γονίδια δημιουργούν καρκίνους. 19,52,47 5. Προηγούμενος καρκίνος μαστού ή ωοθηκών : Γυναίκες που στο παρελθόν έχουν εμφανίσει καρκίνο και έχουν υποβληθεί επιτυχώς σε θεραπεία εμφανίζουν πιθανότητα περίπου 1% ετησίως να αναπτύξουν όγκο στον ίδιο ή τον άλλο μαστό. Επίσης είναι σημαντικό να αναφερθεί πως οι γυναίκες που παρουσιάζουν καρκίνο στον ένα από τους δύο μαστούς έχουν διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης και στον άλλο μαστό Έχει διαπιστωθεί πως όσες γυναίκες ξεκινούν να έχουν πρώιμη εμμηναρχή, δηλαδή πριν τα 11 τους χρόνια και φτάνουν σε εμμηνόπαυση καθυστερημένα δηλαδή μετά τα 55 τους χρόνια, παρουσιάζουν μια πιθανότητα μεγαλύτερη στην εμφάνιση του καρκίνου πάντα σε σύγκριση με τον υπόλοιπο γυναικείο πληθυσμό. Καθυστερημένη εμφάνιση αρχής εμμήνου ρύσεως, αλλά και πρώιμη εμμηνόπαυση συνδέονται με χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του μαστού. 21,35, 7. Ατεκνία ή καθυστερημένη πρώτη κύηση της γυναίκας (35 ετών και άνω) φαίνεται πως επηρεάζει και αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανίσει καρκίνο μαστού. Επίσης και ο μικρός αριθμός τέκνων σε σχέση με τις γυναίκες που έχουν τεκνοποιήσει πάνω από μια φορά. 1,35 8. Περιοχή καταγωγής : Οι Αμερικανές των Η.Π.Α. έχουν τριπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού σε σχέση με τις Γιαπωνέζες (εξαιρούνται οι γυναίκες που κατάγονται από το Ναγκασάκι και την Χιροσίμα). Σύμφωνα με έρευνα όμως όταν οι Γιαπωνέζες πηγαίνουν να μείνουν μόνιμα στην Αμερική εμφανίζουν 34

35 τις ίδιες πιθανότητες εμφάνισης με τις Αμερικανίδες. Αυτό υποδεικνύει ότι οι διεθνείς διαφοροποιήσεις στους δείκτες του καρκίνου του μαστού οφείλονται και σε ένα μεγάλο μέρος σε διαφοροποιήσεις του περιβάλλοντος και όχι μόνο σε γενετικούς παράγοντες. 26, Επίσης οι νέγρες έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου απ ότι οι λευκές γυναίκες Παχυσαρκία : Στην εμμηνόπαυση λόγω παχυσαρκίας ένα ανδρογόνο μετατρέπεται σε οιστρογόνο (συγκεκριμένα η ανδροστενδιόνη σε οιστρόνη) το οποίο βομβαρδίζει το μαστό και το ενδομήτριο της γυναίκας αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Μελέτη έδειξε ότι η αύξηση βάρους του σώματος μετά τα 40 έτη κατά 15 κιλά αυξάνει τις πιθανότητες σε ποσοστό 68% για εμφάνιση καρκίνου του μαστού!!! Ιδιαίτερα οι υπέρβαρες και παχύσαρκες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έχουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις οιστρογόνου ορμόνης και τεστοστερόνης από ότι έχουν οι πιο αδύνατες γυναίκες Οινόπνευμα : Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο των γυναικών για καρκίνο του μαστού. Για κάθε αλκοολούχο ποτό που καταναλώνεται καθημερινά από τις γυναίκες, αυξάνεται ο κίνδυνος εκδήλωσης καρκίνου του μαστού κατά 6%. Σύμφωνα με έρευνα διαπιστώθηκε ότι η ποσότητα του οινοπνεύματος αυξάνει τον κίνδυνο και όχι ο τύπος του ποτού. Επιπρόσθετα, η κατανάλωση αλκοόλ είναι υπεύθυνη για την πρόκληση του 4% των καρκίνων του μαστού που καταγράφονται στις ανεπτυγμένες χώρες. 35,3 11. Κάπνισμα : Οι γυναίκες που περνούν την κλιμακτήριο και καπνίζουν ή υπήρξαν καπνίστριες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού, το ίδιο και όσες υπήρξαν παθητικές καπνίστριες στο σπίτι και στο γραφείο. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στις Η.Π.Α. διαπιστώθηκε πως ο κίνδυνος είναι αυξημένος κατά 16% σε σύγκριση με τον κίνδυνο που διατρέχουν οι γυναίκες οι οποίες ουδέποτε κάπνισαν. Η μελέτη δείχνει ακόμη πως οι γυναίκες οι οποίες έχουν εκτεθεί εκτεταμένα στο παθητικό κάπνισμα, είτε ως παιδιά είτε ως ενήλικες, έχουν πολύ αυξημένες πιθανότητες να εκδηλώσουν καρκίνο του μαστού

36 12. Η χρόνια λήψη αντισυλληπτικών και η μακροχρόνια θεραπεία ορμονικής αποκατάστασης σχετίζονται επίσης με την αύξηση πιθανοτήτων για εμφάνιση καρκίνου του μαστού. Μια γυναίκα που παίρνει αντισυλληπτικά χρήζει συχνής ιατρικής παρακολούθησης. Ο αυξημένος αυτός κίνδυνος εξαλείφεται 2 χρόνια μετά τη διακοπή των αντισυλληπτικών. Η χορήγηση ορμονικών σκευασμάτων (οιστρογόνα σε μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα) αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης κατά 40%. Από τις 3 κύριες μορφές οιστρογόνων, η οιστρογόνη και η οιστραδιόλη προάγουν τον καρκίνο του μαστού σε πειραματόζωα ενώ η οιστριόλη μειώνει αυτή την παραγωγή. 10,19, Οι χημικές ενώσεις parabens χρησιμοποιούνται ως αντιμικροβιακά συντηρητικά. Προστίθενται σε αποσμητικά προϊόντα. Οι ουσίες αυτές έχουν ιδιότητες που μιμούνται εκείνες των γυναικείων ορμονών. Έχουν δράσεις ανάλογες με εκείνες των οιστρογόνων και προκαλούν αυξημένη έκφραση των γονιδίων για τους υποδοχείς της προγεστερόνης. Τα οιστρογόνα είναι ένας σημαντικός αιτιολογικός παράγοντας που προκαλεί την ανάπτυξη και αύξηση στη μεγάλη μάζα των καρκίνων του μαστού Ακτινογραφίες: οι ακτινογραφίες εκπέμπουν ακτίνες Χ που αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου. Ιδιαίτερα η ακτινογραφία θώρακα Ραδιοθεραπεία : οι γυναίκες που υποβλήθηκαν σε ραδιοθεραπεία πριν τα 30 και ιδιαίτερα εκείνες που υποβλήθηκαν λόγω λεμφώματος τύπου Hodgkin s υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. 19 έχουν 16. Διατροφή : τα συμπληρώματα διατροφής όπως και η συνεχής κατανάλωση τροφών πλούσιες σε ζωικό λίπος (κόκκινο κρέας) και λιπαρά, η δίαιτα υψηλή σε θερμίδες είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για την εμφάνιση του καρκίνου του μαστού. Τα Ω-6 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα είναι επιβλαβή, ενώ τα Ω-3 φαίνεται πως ακούν προστατευτικό ρόλο και καταστέλλουν. Όπως επίσης και η βιταμίνη Α (λαμβάνεται από την τροφή και σχετίζεται σε μικρό βαθμό)

37 17. Έκθεση σε χημικά προϊόντα : Δεν έχει αποδειχθεί μέχρι σήμερα ότι κάποια χημική ουσία σχετίζεται άμεσα με τον καρκίνο του μαστού αν και πολλά χημικά σκευάσματα έχουν ενοχοποιηθεί. Χημικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την καθαριότητα του εσωτερικού ή εξωτερικού χώρου του σπιτιού, επίσης τα αποσμητικά χώρου, τα εντομοκτόνα και τα προϊόντα για την καταπολέμηση της μούχλας. Η έκθεση της γυναίκας σε τέτοια προϊόντα όπως και προϊόντα πετρελαίου, ακρυλικές ίνες φαίνεται να σχετίζονται με τη ανάπτυξή του. Η χρήση βαφής μαλλιών όπου βρέθηκε μια διαφορά σε γυναίκες που τη χρησιμοποιούσαν, αλλά όχι σημαντική. 28, Έλλειψη σωματικής άσκησης : Μια μελέτη που έγινε κυρίως σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες επιβεβαίωσε ότι η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας συνδέεται άμεσα με το κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού Ψυχική ένταση : η μακροχρόνια ψυχική ένταση και η στρεσσογόνος κατάσταση στην οποία μπορεί να βρίσκεται μια γυναίκα αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού Εκπαιδευτικοί παράγοντες : Η κοινωνική και οικονομική κατάσταση είναι παράγοντες που δύσκολα μπορούν να μετρηθούν με αυστηρά κριτήρια. Σύμφωνα με έρευνα διαπιστώθηκε πως γυναίκες, οι οποίες έχουν κάνει ανώτατες σπουδές και παρουσιάζουν ένα πιο ανεπτυγμένο μορφωτικό επίπεδο φαίνεται πως είναι πιο ευάλωτες για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού Ύψος : Οι περισσότερες έρευνες που εξετάζουν τον καρκίνο του μαστού και το μεγαλύτερο ανάστημα υποστηρίζουν αυξημένη θετική συσχέτιση. Μία έρευνα με Αμερικανίδες προερχόμενες από την Ασία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ύψος και η απότομη αλλαγή βάρους σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου Η μυασθένεια Gravis φαίνεται να σχετίζεται με την αυξημένη συχνότητα του καρκίνου του μαστού. 4 37

38 23. Σύμφωνα με μελέτες η εργασία σε νυχτερινή βάρδια σχετίζεται με την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού Ο ιός Epstein - Barr έχει επίσης ενοχοποιηθεί για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού Χρόνια κυστική μαστοπάθεια: μετά από θέμα μακροχρόνιων ερευνών, σήμερα έγινε δεκτό ότι η ταχεία αύξηση των επιθηλιακών στοιχείων χωρίς άτυπη υπερπλασία αυξάνει τον κίνδυνο κατά 1,9 φορά. Όταν υπάρχει άτυπη υπερπλασία ο κίνδυνος αυξάνεται κατά 5,3 φορές, ενώ ατυπία που συνοδεύεται από οικογενειακό ιστορικό αυξάνει τον κίνδυνο κατά 11 φορές. 1 38

39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Ο 8.1. ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Η πρόληψη του καρκίνου του μαστού διακρίνεται σε πρωτογενή και δευτερογενή. Πρωτογενής πρόληψη καλείται το σύνολο των ενεργειών που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση ανάπτυξης καρκίνου, ενώ δευτερογενής πρόληψη είναι ουσιαστικά η προσπάθεια έγκαιρης διάγνωσης ενός καρκίνου σε αρχικό στάδιο, ώστε να επιτύχουμε ουσιαστική ή πρακτική ίαση από τη νόσο ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ Οι τρόποι πρωτογενούς πρόληψης είναι οι παρακάτω: Τροποποίηση επιβαρυντικών παραγόντων κινδύνου (άσκηση, αποφυγή παχυσαρκίας, αποφυγή ακτινοβολίας, αποφυγή μακροχρόνιας χρήσης οιστρογόνων) Φαρμακευτική προφύλαξη (χορήγηση ταμοξιφαίνης) Χειρουργική προφύλαξη(μαστεκτομή) ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Είναι γεγονός πως η πολύπλευρη σημασία της σωστής διατροφής στη πρόληψη του καρκίνου, δεν αποτελεί σήμερα συνείδηση του μέσου πολίτη. Δεν είναι λίγοι αυτοί, που εξακολουθούν να πιστεύουν πως αν είναι να σου συμβεί θα σου συμβεί και πως κάθε προσωπική προσπάθεια, με καθαρά προληπτική κατεύθυνση, είναι μάταια

40 Και όλα αυτά τη στιγμή που το WCRF και το AICR ανακοινώνουν πως ποσοστό της τάξεως του 30%-40% όλων των καρκίνων που εκδηλώνονται, σχετίζεται με την διατροφή, την μειωμένη σωματική δραστηριότητα, την παχυσαρκία και με άλλους παράγοντες, που βρίσκονται σε απόλυτη συνάρτηση με τον τρόπο ζωής μας και συνεπώς θα μπορούσαν να αλλάξουν. 29 Ο καρκίνος του μαστού εφόσον αποτελεί τον πρώτο πιο κοινό καρκίνο στις γυναίκες έγινε θέμα πολλών ερευνών για τον προσδιορισμό των παραγόντων που σχετίζονται με την αιτιολογία του. Η διατροφή είναι ένας υπό μελέτη παράγοντας. Οι έρευνες που μελετούν τη σχέση του καρκίνου και της διατροφής είναι αρκετά δύσκολες στο σχεδιασμό τους. Από τις μεγαλύτερες δυσκολίες είναι η ανακρίβεια στην εκτίμηση της διατροφικής πρόληψης, η σύγχυση στο κατά πόσο το τρόφιμο αυτό καθ αυτό ή κάποιο συγκεκριμένο συστατικό σχετίζεται με τον καρκίνο και το γεγονός ότι κάποιοι άλλοι, μη διατροφικοί παράγοντες, μπορεί να επηρεάζουν περισσότερο από την ίδια την διατροφή. 16 ΜΕΣΟΓΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η διατροφή παίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην πρόληψη πολλών χρόνιων παθήσεων, συμπεριλαμβανομένων πολλών τύπων καρκίνου, όπως ο καρκίνος του μαστού. Μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, γαλακτοκομικών προϊόντων χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, ψαριών, καθώς επίσης και η πρόσληψη μονοακόρεστων (ελαιόλαδο) και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, βιταμίνης D, ασβεστίου και φυτοοιστρογόνων, συσχετίζεται με μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Επιπρόσθετα, η αυξημένη κατανάλωση κρέατος, πουλερικών και η πρόσληψη κορεσμένου ζωικού λίπους έχουν πιθανή αιτιολογική σχέση με τον καρκίνο του μαστού. 30 Επιπλέον, έχει αποδειχτεί ότι παθήσεις που οφείλονται σε μη υγιεινή διατροφή, όπως ο διαβήτης, η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο συσχετίζονται ισχυρά με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού. 6 40

41 Ένα διαδεδομένο διατροφικό πρότυπο που φαίνεται πως συμβάλει στην πρόληψη του καρκίνου είναι η παραδοσιακή διατροφή της Ελλάδας (η κρητική διατροφή πριν από τη δεκαετία του '60), η οποία έχει αποτελέσει τη βάση της ελληνικής εκδοχής της μεσογειακής διατροφής. Η ανάλυση των τροφίμων που περιλαμβάνει η παραδοσιακή κρητική διατροφή ανέδειξε την παρουσία διάφορων προστατευτικών ουσιών, όπως είναι το σελήνιο, η γλουταθειόνη, η ισορροπημένη αναλογία των ω-3 και ω-6 απαραίτητων λιπαρών οξέων, η υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες, διάφορα αντιοξειδωτικά (ειδικά η ρεσβερατρόλη που υπάρχει στο κρασί και οι πολυφαινόλες στο ελαιόλαδο) και οι βιταμίνες Ε και C. Οι περισσότερες από τις παραπάνω ουσίες έχει αποδειχθεί ότι σχετίζονται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Σε γενικές γραμμές, τα βασικά χαρακτηριστικά της μεσογειακής διατροφής είναι η περιορισμένη κατανάλωση ζωικών προϊόντων και η αυξημένη κατανάλωση ψαριών, η αυξημένη κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών, δημητριακών ολικής άλεσης, ξηρών καρπών και σπόρων, η καθημερινή κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, η μέτρια κατανάλωση κρασιού και η χρήση του ελαιόλαδου ως κύρια πηγή λίπους. 30 Η μεσογειακή διατροφή αποτελεί μια παράδοση αιώνων που κατέχει σημαντική θέση στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού. Έρευνες υποδεικνύουν ότι η αύξηση του σωματικού βάρους και ιδιαίτερα η εναπόθεση ενδοκοιλιακού λίπους, είναι κοινή παρατήρηση κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά από τη διάγνωση του καρκίνου του 41

42 μαστού, η οποία εμφανίζεται σε ποσοστό έως και 100% των γυναικών. Εκτός από την δυσμενή επίδραση στην αντίληψη της εικόνας σώματος και την ποιότητα ζωής, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η αύξηση του σωματικού βάρους μετά τη διάγνωση μπορεί να αυξήσει το ποσοστό εμφάνισης υποτροπής και να μειώσει τη μακροχρόνια επιβίωση. Επιπλέον, η αύξηση του ενδοκοιλιακού λίπους έχει σχετιστεί με υψηλότερα επίπεδα μη συνδεδεμένων ορμονών του φύλου, καθώς επίσης και με υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης, τα οποία μπορεί να έχουν δυσμενή επίδραση στην επιβίωση. Η Αμερικάνικη Ένωση Κατά του Καρκίνου συνιστά σε ασθενείς με καρκίνο μαστού διατήρηση φυσιολογικού βάρους και εφαρμογή των διαιτητικών κατευθυντήριων οδηγιών που ισχύουν για την πρόληψη του καρκίνου. Είναι εμφανές λοιπόν ότι υπάρχει ανάγκη για εφαρμογή συγκεκριμένων εξατομικευμένων διατροφικών προγραμμάτων στην αντιμετώπιση των ασθενών με καρκίνο του μαστού προσαρμοσμένων στις ελληνικές διατροφικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής. 30 Η διατροφή εκτός από το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει στην πρόληψη της νόσου, σχετίζεται και με τη θεραπευτική υποστήριξη των ασθενών μετά τη διάγνωση. Έχει δειχθεί ότι διάφοροι θρεπτικοί παράγοντες τροποποιούν την πρόοδο και την πρόγνωση της νόσου. Σε πρώτο στάδιο, η αντιμετώπιση των διατροφικών προβλημάτων που προκύπτουν από την αντικαρκινική θεραπεία είναι πολύ σημαντική. Οι ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά αυξάνονται κατά την άμεση μετεγχειρητική περίοδο, για παράδειγμα μετά από μαστεκτομή, και η αύξηση της διατροφικής πρόσληψης με σκοπό τη θρεπτική υποστήριξη είναι αναγκαία. Οι θεραπευτικές παρεμβάσεις (ακτινοβολίες, χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία) προκαλούν παρενέργειες, όπως ναυτία, εμέτους, αλλοίωση της γεύσης και της όρεξης, δυσκοιλιότητα, διάρροια, αποστροφή για φαγητά, ερεθισμό και φλεγμονή του στόματος, του οισοφάγου ή του στόμαχου κλπ. Η εξατομικευμένη διατροφική υποστήριξη για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αυτών είναι απαραίτητη προκειμένου να υποστηριχθεί θρεπτικά ο ασθενής

43 ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ ΚΑΡΥΔΙΑ Τα καρύδια αν και φαίνονται ασήμαντα θα πρέπει να περιλαμβάνονται συχνότερα σε μια υγιεινή διατροφή. Η περιεκτικότητα τους σε αντιοξειδωτικές ουσίες είναι διπλάσιες σε σύγκριση με άλλους ξηρούς καρπούς. Tα καρύδια περιέχουν άφθονα θρεπτικά στοιχεία, με ευεργετικές για την υγεία ιδιότητες. Πρωτεΐνες φυτικής προέλευσης, υψηλής ποιότητας. Τα καρύδια είναι μία από τις καλύτερες πηγές φυτικών πρωτεϊνών. Περιέχουν : Φυτικές ίνες Βιταμίνες Β Αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ενώσεις : Φαινόλες, βιταμίνη Ε. Οι αντιοξειδωτικές ενώσεις που περιέχουν τα καρύδια είναι από τις ισχυρότερες που υπάρχουν. Φυτικές στερόλες. Ακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ωμέγα 3 λιπαρά οξέα, άλφα λινολενικό οξύ. Τα καρύδια περιέχουν πολύ ψηλότερες ποσότητες ωμέγα 3 λιπαρών οξέων από οποιουσδήποτε άλλους ξηρούς καρπούς. Τα εν λόγω λιπαρά οξέα μειώνουν στο αίμα την κακή χοληστερόλη LDL. Μελατονίνη. Μαγγάνιο, ψευδάργυρο, ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο, σελήνιο, φωσφόρο, κάλιο. 19 Τα καρύδια περιέχουν ενώσεις με ισχυρές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Για το λόγο αυτό, πολλές έρευνες έδειξαν ότι προσφέρουν σημαντικά εναντίον του καρκίνου. Ο καρκίνος του προστάτη και του μαστού, είναι οι κακοήθεις νόσοι στις οποίες μελετήθηκαν περισσότερο, οι αντικαρκινικές ιδιότητες των καρυδιών. Έρευνες έδειξαν ότι η κατανάλωση ποσοτήτων, της τάξης των 84 γραμμαρίων κάθε μέρα, συσχετίζεται με μείωση του κινδύνου προσβολής από καρκίνο του προστάτη. Στον καρκίνο 43

44 του μαστού, οι περισσότερες έρευνες έγιναν σε πειραματόζωα και έδειξαν αντικαρκινική δράση των καρυδιών. 19 ΨΑΡΙΑ Ένα συστατικό της διατροφής που φαίνεται ότι μειώνει τον κίνδυνο για εμφάνιση καρκίνου του μαστού είναι τα ψάρια. Οι Lund και Βonaa ανέφεραν μειωμένη θνησιμότητα από καρκίνο μαστού μεταξύ συζύγων ψαράδων στη Νορβηγία συγκρίνοντας τις αναλογίες θανάτων και απασχόλησης των συζύγων (ψαράδων και ανειδίκευτων εργατών). Οι ερευνητές δηλώνουν ότι τα αποτελέσματά τους υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η αυξημένη κατανάλωση ψαριών μπορεί να σχετίζεται με χαμηλή θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού. 19,18 ΣΟΓΙΑ Τα τρόφιμα προερχόμενα από σόγια εμφανίζεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη του καρκίνου του μαστού. Στη σόγια περιέχονται πολλά φυτοχημικά συστατικά που έχει αναφερθεί ότι ασκούν προστατευτική δράση. Υπάρχουν επιδημιολογικές έρευνες που δείχνουν ότι η συχνή κατανάλωση προϊόντων σόγιας σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Αυτό θεωρήθηκε και ως μία πιθανή εξήγηση της διαφοράς στα περιστατικά καρκίνου του μαστού μεταξύ γυναικών από την Ασία και την Αμερική, καθώς οι Ασιάτισσες έχουν διατροφή πλούσια σε προϊόντα σόγιας

45 ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η σημαντική πρόσληψη βάρους του σώματος σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο προσβολής από καρκίνο του μαστού. Ο κίνδυνος των γυναικών με υπερβολικό βάρος σώματος για καρκίνο του μαστού είναι μεγαλύτερος μετά την ηλικία των 50 ετών κατά την εμμηνοπαυσιακή φάση της ζωής τους. Οι γυναίκες που καταφέρνουν να αποβάλλουν τα περιττά κιλά και να διατηρούν ένα κανονικό βάρος σώματος πετυχαίνουν μείωση των πιθανοτήτων τους για καρκίνο του μαστού. Φαίνεται ότι τα περιστατικά καρκίνου σε γυναίκες με κληρονομούμενα τα μεταλλαγμένα γονίδια αυξάνονται ιδιαίτερα όταν είναι παχύσαρκες ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Η σωματική άσκηση συμβάλει στη πρόληψη κατά του καρκίνου του μαστού ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν είναι έντονης ή μέτριας μορφής αλλά ελαφριάς. Η σωματική άσκηση μέτριας μορφής μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μέτρο πρόληψης του καρκίνου του μαστού. Δραστηριότητες μέτριας έντασης μπορεί να είναι ποδηλασία, το περπάτημα, το απλό κολύμπι. Οι γυναίκες που κάνουν γρήγορο περπάτημα 1,50 έως 2,50 ωρών κάθε εβδομάδα επωφελούνται από μια μείωση του κινδύνου που διατρέχουν για καρκίνο του μαστού της τάξης του 20%. Η ωφέλιμη δράση του γρήγορου περπατήματος παρατηρείται ακόμη και στις γυναίκες που παίρνουν ορμονική θεραπεία αντικατάστασης. Στις γυναίκες που παίρνουν ορμονική θεραπεία ο κίνδυνος εμφάνισης είναι πολύ αυξημένος. Το γρήγορο περπάτημα μειώνει τον αυξημένο κίνδυνο στις γυναίκες που παίρνουν ορμονική θεραπεία χωρίς βέβαια να τον μηδενίζει τελείως. 19, 2 Ποτέ δεν είναι αργά για μια γυναίκα να αρχίσει να ασκεί το σώμα της είτε με το περπάτημα είτε με κάποιο άλλο τρόπο. Η σωματική άσκηση έστω και αν αρχίζει αργά στη ζωή μπορεί να βοηθήσει ενάντια στον καρκίνο του μαστού. 45

46 ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Πολλές ερευνητικές εργασίες θεωρούν προστατευτικές ουσίες τις βιταμίνες C, D και E με την έννοια όμως ότι μειώνουν κάπως την πιθανότητα προσβολής από τη νόσο, χωρίς να εξασφαλίζουν την ανοσία. 19 ΤΑΜΟΞΙΦΑΙΝΗ Η ταμοξιφαίνη, είναι ένα φάρμακο το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως ως επικουρική θεραπεία για καρκίνο του μαστού μετά από χειρουργική εκτομή, και έχει βρεθεί ότι ελαττώνει τις μεταστάσεις και αυξάνει την επιβίωση σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες κατά 30%. Έχει χρησιμοποιηθεί προληπτικά σε υγιείς γυναίκες υψηλού κινδύνου με κληρονομικό καρκίνο έχοντας μειώσει την εμφάνιση του καρκίνου του μαστού κατά 50%. Δεν χορηγείται προληπτικά στον πληθυσμό διότι προκαλεί εμμηνόπαυση, μπορεί να έχει παρενέργειες και να προκαλέσει κακό αντί για καλό. 16 ΑΣΠΙΡΙΝΗ Ο ρόλος της ασπιρίνης στην αντιμετώπιση του καρκίνου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Νέα στοιχεία συσχετίζουν την ασπιρίνη με θετικές δράσεις ενάντια στον καρκίνο του μαστού. 19 Μια νέα ενδιαφέρουσα έρευνα από τις Η.Π.Α. έδειξε ότι οι γυναίκες που έπασχαν από καρκίνο του μαστού και οι οποίες λάμβαναν ασπιρίνη μετά το τέλος των θεραπειών τους, είχαν λιγότερες πιθανότητες μεταστάσεων της νόσου και αύξηση του χρόνου επιβίωσης σε σύγκριση με γυναίκες της ίδιας πάθησης οι οποίες δεν λάμβαναν ασπιρίνη

47 ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΣΑΙ Ουσίες που περιέχονται μέσα στο τσάι πιθανόν να προστατεύουν τις γυναίκες από καρκίνο του μαστού. Στις χώρες της Ασίας όπου υπάρχει καθημερινή κατανάλωση πράσινου τσαγιού έχει παρατηρηθεί ότι στις γυναίκες εμφανίζονταν λιγότεροι καρκίνοι του μαστού. 19 Το πράσινο τσάι περιέχει πολυφαινόλες οι οποίες είναι πολύ ισχυρές αντιοξειδωτικές ουσίες. Σε έρευνα που έγινε σε πειραματόζωα χορήγησαν πράσινο τσάι μέσα στο νερό τους και παρατηρήθηκε ότι οι όγκοι μαστού ήταν μικρότεροι και λιγότερο κακοήθης σε σχέση με τους όγκου των ζώων που δεν ελάμβαναν πράσινο τσάι. 19 ΘΗΛΑΣΜΟΣ Ο θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι σπανιότερος στις µητέρες που θηλάζουν για περισσότερο από 2 χρόνια τα παιδιά τους. Έχουν 50% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού. 12, ΕΠΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΣΑΣ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΤΕ ΤΟ ΡΙΣΚΟ ΓΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: 1. Μετριάστε την κατανάλωση αλκοόλ: Η κατανάλωση αλκοόλ έχει, μέσω αρκετών επιστημονικών ερευνών, ταυτιστεί με την αύξηση του κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου του μαστού στις γυναίκες, κυρίως λόγω επιρροής του στα επίπεδα των φυλετικών στεροειδών ορμονών. Περιορίστε λοιπόν την κατανάλωση του αλκοόλ, σε μια το πολύ μερίδα καθημερινά. 1 μερίδα αλκοόλ ισούται με : 50 ml ποτών όπως το ουίσκι, η βότκα, το τζιν 47

48 120 ml κρασί 1 κουτάκι (330 ml) μπύρα Μειώστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος και των προϊόντων του: Σημαντικές επιστημονικές μελέτες υποδεικνύουν σαφή σχέση, μεταξύ της μεγάλης κατανάλωσης κόκκινου κρέατος (μοσχάρι, αρνί, κατσίκι, χοιρινό) και προϊόντων του και της εκδήλωσης καρκίνου του μαστού. Μέχρι και σήμερα, μπορεί να μην έχει πλήρως διευκρινιστεί αν η συγκεκριμένη αρνητική επιρροή της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος, οφείλεται στο κορεσμένο λίπος που εμπεριέχει, στη ζωική πρωτεΐνη ή σε ουσίες όπως οι ετεροκυκλικές αμίνες και οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, παραταύτα οι συστάσεις όλων των έγκριτων διεθνών φορέων υγείας είναι σαφείς: Περιορίστε τη κατανάλωση κρέατος σε 2-3 φορές το μήνα Διαμορφώστε μια ιδανική αναλογία μεταξύ ω6 και ω3 λιπαρών οξέων στη διατροφή σας: Η διατροφή μας παρέχει διάφορους τύπους ακόρεστων λιπαρών οξέων όπως τα ω-3 (που ανευρίσκονται σε σημαντικά ποσά, στα ψάρια, στο λιναρόσπορο και στα καρύδια), τα ω-6 (που βρίσκονται σε σημαντικά ποσά στο ηλιέλαιο, στο σογιέλαιο, στο αραβοσιτέλαιο) και τα ω-9 (που βρίσκονται κυρίως στο ελαιόλαδο και στο αβοκάντο). Η δυτικού τύπου διατροφή, που έχει υιοθετηθεί σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, συνεπάγεται αναλογία πρόσληψης ω-6 προς ω-3 λιπαρών, ίση με 15 έως και 17 προς 1 (ω-6/ω-3 = 15-17/1). Η συγκεκριμένη αναλογία, θεωρείται εμπλεκόμενη στην εκδήλωση αλλά και στην εξέλιξη πολλών νοσημάτων φθοράς, μεταξύ αυτών και του καρκίνου του μαστού. Σκοπός λοιπόν πρέπει να είναι, μέσα από τις σωστές επιλογές διατροφής (π.χ. συχνή κατανάλωση ψαριών, μείωση της μεγάλης κατανάλωσης σπορέλαιων) να προσεγγίσετε την ιδανική αναλογία ω-6/ω-3 που είναι 4/1. Παράλληλα και ανεξάρτητα με την αναλογία ω-6/ω-3, αξιόπιστες μελέτες υποδεικνύουν πως τα ω-3 λιπαρά (που όπως τονίσαμε βρίσκονται στα ψάρια, στο λιναρόσπορο-flaxseed και στα καρύδια) σχετίζονται με τη μείωση του ρίσκου για καρκίνο του μαστού. Η αρωγή του επιστήμονα διαιτολόγου στην προσπάθεια για διαμόρφωση ενός σωστού τρόπου διατροφής με ιδανικές αναλογίες θρεπτικών συστατικών, είναι πάντα ουσιαστική

49 4. Προτιμήστε το ελαιόλαδο: Αν και δεν έχει απολύτως διευκρινιστεί που οφείλεται η ευεργετική του δράση, σύγχρονα, επιστημονικώς τεκμηριωμένα, στοιχεία ανάγουν το ελαιόλαδο σε ασπίδα προστασίας έναντι του καρκίνου του μαστού. Παράλληλα, στην προσπάθεια για μείωση της μεγάλης κατανάλωσης ω-6 λιπαρών, το ελαιόλαδο προβάλλει ως ενδεδειγμένη εναλλακτική λύση Καταναλώστε τουλάχιστον 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά: Το AICR (American Institute Cancer Research ) εκτιμά πως αν η μοναδική διαιτητική παρέμβαση αφορούσε στην αύξηση των φρούτων και των λαχανικών σε 5 μερίδες καθημερινά, θα είχαμε μια μείωση του ρίσκου για εκδήλωση καρκίνου γενικά, έως και 20%. Η προστατευτική δράση των φρούτων και των λαχανικών οφείλεται σε μια πληθώρα ουσιών που δρουν είτε μεμονωμένα, είτε μαζί. Αν και ειδικά για το καρκίνο του μαστού, τα επιστημονικά δεδομένα για την ευεργετική δράση των φρούτων και των λαχανικών βρίσκονται σε μια διαρκή αντιπαράθεση, γνωρίζουμε σήμερα πως υπάρχουν φυτοχημικά συστατικά των τροφών με τεκμηριωμένη θετική επίδραση, όπως για παράδειγμα οι ινδόλες και τα ισοθειοκυανικά άλατα. Οι ουσίες αυτές που εμπεριέχονται σε σημαντικά ποσά στα σταυρανθή (μπρόκολο, κουνουπίδι, λαχανάκια Βρυξελλών), ασκούν προφυλακτική επίδραση μέσω της εμπλοκής τους στο μεταβολισμό των οιστρογόνων και της ενίσχυσης ενδογενών αντιοξειδωτικών μηχανισμών. Και μην ξεχνάτε βέβαια πως η υιοθέτηση κατανάλωσης τουλάχιστον 5 μερίδων φρούτων και λαχανικών καθημερινά, συμβάλλουν και στη μείωση της παχυσαρκίας αλλά και στη μείωση του ρίσκου για εκδήλωση άλλων νοσημάτων, όπως τα καρδιαγγειακά. 1 μερίδα φρούτου ισούται με 1 μέτριο φρούτο ή ¾ ενός ποτηριού χυμού φρούτων 1 μερίδα λαχανικών ισούται με 1 ατομικό μπολ σαλάτα με λαχανικά Διατηρείστε το σωματικό σας βάρος μέσα σε φυσιολογικά όρια : Τα νεώτερα επιστημονικά δεδομένα, αναδεικνύουν τη σημασία του σωματικού βάρους στους παράγοντες που διαμορφώνουν τον κίνδυνο για την εκδήλωση διαφόρων μορφών καρκίνου. Για παράδειγμα η υπερινσουλιναιμία, συχνή συνοδός κατάσταση της 49

50 παχυσαρκίας, πυροδοτεί μια σειρά αλλαγών στα επίπεδα σημαντικών παραγόντων, όπως για παράδειγμα η σωματομεδίνη-1 (που εμπλέκεται στο καρκίνο του μαστού). Από την άλλη, τα λιποκύτταρα συμπεριφέρονται ως ενδοκρινή κύτταρα, εκκρίνοντας μια σειρά ορμονών και αυξητικών παραγόντων, που επίσης παίζουν σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση του καρκίνου του μαστού. Η διατήρηση ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους επιτυγχάνεται όταν υπάρχει ισορροπία μεταξύ της ενέργειας που αποδίδουν οι καταναλισκόμενες τροφές και της ενέργειας που δαπανάται. Ο στόχος για το σωματικό σας βάρος πρέπει να επικεντρώνεται σε δύο σημεία : Διακύμανση δείκτη μάζας σώματος από 18,5 έως 25 Περιφέρεια μέσης <80 εκ. για τις γυναίκες και <94 εκ. για τους άνδρες Μην ξεχνάτε πως ο επιστήμονας διαιτολόγος μπορεί να σας βοηθήσει μέγιστα στην επίτευξη αλλά και στη διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους, προσεγγίζοντας υπεύθυνα και με κατάλληλο τρόπο το πρόβλημά σας Ασκηθείτε συστηματικά : Επιλέξτε τη δραστηριότητα που σας ψυχαγωγεί (χορός, κολύμβηση, περπάτημα, ποδήλατο) και απολαύστε τις μοναδικές ευεργετικές επιδράσεις, που έχει η άσκηση σε σχεδόν όλους τους ιστούς του ανθρώπινου σώματος ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ Ο όρος χειρουργική προφύλαξη αναφέρεται στην προφυλακτική μαστεκτομή με ή χωρίς πλαστική αποκατάσταση των μαστών. Επιλέγεται συνήθως σε ασθενείς πολύ υψηλού κινδύνου όπως για παράδειγμα γυναίκες με ανίχνευση γονιδιακής μετάλλαξης BRCA1 και πολύ ισχυρό οικογενειακό ιστορικό. Εφόσον η μαστεκτομή εφαρμοστεί από ειδικά εκπαιδευμένους χειρουργούς, μειώνει τον κίνδυνο για καρκίνου του μαστού κατά 90% στις γυναίκες υψηλού κινδύνου

51 Είναι αρκετά επιθετική επιλογή με αρκετές ψυχολογικές επιπτώσεις για τη γυναίκα και γι αυτό θα πρέπει να αποτελεί απόφαση της ίδιας, μετά από αρκετή προετοιμασία που περιλαμβάνει συστηματική ενημέρωση και ειδική ψυχολογική προετοιμασία. 8 Η πρόληψη δεν είναι απλά ανάγκη, είναι επιλογή. Επιλέγω να προλάβω, Επιλέγω να είμαι υγιής, Επιλέγω να ζήσω 8.2.ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ Η δευτερογενής πρόληψη του καρκίνου του μαστού είναι η προσπάθεια έγκαιρης διάγνωσης ενός καρκίνου σε αρχικό στάδιο, ώστε να επιτύχουμε ουσιαστική ή πρακτική ίαση από τη νόσο. Μέθοδοι προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού είναι η αυτοεξέταση και η μαστογραφία. 52, ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΣΤΩΝ Στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού η αυτοεξέταση έχει κεντρικό ρόλο. Στη χώρα μας οι περισσότερες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού ανακαλύπτονται από τις ίδιες τις γυναίκες. Υπολογίζεται ότι η τακτική αυτοεξέταση μπορεί να μειώσει σημαντικά τη θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού από 18-25% στα 5 χρόνια

52 Η αυτοεξέταση των μαστών αποτελεί την πρώτη και βασική μέθοδο προληπτικής εξέτασης των μαστών και μπορεί να γίνει πολύ απλά στο σπίτι από την ίδια την γυναίκα. Μπορεί να διαρκέσει μερικά λεπτά την πρώτη φορά που θα το κάνετε, αλλά όταν μάθετε καλύτερα τη μεθοδολογία και τους μαστούς σας, θα κερδίσετε σε ταχύτητα κι εμπιστοσύνη. Είναι μια εύκολη, γρήγορη και δωρεάν διαδικασία, που έχει σώσει τις ζωές πολλών γυναικών. Γιατί στον καρκίνο του μαστού, η έγκαιρη διάγνωση κάνει την κρίσιμη διαφορά. 15 Πρέπει να γίνεται μια φορά κάθε μήνα, περίπου 7-10 μέρες μετά την έναρξη της εμμήνου ρύσεως, όταν οι μαστοί είναι συνήθως μαλθακοί και λιγότερο ευαίσθητοι. Μετά την εμμηνόπαυση ή σε γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε αφαίρεση της μήτρας, η εξέταση μπορεί να γίνεται την ίδια μέρα κάθε μήνα. 46 Η αυτοεξέταση πρέπει να ξεκινά με τη συμπλήρωση του 20 ου έτους της ηλικίας και να μην διακόπτεται ποτέ, ούτε κατά την εγκυμοσύνη ή την εμμηνόπαυση. Τονίζεται, ότι μόνο όταν εφαρμόζεται περιοδικά και συστηματικά, παρέχει στη γυναίκα τη δυνατότητα της εξοικείωσης της με τους μαστούς της, ώστε να γίνει εύκολα αντιληπτή οποιαδήποτε μεταβολή τους. 15 Η συστηματική μηνιαία αυτοεξέταση του μαστού δεν είναι αμελητέα, αλλά ανώδυνος, ανέξοδος κι ακίνδυνος τρόπος επανεκτίμησης της καλής υγείας του στήθους. Είναι υποχρέωση της κάθε γυναίκας να αφιερώνει τόσο λίγο χρόνο μια φορά το μήνα, όταν έτσι μπορεί να συμβάλει, με μια απλούστατη εξέταση ρουτίνας, στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. 52

53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Ο 9.1. ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ 1 Ο Μπροστά στον καθρέφτη Επισκόπηση Βγάλτε τα ρούχα σας και σταθείτε μπροστά σε ένα καθρέφτη, σε ένα χώρο που φωτίζεται πάρα πολύ καλά. Στην αρχή με τα χέρια κάτω, μετά με τα χέρια στη μέση χαλαρά- χωρίς να τα σφίγγετε στον κορμό σας (αυτή η στάση συσπά τους θωρακικούς μύες)- κατόπιν σκύβοντας ελαφρά μπροστά και τέλος με τα χέρια ψηλά πάνω από το κεφάλι ( ι μύες του θώρακα σφίγγουν). Κοιτάξτε το σχήμα και τα περίγραμμα των μαστών και ελέγξτε κάθε μαστό ξεχωριστά για κάτι ασυνήθιστο, όπως κάποιο μικρό ή μεγάλο βαθούλωμα, μια ρυτίδωση (φλοιό πορτοκαλιού), μια πληγή, κάποια ερυθρότητα (κοκκινίλα) ή οποιαδήποτε αλλαγή χρώματος στο δέρμα αλλά και στο μέγεθος κάθε μαστού. Να θυμάστε ότι ο ένας μαστός μπορεί να είναι πιο μεγάλος από τον άλλον. Τέλος προσέξτε στη θηλή κάποια αλλαγή στη θέση της ή έλξη της προς τα μέσα (εισολκή). 53

54 ΒΗΜΑ 2 Ο Ψηλάφηση Με το δεξί σας χέρι χρησιμοποιώντας τα άκρα των δακτύλων σας, ψηλαφίστε τον αριστερό μαστό, και με το αριστερό σας χέρι ψηλαφίστε το δεξί μαστό. Ψηλαφίστε τους μαστούς σας από μέσα προς τα έξω, με κυκλικές κινήσεις, και σε περιοχές που να καλύπτει η μια την άλλη(όσο ένα νόμισμα). Χρησιμοποιώντας δυο δάκτυλα, τον δείκτη και το μέσο, επαναλάβετε ότι και προηγουμένως σε κάθε μαστό. Εάν αισθανθείτε κάτι σκληρό στις άκρες των δακτύλων σας ή ανάμεσα στα δυο δάκτυλα σας, ψηλαφίστε ξανά την περιοχή, και αφού βεβαιωθείτε ότι κάτι υπάρχει εκεί ενημερώστε άμεσα τον γιατρό σας. Τοποθετήστε το δείκτη του χεριού σας στη θηλή και πιέστε γύρω-γύρω τη θηλή, και μετά πιέζοντας ελαφρά τραβήξτε τη θηλή προς τα επάνω. Εάν αισθανθείτε κάτι σκληρό κάτω από τη θηλή ή κάτι που κρατάει τη θηλή και δεν την αφήνει ελεύθερα να κινηθεί προς τα πάνω ή αισθάνεστε ασυνήθιστο πόνο, ενημερώστε τον γιατρό σας. Πιάστε μεταξύ του δείκτη και του αντίχειρα και πιέστε προσεκτικά, απαλά αλλά σταθερά την κάθε θηλή. Εάν αισθάνεστε πόνο, μέτριο ή ασυνήθιστο, εάν παρατηρήσετε υγρό ή αίμα να τρέχει από τη θηλή, να ενημερώσετε τον γιατρό σας. 54

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτική μαστογραφία

Ανιχνευτική μαστογραφία ια περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Πρόγραμμα του Κεμπέκ για την Ανίχνευση του Καρκίνου του Μαστού ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΟΝΤΡΕΑΛ Γραμμή πληροφοριών: 514 528-2424 Ανιχνευτική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015

Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχολή Επιστημών Υγείας ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Καρκίνος Μαστού Απρίλιος 2015 Γιώργος Κύργιας Ογκολόγος Ακτινοθεραπευτής Αναπλ. Καθηγητής Ακτινοθεραπείας ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΑΣΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΑΜΑΝΑΤΙΔΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙ ΣΕ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Δουλκερίδου Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά

Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά Albert Salomon, Γερμανός χειρουργός, 1913 Ακτινογράφησε 3000 μαστούς από μαστεκτομή και συσχέτισε ακτινολογικά, κλινικά και παθολογοανατομικά ευρήματα. Stafford Warren, 1930, επί ασθενών, (στερεοσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΠ.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΠ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΠ. ΦΑΧΑΝΤΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2010-2011 Αριθμ. 2709 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΥΣΤΕΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα